Skanda Purana· Skanda Purāṇa
58
अध्याय 58 / 116

Adhyaya 58

97 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ97 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५८

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ५८ युधिष्ठिर उवाच: श्रुत्वैतत् परमं गुह्यं गवां देवसम् उद्भवम् ।ब्रह्मकूर्चस्य माहात्म्यं श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye saptapañcāśattamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 58 yudhiṣṭhira uvāca: śrutvaitat paramaṃ guhyaṃ gavāṃ devasam udbhavam / brahmakūrcasya māhātmyaṃ śrotum icchāmi tattvataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, O Lord of the chiefs of Devas, what did Bhanumati do? This is my doubt. O Lord, do me the favour of mentioning this.

अध्याय ५८

श्लोक 2

आख्याहि भगवन् सर्वं गोलोकः कीदृशः स्मृतः ।प्राप्यते कर्मणा केन के तस्मिन्न् अनिशं स्थिताः

ākhyāhi bhagavan sarvaṃ golokaḥ kīdṛśaḥ smṛtaḥ / prāpyate karmaṇā kena ke tasminn aniśaṃ sthitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thus the full details regarding Sulabheda have been recounted to you as heard earlier from Sankara in the assem- bly of sages and Devas.

अध्याय ५८

श्लोक 3

मार्कण्डेय उवाच: श्रूयताम् अभिधास्यामि नमस्कृत्य महेश्वरम् ।गोमातृलोकं परमं सर्वकाम् असमन्वितम्

mārkaṇḍeya uvāca: śrūyatām abhidhāsyāmi namaskṛtya maheśvaram / gomātṛlokaṃ paramaṃ sarvakām asamanvitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Markandeya said: Listen; having bowed to Maheshvara, I shall tell of the supreme world of the cow-mothers, endowed with every desire,

अध्याय ५८

श्लोक 4

यथावत् सर्वलोकानाम् उपर्युपरि संस्थितम् ।पातालानि ततः सप्त पातालं च ततस् तथा

yathāvat sarvalokānām uparyupari saṃsthitam / pātālāni tataḥ sapta pātālaṃ ca tatas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

situated as it is above all the worlds. Then the seven netherworlds, and the netherworld likewise;

अध्याय ५८

श्लोक 5

यावत् प्रमाणं परितः परिच्छिन्नं महीतलम् ।तावत् प्रमाणं तस्याः समुद्रास् तानि चैव तु

yāvat pramāṇaṃ paritaḥ paricchinnaṃ mahītalam / tāvat pramāṇaṃ tasyāḥ samudrās tāni caiva tu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

as great as the extent of the earth's surface all around, so great is its extent, and the oceans too;

अध्याय ५८

श्लोक 6

तेषां प्रत्येकम् उत्सेधप्रमाणं परिकीर्तितम् ।योजनानां सहस्राणि दशार्धानि ततस् ततः

teṣāṃ pratyekam utsedhapramāṇaṃ parikīrtitam / yojanānāṃ sahasrāṇi daśārdhāni tatas tataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the height of each of them is declared: five thousand yojanas, successively;

अध्याय ५८

श्लोक 7

सहस्रयोजनोत्सेधस् तस्याभ्यन्तरतस् तथा ।विवराणां समस्तानां सहस्राणि नव स्मृतम्

sahasrayojanotsedhas tasyābhyantaratas tathā / vivarāṇāṃ samastānāṃ sahasrāṇi nava smṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

its inner height is a thousand yojanas; the openings of all of them are remembered as nine thousand.

अध्याय ५८

श्लोक 8

तेषां रुचिरमाहात्म्यं नामतस् तु महीतले ।दिव्यदिव्योपसम्पन्नः श्रीमच्चामीकरद्युतिः

teṣāṃ ruciramāhātmyaṃ nāmatas tu mahītale / divyadivyopasampannaḥ śrīmaccāmīkaradyutiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Their lovely greatness by name on earth: endowed with the most divine things, with the radiance of glorious gold,

अध्याय ५८

श्लोक 9

नागराजः सदैवास्ते तस्मिन् कृतनिकेतनः ।अनन्तो ऽनन्तधामा च मुकुन्दो नृपशैवलः

nāgarājaḥ sadaivāste tasmin kṛtaniketanaḥ / ananto 'nantadhāmā ca mukundo nṛpaśaivalaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the king of serpents always dwells there, having made his home in it — Ananta, of endless abode, Mukunda, Nripashaivala.

अध्याय ५८

श्लोक 10

ततो रसातलं नाम शिवसन्तोषभूमिकम् ।वासुकेर् नागराजस्य तत्र चारु महापुरम्

tato rasātalaṃ nāma śivasantoṣabhūmikam / vāsuker nāgarājasya tatra cāru mahāpuram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then there is the one named Rasatala, a ground that delights Shiva; there is the lovely great city of Vasuki, king of the serpents,

अध्याय ५८

श्लोक 11

पुर च सुरलोम्नस् तु दानवाधिपतेर् महत् ।सुपर्णस्य च दैत्यानाम् अशेषाणां महात्मनाम्

pura ca suralomnas tu dānavādhipater mahat / suparṇasya ca daityānām aśeṣāṇāṃ mahātmanām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the great city of Suraloman, lord of the danavas, and of Suparna and of all the great-souled daityas.

