Skanda Purana· Skanda Purāṇa
52
अध्याय 52 / 116

Adhyaya 52

123 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ123 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५२

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे मुचुकुन्दकुवलयाश्वस्वर्गारोहणं नामैकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ५२ युधिष्ठिर उवाच: के व्रजन्ति यमं विप्र कीदृशा नरकास् तु ते ।एतन् मे सर्वम् आख्याहि देवलोकं व्रजन्ति के

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe mucukundakuvalayāśvasvargārohaṇaṃ nāmaikapañcāśattamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 52 yudhiṣṭhira uvāca: ke vrajanti yamaṃ vipra kīdṛśā narakās tu te / etan me sarvam ākhyāhi devalokaṃ vrajanti ke

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

After subduing Andhaka, Mahesvara, the Lord of Devas, Rudra, went to Kailasa mountain along with Uma.

अध्याय ५२

श्लोक 2

मार्कण्डेय उवाच: यान्ति पुष्पकयानेन पुष्परागप्रदायिनः ।देवायतनकर्तारः शिवलोकं व्रजन्ति ते

mārkaṇḍeya uvāca: yānti puṣpakayānena puṣparāgapradāyinaḥ / devāyatanakartāraḥ śivalokaṃ vrajanti te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Since that spot appeared fascinating to all the heaven- dwellers, Lord Mahesvara considered it a special Tlrtha (of unique features) and stayed there.

अध्याय ५२

श्लोक 3

अनाथमण्डपानां तु ते क्रीडन्ति गृहोत्तमैः ।देवाग्निगुरुविप्राणां मातापित्रोश् च पूजकाः

anāthamaṇḍapānāṃ tu te krīḍanti gṛhottamaiḥ / devāgniguruviprāṇāṃ mātāpitroś ca pūjakāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Jalalihga is the highly meritorious Cakratirtha, O excellent king. The Lord of Devas himself duly performed the holy ablution at the spot Sulabheda. He considered him- self pure as if no sin had been committed. To the northern quarter thereof the Lord of Devas, the preceptor of the uni- verse, the trident-bearing Lord of the chiefs of Devas estab- lished himself.

अध्याय ५२

श्लोक 4

पूज्यमाना नरा यान्ति कामिकैश् च यथा सुखम् ।द्योतयन्तो दिशः सर्वा यान्ति दीपप्रदानतः

pūjyamānā narā yānti kāmikaiś ca yathā sukham / dyotayanto diśaḥ sarvā yānti dīpapradānataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

They went to the presence of the Lord and began to extol: "O Lord of Devas! This Tirtha is on a par with your Gayatirtha. Another Tirtha. the most secret of all secret Tirthas, like this was never there nor will there ever be." The Trident- bearing Lord was worshipped by Indra and others, the groups of Apsaras, Yaksas, Kinnaras, Gandharvas, the Guardians of the Quarters and of the worlds. Through dances and songs and prayers, he was worshipped by all the Suras and Asuras, by Ganas and by all the Siddhas, Nagas and others. Mahesvara was worshipped by them. O king, the spot was pierced by the Lord with the tip of his trident. Even today the eddy filled by the Suras is seen in three distinct ways. The group of three Kundas, O tiger among men, is great and is always full of confused noise. It is destructive of all sins. It dispels all miseries and it is excellent.

अध्याय ५२

श्लोक 5

प्रतिश्रयप्रदानेन सुखं यान्ति यमालयम् ।सर्वकामसमृद्धेन तथा गच्छति तोयदः

pratiśrayapradānena sukhaṃ yānti yamālayam / sarvakāmasamṛddhena tathā gacchati toyadaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The syllable Ksa used in conjunction with five Rephas (letter Ra) is honoured by Suras (" Raksa, Raksa" repeated five times) used along with Omkara (ten-syllabled Mantra) should be known as praiseworthy.

अध्याय ५२

श्लोक 6

अन्नं पानं प्रयच्छन्ति सुखं यान्ति निराकुलाः ।दीपमालां हि यच्छन्ति गुरुशुश्रूषणे रताः

annaṃ pānaṃ prayacchanti sukhaṃ yānti nirākulāḥ / dīpamālāṃ hi yacchanti guruśuśrūṣaṇe ratāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O Lord, what type of Brahmanas are worthy of being adored? What type are proclaimed as not worthy of being adored, especially in connection with Sraddha rites, Dana rites and rites connected with marriage celebration? Kindly let me know whether the faith in regard to Sraddha and other rites arises by the intercession of divine beings or Destiny. O Lord, to whom is Dana not offered?

अध्याय ५२

श्लोक 7

पादाभ्यङ्गं च यः कुर्यात् सो ऽश्वपृष्ठेन गच्छति ।हेमरत्नप्रदानेन यान्ति रत्नविभूषिताः

pādābhyaṅgaṃ ca yaḥ kuryāt so 'śvapṛṣṭhena gacchati / hemaratnapradānena yānti ratnavibhūṣitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The following Brahmanas should always be avoided 1 after due consideration: a chronic patient; one deficient in organs or having extra limbs; one-eyed; a son (born) of a widow; one who violates the vow of continence; one with black teeth; a gluttonous one eating everything (pure, impure); a paramour of a Sudra woman; one who betrays friends; a slan- derer; one who sells Soma juice; one who censures others; one who abandons father, mother and the preceptor; one who always censures Brahmanas etc. O king, a Brahmana who eats the cooked food of a Sudra though consecrated with Mantras is a Karmacandala (Candala by acts as against one born as a

अध्याय ५२

श्लोक 8

सर्वकामसमृद्धात्मा भूमिदानेन गच्छति ।अन्नपानप्रदानेन पिबन् खादंश् च गच्छति

sarvakāmasamṛddhātmā bhūmidānena gacchati / annapānapradānena piban khādaṃś ca gacchati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

After a careful enquiry these Brahmanas should be abandoned: one with defective nails; one associating with a Sudra woman; a thief; a bastard; one who depends upon great gifts and one who indulges in self-destruction; one who teaches on wages; a eunuch; a ravisher of a virgin and an accursed one.

अध्याय ५२

श्लोक 9

इत्य् एवम् आदिभिर् दानैः सुखं यान्ति शिवालयम् ।स्वर्गे च विपुलान् भोगान् प्राप्नोत्य् अन्नप्रदानतः

ity evam ādibhir dānaiḥ sukhaṃ yānti śivālayam / svarge ca vipulān bhogān prāpnoty annapradānataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A person should control all his sense-organs with great purity and devoutly perform Sraddha at home. He should circumambulate the preceptor after feeding him and silently follow him till he reaches the boundary (of the village) (and bid farewell to him). Then he should go to Sulabheda and duly perform the holy ablution. If a devotee performs Sraddha with Havya, Kavya etc., in due order in five holy spots and then offers balls of rice along with milk pudding, honey and ghee, the Pitrs are propitiated for seventeen years.

अध्याय ५२

श्लोक 10

सर्वेषाम् एव दानानामन्नदानपरं विदुः ।सर्वप्रीतिकरं पुण्यं बलपुष्टिविवर्द्धनम्

sarveṣām eva dānānāmannadānaparaṃ viduḥ / sarvaprītikaraṃ puṇyaṃ balapuṣṭivivarddhanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O Lord, how is the gift of a virgin to be made by righteous persons? How is a wife to be nourished (taken care of)? How is the marriage rite of a virgin to be performed? O Lord of Devas, I have one more thing to ask. To whom is a virgin not to be given? O Lord, where should she be offered? By giving to whom will it be of everlasting merit? What is the criterion for considering something as best, middling or base, O Lord? How can (a gift) be Rajasa or Tamasa or one having no better (i.e. Sattvika)?

