Skanda Purana· Skanda Purāṇa
53
अध्याय 53 / 116

Adhyaya 53

41 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ41 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५३

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे नरकवर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ५३ मार्कण्डेय उवाच: कोटी नामनुरूपाश् च पञ्चपञ्चैव नायकाः ।रौरवाद्यं मरीच्यन्तं नरकानां शतं स्मृतम्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe narakavarṇanaṃ nāma dvipañcāśattamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 53 mārkaṇḍeya uvāca: koṭī nāmanurūpāś ca pañcapañcaiva nāyakāḥ / rauravādyaṃ marīcyantaṃ narakānāṃ śataṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O Lord, how did the younger son of Sage DIrghatapas who was residing in the hermitage, meet death?

अध्याय ५३

श्लोक 2

चत्वारिंशत् समधिकं महानरकमण्डलम् ।एकक्रमात् प्रभुज्यन्ते नरैः कर्मानुरूपतः

catvāriṃśat samadhikaṃ mahānarakamaṇḍalam / ekakramāt prabhujyante naraiḥ karmānurūpataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

M I shall go ahunting. Stay here you all attending to the protection of the kingdom." When the ministers said, "You may go", the ruler of the land went off.

अध्याय ५३

श्लोक 3

कामनाभिर् विरूपाभिर् अकर्मप्रचयाद् द्रुतम् ।सुगूढया ततो ध्वान्ते तप्तशृङ्खलया नराः

kāmanābhir virūpābhir akarmapracayād drutam / sugūḍhayā tato dhvānte taptaśṛṅkhalayā narāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Distressed with hunger and thirst, he wandered all round in the forest and caves of the mountains. Then he saw a divine lake adorned with clusters of lotuses. It was full of swans and Karandava variety of cranes. The Cakravaka birds rendered it splendid. On seeing it, the great king felt his hairs standing on ends. He gathered the lotuses and took his bath. After offering libations to the Pitrs, Devas and human beings duly, he covered Sankara with the lotuses and adored him. He drank the pure water adequately with mental concentration and purity. He came out of the water and saw a tree nearby. He spread his upper cloth on the ground and sat down. Then, as he sat there he began to think, 'What shall I do now?' Even as he was sitting there, he saw many deer in the forest region. Some were facing the east; others the south; some faced the west and a few the northern direction. Some deer were asleep. Others stood with their ears lifted up'. In the centre of those

अध्याय ५३

श्लोक 4

महावृक्षस्य शाखायां लम्ब्यन्ते यमकिङ्करैः ।ततस् तान् सर्वतश् चैव दोलयन्ति हि किङ्कराः

mahāvṛkṣasya śākhāyāṃ lambyante yamakiṅkaraiḥ / tatas tān sarvataś caiva dolayanti hi kiṅkarāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All those forest-dwellers (deer) became frightened and went from there crying. The sage who fell down cried "Krsna! Krsna!" and continued: "Alas! something horrible has been committed by him who has killed me now. Who is that evil-minded wretch, in whom this sinful thought has occurred? 1 was stationed amidst the deer. I do not harass or obstruct anyone." On hearing that human voice, the king was struck with dismay. Hurrying there he saw the Brahmana shining with Brahmanical splendour.

अध्याय ५३

श्लोक 5

दोलिताश् चातिवेगेन निःसंज्ञां यान्ति पापिनः ।अन्तरिक्षे स्थितानां च लोहभारशतं तदा

dolitāś cātivegena niḥsaṃjñāṃ yānti pāpinaḥ / antarikṣe sthitānāṃ ca lohabhāraśataṃ tadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

May the means which is in your mind be men-

अध्याय ५३

श्लोक 6

पादयोर् बध्यते तेषां यमदूतैर् बलोत्कटैः ।तेन भारेण महता भृशं सन्तापिता नराः

pādayor badhyate teṣāṃ yamadūtair balotkaṭaiḥ / tena bhāreṇa mahatā bhṛśaṃ santāpitā narāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When he became unable to carry he began to take rest frequently. Presently he saw that the Brahmana had lost consciousness and that all his sense-organs had become im- paired. Citrasena kept him in the shade of a banyan tree. He folded his cloth four times and began to fan him therewith frequently. Even as he watched, O great king, Rk?asrhga of great austerities quickly passed away by means of Dhyanayoga (meditation) because he was fully conversant with Yoga. He cremated the Brahmana according to the rites that have been enjoined. After taking his bath, he lamented with great sorrow.

