Skanda Purana· Skanda Purāṇa
47
अध्याय 47 / 116

Adhyaya 47

90 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ90 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४७

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे भृगुपर्वतमहिमा ऽनुवर्णनो नाम षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ४७ युधिष्ठिर उवाच: ॐकारकीर्तनं विप्रदानं यज्ञस् तपस् तथा ।सम्भवं पञ्चवक्त्राणां लिङ्गानां संभवं तथा

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe bhṛguparvatamahimā 'nuvarṇano nāma ṣaṭcatvāriṃśo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 47 yudhiṣṭhira uvāca: oṃkārakīrtanaṃ vipradānaṃ yajñas tapas tathā / sambhavaṃ pañcavaktrāṇāṃ liṅgānāṃ saṃbhavaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All the Girvanas (Devas) sought refuge in Brahma. They reached the world of Brahma, riding on their elephants having the size of excellent mountains, horses comparable to elephants, chariots having the size of a city fitted with lions and tigers, and also on tortoises, buffaloes and crocodiles. The Devas reached the world of Brahma with Sakra as their leader. On seeing the Lotus-born Lord, the Suras prostrated them- selves with the eight limbs touching the ground.

अध्याय ४७

श्लोक 2

युगसंख्यां कलां चैव चरितं च महामुने ।कथयस्व प्रसादेन यथोद्दिष्टं तु शंभुना

yugasaṃkhyāṃ kalāṃ caiva caritaṃ ca mahāmune / kathayasva prasādena yathoddiṣṭaṃ tu śaṃbhunā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Be victorious, O Lord worthy of being respected by the whole universe. Be victorious, O cause of the worldly existence. O most excellent one among Suras, O (Lord) having lotus as your source of origin, we have sought refuge in you alone.

अध्याय ४७

श्लोक 3

मार्कण्डेय उवाच: श्रूयतां राजराजेन्द्र पुराणं स्कन्दकीर्तितम् ।द्वात्रिंशतिसहस्राणि लक्षाण्यष्टादशैव च

mārkaṇḍeya uvāca: śrūyatāṃ rājarājendra purāṇaṃ skandakīrtitam / dvātriṃśatisahasrāṇi lakṣāṇyaṣṭādaśaiva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O Lotus-born Lord, the great Daitya named Andhaka is enormously powerful. By him all the groups of the Devas have been deprived of their wealth and jewels. After killing gtoups of Devas by means of sword, discus and axe, that Danava abducted $akra*s wife forcibly and went away.

अध्याय ४७

श्लोक 4

एषा कृतयुगे संख्या सन्ध्यासन्ध्यांशमानतः ।लक्ष्याण्य् अष्टौ तथा चाष्टौ सहस्राणि युधिष्ठिर

eṣā kṛtayuge saṃkhyā sandhyāsandhyāṃśamānataḥ / lakṣyāṇy aṣṭau tathā cāṣṭau sahasrāṇi yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O Lord of the chiefs of Devas, O Lord whose bosom has been resorted to by LaksmI, be victorious. O Lord of Devas, O destroyer of Asuras, we have sought refuge in you.

अध्याय ४७

श्लोक 5

द्वापरे भानम् इच्छन्ति सन्ध्यासन्ध्यांशमानत ।सहस्राणि च चत्वारि तथा लक्षचतुष्टयम्

dvāpare bhānam icchanti sandhyāsandhyāṃśamānata / sahasrāṇi ca catvāri tathā lakṣacatuṣṭayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I will kill that sinner by whom the Suras have been harassed, (wherever he happens to be) whether he stays in Patala, mortal world or in heaven itself. May the Devas go to their own abode contented with enhanced energy.

अध्याय ४७

श्लोक 6

मानं कलियुगस्यैतत् सन्ध्यासन्ध्यांशमानतः ।अल्पक्षीरप्रदा गावो ह्य् अल्पसस्या च मेदिनी

mānaṃ kaliyugasyaitat sandhyāsandhyāṃśamānataḥ / alpakṣīrapradā gāvo hy alpasasyā ca medinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This is the measure of the Kali age, by the measure of its twilight and twilight-portion. Cows give little milk and the earth little grain;

अध्याय ४७

श्लोक 7

अल्पोदकास् तथा मेघाः स्वल्पविद्यास् तथा द्विजाः ।पूर्णे तु षोडशे वर्षे नराः पलितयौवनाः

alpodakās tathā meghāḥ svalpavidyās tathā dvijāḥ / pūrṇe tu ṣoḍaśe varṣe narāḥ palitayauvanāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

clouds give little water and brahmins have little learning; when the sixteenth year is complete, men have grey hair in youth;

अध्याय ४७

श्लोक 8

दशमे द्वादशे वर्षे नारी गर्भधरा भवेत् ।शूद्रा धर्मपरा नित्यं कलौ काले दिगम्बराः

daśame dvādaśe varṣe nārī garbhadharā bhavet / śūdrā dharmaparā nityaṃ kalau kāle digambarāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in her tenth or twelfth year a woman conceives; in the Kali age shudras are always devoted to dharma, and there are naked ascetics;

अध्याय ४७

श्लोक 9

एकवर्णाः प्रजाः सर्वा राजा म्लेच्छो भविष्यति ।कलौ युगे तथा प्राप्ते कलिरूपे च माधवे

ekavarṇāḥ prajāḥ sarvā rājā mleccho bhaviṣyati / kalau yuge tathā prāpte kalirūpe ca mādhave

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all people will be of one class, and the king will be a barbarian, when the Kali age has come and Madhava is in the form of Kali.

