Skanda Purana· Skanda Purāṇa
39
अध्याय 39 / 116

Adhyaya 39

81 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ81 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३९

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे चक्रस्वामिवर्णनो नामाष्टत्रिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ३९ युधिष्ठिर उवाच: लिङ्गं व्याघ्रेश्वरं नाम विघ्नकर्तृसमागमे ।कथितं यन् महाभाग सर्वपापविमोक्षणम्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe cakrasvāmivarṇano nāmāṣṭatriṃśattamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 39 yudhiṣṭhira uvāca: liṅgaṃ vyāghreśvaraṃ nāma vighnakartṛsamāgame / kathitaṃ yan mahābhāga sarvapāpavimokṣaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

From there, one should go to the excellent Tirtha called Kapila Tirtha. By the holy ablution alone with devotion (in it), a man is liberated from all sins.

अध्याय ३९

श्लोक 2

प्रभावं वेदितुं तस्य पुनर् इच्छाम्य् अहं मुने ।मार्कण्डेय उवाच: शृणु राजन् कथां दिव्यां सर्वपापप्रणाशिनीम्

prabhāvaṃ vedituṃ tasya punar icchāmy ahaṃ mune / mārkaṇḍeya uvāca: śṛṇu rājan kathāṃ divyāṃ sarvapāpapraṇāśinīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"O meritorious Kapila, obeisance to you. O auspi- cious one bowed down to by all the worlds, O divine one, you are conducive to all auspiciousness, inimitable and incompa- rable in all the three worlds. You are Lsfksmi; you are Smrti; you are intellect; you are fortitude. O lady of excellent coun- tenance, you are well-known as Goddess Uma. You are Sati.

अध्याय ३९

श्लोक 3

बभ्रुर् नाम पुरा चासीद्राजा परमधार्मिकः ।पुण्ड्रवर्द्धनवासी च सत्यधर्मपरायणः

babhrur nāma purā cāsīdrājā paramadhārmikaḥ / puṇḍravarddhanavāsī ca satyadharmaparāyaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When, O dear one, at the instance of Brahma, the splendid one came here, how were the Devas and the worlds stationed In her limbs? O excellent Brahmana, how did Kapila settle herself in the Usara (arid) Ksetra? Tell me this.

अध्याय ३९

श्लोक 4

पितुः क्षयाहे सम्प्राप्ते श्राद्धकाले सुसंयतः ।नित्यं नैमित्तिकं कर्म पित्रर्थं स चकार ह

pituḥ kṣayāhe samprāpte śrāddhakāle susaṃyataḥ / nityaṃ naimittikaṃ karma pitrarthaṃ sa cakāra ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

'evam uktvd tato devi brahmanam This text is corrupt. If emended as 'evam ukta tato devi brahmana paramesvarl 'When addressed thus by God Brahma etc', the meaning becomes clear.

अध्याय ३९

श्लोक 5

यज्ञकाले निवृत्ते ऽथ बुद्धिं प्राप्य तु भारत ।चिन्तयामास राजासौ किंकरोमीती चाब्रवीत्

yajñakāle nivṛtte 'tha buddhiṃ prāpya tu bhārata / cintayāmāsa rājāsau kiṃkaromītī cābravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

W 27-S7a describe how various parts of cow's body are occupied by Devas. Hence she is said to be "Constituted of Devas".

अध्याय ३९

श्लोक 6

ऋषयो निरपेक्षाशाः कन्दमूलफलाशिनः ।विप्रातिथिं न पश्यामि कम् भोजयितुम् उत्सहे

ṛṣayo nirapekṣāśāḥ kandamūlaphalāśinaḥ / viprātithiṃ na paśyāmi kam bhojayitum utsahe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"The sages are free of expectation, living on bulbs, roots and fruits; I see no brahmin guest — whom shall I undertake to feed?"

अध्याय ३९

श्लोक 7

संचिन्त्य विप्रभोज्यार्थं पाकम् अप्सु व्यनिक्षिपत् ।ऋग्वेदश् च ततो वाक्यं कोपात् प्राह ततस् तदा

saṃcintya viprabhojyārthaṃ pākam apsu vyanikṣipat / ṛgvedaś ca tato vākyaṃ kopāt prāha tatas tadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Reflecting, he cast the food prepared for feeding brahmins into the water. Then Rigveda spoke in anger:

अध्याय ३९

श्लोक 8

इदानीं द्वापरस्यान्ते वर्तते पापसंभवः ।वैवस्वते ऽन्तरे प्राप्ते ब्राह्मणा लब्धकामुकाः

idānīṃ dvāparasyānte vartate pāpasaṃbhavaḥ / vaivasvate 'ntare prāpte brāhmaṇā labdhakāmukāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Now, at the end of the Dvapara, the source of sin prevails; when the Vaivasvata Manvantara has come, brahmins are greedy for gain.

