Skanda Purana· Skanda Purāṇa
49
अध्याय 49 / 116

Adhyaya 49

71 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ71 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४९

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे पञ्चब्रह्मात्मकस्तवो नामाष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ४९ मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत् महाभाग रेवाकपिलसङ्गमम् ।तत्र स्नाता दिवं यान्ति ये मृता न पुनर्भवाः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe pañcabrahmātmakastavo nāmāṣṭacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 49 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchet mahābhāga revākapilasaṅgamam / tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

After subduing Andhaka, Mahesvara, the Lord of Devas, Rudra, went to Kailasa mountain along with Uma.

अध्याय ४९

श्लोक 2

तिलोदकप्रदानेन पितॄणां परमा गतिः ।दिनानि नवसार्धानि राहुग्रस्ते निशाकरे

tilodakapradānena pitṝṇāṃ paramā gatiḥ / dināni navasārdhāni rāhugraste niśākare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Since that spot appeared fascinating to all the heaven- dwellers, Lord Mahesvara considered it a special Tlrtha (of unique features) and stayed there.

अध्याय ४९

श्लोक 3

वृद्धिं याति महाराज पुण्यवृद्ध्या न संशयः ।ग्रस्ते तु राहुणा सूर्ये दिनानि च दशैव तु

vṛddhiṃ yāti mahārāja puṇyavṛddhyā na saṃśayaḥ / graste tu rāhuṇā sūrye dināni ca daśaiva tu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Jalalihga is the highly meritorious Cakratirtha, O excellent king. The Lord of Devas himself duly performed the holy ablution at the spot Sulabheda. He considered him- self pure as if no sin had been committed. To the northern quarter thereof the Lord of Devas, the preceptor of the uni- verse, the trident-bearing Lord of the chiefs of Devas estab- lished himself.

अध्याय ४९

श्लोक 4

वर्धते कपिलाभेदस् तद्वद् एव विशाम्पते ।रेवायाः कपिलायोगे वाराणस्याः समागमे

vardhate kapilābhedas tadvad eva viśāmpate / revāyāḥ kapilāyoge vārāṇasyāḥ samāgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

They went to the presence of the Lord and began to extol: "O Lord of Devas! This Tirtha is on a par with your Gayatirtha. Another Tirtha. the most secret of all secret Tirthas, like this was never there nor will there ever be." The Trident- bearing Lord was worshipped by Indra and others, the groups of Apsaras, Yaksas, Kinnaras, Gandharvas, the Guardians of the Quarters and of the worlds. Through dances and songs and prayers, he was worshipped by all the Suras and Asuras, by Ganas and by all the Siddhas, Nagas and others. Mahesvara was worshipped by them. O king, the spot was pierced by the Lord with the tip of his trident. Even today the eddy filled by the Suras is seen in three distinct ways. The group of three Kundas, O tiger among men, is great and is always full of confused noise. It is destructive of all sins. It dispels all miseries and it is excellent.

अध्याय ४९

श्लोक 5

समानं फलां उद्दिष्टं तिलोदकेनापि विद्यते ।वाराणसीसमा रेवा कपिलायाश् च सङ्गमे

samānaṃ phalāṃ uddiṣṭaṃ tilodakenāpi vidyate / vārāṇasīsamā revā kapilāyāś ca saṅgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The syllable Ksa used in conjunction with five Rephas (letter Ra) is honoured by Suras (" Raksa, Raksa" repeated five times) used along with Omkara (ten-syllabled Mantra) should be known as praiseworthy.

अध्याय ४९

श्लोक 6

स्वायम्भुवे ऽन्तरे प्राप्ते ब्रह्मलब्धवरोद्भवाः ।रुद्रावर्तं ब्रह्मावर्तं सूर्यावर्तं तथा ऽपरम्

svāyambhuve 'ntare prāpte brahmalabdhavarodbhavāḥ / rudrāvartaṃ brahmāvartaṃ sūryāvartaṃ tathā 'param

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When the Svayambhuva Manvantara had come, arising from boons obtained from Brahma — Rudravarta, Brahmavarta and Suryavarta as well —

अध्याय ४९

श्लोक 7

कपिलानर्मदायोगे ज्ञेयम् एतत् त्रयं पुनः ।नर्मदाभेदनं यत्र चतुर्हस्तप्रमाणतः

kapilānarmadāyoge jñeyam etat trayaṃ punaḥ / narmadābhedanaṃ yatra caturhastapramāṇataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

these three are again to be known at the meeting of the Kapila and Narmada, where the Narmada is split, four cubits in measure.