अध्याय ४७

श्लोक 10

नाग्निहोत्रं न वेदाश् च न धर्मो न च याजनम् ।न सत्यं न तपो दानं न सत्त्वं न च देवताः

nāgnihotraṃ na vedāś ca na dharmo na ca yājanam / na satyaṃ na tapo dānaṃ na sattvaṃ na ca devatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There will be no agnihotra, no Vedas, no dharma and no sacrificing for others; no truth, no austerity, no giving, no goodness and no gods.

अध्याय ४७

श्लोक 11

वेदविक्रयिणो विप्रा अन्त्यजानां गृहे गृहे ।वेदादेशं करिष्यन्ति वेदविप्लवकारकाः

vedavikrayiṇo viprā antyajānāṃ gṛhe gṛhe / vedādeśaṃ kariṣyanti vedaviplavakārakāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahmins will sell the Veda in the houses of outcastes, house after house; causing the ruin of the Veda, they will give out the Veda for hire.

अध्याय ४७

श्लोक 12

कन्याविक्रयिणः पापास् तथा कन्योपजीविनः ।सहस्रांशो न धर्मस्य कला चैका प्रवर्तिता

kanyāvikrayiṇaḥ pāpās tathā kanyopajīvinaḥ / sahasrāṃśo na dharmasya kalā caikā pravartitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Sinners will sell their daughters and live on their daughters. Not a thousandth part of dharma, only a single fraction, will continue.

अध्याय ४७

श्लोक 13

यत्र सिद्धस् तत्र तीर्थं जले स्नास्यन्ति मानवाः ।शूद्रा पत्नी द्विजानां तु भविष्यति गृहे गृहे

yatra siddhas tatra tīrthaṃ jale snāsyanti mānavāḥ / śūdrā patnī dvijānāṃ tu bhaviṣyati gṛhe gṛhe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Wherever there is a siddha, there is a holy place, and men will bathe in the water; house after house, the wives of the twice-born will be shudra women.

अध्याय ४७

श्लोक 14

अधरोत्तरभावेन भविष्यन्ति कलौ नराः ।बौद्धाः क्षपणकाः पापा नग्ना मलिनकश्मलाः

adharottarabhāvena bhaviṣyanti kalau narāḥ / bauddhāḥ kṣapaṇakāḥ pāpā nagnā malinakaśmalāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the Kali age men will be with the lower above and the higher below; Buddhists and kshapanakas, sinful, naked, filthy and impure,

अध्याय ४७

श्लोक 15

विडम्बयन्ति बालानां मोहिताः पापकर्मणाम् ।न गुरुं मन्यते शिष्यः पुत्रश् च पितरं तथा

viḍambayanti bālānāṃ mohitāḥ pāpakarmaṇām / na guruṃ manyate śiṣyaḥ putraś ca pitaraṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

deluded, will mock the children of those of sinful deeds; the disciple will not respect the guru, nor the son the father.

अध्याय ४७

श्लोक 16

स्ववंशद्रव्यहर्तारः प्रव्रज्यावेषधारिणः ।लिङ्गोपजीविनः पापास् तथा भस्मोपजीविनः

svavaṃśadravyahartāraḥ pravrajyāveṣadhāriṇaḥ / liṅgopajīvinaḥ pāpās tathā bhasmopajīvinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Wearing the garb of renunciation, they will steal the wealth of their own families; sinners will live by the emblem and by ash.

अध्याय ४७

श्लोक 17

वैवस्वते ऽन्तरे प्राप्ते कलौ सर्वं भविष्यति ।एतत् ते कथितं राजन् कलौ यद्यद् भविष्यति

vaivasvate 'ntare prāpte kalau sarvaṃ bhaviṣyati / etat te kathitaṃ rājan kalau yadyad bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When the Vaivasvata Manvantara has come, all this will be in the Kali age. This I have told you, O king, whatever will happen in the Kali age.

अध्याय ४७

श्लोक 18

ॐकारस्यैव चोत्पत्तिं विधानं विधिपूर्वकम् ।कथयामि समासेन यत् पृष्टो ऽहं त्वया ऽनघ

oṃkārasyaiva cotpattiṃ vidhānaṃ vidhipūrvakam / kathayāmi samāsena yat pṛṣṭo 'haṃ tvayā 'nagha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall tell in brief the origin of Omkara and its rite according to rule, as you have asked me, sinless one.

अध्याय ४७

श्लोक 19

कीर्तनाद् अस्य देवस्य मुच्यते भवबन्धनात् ।ॐ मित्येकाक्षर राजन् व्याहरन् समनुस्मरन्

kīrtanād asya devasya mucyate bhavabandhanāt / oṃ mityekākṣara rājan vyāharan samanusmaran

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By reciting the praise of this god one is freed from the bonds of worldly existence. O king, uttering and remembering the one syllable "Om,"

अध्याय ४७

श्लोक 20

यः प्रयाति त्यजन् देहं स याति परमां गतिम् ।वेदमाता च गायत्री ॐकारप्रभवा तथा

yaḥ prayāti tyajan dehaṃ sa yāti paramāṃ gatim / vedamātā ca gāyatrī oṃkāraprabhavā tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whoever departs, leaving the body, goes to the supreme goal. The Gayatri, mother of the Vedas, arose from Omkara too.

