Skanda Purana· Skanda Purāṇa
51
अध्याय 51 / 116

Adhyaya 51

67 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ67 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५१

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे कपिलामाहात्म्ये धुन्धुमारस्वर्गारोहणं नाम पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ५१ युधिष्ठिर उवाच: द्वीपसंख्या भुवो मानं सागराणां च कीर्तनम् ।पाताललोकसंख्यानं सर्वतो विदितं कुरु

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe kapilāmāhātmye dhundhumārasvargārohaṇaṃ nāma pañcāśattamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 51 yudhiṣṭhira uvāca: dvīpasaṃkhyā bhuvo mānaṃ sāgarāṇāṃ ca kīrtanam / pātālalokasaṃkhyānaṃ sarvato viditaṃ kuru

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O Is vara, at what time is Sraddha and Dana to be performed and on what lunar day should pilgrimage be done? Tell me quickly.

अध्याय ५१

श्लोक 2

नरकं स्वर्गमानं च यत्किंचिद् अन्यदीदृशम् ।उक्तानुक्तं यत्किंचित् कर्माकर्मशुभावहम्

narakaṃ svargamānaṃ ca yatkiṃcid anyadīdṛśam / uktānuktaṃ yatkiṃcit karmākarmaśubhāvaham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

One should observe fast on the eleventh day in the bright half of the month of Madhu (Caitra). At night he should keep awake near the feet of Visiju. Those who perform the adoration of Visnu with incense, light, Naivedyas (food offer- ings), flower garlands, agallochum, sandal etc. and read the old legends (Puranas) and a Brahmana who repeats the Suktas from the Rk, Yajus or Sama Vedas shall be rid of all sins. He goes to the world of Visnu.

अध्याय ५१

श्लोक 3

एतत् सर्वं समासेन स्कन्दपृष्टेन शम्भुना ।कथितं तु पुराणं वै यथावृत्तं पुरातनम्

etat sarvaṃ samāsena skandapṛṣṭena śambhunā / kathitaṃ tu purāṇaṃ vai yathāvṛttaṃ purātanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The eminent sage Markandeya is well-known in all the three worlds'. He performed severe austerities for a period of one thousand divine years. He entered the cave and prac- tised Yoga there. The Linga named Markandesvara was installed by him. A pilgrim should take his holy ablution there devoutly, observe fast and control the sense-organs. Keeping awake at night, he should assiduously offer lamps. The Lord should be bathed in Panc&mrta in accordance with one's capacity. After anointing the Lord therewith, he should duly perform the adoration. Brahmanas should perform Japa (chanting of Man- tras) of the Mantras current in their Sakhas (branch of their particular Veda). They should also recite Savitri Mantra one

अध्याय ५१

श्लोक 4

भविष्यभूततत्त्वज्ञस् त्रिकालज्ञस् त्रिवेदवित् ।त्वम् एव वेत्सि सर्वं च प्रसादाद् वक्तुम् अर्हसि

bhaviṣyabhūtatattvajñas trikālajñas trivedavit / tvam eva vetsi sarvaṃ ca prasādād vaktum arhasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He would redeem twenty generations of his family, ten before him and ten after him. Thereafter the person should remain pure and with a mind fully concentrated perform Nyasa on the southern idol as mentioned before and offer eight flowers. These are the eight mental flowers mentioned in the scriptures: Listen. They are: (1) Varija, (2) Saumya, (3) Agneya, (4) Vayavya, (5) Parthiva, (6) Vanaspatya, (7) Prajapatya, and (8) Sivapuspa. Now listen to the meaning of these: (1) Varija should be known as water; (2) Saumya means honey, ghee and milk; (3) Agneya means incense, light etc.; (4) Vayavya means sandalpaste etc.; (5) Parthiva means roots, bulbous roots etc.; (6) Vanaspatya means fruits; (7) Prajapatya means reading and recitation; and (8) Sivapuspa is vasana (imagination, knowl- edge through intuition etc.).

अध्याय ५१

श्लोक 5

मार्कण्डेय उवाच: शृणु राजन् महाभाग कथ्यमानं निबोध मे ।अनेकानि सहस्राणि मया दृष्टानि भारत

mārkaṇḍeya uvāca: śṛṇu rājan mahābhāga kathyamānaṃ nibodha me / anekāni sahasrāṇi mayā dṛṣṭāni bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A follower of Rgveda chants the Suktas agnimlle etc. A follower of Yajurveda should chant Rudra Sukta, Purusa Siikta, Slokadhyaya, Sukriya, the groups of Mantras beginning with isetvd, etc., Jyotir Br'ahmana, Gdyatrya, Madhu and Mandala Brahmanas.

