Skanda Purana· Skanda Purāṇa
44
अध्याय 44 / 116

Adhyaya 44

61 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ61 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४४

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे एरण्डीसङ्गममहिमानुवर्णनो नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ४४ युधिष्ठिरौवाच: सुकन्यार्थे मुनिः शप्तश् चन्द्रवत्या महामुने ।वल्मीकाच् च कथं मुक्तश् च्यवनः काममोहितः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe eraṇḍīsaṅgamamahimānuvarṇano nāma tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 44 yudhiṣṭhirauvāca: sukanyārthe muniḥ śaptaś candravatyā mahāmune / valmīkāc ca kathaṃ muktaś cyavanaḥ kāmamohitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Listen, O king, to that TIrtha which is the most ex- cellent one of all the TIrthas. It has been created by the Trident- bearing Lord T)n the southern bank of Reva. It has been cre- ated, O excellent king, for the salvation of all great men.

अध्याय ४४

श्लोक 2

परलोकं कथं प्राप्तो ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तमः ।कथयस्व महाबाहो परं कौतूहलं हि मे

paralokaṃ kathaṃ prāpto brāhmaṇo brahmavittamaḥ / kathayasva mahābāho paraṃ kautūhalaṃ hi me

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

It is well known as Sulabheda in all the three worlds, O king. The trees that grow there in all the four quarters of the Tirtha undoubtedly go to the abode of Rudra when they fall down.

अध्याय ४४

श्लोक 3

मार्कण्डेय उवाच: शृणु त्वं राजशार्दूल कथ्यमानं निबोध मे ।निमिः पुत्रं च राज्ये वै सूर्यसेनं निवेश्य च

mārkaṇḍeya uvāca: śṛṇu tvaṃ rājaśārdūla kathyamānaṃ nibodha me / nimiḥ putraṃ ca rājye vai sūryasenaṃ niveśya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A Dana rite extending to thirteen days shall be thirteen times more meritorious.

अध्याय ४४

श्लोक 4

आदिदेशाथ मतिमाञ् ज्येष्ठा वै भगिनी तथा ।च्यवनाय प्रदातव्या ब्राह्मणाय न संशयः

ādideśātha matimāñ jyeṣṭhā vai bhaginī tathā / cyavanāya pradātavyā brāhmaṇāya na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Sparks appear in the centre of the Linga when bathed. The second proof there is that a drop of oil does not spread. This is the proof originating from the power of Sulabheda.

अध्याय ४४

श्लोक 5

एरण्ड्याः सङ्गमे चेष्ट्वा हयमेधं मखोत्तमम् ।सर्वयज्ञकृतं पुण्यं ब्राह्मणाय प्रदास्यसि

eraṇḍyāḥ saṅgame ceṣṭvā hayamedhaṃ makhottamam / sarvayajñakṛtaṃ puṇyaṃ brāhmaṇāya pradāsyasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Having performed the horse sacrifice, the best of rites, at the confluence of the Erandi, you will give the merit of all sacrifices to the brahmin."

अध्याय ४४

श्लोक 6

उक्त्वैवं सूर्यसेनं तु स गतः शिवमन्दिरे ।एवम् अस्त्विति तं चोक्त्वा सूर्यसेनः प्रतापवान्

uktvaivaṃ sūryasenaṃ tu sa gataḥ śivamandire / evam astviti taṃ coktvā sūryasenaḥ pratāpavān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this to Suryasena, he went to Shiva's abode. Saying "So be it" to him, the valorous Suryasena,

अध्याय ४४

श्लोक 7

एवं संचिन्त्य मनसा सर्वसंभारसंवृतः ।स जगाम सुरैः सार्द्धं कन्याम् आदाय भूपतिः

evaṃ saṃcintya manasā sarvasaṃbhārasaṃvṛtaḥ / sa jagāma suraiḥ sārddhaṃ kanyām ādāya bhūpatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

having reflected thus in his mind, furnished with all materials, the lord of the earth went with the gods, taking the maiden.

अध्याय ४४

श्लोक 8

मण्डपांश् चैव यूपांश् च पञ्चयोजनविस्तरान् ।स चकार ततो राजा पितुराज्ञाम् अनुस्मरन्

maṇḍapāṃś caiva yūpāṃś ca pañcayojanavistarān / sa cakāra tato rājā piturājñām anusmaran

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the king made pavilions and sacrificial posts five yojanas in extent, remembering his father's command.