अध्याय ४९

श्लोक 8

रेवाकपिलयो राजंस् तत्रावर्तद्वयं स्मृतम् ।पिप्पलावाहिनी तत्र सप्तपातालवासिनी

revākapilayo rājaṃs tatrāvartadvayaṃ smṛtam / pippalāvāhinī tatra saptapātālavāsinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O king, two whirlpools of the Reva and Kapila are remembered there; the Pippalavahini flows there, dwelling in the seven netherworlds.

अध्याय ४९

श्लोक 9

तत्रैव कपिलावर्तं पिप्पलावर्तम् एव च ।कामयन्ति हि तीर्थं च पितरस्तृप्तिदायकम्

tatraiva kapilāvartaṃ pippalāvartam eva ca / kāmayanti hi tīrthaṃ ca pitarastṛptidāyakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There too are Kapilavarta and Pippalavarta; the ancestors long for this holy place, which gives them satisfaction.

अध्याय ४९

श्लोक 10

तस्मात् पुत्रः प्रयत्नेन पितृभ्यश् च यथाविधि ।जलाञ्जलिं तिलैर्मिश्रं दद्यात् पिण्डं च यत्नतः

tasmāt putraḥ prayatnena pitṛbhyaś ca yathāvidhi / jalāñjaliṃ tilairmiśraṃ dadyāt piṇḍaṃ ca yatnataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Therefore a son should carefully, according to rule, give the ancestors a handful of water mixed with sesame and a pinda with effort.

अध्याय ४९

श्लोक 11

पितॄन् समुद्धरेद् घोराच् छ्राद्धं कृत्वा तु मानवः ।रेवाकपिलयोर् योगे शुचिः स्नात्वा तु मानवः

pitṝn samuddhared ghorāc chrāddhaṃ kṛtvā tu mānavaḥ / revākapilayor yoge śuciḥ snātvā tu mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A man delivers his ancestors from the dreadful by performing shraddha. A man who, pure, bathes at the meeting of the Reva and Kapila

अध्याय ४९

श्लोक 12

यः पश्येद् अमरं तत्र फलं तस्याश्वमेधिकम् ।चन्द्रसूर्योपरागे तु पर्वकाले विशेषतः

yaḥ paśyed amaraṃ tatra phalaṃ tasyāśvamedhikam / candrasūryoparāge tu parvakāle viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and sees Amara there gains the fruit of a horse sacrifice. Especially at eclipses of moon and sun and on festival days,

अध्याय ४९

श्लोक 13

गन्धं धूपं च नैवेद्यं दीपमालां च कारयेत् ।तिलतण्डुलमिश्रैर् यः कुर्याल् लिङ्गस्य चार्चनम्

gandhaṃ dhūpaṃ ca naivedyaṃ dīpamālāṃ ca kārayet / tilataṇḍulamiśrair yaḥ kuryāl liṅgasya cārcanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

one should offer fragrance, incense, food and a row of lamps; whoever worships the linga with sesame and rice mixed,

अध्याय ४९

श्लोक 14

कुङ्कुमेन समालिप्य रक्तवस्त्रैः प्रवेष्टयेत् ।पुष्पमालार्चनं कृत्वा हेमरत्नादिभिस् तथा

kuṅkumena samālipya raktavastraiḥ praveṣṭayet / puṣpamālārcanaṃ kṛtvā hemaratnādibhis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

anointing it with saffron and wrapping it in red cloths, performing worship with garlands of flowers, gold, jewels and the like —

अध्याय ४९

श्लोक 15

यावच् चन्द्रश् च सूर्यश् च हिमवांश् च महोदधिः ।तावद् युगसहस्त्राणि रुद्रलोके महीयते

yāvac candraś ca sūryaś ca himavāṃś ca mahodadhiḥ / tāvad yugasahastrāṇi rudraloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

as long as the moon, the sun, the Himalaya and the great ocean endure, for so many thousands of ages he is honoured in Rudra's world.