अध्याय ५२

श्लोक 11

नान्नदानसमं दानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।अन्नादानसमं दानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।अन्नाद् भवन्ति भूतानि म्रियन्ते तद् अभावतः

nānnadānasamaṃ dānaṃ triṣu lokeṣu viśrutam / annādānasamaṃ dānaṃ triṣu lokeṣu viśrutam / annād bhavanti bhūtāni mriyante tad abhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Of all Danas, Kanyd Dana (gift of a virgin) is the best. A parent should give his daughter after approaching a boy of noble birth, handsome features, learning and discre- tion. The father should give his well-adorned daughter on an auspicious Lagna and Muhurta. If he offers horses, elephants and garments in accordance with his capacity, his stay shall be in the region where there is no ailment.

अध्याय ५२

श्लोक 12

रक्तं मांसं मज्जशुक्रे क्रमाद् अन्नात् प्रवर्तते ।शुक्राद् भवन्ति भूतानि तस्माद् अन्नमयं जगत्

raktaṃ māṃsaṃ majjaśukre kramād annāt pravartate / śukrād bhavanti bhūtāni tasmād annamayaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O king, one should celebrate the marriage of a daughter, even if one has no wealth, merely by repeating the name of the virgin. It does not bring about any defect.

अध्याय ५२

श्लोक 13

हेमरत्नाश्वनागेन्द्रनारीस्रक् चन्दनादिभिः ।नास्त्य् आहारसमं सौख्यं नास्ति क्रोधसमो रिपुः

hemaratnāśvanāgendranārīsrak candanādibhiḥ / nāsty āhārasamaṃ saukhyaṃ nāsti krodhasamo ripuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O Is vara, at what time is Sraddha and Dana to be performed and on what lunar day should pilgrimage be done? Tell me quickly.

अध्याय ५२

श्लोक 14

अत एव महापुण्यम् अन्नदानं च भारत ।अन्नदः प्राणदः प्रोक्तस् तस्माद् अन्नप्रदो भवेत्

ata eva mahāpuṇyam annadānaṃ ca bhārata / annadaḥ prāṇadaḥ proktas tasmād annaprado bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Therefore the gift of food is greatly meritorious, O Bharata; the giver of food is called the giver of life; therefore one should be a giver of food.

अध्याय ५२

श्लोक 15

तस्माद् अन्नप्रदानेन दत्तान्य् अन्यानि सर्वशः ।त्रैलोक्ये यानि दानानि भोगस्त्रीवाहनानि च

tasmād annapradānena dattāny anyāni sarvaśaḥ / trailokye yāni dānāni bhogastrīvāhanāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Therefore by the gift of food all other gifts are given in full. Whatever gifts there are in the three worlds — enjoyments, women and vehicles,

अध्याय ५२

श्लोक 16

अन्नपानादि यत्किंचिद् ऐश्वर्यं च युधिष्ठिर ।अन्नदानस्य तत्सर्वम् इहामुत्र फलं स्मृतम्

annapānādi yatkiṃcid aiśvaryaṃ ca yudhiṣṭhira / annadānasya tatsarvam ihāmutra phalaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

food, drink and whatever lordship there is, Yudhishthira — all that is remembered as the fruit of giving food, here and hereafter,

अध्याय ५२

श्लोक 17

यस्माद् अन्नेन पुष्टाङ्गः कुरुते धर्मसंचयम् ।पवित्रममृतं दिव्यं शुद्धं सत्त्वं रसायनम्

yasmād annena puṣṭāṅgaḥ kurute dharmasaṃcayam / pavitramamṛtaṃ divyaṃ śuddhaṃ sattvaṃ rasāyanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

since one whose limbs are nourished by food accumulates dharma. Food is pure, nectar, divine, clean, goodness itself, an elixir.

अध्याय ५२

श्लोक 18

अन्नपानाश्वगोवत्सशय्याछत्राण्य् उपानहौ ।प्रेतलोकप्रशस्तानि दानान्यष्टौ युधिष्ठिर

annapānāśvagovatsaśayyāchatrāṇy upānahau / pretalokapraśastāni dānānyaṣṭau yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Food, drink, horse, cow with calf, bed, umbrella and sandals — these eight gifts are commended for the world of the dead, Yudhishthira.

अध्याय ५२

श्लोक 19

एवं दानविशेषेण धर्मराजपुरे नराः ।सुखेनैव तु गच्छन्ति तस्माद् धर्मं समाचरेत्

evaṃ dānaviśeṣeṇa dharmarājapure narāḥ / sukhenaiva tu gacchanti tasmād dharmaṃ samācaret

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By such special gifts men go at ease to the city of Dharmaraja; therefore one should practise dharma.

अध्याय ५२

श्लोक 20

अन्नदानं महाराज जलं चैव तु पुष्कलम् ।पितृभ्यः प्रयतो दद्यात् तीर्थे चैवामरेश्वरे

annadānaṃ mahārāja jalaṃ caiva tu puṣkalam / pitṛbhyaḥ prayato dadyāt tīrthe caivāmareśvare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

One should carefully give food, great king, and abundant water to the ancestors, and at the holy place of Amareshvara.

अध्याय ५२

श्लोक 21

तीर्थानि पुण्यक्षेत्राणि यानि वै कीर्तितानि च ।काममोक्षप्रदानीह सर्वसिद्धिकराणि च

tīrthāni puṇyakṣetrāṇi yāni vai kīrtitāni ca / kāmamokṣapradānīha sarvasiddhikarāṇi ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The holy places and sacred fields that have been declared grant desires and liberation here and accomplish every success;

अध्याय ५२

श्लोक 22

सर्वेषाम् एव तेषां तु माता वै परिकीर्तिता ।नर्मदा सरिता श्रेष्ठा सप्तकल्पवहा शुभा

sarveṣām eva teṣāṃ tu mātā vai parikīrtitā / narmadā saritā śreṣṭhā saptakalpavahā śubhā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

of all of them the mother is declared to be the Narmada, best of rivers, auspicious, flowing through seven kalpas.

अध्याय ५२

श्लोक 23

तपसो यज्ञदानानां संख्या तीर्थेषु विद्यते ।नर्मदायां न संख्यास्ति तेषाम् इत्य् आह शङ्करः

tapaso yajñadānānāṃ saṃkhyā tīrtheṣu vidyate / narmadāyāṃ na saṃkhyāsti teṣām ity āha śaṅkaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At other holy places austerity, sacrifices and gifts have a number; on the Narmada they have no number — so said Shankara.

अध्याय ५२

श्लोक 24

यथा शिवस् तथा रेवा पूजनीया प्रयत्नतः ।एषु ये तु कुकर्माणः पापा दानविवार्जिताः

yathā śivas tathā revā pūjanīyā prayatnataḥ / eṣu ye tu kukarmāṇaḥ pāpā dānavivārjitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As Shiva is, so the Reva is to be worshipped with effort. But those among these of evil deeds, sinful and without giving,

अध्याय ५२

श्लोक 25

पथा घोरेण ते यान्ति दक्षिणेन यमालयम् ।षडशीतिसहस्राणि योजनानां समन्ततः

pathā ghoreṇa te yānti dakṣiṇena yamālayam / ṣaḍaśītisahasrāṇi yojanānāṃ samantataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

go by the dreadful southern path to Yama's abode. For eighty-six thousand yojanas all around

अध्याय ५२

श्लोक 26

पुरं ज्ञेयं महारौद्रं नानारूपैर् अधिष्ठितम् ।समीपस्थम् इवाभाति नराणां क्रूरकर्मणाम्

puraṃ jñeyaṃ mahāraudraṃ nānārūpair adhiṣṭhitam / samīpastham ivābhāti narāṇāṃ krūrakarmaṇām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the city is to be known as most fierce, occupied by many forms; it seems near to men of cruel deeds.