अध्याय ५८

श्लोक 12

ततः सुतलनामास्ति शर्कराञ्चितभूमिकम् ।नागादीनां स्वस्तिकानां तत्रैव वसतिः सदा

tataḥ sutalanāmāsti śarkarāñcitabhūmikam / nāgādīnāṃ svastikānāṃ tatraiva vasatiḥ sadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then there is the one named Sutala, its ground set with gravel; there always dwell the nagas and the Svastikas,

अध्याय ५८

श्लोक 13

दानवाधिपतीनां च तत्रैव निलयः परः ।वैरोचनहिरण्याख्यप्रभृतीनां महात्मनाम्

dānavādhipatīnāṃ ca tatraiva nilayaḥ paraḥ / vairocanahiraṇyākhyaprabhṛtīnāṃ mahātmanām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and there too is the supreme abode of the lords of the danavas, the great-souled Vairochana, Hiranya and others.

अध्याय ५८

श्लोक 14

ततश्चातलम् इत्युक्तं पातालानां तस्य तु वै ।तेषाम् ऊर्ध्ववस्तुसर्वेषां मृन्मयं च तलं क्षितेः

tataścātalam ityuktaṃ pātālānāṃ tasya tu vai / teṣām ūrdhvavastusarveṣāṃ mṛnmayaṃ ca talaṃ kṣiteḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then it is called Atala, of those netherworlds; above all of them the surface of the earth is of clay.

अध्याय ५८

श्लोक 15

असुराधिपतेस् तावत् कालनेमेर्महापुरम् ।चारुचामीकराभासं वैनतेयस्य चापरम्

asurādhipates tāvat kālanemermahāpuram / cārucāmīkarābhāsaṃ vainateyasya cāparam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There is the great city of Kalanemi, lord of the asuras, shining with lovely gold, and another of Vainateya.

अध्याय ५८

श्लोक 16

ततश् च वितलं नाम पातालं रक्तभूतलम् ।तस्मिन् महान्तको नाम दानवेन्द्रकृतालयः

tataś ca vitalaṃ nāma pātālaṃ raktabhūtalam / tasmin mahāntako nāma dānavendrakṛtālayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then there is the netherworld named Vitala, with red ground; in it is the abode made by the lord of the danavas named Mahantaka.

अध्याय ५८

श्लोक 17

तालको ऽग्निमुखस् तस्मिन् नलह्रादश् च दानवाः ।निवसन्ति कृतागारास् तथा प्रह्लादवर्चसः

tālako 'gnimukhas tasmin nalahrādaś ca dānavāḥ / nivasanti kṛtāgārās tathā prahlādavarcasaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Talaka, Agnimukha and Nalahrada, danavas, dwell there having made their homes, and likewise Prahladavarchas.

अध्याय ५८

श्लोक 18

पातालं वितलं नाम शुक्लं क्षितितलं ततः ।कम्बलाश्वतरौ नागौ सहितौ तत्र तिष्ठतः

pātālaṃ vitalaṃ nāma śuklaṃ kṣititalaṃ tataḥ / kambalāśvatarau nāgau sahitau tatra tiṣṭhataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the netherworld named Vitala, its ground white; the two nagas Kambala and Ashvatara stand there together.

अध्याय ५८

श्लोक 19

महाजम्भहयग्रीवप्रभृतीनां महात्मनाम् ।वाराणस्यसुरेन्द्राणां निवासस् तत्रकल्पितः

mahājambhahayagrīvaprabhṛtīnāṃ mahātmanām / vārāṇasyasurendrāṇāṃ nivāsas tatrakalpitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The dwelling of the great-souled Mahajambha, Hayagriva and the others, lords of the asuras, is arranged there.

अध्याय ५८

श्लोक 20

कृष्णं क्षितितलं तस्मात् पातालतलसंज्ञकम् ।शङ्कुकर्णमहानादनमुचीनां निकेतनम्

kṛṣṇaṃ kṣititalaṃ tasmāt pātālatalasaṃjñakam / śaṅkukarṇamahānādanamucīnāṃ niketanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

From it, the ground is black, called Patalatala, the home of Shankukarna, Mahanada and Namuchi.

अध्याय ५८

श्लोक 21

पातालात् सप्तमाद् ऊर्ध्वं सप्तद्वीपा मही स्थिता ।समुद्रैः सप्तभिर् युक्ता पर्वतैः समलंकृता

pātālāt saptamād ūrdhvaṃ saptadvīpā mahī sthitā / samudraiḥ saptabhir yuktā parvataiḥ samalaṃkṛtā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Above the seventh netherworld stands the earth with seven continents, joined with seven oceans and adorned with mountains.

अध्याय ५८

श्लोक 22

जम्बूद्वीपश् च तन् मध्ये प्लक्षद्वीपस् ततः परः

jambūdvīpaś ca tan madhye plakṣadvīpas tataḥ paraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Jambudvipa is in the middle, and beyond it Plakshadvipa;

अध्याय ५८

श्लोक 23

क्रौञ्चद्वीपश् च परतः शाकद्वीपश् च तद्बहिः ।परतः पुष्करद्वीपः सप्तमः परिकीर्तितः

krauñcadvīpaś ca parataḥ śākadvīpaś ca tadbahiḥ / parataḥ puṣkaradvīpaḥ saptamaḥ parikīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

beyond that Kraunchadvipa, and outside it Shakadvipa; beyond is Pushkaradvipa, declared the seventh.