अध्याय ५१

श्लोक 6

युगे युगे क्षत्रियाणां दानयज्ञक्रियाणि च ।नान्यस् तु त्वादृशो राजा दृष्टस् तेषां तु मध्यतः

yuge yuge kṣatriyāṇāṃ dānayajñakriyāṇi ca / nānyas tu tvādṛśo rājā dṛṣṭas teṣāṃ tu madhyataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When two legs and the face of the calf are seen at the vaginal outlet of a cow, she should be known as the very earth, so long as she does not release the calf from the womb. Somehow the devotee should offer her to a Brahmana. The merit thereof is as though the earth consisting of mountains, forests and great parks has been gifted. On being gifted the cow shall redeem twenty-one generations of the family.

अध्याय ५१

श्लोक 7

एतत् सर्वं समासेन स्कन्दपृष्टेन शम्भुना ।कथितं तु पुराणं वै सर्वं ते कथयाम्य् अहम्

etat sarvaṃ samāsena skandapṛṣṭena śambhunā / kathitaṃ tu purāṇaṃ vai sarvaṃ te kathayāmy aham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All this in brief was told as the Purana by Shambhu when Skanda asked; I tell it all to you.

अध्याय ५१

श्लोक 8

चन्द्रद्वीपः प्रभासे तु ताम्रपर्णिर् गभस्तिमान् ।नागद्वीपश् च सौम्यश् च गन्धर्वो वरुणस् तथा

candradvīpaḥ prabhāse tu tāmraparṇir gabhastimān / nāgadvīpaś ca saumyaś ca gandharvo varuṇas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Chandradvipa at Prabhasa, Tamraparni, Gabhastiman, Nagadvipa, Saumya, Gandharva and Varuna,

अध्याय ५१

श्लोक 9

नवमः कुमारिकाख्यस् तु इति द्वीपाः प्रकीर्तिताः ।नवखण्डवती चैषा कथिता ते समासतः

navamaḥ kumārikākhyas tu iti dvīpāḥ prakīrtitāḥ / navakhaṇḍavatī caiṣā kathitā te samāsataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the ninth called Kumarika — these are proclaimed the divisions; this earth with its nine divisions has been told to you in brief.

अध्याय ५१

श्लोक 10

खण्डेष्व् एतेषु सर्वेषु प्रवाहो नार्मदः स्मृतः ।जम्बूशाककुशक्रौञ्चशाल्मल्यश् च युधिष्ठिर

khaṇḍeṣv eteṣu sarveṣu pravāho nārmadaḥ smṛtaḥ / jambūśākakuśakrauñcaśālmalyaś ca yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In all these divisions the stream of the Narmada is remembered. Jambu, Shaka, Kusha, Krauncha and Shalmali, Yudhishthira,

अध्याय ५१

श्लोक 11

प्लक्षश् च पुष्करश्चैव सप्तद्वीपाः प्रकीर्तिताः ।क्षारं क्षीरं दधि सर्पिस् तथैवेक्षुरसो ऽपि च

plakṣaś ca puṣkaraścaiva saptadvīpāḥ prakīrtitāḥ / kṣāraṃ kṣīraṃ dadhi sarpis tathaivekṣuraso 'pi ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Plaksha and Pushkara are proclaimed the seven continents. Salt, milk, curd, ghee, sugarcane juice,

अध्याय ५१

श्लोक 12

सुरोदो मधुरोदश् च समुद्राः सप्तकीर्तिताः ।भूर्लोकश् च भुवर्लोकः स्वर्लोकश् च महस् तथा

surodo madhurodaś ca samudrāḥ saptakīrtitāḥ / bhūrlokaś ca bhuvarlokaḥ svarlokaś ca mahas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

wine and sweet water are proclaimed the seven oceans. Bhurloka, Bhuvarloka, Svarloka and Maharloka,