अध्याय ५२

श्लोक 27

पापिनाम् अपि दूरस्थं पथा रौद्रेण यान्ति ते ।तीव्रकण्टकयुक्तेन शर्कराभूषितेन च

pāpinām api dūrasthaṃ pathā raudreṇa yānti te / tīvrakaṇṭakayuktena śarkarābhūṣitena ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Though far off, sinners go to it by a fierce path, set with sharp thorns and strewn with gravel,

अध्याय ५२

श्लोक 28

क्षुरधारावृतैस् तीक्ष्णैः पाषाणैर् निर्मितेन च ।केचित् त्व् अनेन महता दारुदारैश् च घातकैः

kṣuradhārāvṛtais tīkṣṇaiḥ pāṣāṇair nirmitena ca / kecit tv anena mahatā dārudāraiś ca ghātakaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

made of sharp stones covered with razor edges; some by a great path with deadly splinters of wood,

अध्याय ५२

श्लोक 29

लोहसूचीभिर् उग्राभिर् ग्रस्तेन च क्वचित् क्वचित् ।लताप्रतानविषमैः पर्वतैर् वृक्षसंकुलैः

lohasūcībhir ugrābhir grastena ca kvacit kvacit / latāpratānaviṣamaiḥ parvatair vṛkṣasaṃkulaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

here and there beset with fierce iron needles, uneven with trailing creepers, with mountains crowded with trees,

अध्याय ५२

श्लोक 30

सुतप्ताङ्गारयुक्तेन यान्ति मार्गेण दुःखिताः ।क्वचिद् विषम् अगर्ताभिस् तप्तलोष्टेष्टकैर् अपि

sutaptāṅgārayuktena yānti mārgeṇa duḥkhitāḥ / kvacid viṣam agartābhis taptaloṣṭeṣṭakair api

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with blazing embers — they go along the road in misery. In places with uneven pits, hot clods and bricks,

अध्याय ५२

श्लोक 31

सुतप्तबालुकाभिश् च तथा तीक्ष्णैश् च शङ्कुभिः ।अनेकभग्नशाखाभिर् आवृतेन क्वचित् क्वचित्

sutaptabālukābhiś ca tathā tīkṣṇaiś ca śaṅkubhiḥ / anekabhagnaśākhābhir āvṛtena kvacit kvacit

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with scorching sand and sharp stakes, covered here and there with many broken branches,

अध्याय ५२

श्लोक 32

कष्टेन तमसा केचिद् गच्छन्ति हि यमालयम् ।मार्गस्थाङ्गारकैस् तप्तैर् ग्रस्ता दावाग्निभिस् तथा

kaṣṭena tamasā kecid gacchanti hi yamālayam / mārgasthāṅgārakais taptair grastā dāvāgnibhis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some go to Yama's abode through painful darkness, seized by hot embers on the road and by forest fires,

अध्याय ५२

श्लोक 33

क्वचित् तप्तशिलाभिश् च पङ्केन कटिमानतः ।क्वचिद् दुष्टाम्बुना व्याप्तं दुष्करीषाग्निना क्वचित्

kvacit taptaśilābhiś ca paṅkena kaṭimānataḥ / kvacid duṣṭāmbunā vyāptaṃ duṣkarīṣāgninā kvacit

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in places by heated rocks and mud up to the waist, in places full of foul water, in places with a fire of filthy dung,

अध्याय ५२

श्लोक 34

क्वचिद् गृध्रैर् बकैर् व्याघ्रैर् दुष्टैः कीटैः सुदारुणैः ।क्वचिन् महाकुलीराद्यैः क्वचित् त्वजगरैः पुनः

kvacid gṛdhrair bakair vyāghrair duṣṭaiḥ kīṭaiḥ sudāruṇaiḥ / kvacin mahākulīrādyaiḥ kvacit tvajagaraiḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in places with vultures, herons, tigers and most dreadful wicked insects, in places with great crabs and the like, in places again with pythons,

अध्याय ५२

श्लोक 35

मक्षिकाभिश् च रौद्राभिः क्वचित् सर्पैर् विषोल्वणैः ।मत्तमातङ्गयूथैश् च समन्ताच् च प्रमाथिभिः

makṣikābhiś ca raudrābhiḥ kvacit sarpair viṣolvaṇaiḥ / mattamātaṅgayūthaiś ca samantāc ca pramāthibhiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with fierce flies, in places with serpents of virulent poison, with herds of rutting elephants trampling all around,

अध्याय ५२

श्लोक 36

पन्थानमुल्लिखद्भिश् च तीक्ष्णशृङ्गैर् महाबलैः ।सिंहैर् विषाणमहिषैर् रौद्रैर् मत्तैश् च श्वापदैः

panthānamullikhadbhiś ca tīkṣṇaśṛṅgair mahābalaiḥ / siṃhair viṣāṇamahiṣair raudrair mattaiś ca śvāpadaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with mighty sharp-horned beasts tearing up the path, with lions, horned buffaloes and fierce maddened beasts of prey,

अध्याय ५२

श्लोक 37

डाकिनीभिश् च रौद्राभिर् विकरालैश् च राक्षसैः ।व्याधिभिश् च महाघोरैः पावकैश् च दुरासदैः

ḍākinībhiś ca raudrābhir vikarālaiś ca rākṣasaiḥ / vyādhibhiś ca mahāghoraiḥ pāvakaiś ca durāsadaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with fierce dakinis and dreadful rakshasas, with most terrible diseases and unapproachable fires,

अध्याय ५२

श्लोक 38

महानलविमिश्रेण महाचण्डेन वायुना ।महापाषाणवर्षेण भिद्यमाना निराश्रयाः

mahānalavimiśreṇa mahācaṇḍena vāyunā / mahāpāṣāṇavarṣeṇa bhidyamānā nirāśrayāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by a great fierce wind mixed with great flame, by a great rain of rocks, they are torn, without refuge;

अध्याय ५२

श्लोक 39

क्वचित् क्वचित् प्रतप्तेन दीप्यमाना व्रजन्ति हि ।महता व बाणवर्षेण भिद्यमानाः समन्ततः

kvacit kvacit prataptena dīpyamānā vrajanti hi / mahatā va bāṇavarṣeṇa bhidyamānāḥ samantataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in places scorched by burning heat they go on, torn on all sides by a great rain of arrows,

अध्याय ५२

श्लोक 40

पतद्भिर्वज्रसङ्घातैर् उल्कापातैश् च दारुणैः ।प्रदीप्ताङ्गारवर्षेण हन्यमाना व्रजन्ति हि

patadbhirvajrasaṅghātair ulkāpātaiś ca dāruṇaiḥ / pradīptāṅgāravarṣeṇa hanyamānā vrajanti hi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by falling masses of thunderbolts and dreadful meteors, struck by a rain of blazing embers they go on,

अध्याय ५२

श्लोक 41

महाघोररवैर् घोरैर् वित्रस्यन्तो मुहुर् मुहुः ।निशितायुधवर्षेण पूर्यमाणाश् च सर्वशः

mahāghoraravair ghorair vitrasyanto muhur muhuḥ / niśitāyudhavarṣeṇa pūryamāṇāś ca sarvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

terrified again and again by most dreadful roars, filled all over by a rain of sharp weapons,

अध्याय ५२

श्लोक 42

महाक्षराम्बुधाराभिः सिच्यमाना मुहुर्मुहुः ।महाशीतेन रौद्रेण क्षुरधारादिभिस् तथा

mahākṣarāmbudhārābhiḥ sicyamānā muhurmuhuḥ / mahāśītena raudreṇa kṣuradhārādibhis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

sprinkled again and again with streams of great salt water, by fierce great cold and by razor edges and the like,

