Skanda Purana· Skanda Purāṇa
41
अध्याय 41 / 116

Adhyaya 41

96 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ96 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४१

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे सूत्रयागवर्णनो नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ४१ युधिष्ठिर उवाच: कीर्तनं कोटितीर्थस्य मानसंख्याप्रमाणतः ।तीर्थानि चोत्तरे याम्ये प्राकारे संस्थितानि च

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe sūtrayāgavarṇano nāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 41 yudhiṣṭhira uvāca: kīrtanaṃ koṭitīrthasya mānasaṃkhyāpramāṇataḥ / tīrthāni cottare yāmye prākāre saṃsthitāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

From there, a person should go to the excellent Kundalesvara Tirtha where the great Yaksa Kundadhara be- came a Siddha, O excellent king, after performing severe penance that caused fright to Suras and Asuras. He sported about in the palace of Paulastya, O excellent king.

अध्याय ४१

श्लोक 2

कथयस्व प्रसादेन तानि मे मुनिसत्तम ।तेषां तु दर्शनाद् एव पापं दुष्कृतकर्मिणाम्

kathayasva prasādena tāni me munisattama / teṣāṃ tu darśanād eva pāpaṃ duṣkṛtakarmiṇām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O great king, his wife was as well known as Isvari. The Yaksa became the excellent Lord of Yak$as. His son was Kunda.

अध्याय ४१

श्लोक 3

प्रणश्येत् तत्क्षणाद् एव तमः सूर्योदये यथा ।मार्कण्डेय उवाच: उत्तरे यानि तीर्थानि यानि तीर्थानि दक्षिणे

praṇaśyet tatkṣaṇād eva tamaḥ sūryodaye yathā / mārkaṇḍeya uvāca: uttare yāni tīrthāni yāni tīrthāni dakṣiṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I should be invincible to all the enemies. Let me move about in the city of the Lord of Yaksas with his favour. Let me move about as his attendant.

अध्याय ४१

श्लोक 4

लीयन्ते कोटितीर्थे तु साक्षाच् छिवपदे नृप ।पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रान्तगोचरे

līyante koṭitīrthe tu sākṣāc chivapade nṛpa / pṛthivyāṃ yāni tīrthāni āsamudrāntagocare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Purana 'satisfaction* MW 642.

अध्याय ४१

श्लोक 5

तानि साक्षात् कोटितीर्थे लीयन्ते परमे पदे ।कपिला ऽमरयोर् मध्ये नर्मद्ॐकारमध्यतः

tāni sākṣāt koṭitīrthe līyante parame pade / kapilā 'marayor madhye narmadoṃkāramadhyataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Anyone who is engaged in the observance of ritu- alistic fast at that Tlrtha and worships Isana, the Lord, be- comes rid of all sins.

अध्याय ४१

श्लोक 6

अत्रान्तरे नृपश्रेष्ठ कोटितीर्थं व्यवस्थितम् ।दशायुतानि तीर्थानां पातालतलवासिनाम्

atrāntare nṛpaśreṣṭha koṭitīrthaṃ vyavasthitam / daśāyutāni tīrthānāṃ pātālatalavāsinām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In this region, best of kings, Kotitirtha is situated, with a hundred thousand holy places dwelling in the netherworld,

अध्याय ४१

श्लोक 7

कपिलानर्मदामध्ये शिवेन स्थापितानि च ।अत्रान्तरे महाराज रुद्रावर्तजलेन तु

kapilānarmadāmadhye śivena sthāpitāni ca / atrāntare mahārāja rudrāvartajalena tu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

established by Shiva between the Kapila and the Narmada. Here, great king, having bathed according to rule in the water of Rudravarta,

अध्याय ४१

श्लोक 8

स्नात्वा विधानतस् ते वै गच्छन्ति शिवमन्दिरम् ।ये वसन्त्य् उत्तरे कूले रुद्रलोके वसन्ति ते

snātvā vidhānatas te vai gacchanti śivamandiram / ye vasanty uttare kūle rudraloke vasanti te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they go to Shiva's abode. Those who dwell on the northern bank dwell in Rudra's world;

अध्याय ४१

श्लोक 9

वसन्ति वामभागे वै ते लोकं यान्ति वैष्णवम् ।ये पूर्वपश्चिमे भागे वसन्त्य् अमरकण्टके

vasanti vāmabhāge vai te lokaṃ yānti vaiṣṇavam / ye pūrvapaścime bhāge vasanty amarakaṇṭake

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

those who dwell on the left side go to Vishnu's world; those who dwell on the eastern and western sides at Amarakantaka

अध्याय ४१

श्लोक 10

रुद्रस्य ब्रह्मणो लोकं ते प्रयान्ति च वैष्णवम् ।जले चैकादशाग्नौ तु पतने षोडशैव तु

rudrasya brahmaṇo lokaṃ te prayānti ca vaiṣṇavam / jale caikādaśāgnau tu patane ṣoḍaśaiva tu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

go to the world of Rudra, of Brahma and of Vishnu. By death in water eleven, in fire and in falling sixteen,

अध्याय ४१

श्लोक 11

सहस्राणि तथाशीतिर् मरणाद् गोगृहे तथा ।अनशने ब्रह्मलोकः सार्द्धं लक्षमुदाहृतः

sahasrāṇi tathāśītir maraṇād gogṛhe tathā / anaśane brahmalokaḥ sārddhaṃ lakṣamudāhṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and likewise eighty thousand by death in a cowpen; by fasting, Brahma's world is declared for a lakh and a half.

अध्याय ४१

श्लोक 12

कपिलानर्मदातोये जलाग्नी साधयन्ति ये ।चतुर्युगसहस्राणि रुद्रलोके वसन्ति ते

kapilānarmadātoye jalāgnī sādhayanti ye / caturyugasahasrāṇi rudraloke vasanti te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who accomplish death by water or fire in the waters of the Kapila and Narmada dwell in Rudra's world for a thousand cycles of four ages.