अध्याय ४९

श्लोक 16

कौशेयं पट्टसूत्रं च कार्पासं रक्ततान्तवम् ।वैजयन्तीवितानं च कलशोपरि वर्धयेत्

kauśeyaṃ paṭṭasūtraṃ ca kārpāsaṃ raktatāntavam / vaijayantīvitānaṃ ca kalaśopari vardhayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Silk, fine silk thread, cotton, red threads, a victory banner and a canopy — one should raise them above the pot,

अध्याय ४९

श्लोक 17

पञ्चरत्नसमायुक्तं किङ्किणीरवसंयुतम् ।तत्तन्तुसंख्यया यावन् मुहूर्तम् इह भारत

pañcaratnasamāyuktaṃ kiṅkiṇīravasaṃyutam / tattantusaṃkhyayā yāvan muhūrtam iha bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with the five gems and the tinkling of little bells; as many muhurtas as the number of its threads, O Bharata,

अध्याय ४९

श्लोक 18

तावत्कालं वसेत् स्वर्ग उमामाहेश्वरे पुरे ।ईशानम् अपरं चैव सामान्यात् कथितं पुरा

tāvatkālaṃ vaset svarga umāmāheśvare pure / īśānam aparaṃ caiva sāmānyāt kathitaṃ purā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

so long one dwells in heaven in the city of Uma and Maheshvara. Another, Ishana, was mentioned earlier in general;

अध्याय ४९

श्लोक 19

कपिलापूर्वभागे तु नातिदूरे व्यवस्थितम् ।अर्चनात् तस्य लिङ्गस्य गाणपत्यम् अवाप्नुयात्

kapilāpūrvabhāge tu nātidūre vyavasthitam / arcanāt tasya liṅgasya gāṇapatyam avāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

it stands on the eastern side of the Kapila, not far off; by worshipping that linga one attains the leadership of ganas.

अध्याय ४९

श्लोक 20

शुक्लाष्टम् यां कार्त्तिके तु फलं शतगणोत्तरम् ।संक्रमे च व्यतीपाते तस्य संख्या न विद्यते

śuklāṣṭam yāṃ kārttike tu phalaṃ śatagaṇottaram / saṃkrame ca vyatīpāte tasya saṃkhyā na vidyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On the bright eighth of Kartika the fruit is a hundredfold greater; at the solar transit and at vyatipata it has no number.

अध्याय ४९

श्लोक 21

उपहारप्रदानेन कपिलेश्वरपूजनात् ।वर्षाणामयुतं सार्द्धं लोके क्रीडति भास्करे

upahārapradānena kapileśvarapūjanāt / varṣāṇāmayutaṃ sārddhaṃ loke krīḍati bhāskare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By offering gifts and worshipping Kapileshvara one sports in the world of the sun for fifteen thousand years.

अध्याय ४९

श्लोक 22

मृतवत्सा तथा बन्ध्या गर्भस्रावा च या भवेत् ।रक्तवस्त्रैः पञ्चरत्नैः स्नानं सा च समाचरेत्

mṛtavatsā tathā bandhyā garbhasrāvā ca yā bhavet / raktavastraiḥ pañcaratnaiḥ snānaṃ sā ca samācaret

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A woman whose children die, who is barren, or who miscarries should bathe there with red garments and the five gems

अध्याय ४९

श्लोक 23

चतुर्दश्यां तथाष्टम्यां कपिलायां युधिष्ठिर ।सुभगा जीवपुत्रा च सत्यमेतच् छिवोदितम्

caturdaśyāṃ tathāṣṭamyāṃ kapilāyāṃ yudhiṣṭhira / subhagā jīvaputrā ca satyametac chivoditam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

on the fourteenth and eighth in the Kapila, Yudhishthira; she becomes fortunate, with living sons — this truth was spoken by Shiva.

अध्याय ४९

श्लोक 24

उमया च वरो दत्तो नारीभ्यश् च प्रसादतः ।कपिला निर्गता यस्मात् नर्मदायां प्रसर्पति

umayā ca varo datto nārībhyaś ca prasādataḥ / kapilā nirgatā yasmāt narmadāyāṃ prasarpati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

And Uma graciously gave a boon to women. Since the Kapila came forth and flows into the Narmada,

अध्याय ४९

श्लोक 25

तीर्थानाम् अष्टसाहस्रं कामभोगफलप्रदम् ।आस्ते तत्र महाराज शिवेन कथितं पुरा

tīrthānām aṣṭasāhasraṃ kāmabhogaphalapradam / āste tatra mahārāja śivena kathitaṃ purā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

eight thousand holy places granting the fruits of desire and enjoyment abide there, great king, as Shiva said long ago.