अध्याय ५२

श्लोक 43

अन्यैर् बहुविधाकारैः शतशो ऽथ सहस्रशः ।इत्थं च तप्तरौद्रेण मार्गेण विषमेण च

anyair bahuvidhākāraiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ / itthaṃ ca taptaraudreṇa mārgeṇa viṣameṇa ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and by others of many forms, in hundreds and thousands. Thus by a burning, fierce and uneven path,

अध्याय ५२

श्लोक 44

अविश्रान्तेन महता ह्य् अविदूरेण भारत ।अविदूरेण कष्टेन सर्वदुःखाश्रयेण च

aviśrāntena mahatā hy avidūreṇa bhārata / avidūreṇa kaṣṭena sarvaduḥkhāśrayeṇa ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

great and without rest, O Bharata, painful and the abode of all sorrow,

अध्याय ५२

श्लोक 45

नीयन्ते देहिनः सर्वे मूढाः पापपरायणाः ।यमदूतैर् महाघोरैर् यमाज्ञाकारिभिर् बलात्

nīyante dehinaḥ sarve mūḍhāḥ pāpaparāyaṇāḥ / yamadūtair mahāghorair yamājñākāribhir balāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all embodied beings, deluded and devoted to sin, are led by force by Yama's most dreadful messengers, who carry out Yama's command,

अध्याय ५२

श्लोक 46

एकाकिनः पराधीना मित्रबन्धुविवर्जिताः ।शोचन्तः स्वानि कर्माणि दह्यन्ते च मुहुर्मुहुः

ekākinaḥ parādhīnā mitrabandhuvivarjitāḥ / śocantaḥ svāni karmāṇi dahyante ca muhurmuhuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

alone, dependent on others, without friends or kin, grieving over their own deeds and burning again and again,

अध्याय ५२

श्लोक 47

प्रेतभूतविमिश्राश् च शुष्ककण्ठोष्ठतालुकाः ।कृशाङ्गा भीतभीताश् च दह्यमाना हुताग्निना

pretabhūtavimiśrāś ca śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukāḥ / kṛśāṅgā bhītabhītāś ca dahyamānā hutāgninā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

mixed with ghosts and spirits, with throats, lips and palates dry, emaciated, terrified, burned by a blazing fire.

अध्याय ५२

श्लोक 48

बद्धाः शृङ्खलया केचित् मज्जन्तः पापिनो भृशम् ।कृष्यन्ते दह्यमानास् तु यमदूतैर् बलोत्कटैः

baddhāḥ śṛṅkhalayā kecit majjantaḥ pāpino bhṛśam / kṛṣyante dahyamānās tu yamadūtair balotkaṭaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Some sinners, bound with chains and sinking deeply, are dragged burning by Yama's mighty messengers;

अध्याय ५२

श्लोक 49

उरस्यधोमुखस्थाने तथैव खलु दुःखिताः ।केशपाशे विबद्धाश् च कृष्यन्ते पापिनस् तथा

urasyadhomukhasthāne tathaiva khalu duḥkhitāḥ / keśapāśe vibaddhāś ca kṛṣyante pāpinas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

likewise, in misery, face down upon their chests, sinners are dragged bound by their hair;

अध्याय ५२

श्लोक 50

ललाटे चाशुगैर् बिद्ध्वा कृष्यन्ते देहिनः क्वचित् ।उत्ताना दुष्टपन्थानं नीयन्ते पापकर्मणा

lalāṭe cāśugair biddhvā kṛṣyante dehinaḥ kvacit / uttānā duṣṭapanthānaṃ nīyante pāpakarmaṇā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in places embodied beings are pierced in the forehead with arrows and dragged; face up, by their sinful deeds, they are led along the evil road;

अध्याय ५२

श्लोक 51

पार्श्वबाहुविबद्धाश् च जठरे परिपीडिताः ।ग्रीवापाशविकृष्याश् च के ऽपि यान्ति सुदुःखिताः

pārśvabāhuvibaddhāś ca jaṭhare paripīḍitāḥ / grīvāpāśavikṛṣyāś ca ke 'pi yānti suduḥkhitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bound by the sides and arms, crushed in the belly, dragged by a noose around the neck, some go in great misery;

अध्याय ५२

श्लोक 52

जिह्वाशङ्कुप्रदानेन समानीयकृकाटिकाः ।अर्द्धचन्द्रेण गृह्यन्ते क्षिप्यमाणा इतस् ततः

jihvāśaṅkupradānena samānīyakṛkāṭikāḥ / arddhacandreṇa gṛhyante kṣipyamāṇā itas tataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with a spike driven into the tongue and the nape drawn together, they are seized with a crescent-headed arrow and flung here and there;

अध्याय ५२

श्लोक 53

शिश्ने च वृषणे चैव रज्ज्वा बद्धास् तथा परो ।विच्छिन्नहस्तपादाश् च छिन्नकर्णोष्ठनासिकाः

śiśne ca vṛṣaṇe caiva rajjvā baddhās tathā paro / vicchinnahastapādāś ca chinnakarṇoṣṭhanāsikāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

others are bound with rope by the penis and testicles; with hands and feet cut off, with ears, lips and noses cut off,

अध्याय ५२

श्लोक 54

विच्छिन्नशिश्नवृषणाश् छिन्नशीर्षाङ्गसंचयाः ।अङ्कुशैर् भिद्यमानास् तु खाद्यमानाः सरीसृपैः

vicchinnaśiśnavṛṣaṇāś chinnaśīrṣāṅgasaṃcayāḥ / aṅkuśair bhidyamānās tu khādyamānāḥ sarīsṛpaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with penis and testicles cut off, their heads and limbs hacked, pierced by goads and eaten by reptiles,

अध्याय ५२

श्लोक 55

इतश् चेतश् च धावन्ति क्रन्दमाना निराश्रयाः ।मुद्गारैर् लोहदण्डैश् च हन्यमाना मुहुर् मुहुः

itaś cetaś ca dhāvanti krandamānā nirāśrayāḥ / mudgārair lohadaṇḍaiś ca hanyamānā muhur muhuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they run here and there crying, without refuge, struck again and again with hammers and iron rods,

अध्याय ५२

श्लोक 56

कशाभिर् विविधाभिश् च घोराभिश् च समन्ततः ।भिन्दिपालैश् च तुद्यन्ते वमन्तः शोणितं मुहुः

kaśābhir vividhābhiś ca ghorābhiś ca samantataḥ / bhindipālaiś ca tudyante vamantaḥ śoṇitaṃ muhuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and all around with dreadful whips of many kinds; they are pierced with slings, vomiting blood again and again;

अध्याय ५२

श्लोक 57

पात्यमानाश् च सलिले छायां वै प्रार्थयन्ति च ।दानहीनाः प्रयान्त्य् एवं प्रायश्चित्तकृतो नराः

pātyamānāś ca salile chāyāṃ vai prārthayanti ca / dānahīnāḥ prayānty evaṃ prāyaścittakṛto narāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

thrown into water, they beg for shade. Thus men without giving go; but those who have made expiation,

अध्याय ५२

श्लोक 58

गृहीत्वा चैव पाथेयं सुखं याति यमालयम् ।एवं पथा निकृष्टेन प्राप्ता यमपुरं नराः

gṛhītvā caiva pātheyaṃ sukhaṃ yāti yamālayam / evaṃ pathā nikṛṣṭena prāptā yamapuraṃ narāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

taking provisions for the journey, go at ease to Yama's abode. Thus by the low road men reach Yama's city,

अध्याय ५२

श्लोक 59

प्राज्ञापितैस् तथा दूतैः प्रवेश्यन्ते यमाग्रतः ।तत्र ये शुभकर्माणस् तान् वै संस्मारयेद् यमः

prājñāpitais tathā dūtaiḥ praveśyante yamāgrataḥ / tatra ye śubhakarmāṇas tān vai saṃsmārayed yamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and are brought before Yama by the messengers as ordered. There Yama recalls to mind those of good deeds,