अध्याय ४१

श्लोक 13

अवशः स्ववशो वा ऽपि मृगपक्षिसरीसृपाः ।तिर्यग्योनिगताः पापा म्रियन्ते ये युधिष्ठिर

avaśaḥ svavaśo vā 'pi mṛgapakṣisarīsṛpāḥ / tiryagyonigatāḥ pāpā mriyante ye yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whether helplessly or willingly, beasts, birds and reptiles, sinful ones gone into animal births, who die here, Yudhishthira,

अध्याय ४१

श्लोक 14

राजानस् ते प्रजायन्ते शुभे वैद्याधरे पुरे ।राहुसोमसमायोगे कोटितीर्थे नराधिप

rājānas te prajāyante śubhe vaidyādhare pure / rāhusomasamāyoge koṭitīrthe narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

are born as kings in the auspicious city of the vidyadharas. At the conjunction of Rahu and Soma at Kotitirtha, lord of men,

अध्याय ४१

श्लोक 15

पुण्यं यत् कीर्तितं पुंसां तस्य संख्या न विद्यते ।गयायां च कुरुक्षेत्रे पुष्करे ऽमरकण्टके

puṇyaṃ yat kīrtitaṃ puṃsāṃ tasya saṃkhyā na vidyate / gayāyāṃ ca kurukṣetre puṣkare 'marakaṇṭake

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the merit declared for men has no number. At Gaya, Kurukshetra, Pushkara and Amarakantaka

अध्याय ४१

श्लोक 16

तुल्यं फलमवाप्नोति राहुग्रस्ते दिवाकरे ।प्राची सरस्वती यत्र स्थाणुः सारस्वतं जलम्

tulyaṃ phalamavāpnoti rāhugraste divākare / prācī sarasvatī yatra sthāṇuḥ sārasvataṃ jalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

one obtains equal fruit when the sun is seized by Rahu. Where the eastward-flowing Sarasvati is, Sthanu and the Sarasvata water,

अध्याय ४१

श्लोक 17

सार्द्धं द्वादश लक्षं तु दत्तं तत्र प्रवर्तते ।तत् तुल्यं तु भवेत् सर्वं कोटितीर्थे न संशयः

sārddhaṃ dvādaśa lakṣaṃ tu dattaṃ tatra pravartate / tat tulyaṃ tu bhavet sarvaṃ koṭitīrthe na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

what is given there increases twelve and a half lakh times; all that is equal at Kotitirtha, no doubt,

अध्याय ४१

श्लोक 18

न्यायोपार्जितवित्तस्य राहुग्रस्ते दिवाकरे ।नानाविधं तु पुण्यं च मतं वै परिकीर्तितम्

nyāyopārjitavittasya rāhugraste divākare / nānāvidhaṃ tu puṇyaṃ ca mataṃ vai parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for wealth lawfully gained, when the sun is seized by Rahu. Merit of many kinds has been declared in various views,

अध्याय ४१

श्लोक 19

ब्रह्मविष्णुशिवोक्तं च प्रमाण सर्वसम्मतम् ।अल्पसत्त्वा नरा राजन् काले मायाविमोहिताः

brahmaviṣṇuśivoktaṃ ca pramāṇa sarvasammatam / alpasattvā narā rājan kāle māyāvimohitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and what Brahma, Vishnu and Shiva have spoken is accepted by all as authority. Men of little strength, O king, deluded by maya in this age,

अध्याय ४१

श्लोक 20

ॐकारं ये न पश्यन्ति तथा वै सप्तकल्पगाम् ।गोछागयोर् महाराज हेमरूप्ये यद् अन्तरम्

oṃkāraṃ ye na paśyanti tathā vai saptakalpagām / gochāgayor mahārāja hemarūpye yad antaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

do not see Omkara and the Kalpaga of seven kalpas. Great king, the difference between a cow and a goat, between gold and silver,

अध्याय ४१

श्लोक 21

शूद्रब्राह्मणयोर् यद्वद् यथा वद्दधितक्रयोः ।अमरेश्वरतीर्थं हि ज्ञेयं तीर्थान्तरैः सह

śūdrabrāhmaṇayor yadvad yathā vaddadhitakrayoḥ / amareśvaratīrthaṃ hi jñeyaṃ tīrthāntaraiḥ saha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

between a shudra and a brahmin, between curd and buttermilk — such is the Amareshvara holy place to be known compared with other holy places.

अध्याय ४१

श्लोक 22

दीयते कोटितीर्थे यद्गुञ्जामात्रं हिरण्यकम् ।तस्य संख्या न विद्यते यावद् आहूत संप्लवम्

dīyate koṭitīrthe yadguñjāmātraṃ hiraṇyakam / tasya saṃkhyā na vidyate yāvad āhūta saṃplavam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whatever gold is given at Kotitirtha, even the weight of a gunja seed, has no number until the dissolution.

अध्याय ४१

श्लोक 23

चतुर्हस्तप्रमाणं तु कोटितीर्थं न संशयः ।हस्तमात्रं तथा चान्ये वितस्तिं च तथा ऽपरे

caturhastapramāṇaṃ tu koṭitīrthaṃ na saṃśayaḥ / hastamātraṃ tathā cānye vitastiṃ ca tathā 'pare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Kotitirtha is four cubits in extent, no doubt; others say one cubit, others a span,

अध्याय ४१

श्लोक 24

चतुरङ्गुलमयं के ऽपि केचिद् अङ्गुलमानतः ।अर्द्धाङ्गुलं यवमात्रं ब्रह्मसूत्रप्रमाणतः

caturaṅgulamayaṃ ke 'pi kecid aṅgulamānataḥ / arddhāṅgulaṃ yavamātraṃ brahmasūtrapramāṇataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some four fingers, some a finger's breadth, half a finger, the size of a barley grain, the thickness of the sacred thread.