अध्याय ३९

श्लोक 9

ते भुञ्जन् कामुकाः सर्वे राजद्रव्यं सकिल्बिषम् ।देशे कदाचित् पुण्याहे भारद्वाजाश्रमंगतः

te bhuñjan kāmukāḥ sarve rājadravyaṃ sakilbiṣam / deśe kadācit puṇyāhe bhāradvājāśramaṃgataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All those greedy ones eat the king's tainted wealth." Once, on a holy day in his country, he went to Bharadvaja's hermitage.

अध्याय ३९

श्लोक 10

सो ऽभिवाद्य नमस्कृत्य मुनिं तत्र व्यवस्थितः ।भारद्वाजो ऽब्रवीद् वाक्यं तस्मै दत्त्वासनं महत्

so 'bhivādya namaskṛtya muniṃ tatra vyavasthitaḥ / bhāradvājo 'bravīd vākyaṃ tasmai dattvāsanaṃ mahat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having saluted and bowed to the sage, he stood there; Bharadvaja, giving him a great seat, spoke:

अध्याय ३९

श्लोक 11

स्वागतं ते महाराज कुशलं सह भार्यया ।चिरं दृष्टो ऽसि धर्मज्ञ एकाकी त्वं कथंचन

svāgataṃ te mahārāja kuśalaṃ saha bhāryayā / ciraṃ dṛṣṭo 'si dharmajña ekākī tvaṃ kathaṃcana

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Welcome to you, great king; are you and your wife well? You are seen after a long time, knower of dharma; how is it you are alone?"

अध्याय ३९

श्लोक 12

राजोवाच: अद्य मे कुशलं ब्रह्मंस्त्वत्पादाम्बुजदर्शनात् ।महर्षे श्राद्धकालो ऽयां पितॄणां मम वर्तते

rājovāca: adya me kuśalaṃ brahmaṃstvatpādāmbujadarśanāt / maharṣe śrāddhakālo 'yāṃ pitṝṇāṃ mama vartate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king said: "Today I am well, O brahmin, from seeing your lotus feet. Great sage, it is the time for my ancestors' shraddha;

अध्याय ३९

श्लोक 13

भोजये ऽहं यथा विप्रं तथा त्वं कर्तुम् अर्हसि ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजो ऽब्रवीद् वचः

bhojaye 'haṃ yathā vipraṃ tathā tvaṃ kartum arhasi / tasya tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājo 'bravīd vacaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

please see to it that I may feed a brahmin." Hearing his words, Bharadvaja said:

अध्याय ३९

श्लोक 14

महर्षीणां सहस्राणि तुष्टानाम् ऊर्ध्वरेतसाम् ।हंसलोमशमुख्यानां यदि भोजयितुं क्षमः

maharṣīṇāṃ sahasrāṇi tuṣṭānām ūrdhvaretasām / haṃsalomaśamukhyānāṃ yadi bhojayituṃ kṣamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"If you are able to feed thousands of great sages, content and celibate, headed by Hamsa and Lomasha,

अध्याय ३९

श्लोक 15

पश्चात् प्रवर्तते श्राद्धं सत्यम् एतद् ब्रवीम्य् अहम् ।दद्या हेममयं पीठं दद्या धान्यं तथा वसु

paścāt pravartate śrāddhaṃ satyam etad bravīmy aham / dadyā hemamayaṃ pīṭhaṃ dadyā dhānyaṃ tathā vasu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

then the shraddha may proceed — I tell you this truly. Give a golden seat, give grain and wealth,

अध्याय ३९

श्लोक 16

मधुधेनुं तथा दिव्यां पयोधेनुं तथैव च ।अग्निशौचस्य कौपीनं वस्त्रस्य तु विशाम्पते

madhudhenuṃ tathā divyāṃ payodhenuṃ tathaiva ca / agniśaucasya kaupīnaṃ vastrasya tu viśāmpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a divine cow of honey and a cow of milk, and a loincloth and garment cleansed by fire, lord of the people."

अध्याय ३९

श्लोक 17

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजस्य भूपतिः ।एवमस्त्विति तं चोक्त्वा सर्वं पत्न्यै न्यवेदयत्

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājasya bhūpatiḥ / evamastviti taṃ coktvā sarvaṃ patnyai nyavedayat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing those words of Bharadvaja, the king said to him, "So be it," and told everything to his wife.

अध्याय ३९

श्लोक 18

महोक्षं कल्पयित्वा पितृकार्यं निवर्तये ।श्रौतस्मार्तादिकं कर्म आमिषं पितृतर्पणम्

mahokṣaṃ kalpayitvā pitṛkāryaṃ nivartaye / śrautasmārtādikaṃ karma āmiṣaṃ pitṛtarpaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Preparing a great bull, I shall carry out the rite for the ancestors; rites of the Shruti and Smriti and the like, meat as a libation to the ancestors" —

अध्याय ३९

श्लोक 19

इत्यादिस्मृतिवाक्यानि पर्यालोच्य पुनः पुनः ।महोक्षं च ततो हत्वा तर्पयामास तान् पितॄन्

ityādismṛtivākyāni paryālocya punaḥ punaḥ / mahokṣaṃ ca tato hatvā tarpayāmāsa tān pitṝn

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

reflecting again and again on such sayings of the Smritis, he then killed a great bull and satisfied those ancestors.