अध्याय ५८

श्लोक 24

क्षारोदकश् चेक्षुरसः सुरोदश् च घृतोदधिः ।दधितोयः क्षीरपूर्णः स्वादूदः सप्तमः स्मृतः

kṣārodakaś cekṣurasaḥ surodaś ca ghṛtodadhiḥ / dadhitoyaḥ kṣīrapūrṇaḥ svādūdaḥ saptamaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The oceans of salt water, sugarcane juice, wine, ghee, curd and milk, and the seventh, of sweet water, is remembered.

अध्याय ५८

श्लोक 25

सप्तद्वीपसमुद्राणां द्विगुणद्विगुणान्तरः ।प्रमाणविस्तरो ज्ञेयो नियुतः प्रथमः स्मृतः

saptadvīpasamudrāṇāṃ dviguṇadviguṇāntaraḥ / pramāṇavistaro jñeyo niyutaḥ prathamaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The seven continents and oceans each have double the extent of the one before; the first is remembered as a lakh in extent.

अध्याय ५८

श्लोक 26

हिमवान् हेमकूटश् च निषधश् चेति दक्षिणे ।नीलश् च श्वेतः शृङ्गश् च मेरोरुत्तरतः स्मृताः

himavān hemakūṭaś ca niṣadhaś ceti dakṣiṇe / nīlaś ca śvetaḥ śṛṅgaś ca meroruttarataḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Himavat, Hemakuta and Nishadha are in the south; Nila, Shveta and Shringa are remembered as north of Meru.

अध्याय ५८

श्लोक 27

मेरुर् अस्ति स्थितो मध्ये जम्बूद्वीपस्य भारत ।माल्यवान् पूर्वतो ज्ञेयः पश्चिमे गन्धमादनः

merur asti sthito madhye jambūdvīpasya bhārata / mālyavān pūrvato jñeyaḥ paścime gandhamādanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Meru stands in the middle of Jambudvipa, O Bharata; Malyavat is to be known in the east and Gandhamadana in the west.

अध्याय ५८

श्लोक 28

एते पर्वतराजानो जम्बूद्वीपे नव स्मृताः ।प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयाः सप्तसप्तैव पर्वताः

ete parvatarājāno jambūdvīpe nava smṛtāḥ / plakṣadvīpādiṣu jñeyāḥ saptasaptaiva parvatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

These are remembered as the nine kings of mountains in Jambudvipa; in Plakshadvipa and the others seven mountains each are to be known.

अध्याय ५८

श्लोक 29

पुष्करद्वीपमध्ये तु पर्वतो वलयाकृतिः ।एकः स्मृतः समन्ताच् च नामतो मानसः स्मृतः

puṣkaradvīpamadhye tu parvato valayākṛtiḥ / ekaḥ smṛtaḥ samantāc ca nāmato mānasaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the midst of Pushkaradvipa is a ring-shaped mountain; one is remembered, all around, named Manasa.

अध्याय ५८

श्लोक 30

विन्ध्यो नाम महाभागो जम्बूद्वीपे व्यवस्थितः ।यत्रैषा नर्मदादेवी प्लवन्ती लोकतारिणी

vindhyo nāma mahābhāgo jambūdvīpe vyavasthitaḥ / yatraiṣā narmadādevī plavantī lokatāriṇī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The most fortunate one named Vindhya stands in Jambudvipa, where this goddess Narmada flows, carrying the world across.

अध्याय ५८

श्लोक 31

विन्ध्यस्य चानुजो भ्राता सह्यो दक्षिणतः स्मृतः ।उर्वी कूर्मतलाकारा काञ्चनी परिमण्डला

vindhyasya cānujo bhrātā sahyo dakṣiṇataḥ smṛtaḥ / urvī kūrmatalākārā kāñcanī parimaṇḍalā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The younger brother of the Vindhya, Sahya, is remembered in the south. The earth is shaped like a tortoise's back, golden and circular;

अध्याय ५८

श्लोक 32

अणुरेव तथा सा तु निर्दिष्टातिविदः क्षितिः ।तस्याः प्रमाणं निर्दिष्टं दशयोजनकोटयः

aṇureva tathā sā tu nirdiṣṭātividaḥ kṣitiḥ / tasyāḥ pramāṇaṃ nirdiṣṭaṃ daśayojanakoṭayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

likewise that earth is described as minute by those who know much; its measure is declared to be ten crore yojanas.

अध्याय ५८

श्लोक 33

लोकालोक इति ख्यातस् तस्याः प्रान्ते समन्ततः ।स्फीतो हेममयः श्रीमान् सरलः परिमण्डलः

lokāloka iti khyātas tasyāḥ prānte samantataḥ / sphīto hemamayaḥ śrīmān saralaḥ parimaṇḍalaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At its edge all around is the one renowned as Lokaloka, swelling, golden, glorious, straight and circular;

अध्याय ५८

श्लोक 34

योजनानां सहस्राणि चार्धमस्य व्यवस्थितम् ।तावदेव च विस्तीर्णं तदर्धे भानुराहितः

yojanānāṃ sahasrāṇi cārdhamasya vyavasthitam / tāvadeva ca vistīrṇaṃ tadardhe bhānurāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

half of it is established at thousands of yojanas, and it is just as wide; in its half the sun is placed;

अध्याय ५८

श्लोक 35

प्रकाशयति स ज्योतिः परभागे निहन्यते ।लोकालोक इति प्रोक्तस् ततो ऽसावचलो महान्

prakāśayati sa jyotiḥ parabhāge nihanyate / lokāloka iti proktas tato 'sāvacalo mahān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

it illumines light, and on the far side light is struck back; therefore that great mountain is called Lokaloka.