अध्याय ५१

श्लोक 13

जनलोकस् तपोलोकः सत्यलोकस् तथा परः ।भूर्लोकादित्ययोर् विद्धि त्व् अन्तरालं युधिष्ठिर

janalokas tapolokaḥ satyalokas tathā paraḥ / bhūrlokādityayor viddhi tv antarālaṃ yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Janaloka, Tapoloka, and beyond Satyaloka. Know the space between the earth and the sun, Yudhishthira,

अध्याय ५१

श्लोक 14

योजनानां चतुर्लक्ष पातालं यत्प्रमाणतः ।रुद्राश् च वसवश् चाष्टौ निवसन्त्य् अत्र भारत

yojanānāṃ caturlakṣa pātālaṃ yatpramāṇataḥ / rudrāś ca vasavaś cāṣṭau nivasanty atra bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to be four lakh yojanas, the measure of the netherworld too. The Rudras and the eight Vasus dwell here, O Bharata.

अध्याय ५१

श्लोक 15

कथिताश् च मया लोकाः पातालानि निबोध मे ।अतलं वितलं चैव शर्करं च गभस्तिकम्

kathitāś ca mayā lokāḥ pātālāni nibodha me / atalaṃ vitalaṃ caiva śarkaraṃ ca gabhastikam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I have told you the worlds; learn the netherworlds from me: Atala, Vitala, Sharkara and Gabhastika,

अध्याय ५१

श्लोक 16

महातलं च सुतलं रसातलम् अतः परम् ।सौवर्णमष्टमं विद्धि सर्वकामसमन्वितम्

mahātalaṃ ca sutalaṃ rasātalam ataḥ param / sauvarṇamaṣṭamaṃ viddhi sarvakāmasamanvitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Mahatala, Sutala, then Rasatala, and know the eighth, Sauvarna, endowed with every desire.

अध्याय ५१

श्लोक 17

वह्नेर्दाहो ह्य् अपां शैत्यं मरुतां वहनं तथा ।काठिन्यं च तथा धात्र्या गगने शुषिरं तथा

vahnerdāho hy apāṃ śaityaṃ marutāṃ vahanaṃ tathā / kāṭhinyaṃ ca tathā dhātryā gagane śuṣiraṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The burning of fire, the coolness of water, the blowing of winds, the hardness of the earth and the hollowness of the sky —

अध्याय ५१

श्लोक 18

स्वभाव एव भूतानां स्वस्वभावानुसारतः ।प्रकृतिं यान्ति भूतानि नात्र कार्या विचारणा

svabhāva eva bhūtānāṃ svasvabhāvānusārataḥ / prakṛtiṃ yānti bhūtāni nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

this is the very nature of the elements; according to their own natures beings go to their nature; there is no need to deliberate on this.

अध्याय ५१

श्लोक 19

लक्षाणि चतुरशीतिर्योनीनां पापकर्मणाम् ।नरकेषु च घोरेषु दारुणा यमयातनाः

lakṣāṇi caturaśītiryonīnāṃ pāpakarmaṇām / narakeṣu ca ghoreṣu dāruṇā yamayātanāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There are eighty-four lakhs of wombs for those of sinful deeds, and in the dreadful hells the cruel tortures of Yama.

अध्याय ५१

श्लोक 20

निरुद्धाः प्राणिनः सर्वे नीतास् तु यमकिङ्करैः ।यातना विविधा रौद्रास्तत्रस्थैर् अनुभूयते

niruddhāḥ prāṇinaḥ sarve nītās tu yamakiṅkaraiḥ / yātanā vividhā raudrāstatrasthair anubhūyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All creatures, confined and led by Yama's servants, experience there many fierce tortures.

अध्याय ५१

श्लोक 21

स्वकर्मफलयोगेन प्राप्नुवन्ति शुभाशूभम् ।एतद् अर्थं तपो होमं दानं ध्यानं च पावनम्

svakarmaphalayogena prāpnuvanti śubhāśūbham / etad arthaṃ tapo homaṃ dānaṃ dhyānaṃ ca pāvanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Through the fruit of their own karma they obtain good and ill. For this reason austerity, fire offering, giving and meditation purify,

अध्याय ५१

श्लोक 22

कारुण्यं सर्वभूतेषु नर्मदाश्रयणं तथा ।रेवायाः स्तवनं पूजा सूर्यस्य प्रभवो यथा

kāruṇyaṃ sarvabhūteṣu narmadāśrayaṇaṃ tathā / revāyāḥ stavanaṃ pūjā sūryasya prabhavo yathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

as do compassion to all beings and taking refuge in the Narmada, praise and worship of the Reva, like the rising of the sun.