अध्याय ४१

श्लोक 25

चतुर्विंशे द्वादशाब्दे कुरुक्षेत्रात् सरस्वती ।कोटितीर्थे तथा स्नातुं राहुग्रस्ते दिवाकरे

caturviṃśe dvādaśābde kurukṣetrāt sarasvatī / koṭitīrthe tathā snātuṃ rāhugraste divākare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the twenty-fourth twelve-year period, the Sarasvati, to bathe at Kotitirtha from Kurukshetra when the sun is seized by Rahu,

अध्याय ४१

श्लोक 26

करिणीरूपमास्थाय आयात् स्वपुण्यकक्षयात् ।स्नानं कृत्वा पुनर्याति कुरुक्षेत्रं न संशयः

kariṇīrūpamāsthāya āyāt svapuṇyakakṣayāt / snānaṃ kṛtvā punaryāti kurukṣetraṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

comes in the form of a she-elephant, from the diminishing of her own merit; having bathed, she returns to Kurukshetra, no doubt.

अध्याय ४१

श्लोक 27

कावेरीसङ्गमं यावद् आरभ्यो दधिसङ्गमम् ।अत्रान्तरे महाराज तीर्थकोट्यो दश स्मृताः

kāverīsaṅgamaṃ yāvad ārabhyo dadhisaṅgamam / atrāntare mahārāja tīrthakoṭyo daśa smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

From the confluence of the Kaveri up to the confluence with the ocean, in this stretch, great king, ten crore holy places are remembered.

अध्याय ४१

श्लोक 28

कोटितीर्थं समारभ्य नीलगङ्गावसानतः ।अष्टलक्षाणि तीर्थानां ब्रह्मसूत्रप्रमाणतः

koṭitīrthaṃ samārabhya nīlagaṅgāvasānataḥ / aṣṭalakṣāṇi tīrthānāṃ brahmasūtrapramāṇataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

From Kotitirtha to the end of the Nilaganga there are eight lakh holy places, measured by the sacred thread;

अध्याय ४१

श्लोक 29

कावेर्याः पूर्वभागे च यावत् पर्यङ्कपर्वतः ।दश लक्षाणि तीर्थानां संख्या च कथिता तव

kāveryāḥ pūrvabhāge ca yāvat paryaṅkaparvataḥ / daśa lakṣāṇi tīrthānāṃ saṃkhyā ca kathitā tava

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and on the eastern side of the Kaveri up to the Paryanka mountain, ten lakh holy places — the number has been told you.

अध्याय ४१

श्लोक 30

नर्मदायां समासाद्य जमदग्नेर् महाश्रमम् ।श्रीकण्ठं नीलकण्ठं च लिङ्गं पापप्रणाशनम्

narmadāyāṃ samāsādya jamadagner mahāśramam / śrīkaṇṭhaṃ nīlakaṇṭhaṃ ca liṅgaṃ pāpapraṇāśanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Reaching on the Narmada the great hermitage of Jamadagni, Shrikantha and Nilakantha, the linga that destroys sin,

अध्याय ४१

श्लोक 31

कन्यातीर्थं महापुण्यं कपिलेश्वरम् उत्तमम् ।कपिलावर्तसंज्ञं तु तीर्थं पापहरं परम्

kanyātīrthaṃ mahāpuṇyaṃ kapileśvaram uttamam / kapilāvartasaṃjñaṃ tu tīrthaṃ pāpaharaṃ param

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Kanyatirtha of great merit, the excellent Kapileshvara, and the holy place called Kapilavarta, supreme remover of sin —

अध्याय ४१

श्लोक 32

तत्र पूषा च सूर्यस् तु शिवध्यानपरायणः ।दिव्यं वर्षसहस्रं तु तपस् तेपे सुदुष्करम्

tatra pūṣā ca sūryas tu śivadhyānaparāyaṇaḥ / divyaṃ varṣasahasraṃ tu tapas tepe suduṣkaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

there Pushan, the sun, devoted to meditation on Shiva, practised most difficult austerity for a thousand divine years.

अध्याय ४१

श्लोक 33

ततस् तुष्टः सुरेशानस् तम् उवाच तदा नृप ।वरं वृणीष्व भद्रं ते यत् ते मनसि वर्तते

tatas tuṣṭaḥ sureśānas tam uvāca tadā nṛpa / varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yat te manasi vartate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the lord of gods, pleased, said to him, O king: "Choose a boon — blessings on you — whatever is in your mind."

अध्याय ४१

श्लोक 34

पूषोवाच: यदि तुष्टो ऽसि देवेश वरं दातुं त्वम् इच्छसि ।सूर्यपिङ्गलसंज्ञं तु लिङ्गं परमसिद्धिदम्

pūṣovāca: yadi tuṣṭo 'si deveśa varaṃ dātuṃ tvam icchasi / sūryapiṅgalasaṃjñaṃ tu liṅgaṃ paramasiddhidam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Pushan said: "If you are pleased, lord of gods, and wish to give a boon — the linga called Suryapingala, giving supreme success,

अध्याय ४१

श्लोक 35

आकाशे प्रतपद्रश्मिसहस्रांशु समप्रभम् ।मासे मासे ऽन्यमित्रस् तु संक्रमश् चान्यराशिषु

ākāśe pratapadraśmisahasrāṃśu samaprabham / māse māse 'nyamitras tu saṃkramaś cānyarāśiṣu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

radiant in the sky like the thousand-rayed sun blazing with its rays; and each month let another Mitra transit through the other signs.