अध्याय ३९

श्लोक 20

अनड्वाहं पशुं ज्ञात्वा भारद्वाजादयस् ततः ।कुपिताः कर्मणा तेन राज्ञीं राजानम् एव च

anaḍvāhaṃ paśuṃ jñātvā bhāradvājādayas tataḥ / kupitāḥ karmaṇā tena rājñīṃ rājānam eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Knowing the victim to be a draught ox, Bharadvaja and the others, angered by that deed, against the queen and the king,

अध्याय ३९

श्लोक 21

कोपसंभारसंतप्ता गर्हयन्तो ऽब्रुवंस् तदा ।सुरामांसादिमाध्वीकं कृत्वा गोमांसभक्षणम्

kopasaṃbhārasaṃtaptā garhayanto 'bruvaṃs tadā / surāmāṃsādimādhvīkaṃ kṛtvā gomāṃsabhakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

burning with a mass of anger, said reproachfully: "Having drunk liquor, eaten meat and the like, and eaten beef,

अध्याय ३९

श्लोक 22

तप्तकृच्छ्रं चरेद् विप्रो मौञ्जीबन्धेन शूद्ध्यति ।अभक्षभक्षणं कृत्वा करीषाग्नौ विशेद् द्विजः

taptakṛcchraṃ cared vipro mauñjībandhena śūddhyati / abhakṣabhakṣaṇaṃ kṛtvā karīṣāgnau viśed dvijaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a brahmin should perform the taptakrichchhra and is purified by the munja-girdle rite; having eaten forbidden food, a twice-born should enter a fire of dried dung.

अध्याय ३९

श्लोक 23

घातितानि त्वया चाष्टौ सहस्राणि तपस्विनाम् ।हव्यं देवा न गृह्णन्ति कथं च पितरः पुनः

ghātitāni tvayā cāṣṭau sahasrāṇi tapasvinām / havyaṃ devā na gṛhṇanti kathaṃ ca pitaraḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

You have destroyed eight thousand ascetics; the gods will not accept the oblation, much less the ancestors.

अध्याय ३९

श्लोक 24

त्वया वै क्रतवश्चेष्टास्ते गता वै श्वयोनिषु ।व्यर्थमास तपस्ते ऽद्य मूलनाशस् त्वया कृतः

tvayā vai kratavaśceṣṭāste gatā vai śvayoniṣu / vyarthamāsa tapaste 'dya mūlanāśas tvayā kṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The sacrifices you performed have gone into births as dogs; your austerity today is in vain; you have destroyed the root."

अध्याय ३९

श्लोक 25

बभ्रुर् उवाच: वेदोक्तं यः परित्यज्य धर्ममन्यं समाचरेत् ।दशवर्षसहस्राणि श्वयोनौ जायते ध्रुवम्

babhrur uvāca: vedoktaṃ yaḥ parityajya dharmamanyaṃ samācaret / daśavarṣasahasrāṇi śvayonau jāyate dhruvam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Babhru said: "Whoever abandons what the Veda enjoins and practises another dharma is surely born as a dog for ten thousand years.

अध्याय ३९

श्लोक 26

वेदार्थनिन्दका ये वै ब्राह्मणा ज्ञानदुर्बलाः ।इह जन्मनि शूद्रास्ते मृताः श्वानो भवन्ति ते

vedārthanindakā ye vai brāhmaṇā jñānadurbalāḥ / iha janmani śūdrāste mṛtāḥ śvāno bhavanti te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahmins weak in knowledge who revile the meaning of the Veda are shudras in this birth, and when they die they become dogs.

अध्याय ३९

श्लोक 27

गोमेधो हयमेधश् च नरमेधस् तथा ऽपरः ।क्षत्रियास्त्वथ जीवन्ति पूज्यन्ते देवमानुषैः

gomedho hayamedhaś ca naramedhas tathā 'paraḥ / kṣatriyāstvatha jīvanti pūjyante devamānuṣaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The cow sacrifice, the horse sacrifice and the human sacrifice — by these kshatriyas live and are honoured by gods and men."

अध्याय ३९

श्लोक 28

राज्ञस् तद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजो ऽशपत् नृपम् ।यस्मान् महोक्षमांसेन तार्पिता ब्राह्मणास् त्वया

rājñas tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājo 'śapat nṛpam / yasmān mahokṣamāṃsena tārpitā brāhmaṇās tvayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing the king's words, Bharadvaja cursed him: "Since you have satisfied brahmins with the flesh of a great bull,

अध्याय ३९

श्लोक 29

भवतु अनेन पापेन व्याघ्रो व्याघ्री तव प्रिया ।दिव्यं वर्षसहस्रं तु वसुधां विचरिष्यथः

bhavatu anena pāpena vyāghro vyāghrī tava priyā / divyaṃ varṣasahasraṃ tu vasudhāṃ vicariṣyathaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by this sin may you become a tiger and your beloved a tigress; for a thousand divine years you two will roam the earth."