अध्याय ५१

श्लोक 23

आख्यानं कथयिष्यामि यथावृत्तं पुरातनम् ।मुचुकुन्दस्य संवादो दानवेन्द्रस्य भारत

ākhyānaṃ kathayiṣyāmi yathāvṛttaṃ purātanam / mucukundasya saṃvādo dānavendrasya bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall tell a story as it happened long ago, the dialogue of Muchukunda, the lord of danavas, O Bharata.

अध्याय ५१

श्लोक 24

कुवलयाश्वो ऽथ राजर्षिश् चक्रवर्ती महायशाः ।आसीत् कृतयुगे राजन् अन्तरे चाक्षुषे किल

kuvalayāśvo 'tha rājarṣiś cakravartī mahāyaśāḥ / āsīt kṛtayuge rājan antare cākṣuṣe kila

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There was in the Krita age, O king, in the Chakshusha Manvantara, the royal sage Kuvalayashva, an emperor of great fame.

अध्याय ५१

श्लोक 25

शक्रादष्टगुणं राज्यं राज्ञश् चामिततेजसः ।अनेकानि सहस्राणि दानानि विविधानि च

śakrādaṣṭaguṇaṃ rājyaṃ rājñaś cāmitatejasaḥ / anekāni sahasrāṇi dānāni vividhāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The kingdom of that king of boundless radiance was eight times Shakra's; many thousands of gifts of many kinds

अध्याय ५१

श्लोक 26

दत्तानि तेन राज्ञा वै सर्वतीर्थेष्व् अनुत्तमम् ।इष्टाश्च क्रतवश् चापि वर्जयित्वा तु कल्पगाम्

dattāni tena rājñā vai sarvatīrtheṣv anuttamam / iṣṭāśca kratavaś cāpi varjayitvā tu kalpagām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

were given by that king at all the unsurpassed holy places, and sacrifices performed — except at the Kalpaga.

अध्याय ५१

श्लोक 27

दानवो मुचुकुन्दश् च सर्वधर्मपरायणः ।ब्रह्मण्यः शिवभक्तश् च विष्णुभक्तो जितेन्द्रियः

dānavo mucukundaś ca sarvadharmaparāyaṇaḥ / brahmaṇyaḥ śivabhaktaś ca viṣṇubhakto jitendriyaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The danava Muchukunda was devoted to all dharma, devoted to brahmins, a devotee of Shiva and of Vishnu, self-controlled.

अध्याय ५१

श्लोक 28

राहुसोमसमायोगे वैदूर्ये सिद्धपर्वते ।ॐकारनाथसहिता यत्रास्ते कल्पगा सरित्

rāhusomasamāyoge vaidūrye siddhaparvate / oṃkāranāthasahitā yatrāste kalpagā sarit

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the conjunction of Rahu and Soma, on Vaidurya, the mountain of the perfected, where the river Kalpaga dwells together with Omkaranatha —

अध्याय ५१

श्लोक 29

अन्यानि यानि लिङ्गानि लोके चैव चराचरे ।कल्पान्ते तानि लीयन्त ॐकारे वै न संशयः

anyāni yāni liṅgāni loke caiva carācare / kalpānte tāni līyanta oṃkāre vai na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all the other lingas in the world of moving and unmoving merge at the end of the kalpa into Omkara, no doubt;

अध्याय ५१

श्लोक 30

शिवेन कथितं ह्य् एतद् विष्णोश् चैव शतक्रतोः ।पार्वत्याः षण्मुखस्यापि पुराणे स्कन्दकीर्तिते

śivena kathitaṃ hy etad viṣṇoś caiva śatakratoḥ / pārvatyāḥ ṣaṇmukhasyāpi purāṇe skandakīrtite

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

this was told by Shiva to Vishnu, to Shatakratu, to Parvati and Shanmukha, in the Purana proclaimed by Skanda —

अध्याय ५१

श्लोक 31

आगतः कल्पगां देवीं कोटितीर्थे नराधिपः ।नर्मदाकपिलायोगे सर्वसम्भारसंवृतः

āgataḥ kalpagāṃ devīṃ koṭitīrthe narādhipaḥ / narmadākapilāyoge sarvasambhārasaṃvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the lord of men came to the goddess Kalpaga at Kotitirtha, at the meeting of the Narmada and Kapila, furnished with all materials,