अध्याय ४१

श्लोक 36

इमं वरम् अहं मन्ये जगद् द्योतनकारकम् ।ईश्वर उवाच: सर्वसम्पत्समृद्धिस् ते मत्प्रसादाद् भविष्यति

imaṃ varam ahaṃ manye jagad dyotanakārakam / īśvara uvāca: sarvasampatsamṛddhis te matprasādād bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This I regard as the boon, which illumines the world." The Lord said: "Prosperity with all wealth will be yours by my grace."

अध्याय ४१

श्लोक 37

कृते युगे महाराज मयैतद् दृष्टम् एव च ।चतुर्दश्यां तथा ऽष्टम्यां पिङ्गलेश्वरपूजनात्

kṛte yuge mahārāja mayaitad dṛṣṭam eva ca / caturdaśyāṃ tathā 'ṣṭamyāṃ piṅgaleśvarapūjanāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the Krita age, great king, I myself saw this. By worshipping Pingaleshvara on the fourteenth and eighth,

अध्याय ४१

श्लोक 38

कोटियज्ञफलं प्राप्य शिवलोके महीयते ।रेवातीरेषु ये देवाः क्रोशमात्रं स्वयंभुवः

koṭiyajñaphalaṃ prāpya śivaloke mahīyate / revātīreṣu ye devāḥ krośamātraṃ svayaṃbhuvaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

one gains the fruit of ten million sacrifices and is honoured in Shiva's world. The self-manifested gods on the banks of the Reva within a krosha

अध्याय ४१

श्लोक 39

सर्वे ते सिद्धिदा ज्ञेयाः कामभोगफलप्रदाः ।केचित् कूष्माण्डमात्रा वै केचिद्वै पुष्पमात्रकाः

sarve te siddhidā jñeyāḥ kāmabhogaphalapradāḥ / kecit kūṣmāṇḍamātrā vai kecidvai puṣpamātrakāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

are all to be known as givers of success and of the fruits of desire and enjoyment; some are the size of a pumpkin, some the size of a flower,

अध्याय ४१

श्लोक 40

एरण्डफलमात्राश् च वज्रमौक्तिकमानतः ।कृते मणिमयाः प्रोक्तास् त्रेतायां तु हिरण्मयाः

eraṇḍaphalamātrāś ca vajramauktikamānataḥ / kṛte maṇimayāḥ proktās tretāyāṃ tu hiraṇmayāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some the size of a castor fruit, some of the size of a diamond or pearl. In the Krita age they are said to be of jewels, in the Treta of gold,

अध्याय ४१

श्लोक 41

द्वापरे रौप्यताम्राश् च कलौ चाश्ममयाः स्मृताः ।ब्राह्मं कृतयुगं प्राहुस् त्रेतां वै क्षत्रियं तथा

dvāpare raupyatāmrāś ca kalau cāśmamayāḥ smṛtāḥ / brāhmaṃ kṛtayugaṃ prāhus tretāṃ vai kṣatriyaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in the Dvapara of silver and copper, and in the Kali they are remembered as of stone. They call the Krita age brahmin, the Treta kshatriya,

अध्याय ४१

श्लोक 42

द्वापरं वैश्यम् इत्य् एवं कलिं शूद्रं तथैव च ।नापुण्यालिङ्गमासाद्य म्रियते ऽमरकण्टके

dvāparaṃ vaiśyam ity evaṃ kaliṃ śūdraṃ tathaiva ca / nāpuṇyāliṅgamāsādya mriyate 'marakaṇṭake

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the Dvapara vaishya and the Kali shudra likewise. No one who reaches the holy linga and dies at Amarakantaka —

अध्याय ४१

श्लोक 43

को न मुच्येत कौन्तेय सप्तजन्मजकिल्बिषात् ।यादृशो ऽयं गिरिः पुण्यः सर्वतो ऽमरकण्टकः

ko na mucyeta kaunteya saptajanmajakilbiṣāt / yādṛśo 'yaṃ giriḥ puṇyaḥ sarvato 'marakaṇṭakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

who would not be freed, son of Kunti, from the sin of seven births? Such as this holy mountain Amarakantaka is on every side,

अध्याय ४१

श्लोक 44

तादृशं नानुपश्यामि त्रिषु लोकेषु भारत ।पर्वतस्य समन्तात् तु तीर्थकोटिर् व्यवस्थिता

tādṛśaṃ nānupaśyāmi triṣu lokeṣu bhārata / parvatasya samantāt tu tīrthakoṭir vyavasthitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I see nothing like it in the three worlds, O Bharata. All around the mountain a crore of holy places stand;

अध्याय ४१

श्लोक 45

स्वर्गसोपानमासाद्य प्रात्यक्षं शिवदर्शनम् ।सुपुण्यं कोटितीर्थं वै तथा चामरकण्टकम्

svargasopānamāsādya prātyakṣaṃ śivadarśanam / supuṇyaṃ koṭitīrthaṃ vai tathā cāmarakaṇṭakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

reaching the stairway to heaven, one has the direct vision of Shiva. Most holy is Kotitirtha, and Amarakantaka likewise;

अध्याय ४१

श्लोक 46

स्वर्गदं मोक्षदं विद्धि सर्वसिद्धिप्रदायकम् ।वैदूर्यपर्वते सिद्धो मान्धाता च कृते युगे

svargadaṃ mokṣadaṃ viddhi sarvasiddhipradāyakam / vaidūryaparvate siddho māndhātā ca kṛte yuge

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

know them to give heaven and liberation and every success. Mandhatri was perfected on the Vaidurya mountain in the Krita age,

अध्याय ४१

श्लोक 47

कथितो नृपशार्दूल तथान्यत् कथयामि ते ।कावेरीसङ्गमः पुण्यः सर्वलोकेषु विश्रुतः

kathito nṛpaśārdūla tathānyat kathayāmi te / kāverīsaṅgamaḥ puṇyaḥ sarvalokeṣu viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

as has been told, tiger among kings; I shall tell you something else. The holy confluence of the Kaveri is renowned in all worlds;