अध्याय ४९

श्लोक 26

कपिला च ततो देया सर्वाभरणभूषिता ।ब्राह्मणान् भोजयेत् तत्र यथा विभवविस्तरैः

kapilā ca tato deyā sarvābharaṇabhūṣitā / brāhmaṇān bhojayet tatra yathā vibhavavistaraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then a tawny cow adorned with every ornament should be given, and brahmins fed there according to one's means,

अध्याय ४९

श्लोक 27

उपवासपरो नित्यं तार्पिताः पितृदेवताः ।हेमजालेश्वरं नाम लिङ्गं तत्रैव सिद्धिदम्

upavāsaparo nityaṃ tārpitāḥ pitṛdevatāḥ / hemajāleśvaraṃ nāma liṅgaṃ tatraiva siddhidam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

always intent on fasting; the ancestors and gods are satisfied. The linga named Hemajaleshvara is there, granting success;

अध्याय ४९

श्लोक 28

अर्चनात् तस्य देवस्य यमलोकं न पश्यति ।वसुदानो धुन्धुमारश् चक्रवर्ती पुरा ऽभवत्

arcanāt tasya devasya yamalokaṃ na paśyati / vasudāno dhundhumāraś cakravartī purā 'bhavat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by worshipping that god one does not see Yama's world. Vasudana and Dhundhumara were emperors long ago;

अध्याय ४९

श्लोक 29

अस्य तीर्थस्य माहात्म्याद् दिवि देवत्वमाप्तवान् ।अनेकानि सहस्राणि संसिद्धिं परमां गताः

asya tīrthasya māhātmyād divi devatvamāptavān / anekāni sahasrāṇi saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the greatness of this holy place they attained divinity in heaven. Many thousands have attained the supreme perfection —

अध्याय ४९

श्लोक 30

क्षत्रियाणां नृपश्रेष्ठ कोटितीर्थप्रभावतः ।उलूकैः पातितान् यत्र कोटितीर्थे शिरांस्यथ

kṣatriyāṇāṃ nṛpaśreṣṭha koṭitīrthaprabhāvataḥ / ulūkaiḥ pātitān yatra koṭitīrthe śirāṃsyatha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

kshatriyas, best of kings, by the power of Kotitirtha. Where the heads of crows, struck down by owls at Kotitirtha,

अध्याय ४९

श्लोक 31

काकानां जलमध्ये तु शतशो ऽथ सहस्रशः ।तत्क्षणाद् दिव्यदेहास् तु ते काका यानमाश्रिताः

kākānāṃ jalamadhye tu śataśo 'tha sahasraśaḥ / tatkṣaṇād divyadehās tu te kākā yānamāśritāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

fell into the water by the hundreds and thousands, those crows at once had divine bodies and mounted vehicles;

अध्याय ४९

श्लोक 32

विद्याधराणां राजानो मया दृष्टाः पुरानघ ।वृन्दाश् च जम्बुकानां तु व्याघ्राणां च भयेन वै

vidyādharāṇāṃ rājāno mayā dṛṣṭāḥ purānagha / vṛndāś ca jambukānāṃ tu vyāghrāṇāṃ ca bhayena vai

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I saw them long ago as kings of the vidyadharas, sinless one. And packs of jackals, for fear of tigers,

अध्याय ४९

श्लोक 33

तथा मेघावृते काले नर्मदाजलम् आविशन् ।यक्षलोकं तु ते प्राप्ताः सर्वकामफलोदयम्

tathā meghāvṛte kāle narmadājalam āviśan / yakṣalokaṃ tu te prāptāḥ sarvakāmaphalodayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

entered the water of the Narmada when the sky was covered with clouds; they reached the world of the yakshas, where all desires bear fruit.

अध्याय ४९

श्लोक 34

जम्बुकेश्वरम् इत्येवं तिर्यग्योनिविमोक्षणम् ।पृथिव्यां नैमिषं तीर्थम् अन्तरिक्षे च पुष्करम्

jambukeśvaram ityevaṃ tiryagyonivimokṣaṇam / pṛthivyāṃ naimiṣaṃ tīrtham antarikṣe ca puṣkaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thus it is Jambukeshvara, which frees from animal births. On earth the holy place is Naimisha, in the atmosphere Pushkara,

अध्याय ४९

श्लोक 35

वाराणसीप्रयागं च त्रैलोक्ये त्व् अमरेश्वरम् ।त्रयस्त्रिंशत्कोटिभिस् तु सुरासुरनमस्कृतम्

vārāṇasīprayāgaṃ ca trailokye tv amareśvaram / trayastriṃśatkoṭibhis tu surāsuranamaskṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Varanasi and Prayaga, and in the three worlds Amareshvara, saluted by gods and asuras with thirty-three crores.