अध्याय ५१

श्लोक 32

लक्षमेकं तु दोग्ध्रीणां समादाय गवां नृप ।अयुतं च हयानां च सहस्रं दन्तिनां तथा

lakṣamekaṃ tu dogdhrīṇāṃ samādāya gavāṃ nṛpa / ayutaṃ ca hayānāṃ ca sahasraṃ dantināṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

taking one lakh milch cows, O king, ten thousand horses and a thousand elephants,

अध्याय ५१

श्लोक 33

कामिकानां तु यानानां सहस्रं हेममालिनाम् ।धनं धान्य च वासांसि रत्नानि विविधानि च

kāmikānāṃ tu yānānāṃ sahasraṃ hemamālinām / dhanaṃ dhānya ca vāsāṃsi ratnāni vividhāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a thousand vehicles that go at will with golden garlands, wealth, grain, garments and jewels of many kinds.

अध्याय ५१

श्लोक 34

स्नानं कृत्वा यथान्यायं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ।मूर्तौ तु दक्षिणां चापि ॐकारस्य नराधिप

snānaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ brāhmaṇebhyo dadau tadā / mūrtau tu dakṣiṇāṃ cāpi oṃkārasya narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having bathed as is proper, he then gave to the brahmins, and gave fees too at the southern form of Omkara, lord of men;

अध्याय ५१

श्लोक 35

यो यं कामयते कामं तं तस्मै स प्रयच्छति ।राजा कुवलयाश्वस् तु धर्मकर्मपरायणः

yo yaṃ kāmayate kāmaṃ taṃ tasmai sa prayacchati / rājā kuvalayāśvas tu dharmakarmaparāyaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whatever desire anyone desired, he gave it to him. King Kuvalayashva, devoted to dharma and rites,

अध्याय ५१

श्लोक 36

राहुसूर्यसमायोगे कुरुक्षेत्रं ययौ किल ।सान्तःपुरपरीवारो ह्य् अयोध्याधिपतिः स्वयम्

rāhusūryasamāyoge kurukṣetraṃ yayau kila / sāntaḥpuraparīvāro hy ayodhyādhipatiḥ svayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

went at the conjunction of Rahu and the sun to Kurukshetra, they say, the lord of Ayodhya himself with his women and retinue,

अध्याय ५१

श्लोक 37

राजपुत्रसहस्रैस् तु वृतः स्नानेप्सया किल ।लक्षमेकं हयानान् च दन्तिनाम् अयुतं तथा

rājaputrasahasrais tu vṛtaḥ snānepsayā kila / lakṣamekaṃ hayānān ca dantinām ayutaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

surrounded by thousands of princes, wishing to bathe; one lakh horses and ten thousand elephants,

अध्याय ५१

श्लोक 38

हेममाणिक्यरत्नानि वासांसि विविधानि च ।श्रद्धया परया युक्तो ब्राह्मणेभ्यो ददौ नृप

hemamāṇikyaratnāni vāsāṃsi vividhāni ca / śraddhayā parayā yukto brāhmaṇebhyo dadau nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

gold, rubies, jewels and garments of many kinds, filled with supreme faith, he gave to brahmins, O king.

अध्याय ५१

श्लोक 39

शेषं निर्वापितं क्षेत्रे स्थाने वायनपूर्वकम् ।कालान्तरे ततः प्राप्ते कुरुक्षेत्रप्रभावतः

śeṣaṃ nirvāpitaṃ kṣetre sthāne vāyanapūrvakam / kālāntare tataḥ prāpte kurukṣetraprabhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The rest was distributed in the field, preceded by gifts of sweets. Then, when time had passed, by the power of Kurukshetra,

अध्याय ५१

श्लोक 40

नानायानसहस्रैस् तु सान्तः पुरपरिग्रहः ।ध्रियमाणा तपत्रस् तु वीज्यमानो ऽप्सरोगणैः

nānāyānasahasrais tu sāntaḥ puraparigrahaḥ / dhriyamāṇā tapatras tu vījyamāno 'psarogaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with thousands of vehicles of many kinds, with his women and retinue, an umbrella held over him, fanned by hosts of apsarases,

अध्याय ५१

श्लोक 41

शङ्खवादित्रघोषेण नानाभरणभूषितः ।विचचार च तत्रस्थो विद्याधर इवापरः

śaṅkhavāditraghoṣeṇa nānābharaṇabhūṣitaḥ / vicacāra ca tatrastho vidyādhara ivāparaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to the sound of conches and instruments, adorned with many ornaments, he roamed about there like another vidyadhara.