अध्याय ५३

श्लोक 7

ध्यायन्ति स्वानि कर्माणि तूष्णीं तिष्ठन्ति निश्चलाः ।ततः क्रमाद् अग्निवर्णैर् लोहदण्डैः सकण्टकैः

dhyāyanti svāni karmāṇi tūṣṇīṃ tiṣṭhanti niścalāḥ / tataḥ kramād agnivarṇair lohadaṇḍaiḥ sakaṇṭakaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

They brood on their own deeds and stand silent and motionless; then in order, with fire-coloured iron rods set with thorns,

अध्याय ५३

श्लोक 8

निहन्यन्ते प्रयत्नेन यमदूतैश् च मस्तके ।विष्ठापूर्णे ततः कूपे कृमीणां निलये ततः

nihanyante prayatnena yamadūtaiś ca mastake / viṣṭhāpūrṇe tataḥ kūpe kṛmīṇāṃ nilaye tataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they are struck hard on the head by Yama's messengers; then in a well full of excrement, the home of worms,

अध्याय ५३

श्लोक 9

समन्तात् किङ्करैर् घोरैः पच्यन्ते पापकारिणः ।ततः क्षारेण नीरेण वह्णावपि विशेषतः

samantāt kiṅkarair ghoraiḥ pacyante pāpakāriṇaḥ / tataḥ kṣāreṇa nīreṇa vahṇāvapi viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the sinners are cooked all around by dreadful servants; then with salt water and in fire especially,

अध्याय ५३

श्लोक 10

वार्ताकवत् प्रपच्यन्ते तप्ते लोहकटाहके ।अमेध्यकूपे प्रक्षिप्य जलजन्तु समाकुले

vārtākavat prapacyante tapte lohakaṭāhake / amedhyakūpe prakṣipya jalajantu samākule

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they are cooked like aubergines in a heated iron cauldron; thrown into a well of filth crowded with water creatures,

अध्याय ५३

श्लोक 11

मेदोसृक्पूयपूर्णायां वाप्यां क्षिप्तास् तु ते ततः ।भक्षन्ते कृमिभिस् तीक्ष्णैर् लोहतुण्डैश् च वायसैः

medosṛkpūyapūrṇāyāṃ vāpyāṃ kṣiptās tu te tataḥ / bhakṣante kṛmibhis tīkṣṇair lohatuṇḍaiś ca vāyasaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and then cast into a pool full of fat, blood and pus, they are eaten by sharp worms and iron-beaked crows;

अध्याय ५३

श्लोक 12

पच्यन्ते मांसवच् चापि प्रदीप्ताङ्गारराशिषु ।प्रोताः शूलेषु तीक्ष्णेषु नराः पापसमन्विताः

pacyante māṃsavac cāpi pradīptāṅgārarāśiṣu / protāḥ śūleṣu tīkṣṇeṣu narāḥ pāpasamanvitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they are cooked like meat on heaps of blazing embers; men full of sin are impaled on sharp stakes;

अध्याय ५३

श्लोक 13

पच्यन्ते पापिनस् ते वै यमदूतैर् अनेकधा ।तैलपूर्णकटाहेषु सुतप्तेषु ततः पुनः

pacyante pāpinas te vai yamadūtair anekadhā / tailapūrṇakaṭāheṣu sutapteṣu tataḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

those sinners are cooked in many ways by Yama's messengers, then again in cauldrons full of scorching oil.

अध्याय ५३

श्लोक 14

तेषां चोत्पाट्यते जिह्वा असत्या प्रियवादिनाम् ।सुदृढेन सुतप्तेन प्रपीड्योरसि पादतः

teṣāṃ cotpāṭyate jihvā asatyā priyavādinām / sudṛḍhena sutaptena prapīḍyorasi pādataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The tongues of those who speak untruth and unkindness are torn out, pressed hard on the chest with a very firm, heated foot;

अध्याय ५३

श्लोक 15

मिथ्यागमप्रयुक्तस्य द्विजस्यापि तथैवच ।यज्ञार्थकोशविस्तीर्णं भल्लैस् तीक्ष्णैः प्रतोद्यते

mithyāgamaprayuktasya dvijasyāpi tathaivaca / yajñārthakośavistīrṇaṃ bhallais tīkṣṇaiḥ pratodyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and likewise of the brahmin who applies false scripture — his wide belly, filled with the wealth of sacrifice, is pierced with sharp spears.