अध्याय ४४

श्लोक 9

यज्ञस् तेन समारब्धः समाप्तवरदक्षिणः ।रममाणा सुकन्या च कन्याभिर् नृपतिस्वसा

yajñas tena samārabdhaḥ samāptavaradakṣiṇaḥ / ramamāṇā sukanyā ca kanyābhir nṛpatisvasā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The sacrifice was begun by him and completed with excellent fees. Sukanya, the king's sister, playing with the maidens,

अध्याय ४४

श्लोक 10

श्रुत्वा शब्दं च वल्मीके कर्तुं क्रीडां समाययौ ।तत्रापश्यत् मानुषं सा चक्षुर् हीनमधोमुखम्

śrutvā śabdaṃ ca valmīke kartuṃ krīḍāṃ samāyayau / tatrāpaśyat mānuṣaṃ sā cakṣur hīnamadhomukham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

hearing a sound in an anthill, came to play there; there she saw a man, eyeless, face downward.

अध्याय ४४

श्लोक 11

दृष्ट्वा सा कण्टकेनैव विव्याध च गृहं गता ।हाहाकारो महानासीत् किम् एतद् इति भारत

dṛṣṭvā sā kaṇṭakenaiva vivyādha ca gṛhaṃ gatā / hāhākāro mahānāsīt kim etad iti bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing him, she pierced him with a thorn and went home. There was a great outcry: "What is this?", O Bharata.

अध्याय ४४

श्लोक 12

दुर्मनाः सूर्यसेनस् तु ब्राह्मणैः सह सत्वरम् ।आजुहाव ततो देवाव् अश्विनौ पाकशासनम्

durmanāḥ sūryasenas tu brāhmaṇaiḥ saha satvaram / ājuhāva tato devāv aśvinau pākaśāsanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Suryasena, dejected, quickly summoned with the brahmins the two gods, the Ashvins, and the chastiser of Paka,

अध्याय ४४

श्लोक 13

यज्ञं निवर्तयामास यथावद् विधिपूर्वकम् ।निवर्त्य च ततो यज्ञं राजा परमधार्मिकः

yajñaṃ nivartayāmāsa yathāvad vidhipūrvakam / nivartya ca tato yajñaṃ rājā paramadhārmikaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and duly completed the sacrifice according to rule. Having completed the sacrifice, the supremely righteous king

अध्याय ४४

श्लोक 14

देवान् अभ्यर्चयामास च्यवनाय महात्मने ।दिव्यं चक्षुर् ददध्वं हि वपुः कान्तं नवं वयः

devān abhyarcayāmāsa cyavanāya mahātmane / divyaṃ cakṣur dadadhvaṃ hi vapuḥ kāntaṃ navaṃ vayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

entreated the gods: "Give the great-souled Chyavana divine sight, a lovely body and fresh youth."

अध्याय ४४

श्लोक 15

एवम् अभ्यर्थितैर् देवैर् दत्तं चक्षुर् युधिष्ठिर ।रूपयौ वनसंपन्नं कामदेवसमं वपुः

evam abhyarthitair devair dattaṃ cakṣur yudhiṣṭhira / rūpayau vanasaṃpannaṃ kāmadevasamaṃ vapuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thus entreated, the gods gave sight, Yudhishthira, and a body endowed with beauty and youth, like that of Kamadeva.

अध्याय ४४

श्लोक 16

ततः प्रसादयित्वा ऽसौ च्यवनं वाक्यम् अब्रवीत् ।तत्क्षमस्व महाभाग यत्कृतं ते सुकन्यया

tataḥ prasādayitvā 'sau cyavanaṃ vākyam abravīt / tatkṣamasva mahābhāga yatkṛtaṃ te sukanyayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, having appeased Chyavana, he said: "Forgive, fortunate one, what Sukanya did to you;

अध्याय ४४

श्लोक 17

गृहाण पाणिमस्यास् त्वं मुने कोपं परित्यज ।एवम् अभ्यर्थितो राज्ञा मुनिरोमित्य् उवाच ह

gṛhāṇa pāṇimasyās tvaṃ mune kopaṃ parityaja / evam abhyarthito rājñā muniromity uvāca ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

take her hand, O sage, and give up your anger." Entreated thus by the king, the sage said "Om."