अध्याय ४७

श्लोक 21

ॐमित्येकाक्षरे तत्त्वे ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।ॐकारो वेदमूलं तु श्रुतिशाखः प्रतिष्ठितः

oṃmityekākṣare tattve brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / oṃkāro vedamūlaṃ tu śrutiśākhaḥ pratiṣṭhitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the one-syllabled principle "Om" are Brahma, Vishnu and Maheshvara; Omkara is the root of the Veda, and the branches of Shruti are established on it;

अध्याय ४७

श्लोक 22

फलं चैव तु पुष्पं च पर्णानि स्मृतिर् आगमः ।यथादौ सर्वविद्यानाम् ॐकारः परिपठ्यते

phalaṃ caiva tu puṣpaṃ ca parṇāni smṛtir āgamaḥ / yathādau sarvavidyānām oṃkāraḥ paripaṭhyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

its fruits, flowers and leaves are Smriti and Agama. As Omkara is recited at the beginning of all learning,

अध्याय ४७

श्लोक 23

तथादौ सर्वदेवानाम् आदिदेवो महेश्वरः ।सन्ध्यात्रयं त्रिकालादि ॐकारे परिकीर्तितम्

tathādau sarvadevānām ādidevo maheśvaraḥ / sandhyātrayaṃ trikālādi oṃkāre parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

so at the beginning of all the gods is Maheshvara, the first god. The three twilights, the three times and the rest are declared to be in Omkara;

अध्याय ४७

श्लोक 24

अग्नित्रयं त्रयो लोकास् त्रिवर्गश् च प्रतिष्ठितः ।अष्टषष्टिं च तीर्थानां ब्रह्मणे शिवकीर्तितम्

agnitrayaṃ trayo lokās trivargaś ca pratiṣṭhitaḥ / aṣṭaṣaṣṭiṃ ca tīrthānāṃ brahmaṇe śivakīrtitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the three fires, the three worlds and the three aims are established in it. Sixty-eight holy places were declared by Shiva to Brahma;

अध्याय ४७

श्लोक 25

एकेन च शतं पूर्णं रुद्राणां परिकीर्तितम् ।केदारे शतमेकं ॐकारैकोत्तरं शतम्

ekena ca śataṃ pūrṇaṃ rudrāṇāṃ parikīrtitam / kedāre śatamekaṃ oṃkāraikottaraṃ śatam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a hundred and one Rudras are declared; at Kedara a hundred and one; Omkara is one more than a hundred.

अध्याय ४७

श्लोक 26

पञ्चब्रह्म पञ्चवक्त्रम् ॐकारं लिङ्गमुत्तमम् ।पृथिव्यां यानि लिङ्गानि आसमुद्रान्तगोचरे

pañcabrahma pañcavaktram oṃkāraṃ liṅgamuttamam / pṛthivyāṃ yāni liṅgāni āsamudrāntagocare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The excellent linga Omkara has the five Brahmans and five faces. Of all the lingas on earth reaching to the ocean's end,

अध्याय ४७

श्लोक 27

न तेषां पञ्चवक्त्राणि त्यक्त्व्ॐकारं युधिष्ठिर ।स्वायम्भुवे ऽन्तरे प्राप्ते आदिकल्पे कृते युगे

na teṣāṃ pañcavaktrāṇi tyaktvoṃkāraṃ yudhiṣṭhira / svāyambhuve 'ntare prāpte ādikalpe kṛte yuge

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

none has five faces except Omkara, Yudhishthira. When the Svayambhuva Manvantara had come, in the first kalpa, in the Krita age,

अध्याय ४७

श्लोक 28

दानवैर् निर्जिता देवा नर्मदातीरमाश्रिताः ।अवद्रुताः कङ्कोलैस् तु कालिकेयैश् च कालकैः

dānavair nirjitā devā narmadātīramāśritāḥ / avadrutāḥ kaṅkolais tu kālikeyaiś ca kālakaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the gods, conquered by the danavas, took refuge on the bank of the Narmada, put to flight by the Kankolas, Kalikeyas and Kalakas.

अध्याय ४७

श्लोक 29

ते देवा ब्रह्मसहिता ईश्वरं शरणं गताः ।बृहस्पतिस् ततः प्राह ब्रह्माणं प्रति भारत

te devā brahmasahitā īśvaraṃ śaraṇaṃ gatāḥ / bṛhaspatis tataḥ prāha brahmāṇaṃ prati bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those gods with Brahma went to the Lord for refuge. Then Brihaspati said to Brahma, O Bharata:

अध्याय ४७

श्लोक 30

इष्टिं कुरु महारौद्रीं दानवानां क्षयंकरीम् ।उवाच वचनं ब्रह्मा तदा तं देवमन्त्रिणम्

iṣṭiṃ kuru mahāraudrīṃ dānavānāṃ kṣayaṃkarīm / uvāca vacanaṃ brahmā tadā taṃ devamantriṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Perform a most fierce ishti that will destroy the danavas." Then Brahma said to the counsellor of the gods:

अध्याय ४७

श्लोक 31

ममैव विस्मृता मन्त्रा दानवानां भयेन च ।एतस्मिन्न् अन्तरे भित्त्वा पातालानि च सप्त च

mamaiva vismṛtā mantrā dānavānāṃ bhayena ca / etasminn antare bhittvā pātālāni ca sapta ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"I have forgotten the mantras out of fear of the danavas." Meanwhile, splitting the seven netherworlds,

अध्याय ४७

श्लोक 32

ॐकारपूर्वकं राजन् भूर्भुवःस्वश् च कीर्तयन् ।पर्वताद् उत्थितं लिङ्गं ज्वलत्कालानलप्रभम्

oṃkārapūrvakaṃ rājan bhūrbhuvaḥsvaś ca kīrtayan / parvatād utthitaṃ liṅgaṃ jvalatkālānalaprabham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

uttering "bhur bhuvah svah" preceded by Omkara, O king, a linga rose from the mountain, radiant as the blazing fire of time,

अध्याय ४७

श्लोक 33

सूर्यकोटिसमप्रख्यं ज्वालामालासमाश्रितम् ।आदिमध्यान्तहीनं च न दृष्टं परमं क्वचित्

sūryakoṭisamaprakhyaṃ jvālāmālāsamāśritam / ādimadhyāntahīnaṃ ca na dṛṣṭaṃ paramaṃ kvacit

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

equal to ten million suns, wreathed in garlands of flame, without beginning, middle or end — nothing so supreme had ever been seen.