अध्याय ३९

श्लोक 30

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मुनेर् अमिततेजसः ।सुधर्मा चाब्रवीद् वाक्यं राजपत्नी यशस्विनी

tasya tadvacanaṃ śrutvā muner amitatejasaḥ / sudharmā cābravīd vākyaṃ rājapatnī yaśasvinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing the words of that sage of boundless radiance, the glorious queen Sudharma said:

अध्याय ३९

श्लोक 31

वेदोक्तकर्मकर्ता तु यतः शप्तः पतिर् मम ।पतिव्रता च निर्दोषा धर्मिष्ठा ऽहं तथैव च

vedoktakarmakartā tu yataḥ śaptaḥ patir mama / pativratā ca nirdoṣā dharmiṣṭhā 'haṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Since my husband, a performer of rites enjoined by the Veda, has been cursed, and I am a chaste wife, blameless and righteous likewise,

अध्याय ३९

श्लोक 32

दशवर्षसहस्राणि तेन पापेन दुःखिताः ।भविष्यथ महाघोरा यूयं वै ब्रह्मराक्षसाः

daśavarṣasahasrāṇi tena pāpena duḥkhitāḥ / bhaviṣyatha mahāghorā yūyaṃ vai brahmarākṣasāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for ten thousand years, afflicted by that sin, you shall become most dreadful brahma-rakshasas,

अध्याय ३९

श्लोक 33

निर्जले मरुदेशे च अपरे कण्टकावृते ।क्षुधार्ताश् च तृषार्ताश् च काकगृध्रैर् अनुद्रुताः

nirjale marudeśe ca apare kaṇṭakāvṛte / kṣudhārtāś ca tṛṣārtāś ca kākagṛdhrair anudrutāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in a waterless desert and elsewhere covered with thorns, tormented by hunger and thirst, chased by crows and vultures."

अध्याय ३९

श्लोक 34

भारद्वाजश् च राज्ञी च शप्त्वा तत्र परस्परम् ।भारद्वाजश् च सार्द्धं तैः कृत्वा पुण्यं ततो नृप

bhāradvājaś ca rājñī ca śaptvā tatra parasparam / bhāradvājaś ca sārddhaṃ taiḥ kṛtvā puṇyaṃ tato nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bharadvaja and the queen having cursed each other there, Bharadvaja, with them, then performing merit, O king,

अध्याय ३९

श्लोक 35

ब्रह्मलोकं जगामाथ ब्राह्मणैः सह भारत ।सो ऽभिवाद्य यथा न्यायं ब्रह्माणं सुरसत्तमम्

brahmalokaṃ jagāmātha brāhmaṇaiḥ saha bhārata / so 'bhivādya yathā nyāyaṃ brahmāṇaṃ surasattamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

went to Brahma's world with the brahmins, O Bharata. Having duly saluted Brahma, best of gods,

अध्याय ३९

श्लोक 36

सर्वं न्यवेदयत् तत्राभक्षभोज्यं च यत्कृतम् ।ब्रह्मोवाच: लोकापचरितं कर्म [] कार्यं देववर्जितम्

sarvaṃ nyavedayat tatrābhakṣabhojyaṃ ca yatkṛtam / brahmovāca: lokāpacaritaṃ karma [] kāryaṃ devavarjitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he told everything there, the forbidden food that had been eaten. Brahma said: "An act that offends the world ... to be done, devoid of the gods ...

अध्याय ३९

श्लोक 37

[गप् इन् ओरिगिनल्] उक्तानि च निषिद्धानि धर्माधर्मविचारणे ।लोकोक्तं विहितं कर्म त्रयी मार्गं विचारितम्

[gap in original] uktāni ca niṣiddhāni dharmādharmavicāraṇe / lokoktaṃ vihitaṃ karma trayī mārgaṃ vicāritam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

... the forbidden things stated in weighing dharma and adharma; the enjoined act spoken of in the world is the path of the three Vedas, well considered;

अध्याय ३९

श्लोक 38

कर्तव्यं तु प्रयत्नेन स्वर्गमोक्षप्रदायकम् ।बोधिता ब्राह्मणास् तेन ब्रह्मणा नृपतिस् तदा

kartavyaṃ tu prayatnena svargamokṣapradāyakam / bodhitā brāhmaṇās tena brahmaṇā nṛpatis tadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

it should be performed with effort, as it gives heaven and liberation." Thus the brahmins and the king were instructed by Brahma then.

अध्याय ३९

श्लोक 39

शापान्तः कथितस् तेषां तेनैव परमेष्ठिना ।शापस्यान्तो मया दृष्टो भवतां पापकर्मिणाम्

śāpāntaḥ kathitas teṣāṃ tenaiva parameṣṭhinā / śāpasyānto mayā dṛṣṭo bhavatāṃ pāpakarmiṇām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The end of their curse was told by that same Supreme: "I have seen the end of the curse for you who have done sinful deeds.