अध्याय ५१

श्लोक 42

मुचुकुन्दो ऽपि दैत्येन्द्रः सर्वकामसमन्वितः ।कामिकैश् च महायानैर् हेमरत्नविभूषणैः

mucukundo 'pi daityendraḥ sarvakāmasamanvitaḥ / kāmikaiś ca mahāyānair hemaratnavibhūṣaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Muchukunda too, lord of daityas, endowed with every desire, with great vehicles that went at will, adorned with gold and jewels —

अध्याय ५१

श्लोक 43

श्रुत्वा वाद्यसहस्राणि धर्मराजो विशाम्पते ।जगाम विस्मयं घोरं किम् एतद् इति चाब्रवीत्

śrutvā vādyasahasrāṇi dharmarājo viśāmpate / jagāma vismayaṃ ghoraṃ kim etad iti cābravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

hearing thousands of instruments, Dharmaraja, lord of the people, was filled with great wonder and said, "What is this?"

अध्याय ५१

श्लोक 44

ततः कुवलयाश्वो ऽपि तस्मिन् अहनि तत्पुरम् ।उभौ निवेदितौ दूतैर्धर्मराजस्य धीमतः

tataḥ kuvalayāśvo 'pi tasmin ahani tatpuram / ubhau niveditau dūtairdharmarājasya dhīmataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then Kuvalayashva too, on that day, to that city — both were announced by messengers to the wise Dharmaraja:

अध्याय ५१

श्लोक 45

कुवलयाश्वो ऽथ राजर्षिर् मुचुकुन्दो महाबलः ।लोकान्तरम् उभाव् एतौ विमानस्थौ समागतौ

kuvalayāśvo 'tha rājarṣir mucukundo mahābalaḥ / lokāntaram ubhāv etau vimānasthau samāgatau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"The royal sage Kuvalayashva and the mighty Muchukunda — these two have come to the other world, seated in celestial chariots."

अध्याय ५१

श्लोक 46

तावद् उत्पतितं यानं मुचुकुन्दस्य चोपरि ।योजनानां सहस्रेण ह्युपर्य् उपरि संस्थितम्

tāvad utpatitaṃ yānaṃ mucukundasya copari / yojanānāṃ sahasreṇa hyupary upari saṃsthitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then Muchukunda's vehicle rose up, standing a thousand yojanas above,

अध्याय ५१

श्लोक 47

अयोध्याधिपतेर् यानम् अधोभागे व्यवस्थितम् ।पप्रच्छ धर्मराजो ऽपि चित्रगुप्तं तु लेखकम्

ayodhyādhipater yānam adhobhāge vyavasthitam / papraccha dharmarājo 'pi citraguptaṃ tu lekhakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

while the vehicle of the lord of Ayodhya stood below. Dharmaraja asked Chitragupta the scribe:

अध्याय ५१

श्लोक 48

किं तु यानं समासाद्य अर्घपाद्येन पूजये ।सप्तर्षीन् ऋषिमुख्यांश् च धर्माधर्मविचारकान्

kiṃ tu yānaṃ samāsādya arghapādyena pūjaye / saptarṣīn ṛṣimukhyāṃś ca dharmādharmavicārakān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Which vehicle shall I approach and honour with arghya and foot-water?" He asked the seven sages, chief of sages, judges of dharma and adharma.

अध्याय ५१

श्लोक 49

चित्रगुप्तो ऽब्रवीद् वाक्यं तथा सप्तर्षयो ऽब्रुवन् ।मुचुकुन्दं समासाद्य त्वर्घपाद्येन पूजय

citragupto 'bravīd vākyaṃ tathā saptarṣayo 'bruvan / mucukundaṃ samāsādya tvarghapādyena pūjaya

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Chitragupta said, and the seven sages said: "Approach Muchukunda and honour him with arghya and foot-water.