अध्याय ४७

श्लोक 34

चतुर्वर्गैश् चतुर्वेदैर् वेदाङ्गनिगमैः स्वयम् ।उवाच वचनं शम्भुर्ब्रह्माणं लोकभावनम्

caturvargaiś caturvedair vedāṅganigamaiḥ svayam / uvāca vacanaṃ śambhurbrahmāṇaṃ lokabhāvanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

With the four aims, the four Vedas, the Vedangas and the Nigamas themselves, Shambhu spoke to Brahma, who brings the worlds into being:

अध्याय ४७

श्लोक 35

सौम्यां चैव तु भो ब्रह्मंल् लोकानां शान्तिकारिणीम् ।मया समार्पिता वेदा इष्टिं कुरु यथेप्सया

saumyāṃ caiva tu bho brahmaṃl lokānāṃ śāntikāriṇīm / mayā samārpitā vedā iṣṭiṃ kuru yathepsayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"And a gentle one too, O Brahma, that brings peace to the worlds — I have given you the Vedas; perform the ishti as you wish."

अध्याय ४७

श्लोक 36

ततो ब्रह्मा चकारेष्टिं रौद्रीं दैत्यक्षयंकरीम् ।इष्टिं चैव तत सौम्यां लोकानां शान्तिकारिणीम्

tato brahmā cakāreṣṭiṃ raudrīṃ daityakṣayaṃkarīm / iṣṭiṃ caiva tata saumyāṃ lokānāṃ śāntikāriṇīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then Brahma performed the fierce ishti that destroys the daityas, and then the gentle ishti that brings peace to the worlds.

अध्याय ४७

श्लोक 37

ततो ऽसुरा महाराज दृष्ट्वा चेष्टिं भयंकरीम् ।ब्रह्मशापभयोद्विग्ना गतास् ते तु दिशो दश

tato 'surā mahārāja dṛṣṭvā ceṣṭiṃ bhayaṃkarīm / brahmaśāpabhayodvignā gatās te tu diśo daśa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, great king, seeing the terrible ishti, the asuras, shaken with fear of Brahma's curse, went off in the ten directions.

अध्याय ४७

श्लोक 38

ॐकारस्य प्रभावेण सर्वे देवास् तु निर्भयाः ।ततो ऽभ्यर्च्य सुरेशानं देवास् ते त्रिदिवं ययुः

oṃkārasya prabhāveṇa sarve devās tu nirbhayāḥ / tato 'bhyarcya sureśānaṃ devās te tridivaṃ yayuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the power of Omkara all the gods became fearless; then, having worshipped the lord of gods, the gods went to heaven.

अध्याय ४७

श्लोक 39

कल्पान्तगं महालिङ्गं सुरासुरनमस्कृतम् ।कामदं मोक्षदं चैव ॐकारं विद्धि पार्थिव

kalpāntagaṃ mahāliṅgaṃ surāsuranamaskṛtam / kāmadaṃ mokṣadaṃ caiva oṃkāraṃ viddhi pārthiva

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Know Omkara, O king, as the great linga that lasts to the end of the kalpa, saluted by gods and asuras, granting desires and liberation.

अध्याय ४७

श्लोक 40

तस्मिंल् लिङ्गे तु लीयन्ते कल्पान्ते सर्वदेवताः ।अमरं ब्रह्म वेत्याहुर् हरिं सिद्धेश्वरं तथा

tasmiṃl liṅge tu līyante kalpānte sarvadevatāḥ / amaraṃ brahma vetyāhur hariṃ siddheśvaraṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the end of the kalpa all the deities merge into that linga. They call Amara Brahma, Hari Siddheshvara,

अध्याय ४७

श्लोक 41

पिङ्गलेश्वरम् आदित्यं सोमं पित्रीश्वरं तथा ।यत्र सिद्धास् त्रयो वेदाः सषडङ्गपदक्रमाः

piṅgaleśvaram ādityaṃ somaṃ pitrīśvaraṃ tathā / yatra siddhās trayo vedāḥ saṣaḍaṅgapadakramāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Pingaleshvara the sun, and Pitrishvara Soma. Where the three Vedas were perfected with their six limbs, pada and krama,

अध्याय ४७

श्लोक 42

तेन सिद्धेश्वरं विद्धि सर्वसिद्धिप्रदायकम् ।कथितं पर्वतस्याग्रे लिङ्गकोटिसमन्वितम्

tena siddheśvaraṃ viddhi sarvasiddhipradāyakam / kathitaṃ parvatasyāgre liṅgakoṭisamanvitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

therefore know it as Siddheshvara, granting every success; it is said to be at the top of the mountain, with a crore of lingas.