अध्याय ५३

श्लोक 16

निर्भत्सयन्ति ये मूढा मातरं पितरं तेषां ।तेषां वक्त्रं बालुकाभिर् मुहुर् आपूर्य सिच्यते

nirbhatsayanti ye mūḍhā mātaraṃ pitaraṃ teṣāṃ / teṣāṃ vaktraṃ bālukābhir muhur āpūrya sicyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The mouths of those fools who revile mother and father are filled again and again with sand and sprinkled,

अध्याय ५३

श्लोक 17

ततः क्षारेण दीप्तेन पयसा तु पुनः पुनः ।द्रुतं सम्पूर्यते ऽत्यर्थं तप्ततैलेन तन्मुखम्

tataḥ kṣāreṇa dīptena payasā tu punaḥ punaḥ / drutaṃ sampūryate 'tyarthaṃ taptatailena tanmukham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

then again and again with blazing lye water, and their mouths are quickly filled to the brim with hot oil.

अध्याय ५३

श्लोक 18

विष्ठाभिः कृमिपूर्णाभिः श्वानवच् चरणैर् भटैः ।परिपीड्य विषाणेन प्रविष्टा लोहशाल्मलीम्

viṣṭhābhiḥ kṛmipūrṇābhiḥ śvānavac caraṇair bhaṭaiḥ / paripīḍya viṣāṇena praviṣṭā lohaśālmalīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

With excrement full of worms, trampled by soldiers' feet like dogs, crushed with a horn, they enter the iron shalmali tree;

अध्याय ५३

श्लोक 19

हन्यन्ते पृष्ठदेहेषु पुनर् भीमैर् महाबलैः ।दन्तुरेणातिकुण्ठेन क्रकचेन बलीयसा

hanyante pṛṣṭhadeheṣu punar bhīmair mahābalaiḥ / dantureṇātikuṇṭhena krakacena balīyasā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they are struck again on the back by fearsome, mighty ones; with a very blunt, strong, toothed saw

अध्याय ५३

श्लोक 20

शिरः प्रभृति पाट्यन्ते घोरैः कर्मभिर् आत्मजैः ।खादयन्ति स्वमांसानि पाययन्ति स्वशोणितम्

śiraḥ prabhṛti pāṭyante ghoraiḥ karmabhir ātmajaiḥ / khādayanti svamāṃsāni pāyayanti svaśoṇitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they are split from the head down, by the dreadful deeds born of themselves; they are made to eat their own flesh and drink their own blood.

अध्याय ५३

श्लोक 21

अन्नं पानं न दत्तं यैर् मूढैर् नाप्य् अनुमोदितम् ।इक्षुवत्ते प्रपीड्यन्ते जर्जरीकृत्य मुद्गरैः

annaṃ pānaṃ na dattaṃ yair mūḍhair nāpy anumoditam / ikṣuvatte prapīḍyante jarjarīkṛtya mudgaraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The fools who did not give food and drink, nor even approved of it, are crushed like sugarcane, battered with hammers;

अध्याय ५३

श्लोक 22

असितालवने घोरे छिद्यन्ते खण्डखण्डशः ।सूचीभिर् भिन्नसर्वाङ्गास् ततः शूले प्ररोपिताः

asitālavane ghore chidyante khaṇḍakhaṇḍaśaḥ / sūcībhir bhinnasarvāṅgās tataḥ śūle praropitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in the dreadful forest of sword-palms they are cut to pieces; their whole bodies pierced with needles, they are then impaled on stakes,

अध्याय ५३

श्लोक 23

चाचल्यमानाः कृष्यन्ते न म्रियन्ते तथापि च ।देहाद् उत्पाट्यते मांसं तेषाम् अस्थीनि मुद्गरैः

cācalyamānāḥ kṛṣyante na mriyante tathāpi ca / dehād utpāṭyate māṃsaṃ teṣām asthīni mudgaraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and dragged about writhing, yet they do not die; their flesh is torn from their bodies and their bones with hammers,