अध्याय ५१

श्लोक 50

दानेन कापिलेनेज्यो दानवेन्द्रो न चापरः ।अधः कुवलयाश्वश्च मुचुकुन्दस् तथोपरि

dānena kāpilenejyo dānavendro na cāparaḥ / adhaḥ kuvalayāśvaśca mucukundas tathopari

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the gift at the Kapila, the lord of danavas is to be honoured, and not the other; Kuvalayashva is below and Muchukunda above."

अध्याय ५१

श्लोक 51

एवमुक्तो धर्मराजो दानवेन्द्रम् उपाश्रयत् ।श्वेतवस्त्रपरीधानो ज्वलत्कुण्डलभूषणः

evamukto dharmarājo dānavendram upāśrayat / śvetavastraparīdhāno jvalatkuṇḍalabhūṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Told thus, Dharmaraja approached the lord of danavas, clad in white garments, adorned with blazing earrings,

अध्याय ५१

श्लोक 52

अञ्जलिं च ततो बद्ध्वा यानस्याग्रे व्यवस्थितः ।कुशलं ते ऽद्य दैत्येन्द्र सर्वधर्मभृतां वर

añjaliṃ ca tato baddhvā yānasyāgre vyavasthitaḥ / kuśalaṃ te 'dya daityendra sarvadharmabhṛtāṃ vara

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and folding his hands stood before the vehicle: "Are you well today, lord of daityas, best of upholders of all dharma?

अध्याय ५१

श्लोक 53

निर्जितास्ते त्रयो लोका दानेना ऽनेन सुव्रत ।ॐकारदक्षिणस्यान्ते मूर्तौ कापिलसङ्गमे

nirjitāste trayo lokā dānenā 'nena suvrata / oṃkāradakṣiṇasyānte mūrtau kāpilasaṅgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The three worlds have been won by you through this gift, man of good vows; at the end of the south of Omkara, at the form at the Kapila confluence,

अध्याय ५१

श्लोक 54

सप्तकल्पवहातीरे दानसंख्या न विद्यते ।मुचुकुन्द उवाच: धर्माधर्मे त्वम् एवाद्य स्वर्गद्वारार्गलो यतः

saptakalpavahātīre dānasaṃkhyā na vidyate / mucukunda uvāca: dharmādharme tvam evādya svargadvārārgalo yataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

on the bank of her who flows through seven kalpas, gifts have no number." Muchukunda said: "In dharma and adharma you alone today are the bolt of heaven's door."

अध्याय ५१

श्लोक 55

एवम् उक्तो यमस् तत्र दैत्येन्द्रेण महात्मना ।पन्थानं दर्शयामास दैत्येन्द्रस्य युधिष्ठिर

evam ukto yamas tatra daityendreṇa mahātmanā / panthānaṃ darśayāmāsa daityendrasya yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Addressed thus by the great-souled lord of daityas, Yama there showed the path to the lord of daityas, Yudhishthira.

अध्याय ५१

श्लोक 56

ततस् तु प्रेषितस् तेन मुचुकुन्दो जगाम ह ।मुदा परमया युक्त उमामाहेश्वरं पुरम्

tatas tu preṣitas tena mucukundo jagāma ha / mudā paramayā yukta umāmāheśvaraṃ puram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, sent on by him, Muchukunda went, filled with supreme joy, to the city of Uma and Maheshvara.

अध्याय ५१

श्लोक 57

संस्मारयित्वा विधिवद् दैत्येन्द्रं धर्मराट् ततः ।आसाद्य कुवलयाश्वं धर्मराजो ऽब्रवीद् इदम्

saṃsmārayitvā vidhivad daityendraṃ dharmarāṭ tataḥ / āsādya kuvalayāśvaṃ dharmarājo 'bravīd idam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having duly sent off the lord of daityas, the king of dharma then approached Kuvalayashva and said:

अध्याय ५१

श्लोक 58

स्वागतं ते महाराज कुशलं तव सर्वदा ।कुवलयाश्व उवाच: परस्परविरोधत्वं देवदानवयोः सदा

svāgataṃ te mahārāja kuśalaṃ tava sarvadā / kuvalayāśva uvāca: parasparavirodhatvaṃ devadānavayoḥ sadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Welcome to you, great king; may you always be well." Kuvalayashva said: "Gods and danavas are always opposed to each other;

अध्याय ५१

श्लोक 59

मां त्यक्त्वा दानवेन्द्रस् तु पाद्यार्घेण त्वयार्चितः ।विपरीतं च तत्सर्वं धर्मराज कृतं कथम्

māṃ tyaktvā dānavendras tu pādyārgheṇa tvayārcitaḥ / viparītaṃ ca tatsarvaṃ dharmarāja kṛtaṃ katham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

yet passing me by, you honoured the lord of danavas with foot-water and arghya. How have you done all this in reverse, Dharmaraja?"