अध्याय ४४

श्लोक 18

ततश् चावभृथे युग्मं चण्डवेगासमागमे ।संस्थाप्य विधिवद् राजा तस्मै दत्त्वा क्रतोः फलम्

tataś cāvabhṛthe yugmaṃ caṇḍavegāsamāgame / saṃsthāpya vidhivad rājā tasmai dattvā kratoḥ phalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then at the concluding bath, at the confluence of the Chandavega, having duly set up the couple and given him the fruit of the sacrifice,

अध्याय ४४

श्लोक 19

चकार पाणिग्रहणं सुकन्याया मनोहरम् ।दिव्यरूपधरौ तौ तु लक्ष्मीनारायणाव् इव

cakāra pāṇigrahaṇaṃ sukanyāyā manoharam / divyarūpadharau tau tu lakṣmīnārāyaṇāv iva

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the king performed the charming wedding of Sukanya; the two, bearing divine forms like Lakshmi and Narayana,

अध्याय ४४

श्लोक 20

संजातौ दम्पती तत्र हर्षेणोत्फुल्ललोचनौ ।दत्त्वा कन्यां मुनेस् तत्र सूर्यसेनः पुरं ययौ

saṃjātau dampatī tatra harṣeṇotphullalocanau / dattvā kanyāṃ munes tatra sūryasenaḥ puraṃ yayau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

became husband and wife there, their eyes wide with joy. Having given the maiden to the sage there, Suryasena went to his city

अध्याय ४४

श्लोक 21

बुभुजे विविधान् भोगान् छक्रतुल्यपराक्रमः ।सूर्यसेनं सुकन्यां च च्यवनं शक्रम् अश्विनौ

bubhuje vividhān bhogān chakratulyaparākramaḥ / sūryasenaṃ sukanyāṃ ca cyavanaṃ śakram aśvinau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and enjoyed many pleasures, valorous as Shakra. Whoever at the end of a meal remembers Suryasena, Sukanya, Chyavana, Shakra and the Ashvins

अध्याय ४४

श्लोक 22

भोजनान्ते स्मरेद् यस् तु चक्षुस् तस्य न हीयते ।एतत् ते कथितं राजंश् चण्डैरण्डकसङ्गमम्

bhojanānte smared yas tu cakṣus tasya na hīyate / etat te kathitaṃ rājaṃś caṇḍairaṇḍakasaṅgamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

does not lose his sight. This I have told you, O king, of the confluence of the Chanda and the Erandaka;

अध्याय ४४

श्लोक 23

तत्र स्नातो दिवं याति न पुनर्गर्भम् आविशेत् ।यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषम् उत्सृजेत्

tatra snāto divaṃ yāti na punargarbham āviśet / yajeta vāśvamedhena nīlaṃ vā vṛṣam utsṛjet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bathing there one goes to heaven and does not enter a womb again; one should sacrifice with the horse sacrifice or release a blue bull.

अध्याय ४४

श्लोक 24

आख्यानं कथयिष्यामि यथा दृष्टं यथाश्रुतम् ।बभ्राम सर्वतीर्थानि दुर्वासाश् चोग्रतापसः

ākhyānaṃ kathayiṣyāmi yathā dṛṣṭaṃ yathāśrutam / babhrāma sarvatīrthāni durvāsāś cogratāpasaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall tell a story as seen and heard. Durvasas, the fierce ascetic, wandered through all the holy places;

अध्याय ४४

श्लोक 25

पितृतीर्थं समागम्य पितॄणां हितकाम्यया ।तत्र स्नात्वार्चयित्वा च शूलपाणिं पितामहम्

pitṛtīrthaṃ samāgamya pitṝṇāṃ hitakāmyayā / tatra snātvārcayitvā ca śūlapāṇiṃ pitāmaham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

coming to Pitritirtha for the good of the ancestors, bathing there and worshipping the trident-bearer and the Grandsire,

अध्याय ४४

श्लोक 26

जलाञ्जलिं कुशतिलां पितृपिण्डमवासृजत् ।दत्त्वा पिण्डं मुनीन् प्राह परं विस्मयमागतः

jalāñjaliṃ kuśatilāṃ pitṛpiṇḍamavāsṛjat / dattvā piṇḍaṃ munīn prāha paraṃ vismayamāgataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he offered handfuls of water with kusha and sesame and the ancestral pinda. Having given the pinda, he said to the sages, filled with great wonder:

अध्याय ४४

श्लोक 27

करे गृह्णन्ति पितरः पिण्डानीह मया श्रुतम् ।तद् अद्य भो न पश्यामि तीर्थयात्रा निरर्थिका

kare gṛhṇanti pitaraḥ piṇḍānīha mayā śrutam / tad adya bho na paśyāmi tīrthayātrā nirarthikā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"I have heard that here the ancestors take the pindas in their hands; today I do not see that — the pilgrimage is pointless."