अध्याय ५८

श्लोक 36

लोकालोकावसानो ऽयं भूर्लोकः परिकीर्तितः ।गन्धर्वयक्षरक्षोभिः पिशाचैश् च निषेवितः

lokālokāvasāno 'yaṃ bhūrlokaḥ parikīrtitaḥ / gandharvayakṣarakṣobhiḥ piśācaiś ca niṣevitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This Bhurloka, ending at Lokaloka, is declared to be frequented by gandharvas, yakshas, rakshasas and pishachas,

अध्याय ५८

श्लोक 37

मानुषैः पशुभिश् चैव मृगपक्षिसरीसृपैः ।स्थावरैर्विविधाकारैर् भूतैर् एतैश् च षड्विधैः

mānuṣaiḥ paśubhiś caiva mṛgapakṣisarīsṛpaiḥ / sthāvarairvividhākārair bhūtair etaiś ca ṣaḍvidhaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by men, beasts, deer, birds and reptiles, and by immovable beings of various forms — by these six kinds of beings.

अध्याय ५८

श्लोक 38

भूर्लोकश् च भुवर्लोको यावद् आदित्यमण्डलम् ।वसन्ति सततं रुद्रास् सततं वक्त्रभास्कराः

bhūrlokaś ca bhuvarloko yāvad ādityamaṇḍalam / vasanti satataṃ rudrās satataṃ vaktrabhāskarāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bhurloka and Bhuvarloka extend up to the orb of the sun; the Rudras dwell there always, ever with shining faces.

अध्याय ५८

श्लोक 39

आदित्यमण्डलादूर्ध्वं स्मृता स्वर्लोकसंस्थितिः ।विमानकोटयस् तस्मिन्न् अष्टाविंशतिराशयः

ādityamaṇḍalādūrdhvaṃ smṛtā svarlokasaṃsthitiḥ / vimānakoṭayas tasminn aṣṭāviṃśatirāśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Above the orb of the sun is remembered the situation of Svarloka; in it are crores of celestial chariots in twenty-eight groups.

अध्याय ५८

श्लोक 40

मेढीभूतो विमानानां सर्वेषाम् उपरि ध्रुवः ।नियुता अनिलस्कन्धाः सप्तास्मिन्न् अन्तरे स्थिताः

meḍhībhūto vimānānāṃ sarveṣām upari dhruvaḥ / niyutā anilaskandhāḥ saptāsminn antare sthitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The pole star is the pivot above all the chariots; seven wind-currents, a lakh apart, are situated in this interval.

अध्याय ५८

श्लोक 41

पृथिव्याः प्रथमः स्कन्धः स्थितश् चामेघमण्डलम् ।आहवो नाम वै वातो व्यूहानां व्यूहकृत् तथा

pṛthivyāḥ prathamaḥ skandhaḥ sthitaś cāmeghamaṇḍalam / āhavo nāma vai vāto vyūhānāṃ vyūhakṛt tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The first current from the earth is situated at the sphere of clouds; the wind named Avaha, which arranges the arrangements;

अध्याय ५८

श्लोक 42

द्वितीयः प्रवहो नाम निबद्धः सूर्यमण्डले ।तृतीयः संवहो माम सुस्कन्धो ऽसौ प्रतिष्ठितः

dvitīyaḥ pravaho nāma nibaddhaḥ sūryamaṇḍale / tṛtīyaḥ saṃvaho māma suskandho 'sau pratiṣṭhitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the second named Pravaha is bound to the orb of the sun; the third named Samvaha, that fine current, is established;

अध्याय ५८

श्लोक 43

चतुर्थः सोद्वहः स्कन्धः स्थितो नक्षत्रमण्डले ।ततो द्वयोर् विनिर्दिष्टा विमानोद्वहनक्रिया

caturthaḥ sodvahaḥ skandhaḥ sthito nakṣatramaṇḍale / tato dvayor vinirdiṣṭā vimānodvahanakriyā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the fourth current, Udvaha, is situated in the sphere of the stars; then of the next two the work of carrying the chariots is indicated.

अध्याय ५८

श्लोक 44

योजनानां ध्रुवः कोटिर् महर्लोकः समुच्छ्रितः ।स्कन्धः परिवहो नाम निबद्धः सप्तमो ध्रुवे

yojanānāṃ dhruvaḥ koṭir maharlokaḥ samucchritaḥ / skandhaḥ parivaho nāma nibaddhaḥ saptamo dhruve

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A crore of yojanas above the pole rises Maharloka; the seventh current named Parivaha is bound to the pole.

अध्याय ५८

श्लोक 45

अन्नादीनि करोत्य् एष पर्वणाम् उपरि स्थितः ।विनिर्वृत्तं विकाराणाम् अधिवासो महात्मनाम्

annādīni karoty eṣa parvaṇām upari sthitaḥ / vinirvṛttaṃ vikārāṇām adhivāso mahātmanām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This, standing above the festival days, produces food and the rest; it is the dwelling of the great souls who have ceased from modifications.