अध्याय ४१

श्लोक 48

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृता न पुनर्भवाः ।कावेर्यां भूतजाभौमे व्यतीपातो यदा भवेत्

tatra snātvā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ / kāveryāṃ bhūtajābhaume vyatīpāto yadā bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

those who bathe and die there go to heaven, free of rebirth. When vyatipata falls on a Tuesday with the fourteenth on the Kaveri,

अध्याय ४१

श्लोक 49

सहस्रगुणितं पुण्यं भवेत् तस्यास् तु सङ्गमे ।शस्त्रेण निहता ये वै तिलमिश्राम्बुदानतः

sahasraguṇitaṃ puṇyaṃ bhavet tasyās tu saṅgame / śastreṇa nihatā ye vai tilamiśrāmbudānataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the merit at her confluence becomes a thousandfold. Those slain by weapons, by the gift of water mixed with sesame

अध्याय ४१

श्लोक 50

ते चैकोद्दिष्टश्राद्धेन स्वर्गलोकम् अवाप्नुयुः ।चाण्डालाद् गुहकात् सर्पाद् विद्युतो ब्राह्मणाद् अपि

te caikoddiṣṭaśrāddhena svargalokam avāpnuyuḥ / cāṇḍālād guhakāt sarpād vidyuto brāhmaṇād api

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and by the ekoddishta shraddha, attain the world of heaven. Death at the hands of a chandala, a hunter, a serpent, lightning or even a brahmin,

अध्याय ४१

श्लोक 51

दंष्ट्रिभ्यश् च पशुभ्यश् च मरणं पापकर्मिणाम् ।सर्वे ते नृपशार्दूल कावेरीसङ्गमे शुभे

daṃṣṭribhyaś ca paśubhyaś ca maraṇaṃ pāpakarmiṇām / sarve te nṛpaśārdūla kāverīsaṅgame śubhe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by tusked beasts and animals — the deaths of sinners — all of them, tiger among kings, at the auspicious confluence of the Kaveri,

अध्याय ४१

श्लोक 52

श्राद्धस्य करणात् सत्यं तृप्ता यान्ति परां गतिम् ।कुबेरेण तपस् तप्तं दिव्यं वर्षसहस्रकम्

śrāddhasya karaṇāt satyaṃ tṛptā yānti parāṃ gatim / kubereṇa tapas taptaṃ divyaṃ varṣasahasrakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

through the performance of shraddha truly go satisfied to the supreme goal. Kubera practised austerity there for a thousand divine years;

अध्याय ४१

श्लोक 53

आराधितः पूजितश् च लोकनाथ उमापतिः ।शिवप्रसादसम्पन्नो लोकपालत्वमाप्तवान्

ārādhitaḥ pūjitaś ca lokanātha umāpatiḥ / śivaprasādasampanno lokapālatvamāptavān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

having worshipped and honoured the lord of the worlds, the husband of Uma, endowed with Shiva's grace he attained the guardianship of a world-quarter.

अध्याय ४१

श्लोक 54

तत्र यस् त्यजति प्राणांस् तस्य पुण्यफलं शृणु ।षष्टिवर्षसहस्राणि देवराज्यम् अवाप्नुयात्

tatra yas tyajati prāṇāṃs tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu / ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi devarājyam avāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hear the fruit of merit of one who gives up his life there: he attains the kingship of the gods for sixty thousand years.

अध्याय ४१

श्लोक 55

अवशः स्ववशो वा ऽपि प्राणत्यागं करोति यः ।दशवर्षसहस्राणि राजा वैद्याधरे पुरे

avaśaḥ svavaśo vā 'pi prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ / daśavarṣasahasrāṇi rājā vaidyādhare pure

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever gives up his life there, helplessly or willingly, is a king in the city of the vidyadharas for ten thousand years.

अध्याय ४१

श्लोक 56

रेवाकावेरिकैस् तोयैस् तिलैर् आरण्यकैस् तथा ।पितरस् तर्पितास् तत्र तृप्ता यान्ति परां गतिम्

revākāverikais toyais tilair āraṇyakais tathā / pitaras tarpitās tatra tṛptā yānti parāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

With the waters of the Reva and Kaveri and with wild sesame, the ancestors satisfied there go, content, to the supreme goal.

अध्याय ४१

श्लोक 57

नानामुखसहस्रैस् तु कावेरी प्रथिता भुवि ।चराचरं यथा व्याप्तं वायुना सूर्यरश्मिभिः

nānāmukhasahasrais tu kāverī prathitā bhuvi / carācaraṃ yathā vyāptaṃ vāyunā sūryaraśmibhiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Kaveri is spread over the earth with thousands of mouths; as the moving and unmoving world is pervaded by the wind and the rays of the sun,

अध्याय ४१

श्लोक 58

तथा तोयेन कावेर्या व्याप्तं च वसुधातलम् ।नर्मदादक्षिणे कूले वाराहे विन्ध्यपर्वते

tathā toyena kāveryā vyāptaṃ ca vasudhātalam / narmadādakṣiṇe kūle vārāhe vindhyaparvate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

so the surface of the earth is pervaded by the water of the Kaveri. On the southern bank of the Narmada, on the Varaha, a Vindhya mountain,

अध्याय ४१

श्लोक 59

प्रत्यक्षा सर्वदेवानां पयोष्णी निर्गता यतः ।सोमस्य दुहिता चासीत् हिमगर्भेन्दुशीतला

pratyakṣā sarvadevānāṃ payoṣṇī nirgatā yataḥ / somasya duhitā cāsīt himagarbhenduśītalā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

from which, visible to all the gods, the Payoshni came forth — she was the daughter of Soma, cool as the moon in the womb of snow,

अध्याय ४१

श्लोक 60

हरेणाराधिता पूर्वम् उमामूर्तिः पयस्विनी ।लोकानां तारणार्थाय सोमगङ्गेति गीयते

hareṇārādhitā pūrvam umāmūrtiḥ payasvinī / lokānāṃ tāraṇārthāya somagaṅgeti gīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

once worshipped by Hara, abounding in water, in the form of Uma; for the deliverance of the worlds she is sung as the Somaganga.