अध्याय ३९

श्लोक 40

पुण्यक्षये च शप्तास् तु सम्प्राप्ते तु युगान्तरे ।नर्मदातीरवासी यो मार्कण्डेयो महामुनिः

puṇyakṣaye ca śaptās tu samprāpte tu yugāntare / narmadātīravāsī yo mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When merit is exhausted and another age has come, the cursed ones — the great sage Markandeya, who dwells on the bank of the Narmada,

अध्याय ३९

श्लोक 41

स दास्यत्य् उपदेशं वो येन मोक्षम् अवाप्स्यथ ।ततः कालेन महता मार्कण्डेयं मुनिं गताः

sa dāsyaty upadeśaṃ vo yena mokṣam avāpsyatha / tataḥ kālena mahatā mārkaṇḍeyaṃ muniṃ gatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

will give you instruction by which you will attain release." Then after a long time they went to the sage Markandeya,

अध्याय ३९

श्लोक 42

दैवयोगेन ते सर्वे कल्पगा तीरवासिनम् ।अभिवाद्य यथा न्यायं तम् ऋषिं प्रणिपत्य च

daivayogena te sarve kalpagā tīravāsinam / abhivādya yathā nyāyaṃ tam ṛṣiṃ praṇipatya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all of them, by fate, to him who dwells on the bank of the Kalpaga; having duly saluted and prostrated to that sage,

अध्याय ३९

श्लोक 43

स्थिताः स्वकर्म तत्रैव व्याहरन्तः परस्परम् ।दृष्ट्वा तांश् चिन्तयामास मार्कण्डेयो महामुनिः

sthitāḥ svakarma tatraiva vyāharantaḥ parasparam / dṛṣṭvā tāṃś cintayāmāsa mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they stood there according to their own deeds, speaking with one another. Seeing them, the great sage Markandeya reflected:

अध्याय ३९

श्लोक 44

मिथुनं व्याघ्ररूपेण व्याहरन् मानुषीं गिरम् ।केन कर्मविपाकेन ब्राह्मणा ब्रह्मराक्षसाः

mithunaṃ vyāghrarūpeṇa vyāharan mānuṣīṃ giram / kena karmavipākena brāhmaṇā brahmarākṣasāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"A pair in tiger form speaking human speech! By what ripening of karma have brahmins become brahma-rakshasas?"

अध्याय ३९

श्लोक 45

एवं संचिन्त्य मार्कण्डो भारद्वाजम् अथाब्रवीत् ।दम्पती व्याघ्ररूपेण ब्राह्मणा ब्रह्मराक्षसाः

evaṃ saṃcintya mārkaṇḍo bhāradvājam athābravīt / dampatī vyāghrarūpeṇa brāhmaṇā brahmarākṣasāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Reflecting thus, Markandeya then said to Bharadvaja: "A couple in tiger form, brahmins become brahma-rakshasas,

अध्याय ३९

श्लोक 46

यूयं च विकृताकाराः कथयध्वं कथं च तत् ।भारद्वाज उवाच: शृणु ब्रह्मन् समासेन कथ्यमानं वचो मम

yūyaṃ ca vikṛtākārāḥ kathayadhvaṃ kathaṃ ca tat / bhāradvāja uvāca: śṛṇu brahman samāsena kathyamānaṃ vaco mama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and you of deformed shape — tell me how this came about." Bharadvaja said: "Hear, O brahmin, in brief what I shall tell you,

अध्याय ३९

श्लोक 47

भविष्यभूततत्त्वज्ञ त्रिकालज्ञ त्रिवेदवित् ।बभ्रुर् नामा चक्रवर्ती पुण्ड्रवर्धनसंस्थितः

bhaviṣyabhūtatattvajña trikālajña trivedavit / babhrur nāmā cakravartī puṇḍravardhanasaṃsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

knower of the truth of future and past, knower of the three times and the three Vedas. An emperor named Babhru dwelt in Pundravardhana;

अध्याय ३९

श्लोक 48

सुधर्मा नाम तस्यैव धर्मपत्नी पतिव्रता ।एकदा श्राद्धकाले तु नातिथिं प्राप्तवान् द्विजम्

sudharmā nāma tasyaiva dharmapatnī pativratā / ekadā śrāddhakāle tu nātithiṃ prāptavān dvijam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

his lawful wife was named Sudharma, a chaste wife. Once, at the time of shraddha, he found no brahmin guest.

अध्याय ३९

श्लोक 49

संचिन्त्याथ तद् आत्मानम् आगतो ह्याश्रमं मम ।पादौ जग्राह शिरसा ततो वचनम् अब्रवीत्

saṃcintyātha tad ātmānam āgato hyāśramaṃ mama / pādau jagrāha śirasā tato vacanam abravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Reflecting, he came to my hermitage, clasped my feet with his head and spoke:

अध्याय ३९

श्लोक 50

पितॄणां श्राद्धकालो मे प्रसादः क्रियतां मयि ।ततो मयोपदिष्टो ऽसौ मुनींस् त्वं भोजयाधुना

pitṝṇāṃ śrāddhakālo me prasādaḥ kriyatāṃ mayi / tato mayopadiṣṭo 'sau munīṃs tvaṃ bhojayādhunā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

'It is the time of my ancestors' shraddha; show me your favour.' Then I instructed him: 'Feed the sages now.'