अध्याय ४७

श्लोक 43

अर्चनात् तस्य लिङ्गस्य विष्णुलोके महीयते ।कल्पे कल्पे महाराज क्षीयन्ते सर्वदेवताः

arcanāt tasya liṅgasya viṣṇuloke mahīyate / kalpe kalpe mahārāja kṣīyante sarvadevatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By worshipping that linga one is honoured in Vishnu's world. In kalpa after kalpa, great king, all the deities perish,

अध्याय ४७

श्लोक 44

मुक्त्वा तु पञ्चलिङ्गानि मार्कण्डं नार्मदं नृप ।अविमुक्तं च केदारम् ॐकारम् अमरेश्वरम्

muktvā tu pañcaliṅgāni mārkaṇḍaṃ nārmadaṃ nṛpa / avimuktaṃ ca kedāram oṃkāram amareśvaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

except five lingas, O king — the Markandeya, the Narmada, Avimukta, Kedara, Omkara-Amareshvara,

अध्याय ४७

श्लोक 45

तथैव च महाकालम् एवं लिङ्गं तु भारत ।पुण्यानि पञ्चलिङ्गानि प्रातर् उत्थाय यः पठेत्

tathaiva ca mahākālam evaṃ liṅgaṃ tu bhārata / puṇyāni pañcaliṅgāni prātar utthāya yaḥ paṭhet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and likewise Mahakala — such lingas, O Bharata. Whoever rising at dawn recites these five holy lingas

अध्याय ४७

श्लोक 46

सर्वतीर्थफलं प्राप्य शिवलोके महीयते ।एका काली महाकाले वसेद् वै व्यापिनी सदा

sarvatīrthaphalaṃ prāpya śivaloke mahīyate / ekā kālī mahākāle vased vai vyāpinī sadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

gains the fruit of all holy places and is honoured in Shiva's world. One Kali dwells always pervading at Mahakala;

अध्याय ४७

श्लोक 47

सपादकोटिस्तीर्थानां महाकाले वसेत् नृप ।शिवलोकेन कावेरी शिवक्षेत्रे स्थिता नृप

sapādakoṭistīrthānāṃ mahākāle vaset nṛpa / śivalokena kāverī śivakṣetre sthitā nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a crore and a quarter of holy places dwell at Mahakala, O king; the Kaveri stands in Shiva's field together with Shiva's world, O king;

अध्याय ४७

श्लोक 48

चतुः क्रोशाभ्यन्तरतो ब्रह्महत्या न सर्पति ।आग्नेयं सिद्धलिङ्गं च तस्यास् तीरे समाश्रितम्

catuḥ krośābhyantarato brahmahatyā na sarpati / āgneyaṃ siddhaliṅgaṃ ca tasyās tīre samāśritam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

within four kroshas the sin of killing a brahmin does not creep in. The Agneya Siddhalinga stands on its bank,

अध्याय ४७

श्लोक 49

शिवख्यातम् इति ख्यातं तीर्थे तु कुरुनन्दन ।स्नातमात्रो नरस् तत्र स भवे न पुनर्भवेत्

śivakhyātam iti khyātaṃ tīrthe tu kurunandana / snātamātro naras tatra sa bhave na punarbhavet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

known as Shivakhyata at that holy place, delight of the Kurus; a man who merely bathes there is not born again in worldly existence.

अध्याय ४७

श्लोक 50

कीटपक्षिपतङ्गादि तिर्यग् योनिगता नराः ।मुच्यन्ते तत्र पापेन शिवस्य वचनं यथा

kīṭapakṣipataṅgādi tiryag yonigatā narāḥ / mucyante tatra pāpena śivasya vacanaṃ yathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Insects, birds, moths and the like, men gone into animal births, are freed there from sin, as is Shiva's word.

अध्याय ४७

श्लोक 51

तत्र यः कुरुते श्राद्धं पितॄणां च तिलोदकम् ।युगकोटिसहस्रं तु पितरस् ते न तर्पिताः

tatra yaḥ kurute śrāddhaṃ pitṝṇāṃ ca tilodakam / yugakoṭisahasraṃ tu pitaras te na tarpitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever performs shraddha there and gives sesame water to the ancestors — his ancestors are satisfied for thousands of crores of ages.

अध्याय ४७

श्लोक 52

सर्वेषाम् एव लिङ्गानां दिव्यं वा ऽत्र प्रकीर्तितम् ।तत्र स्नातो दिवं याति न विशेद् योनिसङ्कटे

sarveṣām eva liṅgānāṃ divyaṃ vā 'tra prakīrtitam / tatra snāto divaṃ yāti na viśed yonisaṅkaṭe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

It is declared the divine one among all the lingas here; bathing there, one goes to heaven and does not enter the straits of the womb,

अध्याय ४७

श्लोक 53

कोटियज्ञफलं प्राप्य शिवलोके महीयते ।अष्टकोटिस् तु तीर्थानां केदारे कथिता नृप

koṭiyajñaphalaṃ prāpya śivaloke mahīyate / aṣṭakoṭis tu tīrthānāṃ kedāre kathitā nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and gaining the fruit of ten million sacrifices, is honoured in Shiva's world. Eight crores of holy places are declared at Kedara, O king;

अध्याय ४७

श्लोक 54

दर्शनाद् अर्चनात् तस्य स्पर्शात् मोक्षफलं नृणाम् ।केदारस्योदके पीते पुनर्जन्म न विद्यते

darśanād arcanāt tasya sparśāt mokṣaphalaṃ nṛṇām / kedārasyodake pīte punarjanma na vidyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by seeing, worshipping and touching it men gain the fruit of liberation; when the water of Kedara is drunk there is no rebirth.