अध्याय ४१

श्लोक 61

विनिष्क्रान्ता शरीराच् च वाराहस्य यशस्विनः ।तत्र स्नात्वा नरो राजन् भवे वै न पुनर् भवेत्

viniṣkrāntā śarīrāc ca vārāhasya yaśasvinaḥ / tatra snātvā naro rājan bhave vai na punar bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

She came forth from the body of the glorious Boar. Bathing there, O king, a man is not born again in worldly existence.

अध्याय ४१

श्लोक 62

तिलोदकप्रदानेन पितरस् तस्य भारत ।दशायुतसहस्राणि लोके क्रीडन्ति शाङ्करे

tilodakapradānena pitaras tasya bhārata / daśāyutasahasrāṇi loke krīḍanti śāṅkare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By his giving sesame water, O Bharata, his ancestors sport in Shankara's world for a hundred million years.

अध्याय ४१

श्लोक 63

कार्त्तिक्यां यत्फलं तस्य वाराहे विन्ध्यपर्वते ।संख्या न शक्यते स्नानाद् अत्र वर्षशतैर् अपि

kārttikyāṃ yatphalaṃ tasya vārāhe vindhyaparvate / saṃkhyā na śakyate snānād atra varṣaśatair api

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The fruit of bathing there on the full moon of Kartika, on the Varaha of the Vindhya, cannot be counted even in hundreds of years;

अध्याय ४१

श्लोक 64

शिवेन कथितं पूर्वं पुराणे स्कन्दकीर्तिते ।तत्र यद् दीयते दानं तस्य संख्या न विद्यते

śivena kathitaṃ pūrvaṃ purāṇe skandakīrtite / tatra yad dīyate dānaṃ tasya saṃkhyā na vidyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

so Shiva told long ago in the Purana proclaimed by Skanda. The gift given there has no number.

अध्याय ४१

श्लोक 65

ये चार्चयन्ति वाराहं न ते प्राकृतमानुषाः ।प्राणत्यागे कृते तत्र शिवलोकम् अवाप्नुयुः

ye cārcayanti vārāhaṃ na te prākṛtamānuṣāḥ / prāṇatyāge kṛte tatra śivalokam avāpnuyuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who worship the Boar are not ordinary men; when they give up life there they attain Shiva's world.

अध्याय ४१

श्लोक 66

राहुसोमसमायोगे वाराहे विन्ध्यपर्वते ।कुरुक्षेत्रसमं पुण्यं पुरा वै शङ्करो ऽब्रवीत्

rāhusomasamāyoge vārāhe vindhyaparvate / kurukṣetrasamaṃ puṇyaṃ purā vai śaṅkaro 'bravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the conjunction of Rahu and Soma on the Varaha of the Vindhya, the merit equals that of Kurukshetra, so Shankara said long ago.

अध्याय ४१

श्लोक 67

गिरेर् आरभ्य वाराहात् पयोष्ण्याः सङ्गमावधि ।अत्रान्तरे नृपश्रेष्ठ तीर्थकोटिर् उदाहृता

girer ārabhya vārāhāt payoṣṇyāḥ saṅgamāvadhi / atrāntare nṛpaśreṣṭha tīrthakoṭir udāhṛtā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

From the mountain Varaha to the confluence of the Payoshni, in this stretch, best of kings, a crore of holy places is declared.

अध्याय ४१

श्लोक 68

पयोष्णीसङ्गमे तत्र सोमावर्तः स उच्यते ।स देशः सर्वतः पुण्यः सत्यम् एतत् तवोदितम्

payoṣṇīsaṅgame tatra somāvartaḥ sa ucyate / sa deśaḥ sarvataḥ puṇyaḥ satyam etat tavoditam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the confluence of the Payoshni there it is called Somavarta; that region is holy on every side — this truth I have told you.

अध्याय ४१

श्लोक 69

पयोष्णीसङ्गमे पापहरे लिङ्गस्य दर्शनात् ।तत्र स्नानस्य दानस्य संख्या कर्तुं न शक्यते

payoṣṇīsaṅgame pāpahare liṅgasya darśanāt / tatra snānasya dānasya saṃkhyā kartuṃ na śakyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the sin-removing confluence of the Payoshni, by the sight of the linga — the bathing and giving there cannot be counted.

अध्याय ४१

श्लोक 70

तापीपयोष्णीसंभेदश् चन्द्रसूर्यग्रहे नृप ।कुरुक्षेत्राच्छतगुणः शिवेन परिकीर्तितः

tāpīpayoṣṇīsaṃbhedaś candrasūryagrahe nṛpa / kurukṣetrācchataguṇaḥ śivena parikīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The meeting of the Tapi and Payoshni at eclipses of moon and sun, O king, is declared by Shiva a hundred times greater than Kurukshetra,

अध्याय ४१

श्लोक 71

चतुर्भुजो हरिर् यत्र श्रीपतिः पुरुषोत्तमः ।विष्णुक्षेत्रं तु विज्ञेयं क्रोशमात्रं तु तन्नृप

caturbhujo harir yatra śrīpatiḥ puruṣottamaḥ / viṣṇukṣetraṃ tu vijñeyaṃ krośamātraṃ tu tannṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

where the four-armed Hari, lord of Shri, supreme Person, dwells; it is to be known as a field of Vishnu, a krosha in extent, O king.