अध्याय ५१

श्लोक 60

यम उवाच: विषादं त्यज राजेन्द्र गहना कर्मणां गतिः ।नाहं दाता च हर्ता च शुभाशुभफलस्य वै

yama uvāca: viṣādaṃ tyaja rājendra gahanā karmaṇāṃ gatiḥ / nāhaṃ dātā ca hartā ca śubhāśubhaphalasya vai

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Yama said: "Give up despondency, king of kings; the course of karma is deep. I am not the giver or taker of the fruit of good and evil;

अध्याय ५१

श्लोक 61

कर्मसाक्षी च सर्वेषां देवासुरनृणां नृप ।सरस्वत्यां कुरुक्षेत्रे दानं दत्तं त्वयानघ

karmasākṣī ca sarveṣāṃ devāsuranṛṇāṃ nṛpa / sarasvatyāṃ kurukṣetre dānaṃ dattaṃ tvayānagha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I am the witness of the karma of all gods, asuras and men, O king. You gave gifts at the Sarasvati at Kurukshetra, sinless one;

अध्याय ५१

श्लोक 62

द्वापरान्ते तु दानं वै रेवादानं समं नहि ।शिवेन कथितं चासीद् ब्रह्मविष्णुमरुद्गाणान्

dvāparānte tu dānaṃ vai revādānaṃ samaṃ nahi / śivena kathitaṃ cāsīd brahmaviṣṇumarudgāṇān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

but at the end of the Dvapara, gifts elsewhere are not equal to gifts at the Reva — so Shiva told Brahma, Vishnu and the hosts of Maruts.

अध्याय ५१

श्लोक 63

कलां नार्हन्ति तीर्थानि सार्द्धं कल्पगया क्वचित् ।अनृतं न मया चोक्तं पुराणं श्रुतिसम्मतम्

kalāṃ nārhanti tīrthāni sārddhaṃ kalpagayā kvacit / anṛtaṃ na mayā coktaṃ purāṇaṃ śrutisammatam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Holy places are never equal to a fraction of the Kalpaga; I have not spoken falsely — the Purana accords with the Shruti."

अध्याय ५१

श्लोक 64

एतस्मिन् अन्तरे राजन् द्वयोः संवदतोस् तयोः ।उक्तः कुवलयाश्वस् तु तदाकाशगिरा स्वयम्

etasmin antare rājan dvayoḥ saṃvadatos tayoḥ / uktaḥ kuvalayāśvas tu tadākāśagirā svayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Meanwhile, O king, as the two were conversing, Kuvalayashva was addressed by a voice from the sky itself:

अध्याय ५१

श्लोक 65

धर्मश् चेत्थं महाराज मा कृथास् त्वं कथंचन ।कल्पगा तोयसंस्पृष्टो दैत्यः शिवम् अवाप्तवान्

dharmaś cetthaṃ mahārāja mā kṛthās tvaṃ kathaṃcana / kalpagā toyasaṃspṛṣṭo daityaḥ śivam avāptavān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Such is dharma, great king; do not make it otherwise in any way; touched by the water of the Kalpaga, the daitya attained Shiva."

अध्याय ५१

श्लोक 66

स राजा विस्मयापन्नः पुनर्व्यावृत्य चागतः ।नर्मदां स्नातुकामो ऽपि कपिलासङ्गमं प्रति

sa rājā vismayāpannaḥ punarvyāvṛtya cāgataḥ / narmadāṃ snātukāmo 'pi kapilāsaṅgamaṃ prati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king, filled with wonder, turned back and came again, wishing to bathe in the Narmada at the confluence of the Kapila.

अध्याय ५१

श्लोक 67

तत्र प्लुतस् ततो राजा शिवलोकं जगाम ह

tatra plutas tato rājā śivalokaṃ jagāma ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having bathed there, the king then went to Shiva's world.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 51
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.