अध्याय ५८

श्लोक 46

तत्राधिकारिदेवानाम् अष्टाविंशति कोटयः ।जनात् स्वर्लोकम् आगत्य नियोगात् पद्मजन्मनः

tatrādhikāridevānām aṣṭāviṃśati koṭayaḥ / janāt svarlokam āgatya niyogāt padmajanmanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There are twenty-eight crores of gods holding office there; coming from Janaloka to Svarloka at the direction of the lotus-born,

अध्याय ५८

श्लोक 47

स्थिता मन्वन्तरं तत्र स्वव्यापारावसायिनः ।आरुह्य च महर्लोकम् आगच्छन्ति ततः पुनः

sthitā manvantaraṃ tatra svavyāpārāvasāyinaḥ / āruhya ca maharlokam āgacchanti tataḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they stay there for a Manvantara, completing their own work, and ascending to Maharloka they then come back again.

अध्याय ५८

श्लोक 48

ब्रह्मणो दिवसैकेन देवाः स्वर्गे चतुर्दश ।क्रमेण कृत्वा कर्माणि महर्लोके वसन्ति ते

brahmaṇo divasaikena devāḥ svarge caturdaśa / krameṇa kṛtvā karmāṇi maharloke vasanti te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In one day of Brahma, fourteen sets of gods in heaven, having done their work in order, dwell in Maharloka.

अध्याय ५८

श्लोक 49

कोटिद्वयं महर्लोकाज् जनलोकः समुच्छ्रितः ।साध्यानाम् असुरास् तत्र वसन्ति सुखिनः सदा

koṭidvayaṃ maharlokāj janalokaḥ samucchritaḥ / sādhyānām asurās tatra vasanti sukhinaḥ sadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Janaloka rises two crores above Maharloka; there the asuras of the Sadhyas dwell ever happy.

अध्याय ५८

श्लोक 50

योजनानां चतुःकोट्यः जनाद् अप्य् उच्छ्रितं तपः ।प्रजानां पतयस् तत्र स्थितास् तु ब्रह्मणः सुताः

yojanānāṃ catuḥkoṭyaḥ janād apy ucchritaṃ tapaḥ / prajānāṃ patayas tatra sthitās tu brahmaṇaḥ sutāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Tapas rises four crore yojanas above Jana; there stand the lords of creatures, the sons of Brahma.

अध्याय ५८

श्लोक 51

सत्यलोकस् तपोलोकात् कोटिषट्कं समुच्छ्रितम् ।आस्ते परिवृतस् तत्र देवासुरगणैर् विराट्

satyalokas tapolokāt koṭiṣaṭkaṃ samucchritam / āste parivṛtas tatra devāsuragaṇair virāṭ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Satyaloka rises six crores above Tapoloka; there Virat abides surrounded by hosts of gods and asuras.

अध्याय ५८

श्लोक 52

ब्रह्मलोकाद् विष्णुलोको द्विगुणेन समुच्छ्रितः ।विस्तरेण तदूर्ध्वे च दिव्यलोकः समन्वितः

brahmalokād viṣṇuloko dviguṇena samucchritaḥ / vistareṇa tadūrdhve ca divyalokaḥ samanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Vishnu's world rises twice as high above Brahma's world; above it in extent is joined the divine world.

अध्याय ५८

श्लोक 53

विष्णुलोकाच् च परतः श्रीमच् छिवपुरं महत् ।द्वाविंशत् कोटिविस्तीर्णं तदूर्ध्वे समुपस्थितम्

viṣṇulokāc ca parataḥ śrīmac chivapuraṃ mahat / dvāviṃśat koṭivistīrṇaṃ tadūrdhve samupasthitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Beyond Vishnu's world is the glorious great city of Shiva, twenty-two crores wide, situated above it,

अध्याय ५८

श्लोक 54

सूर्यायुतप्रतीकाशं सर्वकामसमन्वितम् ।अनेकारण्यविन्यासं स्वर्गनद्युपशोभितम्

sūryāyutapratīkāśaṃ sarvakāmasamanvitam / anekāraṇyavinyāsaṃ svarganadyupaśobhitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

radiant as ten thousand suns, endowed with every desire, laid out with many forests, adorned with heavenly rivers,

अध्याय ५८

श्लोक 55

सर्वरत्नान्वितैर् दिव्यैस् तप्तजाम्बूनदप्रभैः ।सहस्रखण्डभौमैश् च सर्वशोभासमन्वितैः

sarvaratnānvitair divyais taptajāmbūnadaprabhaiḥ / sahasrakhaṇḍabhaumaiś ca sarvaśobhāsamanvitaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with divine chariots set with every jewel, gleaming like refined gold, with thousands of storeys, possessed of every splendour —

अध्याय ५८

श्लोक 56

विमानैः सर्वतो व्याप्तं चन्द्रैर् इवनभस्तलम् ।अप्सरोगणसंकीर्णं सर्वविद्याधरान्वितम्

vimānaiḥ sarvato vyāptaṃ candrair ivanabhastalam / apsarogaṇasaṃkīrṇaṃ sarvavidyādharānvitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

pervaded on every side by chariots as the sky by moons, crowded with hosts of apsarases, filled with all the vidyadharas,