अध्याय ४१

श्लोक 72

आश्विनस्य तु मासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दशी ।अमावास्या सिनीवाली पर्वाण्य् एतान्य् अनुक्रमात्

āśvinasya tu māsasya kṛṣṇapakṣe caturdaśī / amāvāsyā sinīvālī parvāṇy etāny anukramāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the month of Ashvina, in the dark fortnight, the fourteenth, the new moon and Sinivali — these are the festival days in order.

अध्याय ४१

श्लोक 73

चतुर्दश्यां चतुर्योगे पीयूषं वहते नृप ।पितरस् तृप्तिम् आयान्ति दिने तस्मिन् न संशयः

caturdaśyāṃ caturyoge pīyūṣaṃ vahate nṛpa / pitaras tṛptim āyānti dine tasmin na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On the fourteenth in the fourfold conjunction it flows with nectar, O king; the ancestors are satisfied on that day, no doubt.

अध्याय ४१

श्लोक 74

सुर्यग्रहे कुरुक्षेत्रे यत्फलं परिकीर्तितम् ।तापीपयोष्णीसम्पर्के तत्फलं परिकीर्तितम्

suryagrahe kurukṣetre yatphalaṃ parikīrtitam / tāpīpayoṣṇīsamparke tatphalaṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whatever fruit is declared at Kurukshetra at a solar eclipse, that fruit is declared at the meeting of the Tapi and Payoshni.

अध्याय ४१

श्लोक 75

दीपोत्सर्गे तु कौमुद्यां फलं संख्या न विद्यते ।पुरुषश् चक्रवर्ती स्याद् दीपं तत्र चकार यः

dīpotsarge tu kaumudyāṃ phalaṃ saṃkhyā na vidyate / puruṣaś cakravartī syād dīpaṃ tatra cakāra yaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the offering of lamps on the Kaumudi night the fruit is beyond counting; the man who offers a lamp there becomes an emperor.

अध्याय ४१

श्लोक 76

कार्त्तिक्याम् आश्विने मासि पक्षयोर् उभयोर् अपि ।मासम् एकं न भुञ्जीत तस्य पुण्यफलं शृणु

kārttikyām āśvine māsi pakṣayor ubhayor api / māsam ekaṃ na bhuñjīta tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In Kartika and Ashvina, in both fortnights — hear the fruit of merit of one who does not eat for a month:

अध्याय ४१

श्लोक 77

यावच् चन्द्रश् च सूर्यश् च हिमवांश् च महोदधिः ।तावत् कालं वसेत् स्वर्गे विष्णुलोके च भारत

yāvac candraś ca sūryaś ca himavāṃś ca mahodadhiḥ / tāvat kālaṃ vaset svarge viṣṇuloke ca bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

as long as the moon, the sun, the Himalaya and the great ocean endure, so long he dwells in heaven and in Vishnu's world, O Bharata.

अध्याय ४१

श्लोक 78

नर्मदादक्षिणे भित्त्वा पातालात् तु समुत्थितम् ।कावेरी कुण्डम् इत्य् एवं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

narmadādakṣiṇe bhittvā pātālāt tu samutthitam / kāverī kuṇḍam ity evaṃ triṣu lokeṣu viśrutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On the southern side of the Narmada, splitting the earth and rising from the netherworld, is what is renowned in the three worlds as the Kaveri pool;

अध्याय ४१

श्लोक 79

स्नातमात्रो नरस् तत्र गाणपत्यम् अवाप्नुयात् ।कुण्डेश्वरं सिद्धलिङ्गं सुरसिद्धनिषेवितम्

snātamātro naras tatra gāṇapatyam avāpnuyāt / kuṇḍeśvaraṃ siddhaliṅgaṃ surasiddhaniṣevitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a man who merely bathes there attains the leadership of ganas. Kundeshvara is a Siddhalinga frequented by gods and siddhas;

अध्याय ४१

श्लोक 80

प्रमादात् कुरुते यस् तु पूतलिङ्गस्य पूजनम् ।न तत्पुण्यस्य संख्यास्ति यावच् चन्द्रार्कतारकम्

pramādāt kurute yas tu pūtaliṅgasya pūjanam / na tatpuṇyasya saṃkhyāsti yāvac candrārkatārakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whoever even inadvertently worships that pure linga — the merit of it has no number as long as moon, sun and stars endure.

अध्याय ४१

श्लोक 81

तिलोदकप्रदानेन पिण्डपातेन भारत ।असंख्यकालिका तृप्तिः पितॄणां नास्ति संशयः

tilodakapradānena piṇḍapātena bhārata / asaṃkhyakālikā tṛptiḥ pitṝṇāṃ nāsti saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By giving sesame water and offering pindas, O Bharata, the satisfaction of the ancestors lasts countless ages, no doubt.

अध्याय ४१

श्लोक 82

कावेर्यास् तु प्रभावेण नर्मदासङ्गमात् पुनः ।यज्ञावर्तो ऽभवद् देशः सत्यम् एतच्छिवोदितम्

kāveryās tu prabhāveṇa narmadāsaṅgamāt punaḥ / yajñāvarto 'bhavad deśaḥ satyam etacchivoditam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the power of the Kaveri and her confluence with the Narmada, the region became Yajnavarta — this truth was spoken by Shiva.

अध्याय ४१

श्लोक 83

स्वयम्भुवानि लिङ्गानि स्वर्गमोक्षप्रदानि तु ।यत्र तत्र नरः स्नात्वा कावेर्या नृपसत्तम

svayambhuvāni liṅgāni svargamokṣapradāni tu / yatra tatra naraḥ snātvā kāveryā nṛpasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There are self-manifested lingas that give heaven and liberation; a man who bathes anywhere there in the Kaveri, best of kings,

अध्याय ४१

श्लोक 84

अश्वमेधफलं प्राप्य विष्णुलोके महीयते ।त्यक्त्वा प्राणांस् तु कौवेर्यां कौबेरं लोकम् आप्नुयात्

aśvamedhaphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate / tyaktvā prāṇāṃs tu kauveryāṃ kauberaṃ lokam āpnuyāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

gains the fruit of a horse sacrifice and is honoured in Vishnu's world; giving up his life on the Kaveri he attains Kubera's world.