अध्याय ४७

श्लोक 55

अहोरात्रोषितो भूत्वा पयः पानं करोति यः ।तस्योदरे भवेल् लिङ्गं षण्मासाद् ब्रह्मचारिणः

ahorātroṣito bhūtvā payaḥ pānaṃ karoti yaḥ / tasyodare bhavel liṅgaṃ ṣaṇmāsād brahmacāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

For a celibate who, having stayed a day and night, drinks its water, a linga will arise in his belly within six months;

अध्याय ४७

श्लोक 56

केदारदर्शनाद् एव शिवलोके महीयते ।वाराणसी महापुण्या त्रिषु लोकेषु विश्रुता

kedāradarśanād eva śivaloke mahīyate / vārāṇasī mahāpuṇyā triṣu lokeṣu viśrutā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the mere sight of Kedara one is honoured in Shiva's world. Most holy Varanasi is renowned in the three worlds;

अध्याय ४७

श्लोक 57

अन्तरिक्षे पुरी सा तु मृत्युलोकस्य बाह्यतः ।पञ्चक्रोशान्तरे यावद् ब्रह्महत्या न सर्पति

antarikṣe purī sā tu mṛtyulokasya bāhyataḥ / pañcakrośāntare yāvad brahmahatyā na sarpati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

that city is in the atmosphere, outside the mortal world; within five kroshas the sin of killing a brahmin does not creep in.

अध्याय ४७

श्लोक 58

अष्टाविंशतिकोट्यस् तु लिङ्गानां तत्र भारत ।गङ्गावरुणयोर् मध्ये स्नानं कृत्वा यथोदितम्

aṣṭāviṃśatikoṭyas tu liṅgānāṃ tatra bhārata / gaṅgāvaruṇayor madhye snānaṃ kṛtvā yathoditam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There are twenty-eight crores of lingas there, O Bharata. Having bathed as prescribed between the Ganga and the Varana,

अध्याय ४७

श्लोक 59

सर्वपापविनिर्मुक्तो देववन् मोदते दिवि ।तत्र यस् त्यजति प्राणान् छिवं ध्यात्वा तु मानवः

sarvapāpavinirmukto devavan modate divi / tatra yas tyajati prāṇān chivaṃ dhyātvā tu mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

freed from all sins one rejoices in heaven like a god. The man who gives up his life there meditating on Shiva

अध्याय ४७

श्लोक 60

सहस्रकुलमुद्धृत्य शिवलोकं स गच्छति ।तत्र यद् दीयते दानं तस्य संख्या न विद्यते

sahasrakulamuddhṛtya śivalokaṃ sa gacchati / tatra yad dīyate dānaṃ tasya saṃkhyā na vidyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

uplifts a thousand generations and goes to Shiva's world. The gift given there has no number;

अध्याय ४७

श्लोक 61

तिलोदकप्रदानेन पितृणां प्रीतिरक्षया ।तत्र यस् त्यजति प्राणान् अवशः स्ववशो ऽपि वा

tilodakapradānena pitṛṇāṃ prītirakṣayā / tatra yas tyajati prāṇān avaśaḥ svavaśo 'pi vā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by giving sesame water the ancestors' satisfaction is imperishable. Whoever gives up his life there, helplessly or willingly,

अध्याय ४७

श्लोक 62

त्रिनेत्रः शूलपाणिस् तु शिवस्यानुचरो भवेत् ।अविमुक्तस्य लिङ्गस्य स्पर्शनात् मुक्तिर् आप्यते

trinetraḥ śūlapāṇis tu śivasyānucaro bhavet / avimuktasya liṅgasya sparśanāt muktir āpyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

becomes three-eyed, trident in hand, an attendant of Shiva; by touching the Avimukta linga liberation is attained.

अध्याय ४७

श्लोक 63

कलात्रयं तु तत्रास्ते काशीपुर्यां न संशयः ।गङ्गासागरसंभेदे चतस्रस्तु कलाः स्मृताः

kalātrayaṃ tu tatrāste kāśīpuryāṃ na saṃśayaḥ / gaṅgāsāgarasaṃbhede catasrastu kalāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Three kalas abide there in the city of Kashi, no doubt; four kalas are remembered at the meeting of the Ganga and the ocean,

अध्याय ४७

श्लोक 64

गङ्गासहस्रवक्त्रेण प्रविष्टा यत्र सागरम् ।स्नानावगाहनात् पानात् पिण्डदानाच् च तर्पणात्

gaṅgāsahasravaktreṇa praviṣṭā yatra sāgaram / snānāvagāhanāt pānāt piṇḍadānāc ca tarpaṇāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

where the Ganga enters the ocean with a thousand mouths; by bathing, immersing, drinking, giving pindas and libations,

अध्याय ४७

श्लोक 65

गच्छेच् छिवपुरं तत्र पितृभिः सह मानवः ।अपरं कालरुद्रं तु सप्तपातालवासिनम्

gacchec chivapuraṃ tatra pitṛbhiḥ saha mānavaḥ / aparaṃ kālarudraṃ tu saptapātālavāsinam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a man goes there to Shiva's city with his ancestors. The other is Kalarudra, who dwells in the seven netherworlds;

अध्याय ४७

श्लोक 66

हाटकं विद्धि तं देवं न तु पश्यन्ति मानवाः ।पूज्यते सुरदैत्यैश् च सुरसिद्धनिषेवितम्

hāṭakaṃ viddhi taṃ devaṃ na tu paśyanti mānavāḥ / pūjyate suradaityaiś ca surasiddhaniṣevitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

know that god as Hataka, whom men do not see; he is worshipped by gods and daityas and frequented by gods and siddhas.

अध्याय ४७

श्लोक 67

गङ्गेश्वरद्वितीयं तु तृतीयं सागरेश्वरम् ।चतुर्थं शूलपाणिं तु चतस्रश् च कला इति

gaṅgeśvaradvitīyaṃ tu tṛtīyaṃ sāgareśvaram / caturthaṃ śūlapāṇiṃ tu catasraś ca kalā iti

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Gangeshvara is the second, Sagareshvara the third, and Shulapani the fourth — these are the four kalas.