अध्याय ३९

श्लोक 51

महोक्षं शातयित्वा तु भोजितास् ते तपोधनाः ।शप्तो मया च शीघ्रं त्वं व्याघ्रयोनिं गमिष्यसि

mahokṣaṃ śātayitvā tu bhojitās te tapodhanāḥ / śapto mayā ca śīghraṃ tvaṃ vyāghrayoniṃ gamiṣyasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having slaughtered a great bull, he fed those ascetics; and I cursed him: 'You will quickly go into a tiger's birth.'

अध्याय ३९

श्लोक 52

निर्भर्त्स्य मां च तत्पत्नी शशाप ब्रह्मराक्षसाः ।यूयं भवत वै सर्वे मरुदेशे क्षुधार्दिताः

nirbhartsya māṃ ca tatpatnī śaśāpa brahmarākṣasāḥ / yūyaṃ bhavata vai sarve marudeśe kṣudhārditāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Reviling me, his wife cursed us: 'May you all become brahma-rakshasas, tormented by hunger in the desert.'

अध्याय ३९

श्लोक 53

ब्रह्माणं च ततः प्राप्ता विवादेन परस्परम् ।ब्रह्मणा प्रेषितास् ते ऽमी त्वत् सकाशम् इहागताः

brahmāṇaṃ ca tataḥ prāptā vivādena parasparam / brahmaṇā preṣitās te 'mī tvat sakāśam ihāgatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then we went to Brahma disputing with one another; sent by Brahma, these have come here to you.

अध्याय ३९

श्लोक 54

एतत् ते कथितं सर्वं कारणं विकृते महत् ।नान्यत् स्थानं प्रपश्यामो यत्रास्माकं स्थितिर् भवेत्

etat te kathitaṃ sarvaṃ kāraṇaṃ vikṛte mahat / nānyat sthānaṃ prapaśyāmo yatrāsmākaṃ sthitir bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I have told you the whole great cause of our deformity. We see no other place where we could abide.

अध्याय ३९

श्लोक 55

न दिवा नैव रात्रिश् च न सूर्यो न च चन्द्रमाः ।न ग्रहा नैव ऋक्षाणि ऋषयो यत्र मण्डलम्

na divā naiva rātriś ca na sūryo na ca candramāḥ / na grahā naiva ṛkṣāṇi ṛṣayo yatra maṇḍalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There is no day nor night, no sun nor moon, no planets nor stars, nor the circle of the sages;

अध्याय ३९

श्लोक 56

सरितः सागराः शैला भूतग्रामं चतुर्विधम् ।आसीद् इदं तमो भूतमादि मध्यान्तवार्जितम्

saritaḥ sāgarāḥ śailā bhūtagrāmaṃ caturvidham / āsīd idaṃ tamo bhūtamādi madhyāntavārjitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the rivers, oceans, mountains and the fourfold host of beings — all this became darkness, without beginning, middle or end.

अध्याय ३९

श्लोक 57

मुग्धा वयं न जानीमो न चाज्ञायत किंचन ।न्यग्रोधं नर्मदामध्ये मेघाभं कालरूपिणम्

mugdhā vayaṃ na jānīmo na cājñāyata kiṃcana / nyagrodhaṃ narmadāmadhye meghābhaṃ kālarūpiṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bewildered, we know nothing, and nothing could be discerned — only the banyan in the midst of the Narmada, like a cloud, in the form of time,

अध्याय ३९

श्लोक 58

त्वां वै सर्वद्विजश्रेष्ठं नान्य पश्यामि किंचन ।त्वं पिता नो गुरुश् चैव हरिर् धाता स्वयं शिवः

tvāṃ vai sarvadvijaśreṣṭhaṃ nānya paśyāmi kiṃcana / tvaṃ pitā no guruś caiva harir dhātā svayaṃ śivaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and you, best of all brahmins; I see nothing else. You are our father and guru, Hari, the Creator and Shiva himself.

अध्याय ३९

श्लोक 59

अकामतः कृतं पापं स्वयम् एतद् उपार्जितम् ।त्वत्प्रसादात् मुनिश्रेष्ठ मुञ्चामो घोरकिल्बिषात्

akāmataḥ kṛtaṃ pāpaṃ svayam etad upārjitam / tvatprasādāt muniśreṣṭha muñcāmo ghorakilbiṣāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This sin, done unwittingly, we ourselves incurred; by your grace, best of sages, may we be freed from this dreadful guilt."

अध्याय ३९

श्लोक 60

नाभुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैर् अपि ।अवश्यम् एव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशभम्

nābhuktaṃ kṣīyate karma kalpakoṭiśatair api / avaśyam eva bhoktavyaṃ kṛtaṃ karma śubhāśabham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Karma is not exhausted without being experienced, even in hundreds of crores of kalpas; the karma done, good or evil, must surely be experienced.