अध्याय ४१

श्लोक 85

कौबेरेश्वरलिङ्गं तु सर्वसिद्धिप्रदायकम् ।कावेरीनर्मदामध्ये न तत्पश्यन्ति मानवाः

kaubereśvaraliṅgaṃ tu sarvasiddhipradāyakam / kāverīnarmadāmadhye na tatpaśyanti mānavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Kubereshvara linga, which grants every success, lies between the Kaveri and Narmada, and men do not see it;

अध्याय ४१

श्लोक 86

पूज्यते सुरदैत्यैस् तु नागकन्याभिर् अर्च्यते ।अर्चनात् तस्य देवस्य द्वादशादित्यसन्निभः

pūjyate suradaityais tu nāgakanyābhir arcyate / arcanāt tasya devasya dvādaśādityasannibhaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

it is worshipped by gods and daityas and honoured by naga maidens; by worshipping that god, like the twelve suns,

अध्याय ४१

श्लोक 87

सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते ।कावेरीनर्मदाभेदे बाणलिङ्गं प्रतिष्ठितम्

sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate / kāverīnarmadābhede bāṇaliṅgaṃ pratiṣṭhitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

freed from all sins, one is honoured in Shiva's world. At the meeting of the Kaveri and Narmada a bana linga is established,

अध्याय ४१

श्लोक 88

कुबेरेण पुरा दृष्टं सङ्गमेश्वरनामतः ।अर्चनात् तस्य देवस्य लोकपुरे वसेत्

kubereṇa purā dṛṣṭaṃ saṅgameśvaranāmataḥ / arcanāt tasya devasya lokapure vaset

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

seen long ago by Kubera, named Sangameshvara; by worshipping that god one dwells in the city of the world-guardians.

अध्याय ४१

श्लोक 89

गङ्गायमुनसंभेदे यत्फलं परिकीर्तितम् ।भौमे तु भूतजायोगे व्यतीपाते च संक्रमे

gaṅgāyamunasaṃbhede yatphalaṃ parikīrtitam / bhaume tu bhūtajāyoge vyatīpāte ca saṃkrame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The fruit declared at the meeting of the Ganga and Yamuna on a Tuesday with the fourteenth, at vyatipata and at the solar transit,

अध्याय ४१

श्लोक 90

राहुसोमसमायोगे तद् एवाष्टगुणं स्मृतम् ।अशीतिश् च गुणाः प्रोक्ता गङ्गायमुनसङ्गमे

rāhusomasamāyoge tad evāṣṭaguṇaṃ smṛtam / aśītiś ca guṇāḥ proktā gaṅgāyamunasaṅgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and at the conjunction of Rahu and Soma, is remembered as eightfold here. Eighty merits are declared at the confluence of the Ganga and Yamuna;

अध्याय ४१

श्लोक 91

कावेरीनर्मदायोगे बाणा अष्टगुणाः स्मृताः ।गङ्गाषष्टिसहस्रैस् तु क्षेत्रपालैः प्रपूज्यते

kāverīnarmadāyoge bāṇā aṣṭaguṇāḥ smṛtāḥ / gaṅgāṣaṣṭisahasrais tu kṣetrapālaiḥ prapūjyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

at the meeting of the Kaveri and Narmada the banas are remembered as eightfold. It is worshipped by sixty thousand guardians of the field of the Ganga;

अध्याय ४१

श्लोक 92

तदर्धैरन्यतीर्थानि रक्षन्ते नात्र संशयः ।अमरेश्वरयाम्ये तु लिङ्गं चैव जलेश्वरम्

tadardhairanyatīrthāni rakṣante nātra saṃśayaḥ / amareśvarayāmye tu liṅgaṃ caiva jaleśvaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

other holy places are guarded by half that number, no doubt. To the south of Amareshvara is the linga Jaleshvara;

अध्याय ४१

श्लोक 93

दर्शनात् तस्य लिङ्गस्य गाणपत्यमवाप्नुयात् ।लक्षैश् च रक्षिता देवैर् नर्मदा सप्तकल्पगा

darśanāt tasya liṅgasya gāṇapatyamavāpnuyāt / lakṣaiś ca rakṣitā devair narmadā saptakalpagā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by seeing that linga one attains the leadership of ganas. The Narmada of seven kalpas is guarded by gods in lakhs,

अध्याय ४१

श्लोक 94

धन्विभिः षष्टिपुरुषैः सहस्रैश् च युधिष्ठिर ।ॐकारं शतसाहस्र्या पर्वतो लिङ्गम् एव च

dhanvibhiḥ ṣaṣṭipuruṣaiḥ sahasraiś ca yudhiṣṭhira / oṃkāraṃ śatasāhasryā parvato liṅgam eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by sixty thousand archers, Yudhishthira; Omkara, the mountain and the linga by a hundred thousand.

अध्याय ४१

श्लोक 95

अन्यदेशे कृतं पापं पुण्यक्षेत्रे विनश्यति ।पुण्यक्षेत्रे कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति

anyadeśe kṛtaṃ pāpaṃ puṇyakṣetre vinaśyati / puṇyakṣetre kṛtaṃ pāpaṃ vajralepo bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Sin committed elsewhere is destroyed in a holy field; sin committed in a holy field becomes like a coating of diamond.

अध्याय ४१

श्लोक 96

क्षणमात्रेण दुःखेन अत्यन्तसुखमश्नुते

kṣaṇamātreṇa duḥkhena atyantasukhamaśnute

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Through momentary hardship one attains supreme happiness.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 41
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.