अध्याय ५३

श्लोक 24

बहुशः कृष्यते तूर्णं यमदूतैर् बलोत्कटैः ।ते ऽनुच्छ्वासेनानुछ्वासास् तिष्ठन्ति नरके चिरम्

bahuśaḥ kṛṣyate tūrṇaṃ yamadūtair balotkaṭaiḥ / te 'nucchvāsenānuchvāsās tiṣṭhanti narake ciram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and they are dragged about swiftly many times by Yama's mighty messengers. Without breath they remain long in hell without breathing,

अध्याय ५३

श्लोक 25

उच्छ्वासे च सदोच्छ्वासा बालुकावदनावृताः ।रौरवेषु तु दन्ते वै पीड्यन्ते विविधैश् चरैः

ucchvāse ca sadocchvāsā bālukāvadanāvṛtāḥ / rauraveṣu tu dante vai pīḍyante vividhaiś caraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and breathing always, their mouths filled with sand; in the Rauravas they are tormented in the teeth by many kinds of agents;

अध्याय ५३

श्लोक 26

महारौरवपीडाभिर् महान्तो ऽपि रुदन्ति हि ।उपस्थास्ये गुदे पार्श्वे पादे चोरसि मस्तके

mahārauravapīḍābhir mahānto 'pi rudanti hi / upasthāsye gude pārśve pāde corasi mastake

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with the torments of Maharaurava even the great weep. On the private parts, anus, side, feet, chest and head

अध्याय ५३

श्लोक 27

निहन्यन्ते भटैस् तीक्ष्णैः सुतप्तैर् लोहमुद्गरैः ।निन्दन्ति ये स्वरूपेण परदारान् हसन्ति च

nihanyante bhaṭais tīkṣṇaiḥ sutaptair lohamudgaraiḥ / nindanti ye svarūpeṇa paradārān hasanti ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they are struck by soldiers with sharp, heated iron hammers. Women who revile others' wives by their looks and laugh at them,

अध्याय ५३

श्लोक 28

आलिङ्गन्ति पतीन् अन्यान् न विन्दन्ति स्वकान् स्त्रियः ।किमु धावसि वेगेन न स्मरेर् अतिशाश्वतीम्

āliṅganti patīn anyān na vindanti svakān striyaḥ / kimu dhāvasi vegena na smarer atiśāśvatīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

who embrace other husbands and do not care for their own: "Why do you run so fast? You did not remember what is eternal;

अध्याय ५३

श्लोक 29

वञ्चितश् च त्वया भर्ता पापान्धश् च यथा सुखम् ।लोहकुम्भे विनिक्षिप्ताः चिताश् च शनैः शनैः

vañcitaś ca tvayā bhartā pāpāndhaś ca yathā sukham / lohakumbhe vinikṣiptāḥ citāś ca śanaiḥ śanaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

you deceived your husband, blind with sin, at your pleasure" — they are thrown into an iron pot and slowly heaped up,

अध्याय ५३

श्लोक 30

समृद्धाग्नौ प्रपाच्यन्ते प्रवेश्यन्ते शिलासु च ।क्षिप्यन्ते चान्धकूपेषु दश्यन्ते ऽजगरैर् भृशम्

samṛddhāgnau prapācyante praveśyante śilāsu ca / kṣipyante cāndhakūpeṣu daśyante 'jagarair bhṛśam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

cooked in a fierce fire and pushed into rocks, flung into blind wells and bitten hard by pythons.

अध्याय ५३

श्लोक 31

ये निन्दन्ति महात्मानम् आचार्यं धर्मर्दर्शिनम् ।शिवभक्तं च विप्रं च शिवधर्मं च शाश्वतम्

ye nindanti mahātmānam ācāryaṃ dharmardarśinam / śivabhaktaṃ ca vipraṃ ca śivadharmaṃ ca śāśvatam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who revile the great-souled teacher who shows dharma, the devotee of Shiva, the brahmin and the eternal dharma of Shiva —

अध्याय ५३

श्लोक 32

तेषाम् उरसि कण्ठे च जिह्वायां देहसन्धिषु ।कीलकैरोष्ठपुटके कील्यन्ते यमकिङ्करैः

teṣām urasi kaṇṭhe ca jihvāyāṃ dehasandhiṣu / kīlakairoṣṭhapuṭake kīlyante yamakiṅkaraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they are pinned by Yama's servants with spikes on the chest and throat, on the tongue, at the joints of the body and through the lips.