अध्याय ४९

श्लोक 36

तत्र स्नातश् च राजेन्द्र हयमेधफलं लभेत् ।सिद्धा सरस्वती तत्र तीर्थस्यास्य प्रभावतः

tatra snātaś ca rājendra hayamedhaphalaṃ labhet / siddhā sarasvatī tatra tīrthasyāsya prabhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bathing there, king of kings, one gains the fruit of a horse sacrifice; Sarasvati was perfected there by the power of this holy place.

अध्याय ४९

श्लोक 37

यः कश्चित् कुरुते श्राद्धं पितॄणां प्रीतिवर्द्धनम् ।स याति परमं स्थानं पितृभिः सह मानवः

yaḥ kaścit kurute śrāddhaṃ pitṝṇāṃ prītivarddhanam / sa yāti paramaṃ sthānaṃ pitṛbhiḥ saha mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever performs shraddha there, increasing the ancestors' delight, goes to the supreme place together with his ancestors.

अध्याय ४९

श्लोक 38

लिङ्गं सारस्वतं नाम ब्रह्महत्याव्यापोहनम् ।आख्यानं कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्

liṅgaṃ sārasvataṃ nāma brahmahatyāvyāpohanam / ākhyānaṃ kathayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The linga named Sarasvata removes the sin of killing a brahmin. I shall tell a story, an ancient history.

अध्याय ४९

श्लोक 39

स्वायम्भुवे ऽन्तरे प्राप्ते आदिकल्पे कृते युगे ।अयोध्याधिपतिः श्रीमाञ्छक्रतुल्यपराक्रमः

svāyambhuve 'ntare prāpte ādikalpe kṛte yuge / ayodhyādhipatiḥ śrīmāñchakratulyaparākramaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When the Svayambhuva Manvantara had come, in the first kalpa, in the Krita age, there was a glorious lord of Ayodhya, valorous as Shakra,

अध्याय ४९

श्लोक 40

धुन्धुमार इति ख्यातः सत्यवादी जितेन्द्रियः ।यज्ञयाजी दानशीलो देवतातिथिपूजकः

dhundhumāra iti khyātaḥ satyavādī jitendriyaḥ / yajñayājī dānaśīlo devatātithipūjakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

renowned as Dhundhumara, truthful, self-controlled, a performer of sacrifices, generous, a worshipper of gods and guests.

अध्याय ४९

श्लोक 41

निरवद्याः प्रजास् तस्य भयदारिद्र्यवर्जिताः ।सपादलक्षवर्षाणि प्रजा जीवन्ति भारत

niravadyāḥ prajās tasya bhayadāridryavarjitāḥ / sapādalakṣavarṣāṇi prajā jīvanti bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

His subjects were blameless, free of fear and poverty; the people lived a hundred and twenty-five thousand years, O Bharata,

अध्याय ४९

श्लोक 42

यज्ञोत्सवविवाहैश् च वेदमङ्गलनिःस्वनैः ।स्वयं कामदुघा धेनुः पृथिवी सस्यशालिनी

yajñotsavavivāhaiś ca vedamaṅgalaniḥsvanaiḥ / svayaṃ kāmadughā dhenuḥ pṛthivī sasyaśālinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with sacrifices, festivals and weddings and the sound of Vedic blessings; the cow of plenty yielded of herself and the earth was rich in crops.

अध्याय ४९

श्लोक 43

चतुर्वर्षसहस्राणि प्राकृता इतरे जनाः ।कौशेयपट्टं वृक्षेषु बद्धं सर्वत्र भारत

caturvarṣasahasrāṇi prākṛtā itare janāḥ / kauśeyapaṭṭaṃ vṛkṣeṣu baddhaṃ sarvatra bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Other common people lived four thousand years; fine silk was tied on the trees everywhere, O Bharata;

अध्याय ४९

श्लोक 44

यज्ञहोमसहस्रैस् तु सदा दोहमयीं नृप ।एवं शशास पृथिवीं यथा शक्रस्त्रिविष्टपम्

yajñahomasahasrais tu sadā dohamayīṃ nṛpa / evaṃ śaśāsa pṛthivīṃ yathā śakrastriviṣṭapam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with thousands of sacrifices and fire offerings the earth was ever yielding, O king. Thus he ruled the earth as Shakra rules heaven.