अध्याय ४७

श्लोक 68

कलापञ्चात्मकं रुद्रम् आसमुद्रान्तगोचरे ।वर्जयित्वा महेशानम् ॐकारं कामरूपिणम्

kalāpañcātmakaṃ rudram āsamudrāntagocare / varjayitvā maheśānam oṃkāraṃ kāmarūpiṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Rudra of five kalas, across the earth to the ocean's end, is none other than Maheshana, Omkara, who takes forms at will,

अध्याय ४७

श्लोक 69

पञ्चब्रह्मपञ्चवक्त्रं नवशक्तिसमन्वितम् ।ॐकारं कल्पगातीरे शिवेन कथितं पुरा

pañcabrahmapañcavaktraṃ navaśaktisamanvitam / oṃkāraṃ kalpagātīre śivena kathitaṃ purā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with the five Brahmans and five faces, endowed with nine Shaktis — Omkara on the bank of the Kalpaga, as Shiva told long ago.

अध्याय ४७

श्लोक 70

तेन पुण्यात्मके लोके लोकत्रितयपूजितम् ।शङ्खकुन्देन्दुसंकाशं सद्योवक्त्रं तु पश्चिमम्

tena puṇyātmake loke lokatritayapūjitam / śaṅkhakundendusaṃkāśaṃ sadyovaktraṃ tu paścimam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Therefore in the holy world it is worshipped by the three worlds. The western face is Sadya, like conch, jasmine and moon,

अध्याय ४७

श्लोक 71

ऋग्वेदो निर्गतो यस्माद् ब्रह्मा तत्राधिदेवता ।उत्तरं वामदेवं तु पीताभं सुमनोहरम्

ṛgvedo nirgato yasmād brahmā tatrādhidevatā / uttaraṃ vāmadevaṃ tu pītābhaṃ sumanoharam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

from which the Rigveda came forth, and Brahma is its presiding deity; the northern is Vamadeva, yellow and most charming;

अध्याय ४७

श्लोक 72

यजुर्वेदोद्भवं विद्धि विष्णुस् तत्राधिदेवता ।अघोर मेघवर्णाभं याम्यां च दिशि चास्थितम्

yajurvedodbhavaṃ viddhi viṣṇus tatrādhidevatā / aghora meghavarṇābhaṃ yāmyāṃ ca diśi cāsthitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

know it as the source of the Yajurveda, and Vishnu is its presiding deity; Aghora, of the colour of cloud, stands in the southern quarter;

अध्याय ४७

श्लोक 73

सामवेदोद्भवं विद्धि सूर्यकालाग्निदैवतम् ।पूर्वे तत्पुरुषं ज्ञेयं कुङ्कुमारुणसन्निभम्

sāmavedodbhavaṃ viddhi sūryakālāgnidaivatam / pūrve tatpuruṣaṃ jñeyaṃ kuṅkumāruṇasannibham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

know it as the source of the Samaveda, its deity the sun and the fire of time; in the east is to be known Tatpurusha, red as saffron,

अध्याय ४७

श्लोक 74

अथर्वं निर्गतं तुर्यम् आपस् तत्राधिदेवताः ।ईशानस्तव वक्त्रं तु पञ्चवर्णं महातनुम्

atharvaṃ nirgataṃ turyam āpas tatrādhidevatāḥ / īśānastava vaktraṃ tu pañcavarṇaṃ mahātanum

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

from which came the fourth, the Atharva, and the waters are its presiding deity; your face Ishana is five-coloured, of great body,

अध्याय ४७

श्लोक 75

श्रुतिसिद्धान्तसङ्गीतं सोमं तत्राधिदेवता ।षष्ठं सदाशिवं नाम निर्भागं च निरामयम्

śrutisiddhāntasaṅgītaṃ somaṃ tatrādhidevatā / ṣaṣṭhaṃ sadāśivaṃ nāma nirbhāgaṃ ca nirāmayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

sung in the conclusions of the Shruti, and Soma is its presiding deity; the sixth is called Sadashiva, without parts and free of affliction;

अध्याय ४७

श्लोक 76

निर्लक्षं लक्षहीनं तु ज्ञात्वा मोक्षे न संशयः ।एतत् ते कथितं राजन्न् ॐकारस्य तु वर्णनम्

nirlakṣaṃ lakṣahīnaṃ tu jñātvā mokṣe na saṃśayaḥ / etat te kathitaṃ rājann oṃkārasya tu varṇanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

without marks, devoid of signs — knowing it there is liberation, no doubt. This I have told you, O king, the description of Omkara.

अध्याय ४७

श्लोक 77

सहस्रास् यस्य नो शक्तिर् एकवक्त्रस्य का कथा ।स्नापयित्वोदकेनैव बिल्वपत्रेण पूजयेत्

sahasrās yasya no śaktir ekavaktrasya kā kathā / snāpayitvodakenaiva bilvapatreṇa pūjayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Even one with a thousand mouths has no power to tell it; what then of one with one mouth? Having bathed it with water, one should worship it with bilva leaves;

अध्याय ४७

श्लोक 78

चतुर्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते ।ॐकारदक्षिणामूर्तौ प्राणत्याग करोति यः

caturvarṣasahasrāṇi rudraloke mahīyate / oṃkāradakṣiṇāmūrtau prāṇatyāga karoti yaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

one is honoured in Rudra's world for four thousand years. Whoever gives up his life at the southern form of Omkara