अध्याय ५२

श्लोक 60

स्वागतासनदानेन पाद्यार्घेण प्रियेण च ।धन्या यूयं महात्मानात्मनो हितकारिणः

svāgatāsanadānena pādyārgheṇa priyeṇa ca / dhanyā yūyaṃ mahātmānātmano hitakāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with welcome, the gift of a seat, foot-water, arghya and kindness: "You are blessed, great souls who have done good to yourselves,

अध्याय ५२

श्लोक 61

यैस् तु दिव्यसुखार्थं हि भवद्भिः सुकृतं कृतम् ।नर्मदातटमाश्रित्य पर्वते ऽमरकण्टके

yais tu divyasukhārthaṃ hi bhavadbhiḥ sukṛtaṃ kṛtam / narmadātaṭamāśritya parvate 'marakaṇṭake

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

you who have done good deeds for the sake of divine happiness, resorting to the bank of the Narmada at the mountain Amarakantaka,

अध्याय ५२

श्लोक 62

दानं दत्तं तपस्तप्तं हुतं चेष्टं विधानतः ।वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे प्रयागे पुष्करे तथा

dānaṃ dattaṃ tapastaptaṃ hutaṃ ceṣṭaṃ vidhānataḥ / vārāṇasyāṃ kurukṣetre prayāge puṣkare tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

giving gifts, practising austerity, making offerings and sacrifices according to rule, at Varanasi, Kurukshetra, Prayaga and Pushkara,

अध्याय ५२

श्लोक 63

गयायां नैमिषारण्ये गङ्गासागरसङ्गमे ।केदारे भरैवे चापि प्रभासे शशिभूषणे

gayāyāṃ naimiṣāraṇye gaṅgāsāgarasaṅgame / kedāre bharaive cāpi prabhāse śaśibhūṣaṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

at Gaya, the Naimisha forest, the meeting of the Ganga and the sea, at Kedara, Bhairava, and Prabhasa with the moon-crested one,

अध्याय ५२

श्लोक 64

महाकालवने रम्ये श्रीशैले त्रिपुरान्तके ।त्रैयम्बके धौतपापे नीलकण्ठे तथैव च

mahākālavane ramye śrīśaile tripurāntake / traiyambake dhautapāpe nīlakaṇṭhe tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in the lovely forest of Mahakala, at Shrishaila near Tripurantaka, at Traiyambaka, Dhautapapa and Nilakantha,

अध्याय ५२

श्लोक 65

गङ्गाद्वारे हिमद्वारे तथा कालञ्जरे गिरौ ।एतेष्वन्येषु तीर्थेषु क्षेत्रेषु च यथाक्रमम्

gaṅgādvāre himadvāre tathā kālañjare girau / eteṣvanyeṣu tīrtheṣu kṣetreṣu ca yathākramam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

at Gangadvara, Himadvara and the mountain Kalanjara — at these and other holy places and fields in order —

अध्याय ५२

श्लोक 66

लब्धं जन्मफलं चैव भवद्भिर् नात्र संशयः ।इदं विमानम् आरुह्य दिव्यस्त्रीभोगभूषितम्

labdhaṃ janmaphalaṃ caiva bhavadbhir nātra saṃśayaḥ / idaṃ vimānam āruhya divyastrībhogabhūṣitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

you have gained the fruit of your birth, no doubt. Mount this chariot adorned with divine women and enjoyments

अध्याय ५२

श्लोक 67

संगच्छध्वं शिवं स्वर्गं सर्वकामसमन्वितम् ।तत्र भुक्त्वा महाभोगान् अनन्तान् पुण्यसंख्यया

saṃgacchadhvaṃ śivaṃ svargaṃ sarvakāmasamanvitam / tatra bhuktvā mahābhogān anantān puṇyasaṃkhyayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and go to the auspicious heaven endowed with every desire; there, having enjoyed great endless pleasures according to the measure of your merit,

अध्याय ५२

श्लोक 68

यत्किंचिद् अन्यद् अशुभं स्वल्पं तदपि भोक्ष्यथ ।आख्यातं तु मया तावत् कल्पगातीरवासिनः

yatkiṃcid anyad aśubhaṃ svalpaṃ tadapi bhokṣyatha / ākhyātaṃ tu mayā tāvat kalpagātīravāsinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

you will also experience whatever little evil there is." I have told this much of those who dwell on the bank of the Kalpaga:

अध्याय ५२

श्लोक 69

आरोहन्ति विमानानि सर्वेषामुपरि स्थिताः ।सर्वतीर्थेषु संख्यास्ति ह्युक्तं ब्रह्मादिभिः पुरा

ārohanti vimānāni sarveṣāmupari sthitāḥ / sarvatīrtheṣu saṃkhyāsti hyuktaṃ brahmādibhiḥ purā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they mount chariots and stand above all. At all other holy places there is a number, as Brahma and the others said long ago;

अध्याय ५२

श्लोक 70

तत्र यद् दीयते दानं तेन स्वर्गे महीयते ।म्रियते तत्र यः कश्चिद् व्रतेनानशनेन च

tatra yad dīyate dānaṃ tena svarge mahīyate / mriyate tatra yaḥ kaścid vratenānaśanena ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whatever gift is given there, one is honoured in heaven by it; whoever dies there by the vow of fasting

अध्याय ५२

श्लोक 71

दिव्ययानं समाश्रित्य स प्रयाति शिवालयम् ।एतत् ते कथितं राजन् कल्पगापुण्यमुत्तमम्

divyayānaṃ samāśritya sa prayāti śivālayam / etat te kathitaṃ rājan kalpagāpuṇyamuttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

goes, mounted on a divine chariot, to Shiva's abode. This I have told you, O king, the excellent merit of the Kalpaga.

अध्याय ५२

श्लोक 72

पश्यन्ति पुण्यकर्माणो यमं मित्रम् इवात्मनः ।ये पुनः क्रूरकर्माणस्ते पश्यन्ति भयानकम्

paśyanti puṇyakarmāṇo yamaṃ mitram ivātmanaḥ / ye punaḥ krūrakarmāṇaste paśyanti bhayānakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those of meritorious deeds see Yama as their own friend; but those of cruel deeds see him as terrifying,

अध्याय ५२

श्लोक 73

दंष्ट्रा करालवदनं भ्रुकुटीकुटिलेक्षणम् ।ऊर्द्ध्वकेशं महाश्मश्रुं स्फुरदोष्ठाधरोत्तरम्

daṃṣṭrā karālavadanaṃ bhrukuṭīkuṭilekṣaṇam / ūrddhvakeśaṃ mahāśmaśruṃ sphuradoṣṭhādharottaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

his face dreadful with fangs, his eyes crooked with frowning brows, his hair standing up, with a great beard, his upper and lower lips quivering,

अध्याय ५२

श्लोक 74

अष्टादशभुजं क्रूरं नीलाञ्जनचयोपमम् ।सर्वायुधोह्यतकरं गर्जन्तं दण्डपाणिनम्

aṣṭādaśabhujaṃ krūraṃ nīlāñjanacayopamam / sarvāyudhohyatakaraṃ garjantaṃ daṇḍapāṇinam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

eighteen-armed, cruel, like a mass of dark collyrium, his hands raised with every weapon, roaring, staff in hand,

अध्याय ५२

श्लोक 75

महामहिषमारूढं तप्ताग्निसमलोचनम् ।रक्तमाल्याम्बरधरं महामेरुम् इवोत्थितम्

mahāmahiṣamārūḍhaṃ taptāgnisamalocanam / raktamālyāmbaradharaṃ mahāmerum ivotthitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

mounted on a great buffalo, his eyes like blazing fire, wearing red garlands and garments, risen up like the great Meru,

अध्याय ५२

श्लोक 76

प्रलयाम्बुदनिर्घोषं पिबन्तम् इव वारिधीन् ।ग्रसन्तम् इव त्रैलोक्यमुद्गिरतम् इवानलम्

pralayāmbudanirghoṣaṃ pibantam iva vāridhīn / grasantam iva trailokyamudgiratam ivānalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

roaring like the clouds of dissolution, as if drinking the oceans, as if swallowing the three worlds and spewing out fire.