अध्याय ३९

श्लोक 61

मार्कण्डेय उवाच: शाकल्यस्याश्रमं पुण्यं ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ।वैदूर्यात् पश्चिमे भागे यत्र देवो महेश्वरः

mārkaṇḍeya uvāca: śākalyasyāśramaṃ puṇyaṃ brahmarṣigaṇasevitam / vaidūryāt paścime bhāge yatra devo maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Markandeya said: The holy hermitage of Shakalya, frequented by hosts of brahmin sages, lies to the west of Vaidurya, where the god Maheshvara is.

अध्याय ३९

श्लोक 62

तत्र गत्वा च यूयं वै तपश्चोग्रं करिष्यथ ।जपध्यानपरा नित्यं कन्दमूलफलाशिनः

tatra gatvā ca yūyaṃ vai tapaścograṃ kariṣyatha / japadhyānaparā nityaṃ kandamūlaphalāśinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Going there, you will perform fierce austerity, always devoted to japa and meditation, living on bulbs, roots and fruits.

अध्याय ३९

श्लोक 63

एवं द्वादशवर्षाणि संतिष्ठध्वं द्विजोत्तमाः ।यावद् वै वेदमानेन पुनः सृष्टिः प्रवर्तते

evaṃ dvādaśavarṣāṇi saṃtiṣṭhadhvaṃ dvijottamāḥ / yāvad vai vedamānena punaḥ sṛṣṭiḥ pravartate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Stay thus for twelve years, best of brahmins, until creation begins again according to the measure of the Veda.

अध्याय ३९

श्लोक 64

तमो भूतम् इदं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन ।सर्वं चकार भगवान् महाकालवपुर्धरः

tamo bhūtam idaṃ sarvaṃ na prājñāyata kiṃcana / sarvaṃ cakāra bhagavān mahākālavapurdharaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All this became darkness, and nothing could be discerned; the blessed one, bearing the form of Mahakala, made it all so.

अध्याय ३९

श्लोक 65

प्राणिनां कर्मणा ह्येतज् जगत्कालवशङ्गतम् ।वायुरग्निर्जलं पृथ्वी भूतग्रामश् चतुर्विधः

prāṇināṃ karmaṇā hyetaj jagatkālavaśaṅgatam / vāyuragnirjalaṃ pṛthvī bhūtagrāmaś caturvidhaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the karma of living beings this world has come under the sway of time; wind, fire, water, earth and the fourfold host of beings —

अध्याय ३९

श्लोक 66

कालस्य भोजनं सर्वं भस्मपुञ्जम् इवाभवत् ।नाश्चर्यम् अत्र कर्तव्यं पुनः सृष्टिर् भविष्यति

kālasya bhojanaṃ sarvaṃ bhasmapuñjam ivābhavat / nāścaryam atra kartavyaṃ punaḥ sṛṣṭir bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all became the food of time, like a heap of ashes. There is no cause for wonder here; creation will come again."

अध्याय ३९

श्लोक 67

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते पापयोनयः ।नमस्कृत्य मुनिश्रेष्ठं मार्कण्डं कल्पवासिनम्

tasya tadvacanaṃ śrutvā sarve te pāpayonayaḥ / namaskṛtya muniśreṣṭhaṃ mārkaṇḍaṃ kalpavāsinam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing his words, all those of sinful birth bowed to Markandeya, best of sages, who dwells through the kalpa;

अध्याय ३९

श्लोक 68

राजा च राजपत्नी च ऋषयो विमलेश्वरम् ।जग्मुः कालेन महता पुनःसृष्टिः प्रवर्तिता

rājā ca rājapatnī ca ṛṣayo vimaleśvaram / jagmuḥ kālena mahatā punaḥsṛṣṭiḥ pravartitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the king, the queen and the sages went to Vimaleshvara. After a long time creation was set going again;

अध्याय ३९

श्लोक 69

स्वयं प्रजापतिर् ब्रह्मा ससर्ज विविधाः प्रजाः ।कलाः काष्ठा मुहूर्ताश् च जगत्स्थावरजङ्गमम्

svayaṃ prajāpatir brahmā sasarja vividhāḥ prajāḥ / kalāḥ kāṣṭhā muhūrtāś ca jagatsthāvarajaṅgamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahma, Prajapati himself, created various creatures, the kalas, kashthas and muhurtas, the world of moving and unmoving,

अध्याय ३९

श्लोक 70

सरितः सागरान् गुल्मान् पर्वतां च लतास् तथा ।आपो ऽग्निं वै तथा वायुं भूतग्रामं चतुर्विधम्

saritaḥ sāgarān gulmān parvatāṃ ca latās tathā / āpo 'gniṃ vai tathā vāyuṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

rivers, oceans, shrubs, mountains and creepers, water, fire and wind, and the fourfold host of beings.