अध्याय ४७

श्लोक 79

वर्षकोटिसहस्राणि वसेत् माहेश्वरे पुरे ।प्रासादं च मठं चापि सुधयेष्टकसंयुतम्

varṣakoṭisahasrāṇi vaset māheśvare pure / prāsādaṃ ca maṭhaṃ cāpi sudhayeṣṭakasaṃyutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

dwells in Maheshvara's city for thousands of crores of years. A temple and a monastery with plaster and bricks,

अध्याय ४७

श्लोक 80

चित्रमालेख्यमूले च पताकाध्वजशोभितम् ।वितानां किङ्किणीयुक्तं नेत्रं वंशोद्भवं शुभम्

citramālekhyamūle ca patākādhvajaśobhitam / vitānāṃ kiṅkiṇīyuktaṃ netraṃ vaṃśodbhavaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with paintings at the base, adorned with banners and flags, canopies with little bells, a fine bamboo staff,

अध्याय ४७

श्लोक 81

पञ्चवर्णकशोभाढ्यम् ॐकारस्य तु कारयेत् ।पञ्चामृतैः स्नापयित्वा चन्दनागुरुकुंकमैः

pañcavarṇakaśobhāḍhyam oṃkārasya tu kārayet / pañcāmṛtaiḥ snāpayitvā candanāgurukuṃkamaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

rich with five-coloured decoration, one should have made for Omkara. Having bathed it with the five nectars, with sandal, aloe and saffron,

अध्याय ४७

श्लोक 82

समावेष्ट्य परीधानैर् नानावस्त्रैः सुशोभनैः ।हेममौक्तिकरत्नैश् च सघृतं गुग्गुलुं दहेत्

samāveṣṭya parīdhānair nānāvastraiḥ suśobhanaiḥ / hemamauktikaratnaiś ca saghṛtaṃ gugguluṃ dahet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

wrapping it with many beautiful garments, with gold, pearls and jewels, one should burn guggulu with ghee,

अध्याय ४७

श्लोक 83

घण्टां च दीपकं चैव विधूमारार्तिकं च यत् ।मृदङ्गान् पटहांश् चैव वेणुं वीणां च गीतकम्

ghaṇṭāṃ ca dīpakaṃ caiva vidhūmārārtikaṃ ca yat / mṛdaṅgān paṭahāṃś caiva veṇuṃ vīṇāṃ ca gītakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a bell, a lamp and smokeless arati, mridangas, patahas, flute, vina and song,

अध्याय ४७

श्लोक 84

काहली शङ्खवाद्यानि कांस्यतालाद्यम् एव च ।व्यजनं गेडुकं छत्रं चामरं ध्वजदण्डकम्

kāhalī śaṅkhavādyāni kāṃsyatālādyam eva ca / vyajanaṃ geḍukaṃ chatraṃ cāmaraṃ dhvajadaṇḍakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

trumpets, conches and instruments, bronze cymbals and the like, a fan, a ball, an umbrella, a chowrie and a banner-staff,

अध्याय ४७

श्लोक 85

हेम चान्नधरादीनि गृहांश् च ग्रामपत्तनम् ।यद्वा तद्वा नृपश्रेष्ठ ॐकाराय निवेदयेत्

hema cānnadharādīni gṛhāṃś ca grāmapattanam / yadvā tadvā nṛpaśreṣṭha oṃkārāya nivedayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

gold, food-vessels and the like, houses, villages and towns — whatever it may be, best of kings, one should offer to Omkara.

अध्याय ४७

श्लोक 86

तस्य दानफलस्येह संख्या कर्तुं न शक्यते ।सिद्धेश्वरौंकारयोस् तु चन्द्रसूर्यग्रहग्रहे

tasya dānaphalasyeha saṃkhyā kartuṃ na śakyate / siddheśvarauṃkārayos tu candrasūryagrahagrahe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The fruit of that gift cannot be counted here. At Siddheshvara and Omkara, at eclipses of moon and sun,

अध्याय ४७

श्लोक 87

ध्वजमालाकुलं कुर्यात् तस्य पुण्यफलं शृणु ।यावती तं तु संख्या ऽस्ति वायुनोद्धूयते पुनः

dhvajamālākulaṃ kuryāt tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu / yāvatī taṃ tu saṃkhyā 'sti vāyunoddhūyate punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

one should make it full of banners and garlands; hear the fruit of that merit: as many times as they are waved again by the wind,

अध्याय ४७

श्लोक 88

तावद् युगसहस्राणि शिवलोके वसेन् नृप ।युगकोटिसहस्राणि युगकोटिशतानि च

tāvad yugasahasrāṇi śivaloke vasen nṛpa / yugakoṭisahasrāṇi yugakoṭiśatāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for so many thousands of ages one dwells in Shiva's world, O king — thousands of crores of ages and hundreds of crores of ages,

अध्याय ४७

श्लोक 89

सर्वकामसमृद्धात्मा ब्रह्मविष्णुशिवालये ।एतत् ते कथितं राजन् ॐकारोत्पत्तिलक्षणम्

sarvakāmasamṛddhātmā brahmaviṣṇuśivālaye / etat te kathitaṃ rājan oṃkārotpattilakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with every desire fulfilled, in the abodes of Brahma, Vishnu and Shiva. This I have told you, O king, the account of the origin of Omkara;

अध्याय ४७

श्लोक 90

ब्रह्मणा तु कृतं तस्य स्तोत्रं त्वं शृणु साम्प्रतम्

brahmaṇā tu kṛtaṃ tasya stotraṃ tvaṃ śṛṇu sāmpratam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

now hear the hymn to it composed by Brahma.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 47
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.