अध्याय ४९

श्लोक 45

एकस्मिन् समये राजा प्रतीहारम् उवाच ह ।आदेशय नृपान् सर्वान् नानादेशसमुद्भवान्

ekasmin samaye rājā pratīhāram uvāca ha / ādeśaya nṛpān sarvān nānādeśasamudbhavān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Once the king said to his chamberlain: "Summon all the kings born in various lands."

अध्याय ४९

श्लोक 46

प्रतीहारसमादिष्टाः समायातास् ततो नृपाः ।मृगयां तु स तैः सर्वैः कर्तुं विन्ध्यं जगाम ह

pratīhārasamādiṣṭāḥ samāyātās tato nṛpāḥ / mṛgayāṃ tu sa taiḥ sarvaiḥ kartuṃ vindhyaṃ jagāma ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Summoned by the chamberlain, the kings came; with all of them he went to the Vindhya to hunt.

अध्याय ४९

श्लोक 47

वेदध्वनितनिर्घोषैर् द्विजानाम् अग्निहोत्रिणाम् ।नादिता त्रिषु लोकेषु विख्याता सप्तकल्पगा

vedadhvanitanirghoṣair dvijānām agnihotriṇām / nāditā triṣu lokeṣu vikhyātā saptakalpagā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Resounding with the Vedic recitation of brahmins who keep the agnihotra, the Kalpaga of seven kalpas is renowned in the three worlds.

अध्याय ४९

श्लोक 48

तत्रोपशोभितं रम्यं विचित्रं वनमण्डलम् ।हत्वा जीवसहस्राणि क्षत्रियैः सह भारत

tatropaśobhitaṃ ramyaṃ vicitraṃ vanamaṇḍalam / hatvā jīvasahasrāṇi kṣatriyaiḥ saha bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There was a lovely, wondrous circle of forest adorned; having killed thousands of creatures with the kshatriyas, O Bharata,

अध्याय ४९

श्लोक 49

विवेश च वनं सर्वं ततः परमदारुणम् ।भीमरूपं महाघोरं दुष्प्रेक्ष्यं च सुदुःसहम्

viveśa ca vanaṃ sarvaṃ tataḥ paramadāruṇam / bhīmarūpaṃ mahāghoraṃ duṣprekṣyaṃ ca suduḥsaham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he entered the whole forest, most dreadful beyond; and there was a terrible form, very fearsome, hard to look at and hard to bear,

अध्याय ४९

श्लोक 50

मेघनादेन गर्जन्तं सुतरां लोमहर्षणम् ।वाराहं श्वेतवर्णं च दंष्ट्रायुगलभीषणम्

meghanādena garjantaṃ sutarāṃ lomaharṣaṇam / vārāhaṃ śvetavarṇaṃ ca daṃṣṭrāyugalabhīṣaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

roaring with the sound of thunder, most hair-raising — a white boar, dreadful with a pair of tusks.

अध्याय ४९

श्लोक 51

तं दृष्ट्वा तादृशं तत्र वाराहं नृपसत्तमः ।उवाच क्षत्रियान् सर्वान् न दृष्टं न मया श्रुतम्

taṃ dṛṣṭvā tādṛśaṃ tatra vārāhaṃ nṛpasattamaḥ / uvāca kṣatriyān sarvān na dṛṣṭaṃ na mayā śrutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing such a boar there, the best of kings said to all the kshatriyas: "Neither seen nor heard by me

अध्याय ४९

श्लोक 52

एतादृशं वराहस्य रूपं वै लोमहर्षणम् ।इत्युक्त्वा पाशम् आदाय यावद्धन्तुं समुद्यतः

etādṛśaṃ varāhasya rūpaṃ vai lomaharṣaṇam / ityuktvā pāśam ādāya yāvaddhantuṃ samudyataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

is such a hair-raising form of a boar." Having said this, taking up a noose, as he made ready to kill it,

अध्याय ४९

श्लोक 53

तावद् वायुवपुर् भूत्वा निर्यातः प्राणपीडितः ।विवेश जलमध्ये च कोटितीर्थे नराधिप

tāvad vāyuvapur bhūtvā niryātaḥ prāṇapīḍitaḥ / viveśa jalamadhye ca koṭitīrthe narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

it took on a body of wind and went off, tormented for its life, and entered the water at Kotitirtha, lord of men.