अध्याय ४४

श्लोक 28

तम् उग्रतापसं ज्ञात्वा प्रोचुस्ते मुनयस् तदा ।करे गृह्णन्ति पितरः पिण्डं दर्शे प्रकल्पितम्

tam ugratāpasaṃ jñātvā procuste munayas tadā / kare gṛhṇanti pitaraḥ piṇḍaṃ darśe prakalpitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Knowing him to be a fierce ascetic, the sages then said: "The ancestors take in their hands the pinda offered on the new-moon day;

अध्याय ४४

श्लोक 29

सत्यम् एतन् मुनिश्रेष्ठ नान्यथा वेदभाषितम् ।तद्दर्शं च प्रतीक्ष त्वं तीर्थान्तरदिदृक्षया

satyam etan muniśreṣṭha nānyathā vedabhāṣitam / taddarśaṃ ca pratīkṣa tvaṃ tīrthāntaradidṛkṣayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

this is true, best of sages, not otherwise — it is spoken by the Veda. Wait for that new moon, wishing to see other holy places."

अध्याय ४४

श्लोक 30

चुकोप वै तदा विप्र ऋषिश् चैवाब्रवीद् वचः ।अत्र नो पातये पिण्डं स्नानं दानं करोमि न

cukopa vai tadā vipra ṛṣiś caivābravīd vacaḥ / atra no pātaye piṇḍaṃ snānaṃ dānaṃ karomi na

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the brahmin sage grew angry and said: "I will not offer the pinda here, nor bathe nor give gifts."

अध्याय ४४

श्लोक 31

दुर्वासास् तु ततः प्राह एरण्डं मुनिपुङ्गवम् ।करे कमण्डलुं कृत्वा जलपूर्णं महामुनिम्

durvāsās tu tataḥ prāha eraṇḍaṃ munipuṅgavam / kare kamaṇḍaluṃ kṛtvā jalapūrṇaṃ mahāmunim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then Durvasas said to Eranda, the eminent sage, the great sage holding a water-pot full of water in his hand:

अध्याय ४४

श्लोक 32

शरीरं क्लिश्यसे कस्मात् तवात्र निष्फलं तपः ।ॐकारं कल्पगां गच्छ गृहीत्वैकं कमण्डलुम्

śarīraṃ kliśyase kasmāt tavātra niṣphalaṃ tapaḥ / oṃkāraṃ kalpagāṃ gaccha gṛhītvaikaṃ kamaṇḍalum

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Why do you torment your body? Your austerity here is fruitless. Take a single water-pot and go to Omkara and the Kalpaga.

अध्याय ४४

श्लोक 33

एकः पितामहः पूज्यो गयायां प्रभुर् अव्ययः ।उक्त्वैवम् ऋषिभिः सार्द्धं गिरिं त्व् अमरकण्टकम्

ekaḥ pitāmahaḥ pūjyo gayāyāṃ prabhur avyayaḥ / uktvaivam ṛṣibhiḥ sārddhaṃ giriṃ tv amarakaṇṭakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The one Grandsire, the imperishable lord, is to be worshipped at Gaya." Having said this, with the sages, to the mountain Amarakantaka

अध्याय ४४

श्लोक 34

आजगाम महातेजा गत्वा तत्र च भारत ।ॐकारस्यार्चनं कृत्वा स्तोत्रम् एतद् उदाहरत्

ājagāma mahātejā gatvā tatra ca bhārata / oṃkārasyārcanaṃ kṛtvā stotram etad udāharat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the greatly radiant one came, and going there, O Bharata, having worshipped Omkara, he uttered this hymn:

अध्याय ४४

श्लोक 35

नमः कालाय देवाय त्रिदेवाय त्रिमूर्तये ।अव्यक्ताव्यक्तरूपाय अनन्तानन्तगामिने

namaḥ kālāya devāya tridevāya trimūrtaye / avyaktāvyaktarūpāya anantānantagāmine

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Salutation to Kala, the god, to the three gods, to the three forms, to him of unmanifest and manifest form, who goes endlessly without end;

अध्याय ४४

श्लोक 36

ऋग्यजुः सामरूपाय सर्वज्ञाय नमो ऽस्तु ते ।भवोद्भव जगन्नाथ उमाकान्त नमो ऽस्तु ते

ṛgyajuḥ sāmarūpāya sarvajñāya namo 'stu te / bhavodbhava jagannātha umākānta namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to him whose form is Rik, Yajus and Saman, all-knowing, salutation to you; source of existence, lord of the world, beloved of Uma, salutation to you.

अध्याय ४४

श्लोक 37

असुरघ्नाय देवाय त्रिपुरघ्नाय ते नमः ।सद्योजातस् तथा घोरः पुरुषेशाय ते नमः

asuraghnāya devāya tripuraghnāya te namaḥ / sadyojātas tathā ghoraḥ puruṣeśāya te namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Salutation to you, god, slayer of asuras, slayer of Tripura; Sadyojata, Aghora — salutation to you, lord of Purusha.

अध्याय ४४

श्लोक 38

जयकालाग्निरुद्राय संवर्ताय नमो नमः ।हृषीकेश्वररुद्राय पुरुषेशाय ते नमः

jayakālāgnirudrāya saṃvartāya namo namaḥ / hṛṣīkeśvararudrāya puruṣeśāya te namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Victory! Salutation again and again to Kalagnirudra, to Samvarta; salutation to you, Hrishikeshvara Rudra, lord of Purusha.

अध्याय ४४

श्लोक 39

नमः शम्भवाय मयोभवाय शङ्कराय नमो ऽस्तु ते ।ब्रह्मविष्ण्विन्द्रवरद त्रिनेत्राय नमो ऽस्तु ते

namaḥ śambhavāya mayobhavāya śaṅkarāya namo 'stu te / brahmaviṣṇvindravarada trinetrāya namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Salutation to Shambhava, to Mayobhava; salutation to you, Shankara; giver of boons to Brahma, Vishnu and Indra, salutation to you, three-eyed one.

अध्याय ४४

श्लोक 40

श्रीकण्ठनीलकण्ठाय नमः सोमार्धधारिणे ।कपालमालिने तुभ्यं नमः खट्वाङ्गधारिणे

śrīkaṇṭhanīlakaṇṭhāya namaḥ somārdhadhāriṇe / kapālamāline tubhyaṃ namaḥ khaṭvāṅgadhāriṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Salutation to Shrikantha, Nilakantha, bearer of the half-moon; salutation to you who wear a garland of skulls and bear the khatvanga;

अध्याय ४४

श्लोक 41

नमः त्रिशूलहस्ताय नागाभरणभूषिणे ।नमः पिनाकिने तुभ्यं महानाथ नमो ऽस्तु ते

namaḥ triśūlahastāya nāgābharaṇabhūṣiṇe / namaḥ pinākine tubhyaṃ mahānātha namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

salutation to you with the trident in hand, adorned with serpent ornaments; salutation to you, bearer of the Pinaka; salutation to you, great lord.

अध्याय ४४

श्लोक 42

शर्वाय सर्वरूपाय चराचर नमो ऽस्तु ते ।जिह्वाचापल्यभावेन खेदितो ऽसि मया प्रभो

śarvāya sarvarūpāya carācara namo 'stu te / jihvācāpalyabhāvena khedito 'si mayā prabho

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

To Sharva, to him of all forms, moving and unmoving, salutation to you. By the fickleness of my tongue you have been wearied by me, lord;

अध्याय ४४

श्लोक 43

क्षमस्व मे सुरेशान इह लोके परत्र च ।त्वत्समो नास्ति देवेश कश्चिद् अन्य उमापते

kṣamasva me sureśāna iha loke paratra ca / tvatsamo nāsti deveśa kaścid anya umāpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

forgive me, lord of gods, here and hereafter; there is no other equal to you, lord of gods, husband of Uma."