अध्याय ५२

श्लोक 77

मृत्युस् तस्य समीपस्थः कालानलसमप्रभः ।कालश् चाञ्जनसंकाशः कृतान्तश् च भयानकः

mṛtyus tasya samīpasthaḥ kālānalasamaprabhaḥ / kālaś cāñjanasaṃkāśaḥ kṛtāntaś ca bhayānakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Death stands near him, radiant as the fire of time; Kala like collyrium, and the terrifying Kritanta;

अध्याय ५२

श्लोक 78

विविधा व्याधयस्तीक्ष्णा नानारूपा भयानकाः ।शक्तिशूलाङ्कुशधराः पाशचक्रासिपाणयः

vividhā vyādhayastīkṣṇā nānārūpā bhayānakāḥ / śaktiśūlāṅkuśadharāḥ pāśacakrāsipāṇayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

sharp diseases of many kinds, of various terrifying forms, bearing spears, tridents and goads, with nooses, discuses and swords in their hands;

अध्याय ५२

श्लोक 79

वज्रदंष्ट्राधरा रौद्राः क्रूराश् चाञ्जनसन्निभाः ।सर्वायुधोद्यतकरा यमदूताश् च घातकाः

vajradaṃṣṭrādharā raudrāḥ krūrāś cāñjanasannibhāḥ / sarvāyudhodyatakarā yamadūtāś ca ghātakāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Yama's messengers, killers, fierce and cruel, like collyrium, with thunderbolt fangs, their hands raised with every weapon.

अध्याय ५२

श्लोक 80

एवं विधं यमं तत्र पश्यन्ति पापचारिणः ।निर्भयो याति चात्यर्थं यमो वा पापकारिणम्

evaṃ vidhaṃ yamaṃ tatra paśyanti pāpacāriṇaḥ / nirbhayo yāti cātyarthaṃ yamo vā pāpakāriṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Such a Yama the evildoers see there; Yama goes quite fearlessly to the evildoer.

अध्याय ५२

श्लोक 81

चित्रगुप्तश् च भगवान् धर्मं तेषां प्रबोधयन् ।भो भो दुष्कृतकर्माणः परद्रव्यापहारकाः

citraguptaś ca bhagavān dharmaṃ teṣāṃ prabodhayan / bho bho duṣkṛtakarmāṇaḥ paradravyāpahārakāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

And the blessed Chitragupta, instructing them in dharma: "Ho, you of evil deeds, stealers of others' wealth,

अध्याय ५२

श्लोक 82

गार्जिता रूपवीर्येण परदारोपमर्दकाः ।यस् तु यत् कुरुते कर्म तेन तद् भुज्यते पुनः

gārjitā rūpavīryeṇa paradāropamardakāḥ / yas tu yat kurute karma tena tad bhujyate punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

proud of your looks and strength, violators of others' wives — whatever deed one does, one experiences it again.

अध्याय ५२

श्लोक 83

तत् किम् आत्मोपघातार्थं भवद्भिर् दुष्कृतं कृतम् ।किम् अर्थं परितप्यध्वं पीड्यमानाः स्वकर्मभिः

tat kim ātmopaghātārthaṃ bhavadbhir duṣkṛtaṃ kṛtam / kim arthaṃ paritapyadhvaṃ pīḍyamānāḥ svakarmabhiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Why then did you do evil to your own ruin? Why do you lament, tormented by your own deeds?

अध्याय ५२

श्लोक 84

भुज्यन्ते स्वानि कर्माणि नास्ति दोषो ऽत्र कस्यचित् ।एते च पृथिवीपालाः संप्राप्ताश् च महीपते

bhujyante svāni karmāṇi nāsti doṣo 'tra kasyacit / ete ca pṛthivīpālāḥ saṃprāptāś ca mahīpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

One's own deeds are experienced; no one else is at fault here. And these rulers of the earth have come, lord of the earth,

अध्याय ५२

श्लोक 85

स्वकीयैः कर्मभिर् घोरैर् दुष्प्रज्ञाबलगर्विताः ।भो भो नृपा दुराचाराः प्रजाविध्वंसकारिणः

svakīyaiḥ karmabhir ghorair duṣprajñābalagarvitāḥ / bho bho nṛpā durācārāḥ prajāvidhvaṃsakāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by their own dreadful deeds, proud in the strength of their evil wisdom. Ho, kings of wicked conduct, destroyers of your subjects,

अध्याय ५२

श्लोक 86

स्वल्पकालस्य राज्यस्य किं वै तद् दुष्कृतं कृतम् ।भवद्भी राज्यलोभेन मोहेनान्यायवृत्तिभिः

svalpakālasya rājyasya kiṃ vai tad duṣkṛtaṃ kṛtam / bhavadbhī rājyalobhena mohenānyāyavṛttibhiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

why did you do that evil for a kingdom of brief duration? Whatever you seized through greed for kingship, delusion and unjust conduct,

अध्याय ५२

श्लोक 87

यद्गृहीतं फलं तस्य यूयं भुङ्ग्ध्वं यथातथम् ।कुत्र राज्यं कलत्रं वा यदर्थम् अशुभं कृतम्

yadgṛhītaṃ phalaṃ tasya yūyaṃ bhuṅgdhvaṃ yathātatham / kutra rājyaṃ kalatraṃ vā yadartham aśubhaṃ kṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

enjoy its fruit as it truly is. Where is the kingdom or the wife for whose sake you did evil?

अध्याय ५२

श्लोक 88

तत्सर्वस्वं परित्यज्य यूयम् एकाकिनस् तथा ।त्वद् बान्धवा न पश्यन्ति येन विध्वंसिताः प्रजाः

tatsarvasvaṃ parityajya yūyam ekākinas tathā / tvad bāndhavā na paśyanti yena vidhvaṃsitāḥ prajāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Leaving all that, you are now alone; your kinsmen, for whom you destroyed your subjects, do not see you.

अध्याय ५२

श्लोक 89

यमदूतैः पात्यमाना अधुना कीदृशं भवेत् ।एवं बहुविधैर् वाक्यैर् उपलब्धा यमेन ते

yamadūtaiḥ pātyamānā adhunā kīdṛśaṃ bhavet / evaṃ bahuvidhair vākyair upalabdhā yamena te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Now, being cast down by Yama's messengers, how will it be?" With such words of many kinds they are received by Yama,

अध्याय ५२

श्लोक 90

शोचन्ति स्वानि कर्माणि तूष्णीं भूताश् च पार्थिव ।इति वाक्यैः समादिश्य नृपांस् तान् धर्मराट् ततः

śocanti svāni karmāṇi tūṣṇīṃ bhūtāś ca pārthiva / iti vākyaiḥ samādiśya nṛpāṃs tān dharmarāṭ tataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and they grieve over their own deeds, falling silent, O king. Having thus addressed those kings with words, the king of dharma then,

अध्याय ५२

श्लोक 91

तेषां पापविशुद्ध्यर्थं यमो दूतान् अथाब्रवीत् ।भो भोश् चण्ड महाचण्ड गृहीत्वा नृपतीनिमान्

teṣāṃ pāpaviśuddhyarthaṃ yamo dūtān athābravīt / bho bhoś caṇḍa mahācaṇḍa gṛhītvā nṛpatīnimān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for the purification of their sin, said to his messengers: "Ho, Chanda, Mahachanda, seize these kings