अध्याय ४९

श्लोक 54

पृष्ठतो ऽनुजगाम ऽथ स राजा हयवाहनः ।प्रविष्टमात्रः पयसि वराहस् तु विशाम्पते

pṛṣṭhato 'nujagāma 'tha sa rājā hayavāhanaḥ / praviṣṭamātraḥ payasi varāhas tu viśāmpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king, riding his horse, followed behind; as soon as the boar entered the water, lord of the people,

अध्याय ४९

श्लोक 55

तत्क्षणाद् दिव्यदेहस् तु कामिकं यानमास्थितः ।किमिदं प्राह तं राजा वाराहं देवरूपणम्

tatkṣaṇād divyadehas tu kāmikaṃ yānamāsthitaḥ / kimidaṃ prāha taṃ rājā vārāhaṃ devarūpaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

it at once had a divine body and was seated in a vehicle that went at will. The king said to the boar in divine form, "What is this?"

अध्याय ४९

श्लोक 56

हृदि विस्मयमापन्नो सत्यम् एतच् च ब्रूहि मे ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वाराहो देवरूपधृक्

hṛdi vismayamāpanno satyam etac ca brūhi me / tasya tadvacanaṃ śrutvā vārāho devarūpadhṛk

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

filled with wonder in his heart: "Tell me the truth of this." Hearing his words, the boar bearing a divine form

अध्याय ४९

श्लोक 57

प्रहसन्न् अब्रवीद् वाक्यं शृणु राजन् महामते ।अङ्गदं नाम तु गणं विद्धि मां शङ्करस्य तु

prahasann abravīd vākyaṃ śṛṇu rājan mahāmate / aṅgadaṃ nāma tu gaṇaṃ viddhi māṃ śaṅkarasya tu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

said with a laugh: "Listen, great-minded king: know me as a gana of Shankara named Angada.

अध्याय ४९

श्लोक 58

गणैश् च देवमुख्यैश् च उमया च महेश्वरः ।क्रीडन् नास्ते कदाचित् तु तस्याग्रे नृपसत्तम

gaṇaiś ca devamukhyaiś ca umayā ca maheśvaraḥ / krīḍan nāste kadācit tu tasyāgre nṛpasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Once, as Maheshvara was sporting with the ganas, the chief gods and Uma, before him, best of kings,

अध्याय ४९

श्लोक 59

तत्र गीतं मया गीतं रम्यं दण्डकलक्षणम् ।दृष्ट्वोर्वशीं तथा रम्भामभूवं काममोहितः

tatra gītaṃ mayā gītaṃ ramyaṃ daṇḍakalakṣaṇam / dṛṣṭvorvaśīṃ tathā rambhāmabhūvaṃ kāmamohitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I sang there a lovely song in the dandaka style; seeing Urvashi and Rambha, I became bewitched by desire.

अध्याय ४९

श्लोक 60

व्याहरं छूकरीं वाणीं विस्वरो विकृताननः ।विह्वलेन मया तत्र ह्य् अप्सरोभिस् तु क्रीडितम्

vyāharaṃ chūkarīṃ vāṇīṃ visvaro vikṛtānanaḥ / vihvalena mayā tatra hy apsarobhis tu krīḍitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I uttered a sow's cry, my voice broken and my face distorted; in my agitation I sported there with the apsarases.

अध्याय ४९

श्लोक 61

तादृशं मां तुदृष्ट्वावैकामक्रीडावशगतम् ।शशाप नन्दी कोपात्मा शुकरो ऽमेध्यभुग् भव

tādṛśaṃ māṃ tudṛṣṭvāvaikāmakrīḍāvaśagatam / śaśāpa nandī kopātmā śukaro 'medhyabhug bhava

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing me thus under the sway of love-play, Nandi, angry at heart, cursed me: 'Become a boar, eater of filth;

अध्याय ४९

श्लोक 62

दशवर्षसहस्राणि भ्रमिष्यसि महीतले ।ब्रह्मापि नैव शक्नोति शिवस्य तु प्रकीर्तितम्

daśavarṣasahasrāṇi bhramiṣyasi mahītale / brahmāpi naiva śaknoti śivasya tu prakīrtitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for ten thousand years you will wander the earth.' Not even Brahma can undo what is declared of Shiva;