अध्याय ३९

श्लोक 71

सूर्यं च दक्षिणे नेत्रे सो ऽसृजत् प्राणिनस् तथा ।वामनेत्रे हिमांशुं च स तथा पर्यकल्पयत्

sūryaṃ ca dakṣiṇe netre so 'sṛjat prāṇinas tathā / vāmanetre himāṃśuṃ ca sa tathā paryakalpayat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He created the sun in his right eye and likewise living beings, and in his left eye he fashioned the moon.

अध्याय ३९

श्लोक 72

एतद् ऋक्षवरैः सार्द्धं पवित्रं ध्रुवमण्डलम् ।विवस्वतः प्रभां चैव सर्वलोकप्रकाशिनीम्

etad ṛkṣavaraiḥ sārddhaṃ pavitraṃ dhruvamaṇḍalam / vivasvataḥ prabhāṃ caiva sarvalokaprakāśinīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He created the holy circle of the pole with the best stars, and the radiance of Vivasvat that illumines all worlds,

अध्याय ३९

श्लोक 73

सृष्टा चान्द्रमसी ज्योत्स्ना दिवा रात्री तथैव च ।अपरेषु च द्वीपेषु न सूर्यो नैव चन्द्रमाः

sṛṣṭā cāndramasī jyotsnā divā rātrī tathaiva ca / apareṣu ca dvīpeṣu na sūryo naiva candramāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the moonlight, and day and night likewise; in other continents there is neither sun nor moon,

अध्याय ३९

श्लोक 74

रौद्री प्रभा ऽस्ति तत्रैवं पुनः सृष्टिः प्रवर्तिता ।पूर्णे तु द्वादशे वर्षे शापान्ते समुपस्थिते

raudrī prabhā 'sti tatraivaṃ punaḥ sṛṣṭiḥ pravartitā / pūrṇe tu dvādaśe varṣe śāpānte samupasthite

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

but a Raudra radiance is there. Thus creation was set going again. When the twelfth year was complete and the end of the curse had come,

अध्याय ३९

श्लोक 75

अर्चयित्वा महेशानं रेवाव्याघ्रसमागमे ।भारद्वाजादयः सर्वे ब्रह्मलोकम् अवाप्नुयुः

arcayitvā maheśānaṃ revāvyāghrasamāgame / bhāradvājādayaḥ sarve brahmalokam avāpnuyuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

having worshipped Maheshana at the confluence of the Reva and the Vyaghra, Bharadvaja and the others all attained Brahma's world.

अध्याय ३९

श्लोक 76

कामिकं यानम् आरुह्य राजा मुनियुतस् तदा ।तीर्थस्यास्य प्रभावेण उमामाहेश्वरे पुरे

kāmikaṃ yānam āruhya rājā muniyutas tadā / tīrthasyāsya prabhāveṇa umāmāheśvare pure

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the king, mounting a vehicle that went at will, together with the sages, by the power of this holy place, reached the city of Uma and Maheshvara.

अध्याय ३९

श्लोक 77

व्याघ्रेश्वरो व्याघ्रकर्तृसङ्गमे त्रिदशार्चितः ।अन्यल् लिङ्गं न पश्यामि दिव्यं वै विमलेश्वरात्

vyāghreśvaro vyāghrakartṛsaṅgame tridaśārcitaḥ / anyal liṅgaṃ na paśyāmi divyaṃ vai vimaleśvarāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Vyaghreshvara, at the confluence of the Vyaghrakartri, is worshipped by the gods; I see no other linga as divine as Vimaleshvara.

अध्याय ३९

श्लोक 78

अर्चनात् तस्य लिङ्गस्य दर्शनात् स्पर्शनात् तथा ।ब्रह्महत्या प्रणश्येत पापेष्व् अन्येषु का कथा

arcanāt tasya liṅgasya darśanāt sparśanāt tathā / brahmahatyā praṇaśyeta pāpeṣv anyeṣu kā kathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By worshipping, seeing and touching that linga, the sin of killing a brahmin perishes; what then of other sins?

अध्याय ३९

श्लोक 79

तीर्थेषु श्राद्धकरणात् पितॄणाम् अक्षया गतिः ।कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च

tīrtheṣu śrāddhakaraṇāt pitṝṇām akṣayā gatiḥ / kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By performing shraddha at the holy places, the ancestors gain an imperishable goal; for thousands of crores of kalpas and hundreds of crores of kalpas,

अध्याय ३९

श्लोक 80

तीर्थस्यास्य प्रभावेण लोके क्रीडन्ति वैष्णवे ।एतत् ते कथितं सर्वं यथादृष्टं यथाश्रुतम्

tīrthasyāsya prabhāveṇa loke krīḍanti vaiṣṇave / etat te kathitaṃ sarvaṃ yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the power of this holy place they sport in Vishnu's world. I have told you all this as seen and as heard;

अध्याय ३९

श्लोक 81

श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य अश्वमेधफलं लभेत्

śravaṇāt kīrtanād asya aśvamedhaphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by hearing and reciting this, one gains the fruit of a horse sacrifice.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 39
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.