अध्याय ५८

श्लोक 57

नृत्यगीतरवोपेतैर् अप्रमेयगुणान्वितैः ।मनोजवैर् असंख्यातैः परिवारसमन्वितैः

nṛtyagītaravopetair aprameyaguṇānvitaiḥ / manojavair asaṃkhyātaiḥ parivārasamanvitaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with those full of the sounds of dance and song, endowed with immeasurable qualities, swift as thought, countless, with their retinues;

अध्याय ५८

श्लोक 58

क्वचिद् दोलागृहैर् रम्यैः किङ्किणीर् अवकान्वितैः ।उद्गतैर् अर्धचन्द्रैश् च घण्टाभरणभूषितैः

kvacid dolāgṛhair ramyaiḥ kiṅkiṇīr avakānvitaiḥ / udgatair ardhacandraiś ca ghaṇṭābharaṇabhūṣitaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in places with lovely swing-houses with tinkling bells, with raised half-moons adorned with ornaments of bells,

अध्याय ५८

श्लोक 59

मणिमुक्तावितानैश् च मणिरत्नचयैः शुभैः ।सर्वरत्नार्चितैर् द्रव्यैर् मुक्तादामसुशोभनैः

maṇimuktāvitānaiś ca maṇiratnacayaiḥ śubhaiḥ / sarvaratnārcitair dravyair muktādāmasuśobhanaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with canopies of gems and pearls, with auspicious heaps of gems and jewels, with things adorned with every jewel, beautiful with strings of pearls,

अध्याय ५८

श्लोक 60

महासिंहासनैर् दिव्यैः सर्वरत्नविभूषितैः ।क्वचित् पुण्यगृहैर् व्याप्तम् असंख्यगुणान्वितैः

mahāsiṃhāsanair divyaiḥ sarvaratnavibhūṣitaiḥ / kvacit puṇyagṛhair vyāptam asaṃkhyaguṇānvitaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with great divine lion thrones adorned with every jewel; in places filled with holy houses endowed with countless qualities,

अध्याय ५८

श्लोक 61

सदा पुष्पफलैर् वृक्षैः क्वचिद् व्याप्तं मनोरमैः ।पुष्पोद्यानैर् महारम्यैः शतशो ऽथ सहस्रशः

sadā puṣpaphalair vṛkṣaiḥ kvacid vyāptaṃ manoramaiḥ / puṣpodyānair mahāramyaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in places filled with charming trees always in flower and fruit, with most lovely flower gardens in hundreds and thousands.

अध्याय ५८

श्लोक 62

सप्तकल्पवहा पुण्या तत्रैवास्ते सरिद्वरा ।तत्कलायाः सहस्रांशो जम्बूद्वीपे प्रदृश्यते

saptakalpavahā puṇyā tatraivāste saridvarā / tatkalāyāḥ sahasrāṃśo jambūdvīpe pradṛśyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The holy best of rivers, flowing through seven kalpas, abides right there; a thousandth part of her portion is seen in Jambudvipa,

अध्याय ५८

श्लोक 63

अवतीर्णा महीपृष्ठे लोकानुग्रहकाम्यया ।सर्वात्मना ऽवतारश् च गङ्गादिसरिताम् इह

avatīrṇā mahīpṛṣṭhe lokānugrahakāmyayā / sarvātmanā 'vatāraś ca gaṅgādisaritām iha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

descended to the surface of the earth wishing to show grace to the worlds; and here is the full descent of the Ganga and the other rivers.

अध्याय ५८

श्लोक 64

अमृतस्यन्दिनीभिश् च नदीभिर् उपशोभितम् ।हेमरत्नाञ्चिता वाप्यः सोपानैः स्फाटिकैर् युताः

amṛtasyandinībhiś ca nadībhir upaśobhitam / hemaratnāñcitā vāpyaḥ sopānaiḥ sphāṭikair yutāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

It is adorned with rivers flowing with nectar; step-wells set with gold and jewels, with crystal steps,

अध्याय ५८

श्लोक 65

सितरक्तासितैः पीतैः सरोजैर्याः सुगन्धिभिः ।पञ्चवर्णैश् च गुरुभिः शोभिताः काञ्चनाकुलैः

sitaraktāsitaiḥ pītaiḥ sarojairyāḥ sugandhibhiḥ / pañcavarṇaiś ca gurubhiḥ śobhitāḥ kāñcanākulaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

fragrant with white, red, dark and yellow lotuses, adorned with heavy five-coloured ones and golden ones,

अध्याय ५८

श्लोक 66

महाविकाशि संस्निग्धैः श्रीमद्भिः पञ्चहस्तकैः ।दश द्वादशहस्तैश् च तथा विंशतिहस्तकैः

mahāvikāśi saṃsnigdhaiḥ śrīmadbhiḥ pañcahastakaiḥ / daśa dvādaśahastaiś ca tathā viṃśatihastakaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

widely blooming, glossy, glorious, five cubits wide, ten and twelve cubits, and twenty cubits,

अध्याय ५८

श्लोक 67

नालैर् मरकतप्रख्यैर् मनोहरदलान्वितैः ।पूर्णनीलोत्पलैश् चान्यैर् दीर्घिकाश् च क्वचित् क्वचित्

nālair marakataprakhyair manoharadalānvitaiḥ / pūrṇanīlotpalaiś cānyair dīrghikāś ca kvacit kvacit

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with stalks like emerald and charming petals, full of blue lotuses and others, and long ponds here and there.