अध्याय ४९

श्लोक 63

त्वं तु गामटमानो ऽपि किङ्करस्यापि किङ्करः ।कुपितं नन्दिनं ज्ञात्वा भयभीतान्तरात्मना

tvaṃ tu gāmaṭamāno 'pi kiṅkarasyāpi kiṅkaraḥ / kupitaṃ nandinaṃ jñātvā bhayabhītāntarātmanā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and you, though roaming the earth, are the servant of a servant. Knowing Nandi was angry, I, fearful within,

अध्याय ४९

श्लोक 64

प्रसादितो मया नन्दी शापान्तं वरमादिशत् ।दर्शनाद् धुन्धुमारस्यकोटितीर्थप्रभावतः

prasādito mayā nandī śāpāntaṃ varamādiśat / darśanād dhundhumārasyakoṭitīrthaprabhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

appeased Nandi, and he declared as a boon the end of the curse: 'By the sight of Dhundhumara and the power of Kotitirtha,

अध्याय ४९

श्लोक 65

त्यक्त्वा तु शूकरीं योनिं पुनः प्रत्यागमिष्यसि ।एतत् ते कथितं राजन्वाराहीं योनिमाश्रितः

tyaktvā tu śūkarīṃ yoniṃ punaḥ pratyāgamiṣyasi / etat te kathitaṃ rājanvārāhīṃ yonimāśritaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

leaving the boar's birth you will come back again.' This I have told you, O king, how I took the birth of a boar,

अध्याय ४९

श्लोक 66

यथा हि किल्विषात् मुक्तस् तीर्थस्यास्य प्रभावतः ।ॐकारदर्शनाद् राजन् रेवातोयपरिष्कृतः

yathā hi kilviṣāt muktas tīrthasyāsya prabhāvataḥ / oṃkāradarśanād rājan revātoyapariṣkṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and how I was freed from the sin by the power of this holy place. By the sight of Omkara, O king, purified by the water of the Reva,

अध्याय ४९

श्लोक 67

प्राप्तो गन्धर्वयोनिं तु दर्शनात् तव सुव्रत ।विषादं त्यज राजेन्द्र गहना कर्मणां गतिः

prāpto gandharvayoniṃ tu darśanāt tava suvrata / viṣādaṃ tyaja rājendra gahanā karmaṇāṃ gatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and by your sight, man of good vows, I have attained the birth of a gandharva. Give up despondency, king of kings; the course of karma is deep.

अध्याय ४९

श्लोक 68

धर्मे बुद्धिं समाधाय सर्वभूतहितो भव ।जन्मतो मरणं राजन् मरणाज् जन्मसम्भवः

dharme buddhiṃ samādhāya sarvabhūtahito bhava / janmato maraṇaṃ rājan maraṇāj janmasambhavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Setting your mind on dharma, be the benefactor of all beings. From birth comes death, O king, and from death arises birth.

अध्याय ४९

श्लोक 69

ज्ञात्वा शुभाशुभं कर्म त्वम् आत्मानं समुद्धर ।स्वयम् एवार्जितं कर्म स्वयम् एवोपभुज्यते

jñātvā śubhāśubhaṃ karma tvam ātmānaṃ samuddhara / svayam evārjitaṃ karma svayam evopabhujyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Knowing karma as good and bad, uplift yourself. Karma earned by oneself is enjoyed by oneself;

अध्याय ४९

श्लोक 70

स्वयं कर्ता च भोक्ता च शुभस्याप्य् अशुभस्य च ।स्वस्ति वो ऽस्ति गमिष्यामि एवम् उक्त्वा जगाम ह

svayaṃ kartā ca bhoktā ca śubhasyāpy aśubhasya ca / svasti vo 'sti gamiṣyāmi evam uktvā jagāma ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

one is oneself the doer and the enjoyer of good and evil alike. Blessings on you; I shall go." Having said this, he went,

अध्याय ४९

श्लोक 71

ध्रियमाणातपत्रस् तु वीज्यमानो ऽप्सरोगणैः ।शिवध्यानपरो भूत्वा कैलासे न्यवसत् सुखम्

dhriyamāṇātapatras tu vījyamāno 'psarogaṇaiḥ / śivadhyānaparo bhūtvā kailāse nyavasat sukham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

an umbrella held over him, fanned by hosts of apsarases, and devoted to meditation on Shiva he dwelt happily on Kailasa.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 49
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.