अध्याय ४४

श्लोक 44

श्रुत्वा स्तोत्रम् इदं दिव्यं शिव ॐकाररूपधृक् ।वरं वृणु महाभाग इति वाक्यम् उवाच ह

śrutvā stotram idaṃ divyaṃ śiva oṃkārarūpadhṛk / varaṃ vṛṇu mahābhāga iti vākyam uvāca ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing this divine hymn, Shiva bearing the form of Omkara said: "Choose a boon, fortunate one."

अध्याय ४४

श्लोक 45

दुर्वासा उवाच: यदि तुष्टो ऽसि देवेश यदि देयो वरो मम ।पितृतीर्थसमं तीर्थम् एतद् अस्त्व् इति देहि मे

durvāsā uvāca: yadi tuṣṭo 'si deveśa yadi deyo varo mama / pitṛtīrthasamaṃ tīrtham etad astv iti dehi me

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Durvasas said: "If you are pleased, lord of gods, if a boon is to be given me, grant me that this holy place be equal to Pitritirtha."

अध्याय ४४

श्लोक 46

ॐकार उवाच: एतत् सर्वं भवत्वद्य मत्प्रसादात् तपोधन ।असाध्यम् अपि साध्यं ते त्रैलोक्ये सचराचरे

oṃkāra uvāca: etat sarvaṃ bhavatvadya matprasādāt tapodhana / asādhyam api sādhyaṃ te trailokye sacarācare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Omkara said: "Let all this be so today by my grace, rich in austerity; even the impossible is possible for you in the three worlds with the moving and unmoving."

अध्याय ४४

श्लोक 47

एवं लब्ध्वा वरं विप्रो गिरेर् वै पूर्वभागतः ।उवास मुनिभिः सार्द्धं दुर्वासा उग्र तापसः

evaṃ labdhvā varaṃ vipro girer vai pūrvabhāgataḥ / uvāsa munibhiḥ sārddhaṃ durvāsā ugra tāpasaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having thus obtained the boon, the brahmin Durvasas, the fierce ascetic, dwelt with the sages on the eastern side of the mountain.

अध्याय ४४

श्लोक 48

अत्रान्तरे नृपश्रेष्ठ ब्रह्माणं प्राह नारदः ।पितृतीर्थं गया नष्टा दुर्वाससः कोपतस् ततः

atrāntare nṛpaśreṣṭha brahmāṇaṃ prāha nāradaḥ / pitṛtīrthaṃ gayā naṣṭā durvāsasaḥ kopatas tataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Meanwhile, best of kings, Narada said to Brahma: "The Pitritirtha of Gaya has perished through the anger of Durvasas;

अध्याय ४४

श्लोक 49

आस्ते स नर्मदातीरे ॐकारे ऽमरकण्टके ।नारदस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मा लोकानुकम्पया

āste sa narmadātīre oṃkāre 'marakaṇṭake / nāradasya vacaḥ śrutvā brahmā lokānukampayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he dwells on the bank of the Narmada at Omkara at Amarakantaka." Hearing Narada's words, Brahma, out of compassion for the worlds,

अध्याय ४४

श्लोक 50

हंसयानं समारूढो देवैः सह नृपोत्तम ।आजगामाश्रमं तत्र दुर्वासा यत्र संस्थितः

haṃsayānaṃ samārūḍho devaiḥ saha nṛpottama / ājagāmāśramaṃ tatra durvāsā yatra saṃsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

mounting his swan vehicle with the gods, best of kings, came to the hermitage there where Durvasas dwelt.

अध्याय ४४

श्लोक 51

दृष्ट्वा पितामहं देवमेरण्डो मुनिपुंगवः ।कमण्डलुं समादाय पादमूले तु ब्रह्मणः

dṛṣṭvā pitāmahaṃ devameraṇḍo munipuṃgavaḥ / kamaṇḍaluṃ samādāya pādamūle tu brahmaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing the god Grandsire, Eranda, the eminent sage, taking his water-pot, at the feet of Brahma

अध्याय ४४

श्लोक 52

विनिक्षिप्य यथा न्यायम् अर्घं दत्त्वा च तस्थिवान् ।कमण्डलुजलोद्भूतः प्रवाहो नर्मदां गतः

vinikṣipya yathā nyāyam arghaṃ dattvā ca tasthivān / kamaṇḍalujalodbhūtaḥ pravāho narmadāṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

poured it out as is right, gave arghya and stood; the stream that arose from the water-pot's water went to the Narmada.