अध्याय ५२

श्लोक 92

विशोधयध्वं पापेभ्यः क्रमेण नरकाग्निना ।ततः शीघ्रं समास्थाय नृपान् संगृह्य पादयोः

viśodhayadhvaṃ pāpebhyaḥ krameṇa narakāgninā / tataḥ śīghraṃ samāsthāya nṛpān saṃgṛhya pādayoḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and purify them of their sins in order with the fire of hell." Then quickly Yama's servants, seizing the kings by the feet,

अध्याय ५२

श्लोक 93

भ्रामयित्वा तु वेगेन चिक्षिपुर्यमकिङ्कराः ।सर्वे वेगेन महता सुप्रतप्ते महीतले

bhrāmayitvā tu vegena cikṣipuryamakiṅkarāḥ / sarve vegena mahatā supratapte mahītale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whirled them round with speed and flung them down with great force on the scorching ground,

अध्याय ५२

श्लोक 94

आस्फालयन्ति महति चाश्मसारमये द्रुमे ।ततस् ते सर्व एवाशु प्रहारैर् जर्जरीकृताः

āsphālayanti mahati cāśmasāramaye drume / tatas te sarva evāśu prahārair jarjarīkṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and dashed them against a great tree of iron; then they were all quickly battered by the blows,

अध्याय ५२

श्लोक 95

विसंज्ञाश् च तदा सन्ति निश्चेष्टाश् च युधिष्ठिर ।ततस् ते वायुना स्पृष्टाः शनैस् तु जीविताः पुनः

visaṃjñāś ca tadā santi niśceṣṭāś ca yudhiṣṭhira / tatas te vāyunā spṛṣṭāḥ śanais tu jīvitāḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and lay senseless and motionless, Yudhishthira; then, touched by the wind, they slowly revived again.

अध्याय ५२

श्लोक 96

तानानीय विशुद्ध्यर्थं क्षिपन्ति नरकार्णवे ।अष्टाविंशतिर् एवाद्यास् तीव्रानरककोटयः

tānānīya viśuddhyarthaṃ kṣipanti narakārṇave / aṣṭāviṃśatir evādyās tīvrānarakakoṭayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bringing them for purification, they cast them into the ocean of hell. There are twenty-eight chief fierce crores of hells,

अध्याय ५२

श्लोक 97

सप्तमस्य तलस्यान्ते घोरे तमसि संस्थिताः ।अतिघोरा च रौद्रा च तथा घोरतमा स्थिता

saptamasya talasyānte ghore tamasi saṃsthitāḥ / atighorā ca raudrā ca tathā ghoratamā sthitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

situated at the end of the seventh level in dreadful darkness: Atighora, Raudra, likewise Ghoratama,

अध्याय ५२

श्लोक 98

अत्यन्तदुःखजननी घोररूपा च पञ्चमी ।षष्ठी तरणताराख्या सप्तमी च भयानका

atyantaduḥkhajananī ghorarūpā ca pañcamī / ṣaṣṭhī taraṇatārākhyā saptamī ca bhayānakā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the fifth, Atyantaduhkhajanani, of dreadful form; the sixth called Taranatara, the seventh Bhayanaka,

अध्याय ५२

श्लोक 99

अष्टमी कालरात्रिश् च नवमी च घटोत्कटा ।दशमी चैव चण्डा च महाचण्डा ततो ऽप्यधः

aṣṭamī kālarātriś ca navamī ca ghaṭotkaṭā / daśamī caiva caṇḍā ca mahācaṇḍā tato 'pyadhaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the eighth Kalaratri, the ninth Ghatotkata, the tenth Chanda, and below that Mahachanda,

अध्याय ५२

श्लोक 100

चण्डकोलाहला चैव प्रचण्डा च पराग्निका ।जघन्या ह्यवरा लोमा भीषणी चैव नायिका

caṇḍakolāhalā caiva pracaṇḍā ca parāgnikā / jaghanyā hyavarā lomā bhīṣaṇī caiva nāyikā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Chandakolahala, Prachanda, Paragnika, Jaghanya, Avara, Loma, Bhishani, Nayika,

अध्याय ५२

श्लोक 101

कराला विकराला च वज्रविंशतिराश्रिता ।अस्ता च पञ्चकोणा च सुदीर्घा परिवर्तुला

karālā vikarālā ca vajraviṃśatirāśritā / astā ca pañcakoṇā ca sudīrghā parivartulā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Karala, Vikarala, resting on twenty thunderbolts, Asta, Panchakona, Sudirgha, Parivartula,

अध्याय ५२

श्लोक 102

सप्तभौमाष्टभौमा च दीर्घमायेतिहापरा ।इति ता नामतः प्रोक्ता घोरा नरककोटयः

saptabhaumāṣṭabhaumā ca dīrghamāyetihāparā / iti tā nāmataḥ proktā ghorā narakakoṭayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Saptabhauma, Ashtabhauma, and another here, Dirghamaya — thus by name are declared the dreadful crores of hells.

अध्याय ५२

श्लोक 103

अष्टाविंशतिरेतास् तु भूतानां मानतः स्मृताः ।तासां क्रमेण विज्ञेयाः पञ्चपञ्चैव नायका

aṣṭāviṃśatiretās tu bhūtānāṃ mānataḥ smṛtāḥ / tāsāṃ krameṇa vijñeyāḥ pañcapañcaiva nāyakā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

These twenty-eight are remembered according to the measure of beings; of them in order five leaders each are to be known,

अध्याय ५२

श्लोक 104

प्रत्येकं सर्वकोटीनां नामतस् तु विशाम्पते ।रौरवः प्रथमस् तेषां रुदन्ति यत्र देहिनः

pratyekaṃ sarvakoṭīnāṃ nāmatas tu viśāmpate / rauravaḥ prathamas teṣāṃ rudanti yatra dehinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for each of all the crores, by name, lord of the people. Raurava is the first of them, where embodied beings weep;

अध्याय ५२

श्लोक 105

महारौरवपीडाभिर् महान्तो ऽपि रुदन्ति हि ।तमः शीतं तथा चोष्णं पञ्चैते नायकाः स्मृताः

mahārauravapīḍābhir mahānto 'pi rudanti hi / tamaḥ śītaṃ tathā coṣṇaṃ pañcaite nāyakāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with the torments of Maharaurava even the great weep; Tamas, Shita and Ushna — these five are remembered as leaders.

अध्याय ५२

श्लोक 106

अघोरः प्रथमस् तीक्ष्णः पद्मः संजीवनः शठः ।महामायो विलोमश् च कण्टकः कटकः स्मृतः

aghoraḥ prathamas tīkṣṇaḥ padmaḥ saṃjīvanaḥ śaṭhaḥ / mahāmāyo vilomaś ca kaṇṭakaḥ kaṭakaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Aghora first, Tikshna, Padma, Sanjivana, Shatha, Mahamaya, Viloma, Kantaka and Kataka are remembered;

अध्याय ५२

श्लोक 107

तीव्रो वामः करालश् च किङ्करालः प्रकम्पनः ।महाचक्रः सुपद्मश् च कालसूत्रः प्रगर्जनः

tīvro vāmaḥ karālaś ca kiṅkarālaḥ prakampanaḥ / mahācakraḥ supadmaś ca kālasūtraḥ pragarjanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Tivra, Vama, Karala, Kinkarala, Prakampana, Mahachakra, Supadma, Kalasutra, Pragarjana,