अध्याय ५३

श्लोक 33

एवम् आदिमहाघोरा यातनाः पापकर्मिणाम् ।एकैक नरके ज्ञेयाः शतशो ऽथ सहस्रशः

evam ādimahāghorā yātanāḥ pāpakarmiṇām / ekaika narake jñeyāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Such and other most dreadful torments of sinners are to be known in each single hell by the hundreds and thousands.

अध्याय ५३

श्लोक 34

यातना गहना राजन् सर्वेषां पापकर्मिणाम् ।इत्येव यातनानन्ताः सर्वेषु नरकेषु च

yātanā gahanā rājan sarveṣāṃ pāpakarmiṇām / ityeva yātanānantāḥ sarveṣu narakeṣu ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The torments of all sinners are deep, O king; thus the torments in all the hells are endless.

अध्याय ५३

श्लोक 35

कस्ता वर्षशतेनापि वक्तुं शक्नोति मानवः ।इत्य् एवं विविधैर् घोरैः पात्यमानाः स्वकर्मभिः

kastā varṣaśatenāpi vaktuṃ śaknoti mānavaḥ / ity evaṃ vividhair ghoraiḥ pātyamānāḥ svakarmabhiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

What man could tell them even in a hundred years? Thus, cast down by their own many dreadful deeds,

अध्याय ५३

श्लोक 36

क्रमात् सर्वेषु पच्यन्ते नरकेषु न संशयः ।महापातकिनश् चापि सर्वेषु नरकेषु च

kramāt sarveṣu pacyante narakeṣu na saṃśayaḥ / mahāpātakinaś cāpi sarveṣu narakeṣu ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they are cooked in order in all the hells, no doubt; and the great sinners in all the hells

अध्याय ५३

श्लोक 37

आचन्द्रतारकं यावत् पीड्यन्ते विविधैश् चरैः ।तथा पातकिनः सर्वे निरयेष्व् एषु सर्वदा

ācandratārakaṃ yāvat pīḍyante vividhaiś caraiḥ / tathā pātakinaḥ sarve nirayeṣv eṣu sarvadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

are tormented by many agents as long as the moon and stars endure; and likewise all sinners always in these hells

अध्याय ५३

श्लोक 38

चतुर्दिक्षु सुपच्यन्ते नरकेषु न संशयः ।उपपातकिनश् चापि तदर्द्धं यान्ति मानवाः

caturdikṣu supacyante narakeṣu na saṃśayaḥ / upapātakinaś cāpi tadarddhaṃ yānti mānavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

are cooked in the four directions in the hells, no doubt; men guilty of lesser sins go to half of that.

अध्याय ५३

श्लोक 39

मृत्युर् न ज्ञायते तात कदा कस्य भविष्यति ।प्राप्ते चाकस्मिके मृत्यौ वर्षं विन्दति को नरः

mṛtyur na jñāyate tāta kadā kasya bhaviṣyati / prāpte cākasmike mṛtyau varṣaṃ vindati ko naraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Death is not known, dear one, when it will come to whom; when death comes suddenly, what man gets another year?

अध्याय ५३

श्लोक 40

परित्यज्य यतः सर्वम् एकाकी यास्यसि ध्रुवम् ।तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सत्यधर्मपरो भव

parityajya yataḥ sarvam ekākī yāsyasi dhruvam / tasmāt sarvaprayatnena satyadharmaparo bhava

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Since, leaving everything, you will surely go alone, therefore be devoted to truth and dharma with every effort.

अध्याय ५३

श्लोक 41

एतत् ते सर्वमाख्यातं नरकाणा तु लक्षणम्

etat te sarvamākhyātaṃ narakāṇā tu lakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I have told you all this, the characteristics of the hells.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 53
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.