अध्याय ५८

श्लोक 68

सिंहव्याघ्रमुखैर् दिव्यैर् गजवाजिमृगाननैः ।गोमुखैश् छागवदनैः कपिपक्षिमुखैस् तथा

siṃhavyāghramukhair divyair gajavājimṛgānanaiḥ / gomukhaiś chāgavadanaiḥ kapipakṣimukhais tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

With divine beings with the faces of lions and tigers, with faces of elephants, horses and deer, with cow faces, goat faces, faces of monkeys and birds,

अध्याय ५८

श्लोक 69

एकवक्त्रैर् महावक्त्रैर् बहुवक्त्रैर् अवक्त्रकैः ।एकपादैस् त्रिपादैश् च बहुपादैर् अपादकैः

ekavaktrair mahāvaktrair bahuvaktrair avaktrakaiḥ / ekapādais tripādaiś ca bahupādair apādakaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with one face, great faces, many faces or no face, one-footed, three-footed, many-footed or footless,

अध्याय ५८

श्लोक 70

वामनैर् जटिलैर् मुण्डैर् दीर्घग्रीवैर् महोदरैः ।महाकायैर् महानासैर् महाकर्णैर् अकर्णकैः

vāmanair jaṭilair muṇḍair dīrghagrīvair mahodaraiḥ / mahākāyair mahānāsair mahākarṇair akarṇakaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

dwarfish, matted-haired, shaven, long-necked, pot-bellied, huge-bodied, great-nosed, great-eared or earless,

अध्याय ५८

श्लोक 71

नानारूपाकृतिधरैर् नानाभरणभूषितैः ।नानावेषधरैर् दिव्यैः कामरूपैर् महाबलैः

nānārūpākṛtidharair nānābharaṇabhūṣitaiḥ / nānāveṣadharair divyaiḥ kāmarūpair mahābalaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bearing forms of many shapes, adorned with many ornaments, wearing many garbs, divine, taking forms at will, mighty,

अध्याय ५८

श्लोक 72

नानाप्रभावसंयुक्तैर् नानाशास्त्रविशारदैः ।असंख्या जातयश् चान्या निवसन्ति तथा विधाः

nānāprabhāvasaṃyuktair nānāśāstraviśāradaiḥ / asaṃkhyā jātayaś cānyā nivasanti tathā vidhāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

endowed with many powers, skilled in many shastras — countless other kinds of such beings dwell there.

अध्याय ५८

श्लोक 73

कुब्जावामनकादीर्घा वरदेहा वराननाः ।मुण्डाश् च विकटा नीचा ह्रस्वदीर्घश् च तादृशाः

kubjāvāmanakādīrghā varadehā varānanāḥ / muṇḍāś ca vikaṭā nīcā hrasvadīrghaś ca tādṛśāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hunchbacked, dwarfish, tall, of fine bodies and fine faces, shaven, grotesque, low, short and tall of that kind,

अध्याय ५८

श्लोक 74

लम्बोदरा ह्रस्वभुजा विनता ह्रस्वजानुकाः ।मृगेन्द्रवदनाश् चान्या गजवाजिमुखास् तथा

lambodarā hrasvabhujā vinatā hrasvajānukāḥ / mṛgendravadanāś cānyā gajavājimukhās tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

pot-bellied, short-armed, bent, short-kneed, others with lion faces and with elephant and horse faces,

अध्याय ५८

श्लोक 75

ह्रस्वकुञ्चितकेशाश् च सुन्दरप्रियदर्शनाः ।पञ्चाशत्कोटयस् तत्र शिवस्य परिचारिकाः

hrasvakuñcitakeśāś ca sundarapriyadarśanāḥ / pañcāśatkoṭayas tatra śivasya paricārikāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with short curly hair, beautiful and pleasing to look upon — fifty crores of female attendants of Shiva are there;

अध्याय ५८

श्लोक 76

मणिमाणिक्यगेहेषु रमन्ते ता बहिः क्वचित् ।तत्र गेहेषु यद् द्वारिसहस्रशतभूमिषु

maṇimāṇikyageheṣu ramante tā bahiḥ kvacit / tatra geheṣu yad dvārisahasraśatabhūmiṣu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they sport in houses of gems and rubies, and sometimes outside. There, in the houses with doors on a hundred thousand storeys,

अध्याय ५८

श्लोक 77

विचित्रभूमयस् तत्र वज्रवैदूर्यभूषिताः ।इति सर्वगुणोपेतैः स्त्रीसहस्रैर् वराननैः

vicitrabhūmayas tatra vajravaidūryabhūṣitāḥ / iti sarvaguṇopetaiḥ strīsahasrair varānanaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

are many-coloured floors adorned with diamond and beryl. Thus with thousands of fair-faced women endowed with every quality,

अध्याय ५८

श्लोक 78

असंख्यातैः पुरं व्याप्तम् ईश्वरस्य समन्ततः ।तन् मध्ये सर्वतोभद्रं दिव्यमायतनं महत्

asaṃkhyātaiḥ puraṃ vyāptam īśvarasya samantataḥ / tan madhye sarvatobhadraṃ divyamāyatanaṃ mahat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

countless, the Lord's city is filled on every side. In its midst is a great divine shrine, Sarvatobhadra,