अध्याय ५२

श्लोक 108

सूचीमुखः सुनेमिश् च खादकः सुप्रपीडितः ।कुम्भीपाकः सुपाकश् च क्रकचश् च सुदारुणः

sūcīmukhaḥ sunemiś ca khādakaḥ suprapīḍitaḥ / kumbhīpākaḥ supākaś ca krakacaś ca sudāruṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Suchimukha, Sunemi, Khadaka, Suprapidita, Kumbhipaka, Supaka and the most dreadful Krakacha,

अध्याय ५२

श्लोक 109

अङ्गाररात्रिः पचनः असृक्पूयभवस् तथा ।सुतीक्ष्णाः शण्डशकुनी महासंवर्तकः क्रतुः

aṅgārarātriḥ pacanaḥ asṛkpūyabhavas tathā / sutīkṣṇāḥ śaṇḍaśakunī mahāsaṃvartakaḥ kratuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Angararatri, Pachana, Asrikpuyabhava, Sutikshna, Shandashakuni, Mahasamvartaka, Kratu,

अध्याय ५२

श्लोक 110

तप्तजन्तुः पङ्कलेषः पूतिमान् च ह्रदस्त्रपुः ।उच्छ्वासश् च निरुच्छ्वासः सुदीर्घः क्रूरशाल्मली

taptajantuḥ paṅkaleṣaḥ pūtimān ca hradastrapuḥ / ucchvāsaś ca nirucchvāsaḥ sudīrghaḥ krūraśālmalī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Taptajantu, Pankalesha, Putiman, Hradastrapu, Uchchhvasa, Niruchchhvasa, Sudirgha, Krurashalmali,

अध्याय ५२

श्लोक 111

उष्ट्रितस्तु महानादः प्रवाहः सुप्रवाहनः ।वृषाश्रयो वृषाश्वश् च सिंहव्याघ्रगजाननाः

uṣṭritastu mahānādaḥ pravāhaḥ supravāhanaḥ / vṛṣāśrayo vṛṣāśvaś ca siṃhavyāghragajānanāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Ushtrita, Mahanada, Pravaha, Supravahana, Vrishashraya, Vrishashva, and those with the faces of lions, tigers and elephants,

अध्याय ५२

श्लोक 112

श्वशूकराजमहिषमेषमूषखराननाः ।ग्राहकुम्भीरनक्रास्या महाघोरा भयानकाः

śvaśūkarājamahiṣameṣamūṣakharānanāḥ / grāhakumbhīranakrāsyā mahāghorā bhayānakāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with the faces of dogs, boars, goats, buffaloes, rams, mice and donkeys, with the mouths of sharks, crocodiles and alligators, most dreadful and terrifying,

अध्याय ५२

श्लोक 113

सर्वभक्षाः स्वभक्षाश् च सर्वकर्मा ऽश्ववायसाः ।गृध्रोलूक उलूकश् च शार्दूलकपिकच्छुराः

sarvabhakṣāḥ svabhakṣāś ca sarvakarmā 'śvavāyasāḥ / gṛdhrolūka ulūkaś ca śārdūlakapikacchurāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Sarvabhaksha, Svabhaksha, Sarvakarma, Ashvavayasa, Gridhroluka, Uluka, Shardula, Kapi, Kachchhura,

अध्याय ५२

श्लोक 114

गण्डकः पूतिवक्त्रश् च रक्तास्यः पूतिमूत्रिकः ।कणधूम्रस् तुषाराग्निः कृमिमान् निरयस् तथा

gaṇḍakaḥ pūtivaktraś ca raktāsyaḥ pūtimūtrikaḥ / kaṇadhūmras tuṣārāgniḥ kṛmimān nirayas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Gandaka, Putivaktra, Raktasya, Putimutrika, Kanadhumra, Tusharagni, Krimiman and Niraya,

अध्याय ५२

श्लोक 115

आतोद्यश् च प्रतोद्यश् च रुधिरोद्यश् च भोजनम् ।कालात्मगो ऽनुभक्षश् च सर्वभक्षः सुदारुणः

ātodyaś ca pratodyaś ca rudhirodyaś ca bhojanam / kālātmago 'nubhakṣaś ca sarvabhakṣaḥ sudāruṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Atodya, Pratodya, Rudhirodya, Bhojana, Kalatmaga, Anubhaksha and the most dreadful Sarvabhaksha,

अध्याय ५२

श्लोक 116

कर्कटस् तु विशालश् च विकटः कटपूतनः ।अम्बरीषः कटाहश् च कष्टा वैतरणी नदी

karkaṭas tu viśālaś ca vikaṭaḥ kaṭapūtanaḥ / ambarīṣaḥ kaṭāhaś ca kaṣṭā vaitaraṇī nadī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Karkata, Vishala, Vikata, Katapūtana, Ambarisha, Kataha and the painful river Vaitarani,

अध्याय ५२

श्लोक 117

सुतप्तो लोहशङ्कुश् च एकपादो ऽश्रुपूरणः ।असिपत्रवनं घोरम् अस्थिलिङ्गं प्रतिष्ठितम्

sutapto lohaśaṅkuś ca ekapādo 'śrupūraṇaḥ / asipatravanaṃ ghoram asthiliṅgaṃ pratiṣṭhitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Sutapta, Lohashanku, Ekapada, Ashrupurana, the dreadful Asipatravana and the established Asthilinga,

अध्याय ५२

श्लोक 118

तिलातसीक्षुयन्त्राणि कूटपापप्रमर्दनाः ।महाचुल्ली विचुल्ली च तप्तलोहमयी शिला

tilātasīkṣuyantrāṇi kūṭapāpapramardanāḥ / mahācullī vicullī ca taptalohamayī śilā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the presses for sesame, linseed and sugarcane, Kutapapapramardana, Mahachulli, Vichulli and the stone of heated iron,

अध्याय ५२

श्लोक 119

पर्वतः क्षुरधाराख्यो मयो यमलपर्वतः ।सूचीविष्ठान्धकूपाश् च पतनः पातनस् तथा

parvataḥ kṣuradhārākhyo mayo yamalaparvataḥ / sūcīviṣṭhāndhakūpāś ca patanaḥ pātanas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the mountain called Kshuradhara, Maya, Yamalaparvata, Suchi, Vishtha, Andhakupa, Patana and Patana,

अध्याय ५२

श्लोक 120

मुशली वृषली चैवाशिवा सङ्कटला तथा ।तालपत्रासिगहनं महामोहक एव च

muśalī vṛṣalī caivāśivā saṅkaṭalā tathā / tālapatrāsigahanaṃ mahāmohaka eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Mushali, Vrishali, Ashiva and Sankatala, Talapatrasigahana and Mahamohaka,

अध्याय ५२

श्लोक 121

संमोहनो ऽस्थिभङ्गश् च तप्ताचलमयो ऽगुणः ।बहुदुःखो महादुःखः कश्मलो यमलस् तथा

saṃmohano 'sthibhaṅgaś ca taptācalamayo 'guṇaḥ / bahuduḥkho mahāduḥkhaḥ kaśmalo yamalas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Sammohana, Asthibhanga, Taptachalamaya, Aguna, Bahuduhkha, Mahaduhkha, Kashmala and Yamala,

अध्याय ५२

श्लोक 122

हालाहलो विरूपश् च श्वरूपश्च्युतमानसः ।एकपादस्त्रिपादश् च तीव्रश् च विदितस् ततः

hālāhalo virūpaś ca śvarūpaścyutamānasaḥ / ekapādastripādaś ca tīvraś ca viditas tataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Halahala, Virupa, Shvarupa, Chyutamanasa, Ekapada, Tripada, Tivra and then Vidita.

अध्याय ५२

श्लोक 123

अष्टाविंशतिर् इत्य् एते क्रमशः पञ्चकाः स्मृताः

aṣṭāviṃśatir ity ete kramaśaḥ pañcakāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

These twenty-eight are remembered in order as the groups of five.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 52
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.