अध्याय ४४

श्लोक 53

ततः संपूज्य विधिवद् दुर्वासास् तं पितामहम् ।ब्रह्मोवाच: उद्भवेद् यदि ते तीर्थममासोमसमागमे

tataḥ saṃpūjya vidhivad durvāsās taṃ pitāmaham / brahmovāca: udbhaved yadi te tīrthamamāsomasamāgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then Durvasas duly worshipped the Grandsire. Brahma said: "If a holy place is to arise for you at the conjunction of the new moon with a Monday —

अध्याय ४४

श्लोक 54

इदानीं पितृतीर्थं तु जनैर् नेहोपदृश्यते ।अनिवर्त्यस् तु शापस्ते तत्पूर्णं कुरु सांप्रतम्

idānīṃ pitṛtīrthaṃ tu janair nehopadṛśyate / anivartyas tu śāpaste tatpūrṇaṃ kuru sāṃpratam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

now the Pitritirtha is not seen here by people. Your curse cannot be turned back; fulfil it now."

अध्याय ४४

श्लोक 55

दुर्वासा उवाच: मया निवर्तितः शापो वचनात् ते पितामह ।पितॄणां दर्शनं तत्र गयापितृविसर्जिनी

durvāsā uvāca: mayā nivartitaḥ śāpo vacanāt te pitāmaha / pitṝṇāṃ darśanaṃ tatra gayāpitṛvisarjinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Durvasas said: "The curse has been withdrawn by me at your word, Grandsire. The sight of the ancestors there, which releases the ancestors of Gaya,

अध्याय ४४

श्लोक 56

भविष्यति प्रसादात् ते तस्मिंस् तीर्थे पितामह ।एवम् अस्त्व् इति तं चोक्त्वा दिवं ब्रह्मा ययौ नृप

bhaviṣyati prasādāt te tasmiṃs tīrthe pitāmaha / evam astv iti taṃ coktvā divaṃ brahmā yayau nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

will come about by your grace at that holy place, Grandsire." Saying "So be it" to him, Brahma went to heaven, O king,

अध्याय ४४

श्लोक 57

नमस्कृत्य महेशानं सुरासुरनमस्कृतम् ।हर्षेण महताविष्टः पूज्यमानो द्विजोत्तमैः

namaskṛtya maheśānaṃ surāsuranamaskṛtam / harṣeṇa mahatāviṣṭaḥ pūjyamāno dvijottamaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

having bowed to Maheshana, saluted by gods and asuras, filled with great joy, honoured by excellent brahmins.

अध्याय ४४

श्लोक 58

दुर्वासास् तु मुनिश्रेष्ठस् तत्रैवान्तरधीयत ।तेन पुण्यतमं लोके तत्रैरण्डी समागता

durvāsās tu muniśreṣṭhas tatraivāntaradhīyata / tena puṇyatamaṃ loke tatrairaṇḍī samāgatā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Durvasas, best of sages, vanished right there. Therefore the Erandi, which came there, is most holy in the world.

अध्याय ४४

श्लोक 59

एरण्डीश्वरलिङ्गं तु सुरासुरनमस्कृतम् ।पुण्यकर्मानुपश्येद् अमासोमसमागमे

eraṇḍīśvaraliṅgaṃ tu surāsuranamaskṛtam / puṇyakarmānupaśyed amāsomasamāgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Erandishvara linga, saluted by gods and asuras — one of meritorious deeds should see it at the conjunction of the new moon with a Monday.

अध्याय ४४

श्लोक 60

दृष्ट्वा तत्परमं लिङ्गं यमलोकं न पश्यति ।एतत् तु कथितं राजन् मया त्वां प्रति भारत

dṛṣṭvā tatparamaṃ liṅgaṃ yamalokaṃ na paśyati / etat tu kathitaṃ rājan mayā tvāṃ prati bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having seen that supreme linga, one does not see Yama's world. This I have told you, O king, O Bharata;

अध्याय ४४

श्लोक 61

श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य गच्छेत् माहेश्वरं पुरम्

śravaṇāt kīrtanād asya gacchet māheśvaraṃ puram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by hearing and reciting it one goes to Maheshvara's city.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 44
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.