अध्याय ५८

श्लोक 79

शुद्धस्फटिकसंकाशं स्थानम् आद्यम् उमापतेः ।तत्रास्ते भगवान् सोमः पूज्यमानो गणेश्वरैः

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ sthānam ādyam umāpateḥ / tatrāste bhagavān somaḥ pūjyamāno gaṇeśvaraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

like pure crystal, the first abode of the husband of Uma; there the blessed Soma dwells, worshipped by the lords of ganas,

अध्याय ५८

श्लोक 80

सिद्धैः स्वस्थानसंप्राप्तैर् ब्रह्मविष्ण्वादिभिस् तथा ।धर्मस् तत्र स्थितः श्रीमानीश्वरायतने ऽनघ

siddhaiḥ svasthānasaṃprāptair brahmaviṣṇvādibhis tathā / dharmas tatra sthitaḥ śrīmānīśvarāyatane 'nagha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the siddhas who have reached their own station, and by Brahma, Vishnu and others. Glorious Dharma stands there in the Lord's shrine, sinless one.

अध्याय ५८

श्लोक 81

यत्र वीरवृषः तत्र नित्यं गोमातरः स्थिताः ।तत्र सा नर्मदादेवी पूज्यमाना सुरासुरैः

yatra vīravṛṣaḥ tatra nityaṃ gomātaraḥ sthitāḥ / tatra sā narmadādevī pūjyamānā surāsuraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Where the heroic bull is, there the cow-mothers always stand; there is the goddess Narmada, worshipped by gods and asuras.

अध्याय ५८

श्लोक 82

तेनोदकेन तृप्यन्ति गोवत्साः सर्वदेवताः ।ब्रह्माविष्णुः सुरेशान उमया सहितो ऽनघ

tenodakena tṛpyanti govatsāḥ sarvadevatāḥ / brahmāviṣṇuḥ sureśāna umayā sahito 'nagha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By that water the cows and calves and all the gods are satisfied — Brahma, Vishnu, the lord of gods with Uma, sinless one,

अध्याय ५८

श्लोक 83

सुराश् च ऋषयो भूताः पितरो मातरस् तथा ।स लोकः शिवलोको ऽत्र नर्मदालोक एव च

surāś ca ṛṣayo bhūtāḥ pitaro mātaras tathā / sa lokaḥ śivaloko 'tra narmadāloka eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the gods, sages, beings, ancestors and mothers. That world here is Shiva's world and the world of the Narmada too.

अध्याय ५८

श्लोक 84

ये गुणा रुद्रलोकस्य गोलोकस्य तथैव च ।नन्दा भद्रा सुभद्रा च सुशीला सुरभिस् तथा

ye guṇā rudralokasya golokasya tathaiva ca / nandā bhadrā subhadrā ca suśīlā surabhis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The qualities of Rudra's world are also those of the world of cows. Nanda, Bhadra, Subhadra, Sushila and Surabhi —

अध्याय ५८

श्लोक 85

इति गोमातरः पञ्च शिवलोकविनिर्गताः ।षष्ठी तु नर्मदादेवी लोकानुग्रहकाम्यया

iti gomātaraḥ pañca śivalokavinirgatāḥ / ṣaṣṭhī tu narmadādevī lokānugrahakāmyayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

these five cow-mothers came forth from Shiva's world; the sixth is the goddess Narmada, wishing to show grace to the worlds.

अध्याय ५८

श्लोक 86

एताः सर्वा जगत्सर्वं सर्वलोकस्य मातरः ।तर्पयन्ति महाराज नित्यम् अत्रात्मिकैर् गुणैः

etāḥ sarvā jagatsarvaṃ sarvalokasya mātaraḥ / tarpayanti mahārāja nityam atrātmikair guṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All these, mothers of all the world, satisfy the whole universe always here with their own qualities, great king.

अध्याय ५८

श्लोक 87

कारणाच् च शिवस्थानाद् ईश्वरेच्छावशा ऽनुगा ।ॐकारात् सर्वलोकानाम् इमं लोकं समाश्रिताः

kāraṇāc ca śivasthānād īśvarecchāvaśā 'nugā / oṃkārāt sarvalokānām imaṃ lokaṃ samāśritāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By cause, from Shiva's abode, following the Lord's will, from Omkara, for all worlds, they have resorted to this world.

अध्याय ५८

श्लोक 88

तृणानि खादन्ति चरन्त्य् अरण्ये पिबन्ति तोयानि सुनिर्मलानि ।दुग्धं प्रयच्छन्ति पुनन्ति देहं गावो यतो जीवति जीवलोकः

tṛṇāni khādanti caranty araṇye pibanti toyāni sunirmalāni / dugdhaṃ prayacchanti punanti dehaṃ gāvo yato jīvati jīvalokaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Cows eat grass, roam in the forest, drink very clear water, give milk and purify the body — by them the world of the living lives.

अध्याय ५८

श्लोक 89

कुतस् तेषां हि पापानि येषां गृहमलंकृतम् ।सततं बालवत्साभिर् गोभिः स्त्रीभिरिव स्वयम्

kutas teṣāṃ hi pāpāni yeṣāṃ gṛhamalaṃkṛtam / satataṃ bālavatsābhir gobhiḥ strībhiriva svayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whence can there be sin for those whose house is adorned always with cows with young calves, as if with women themselves?

अध्याय ५८

श्लोक 90

ये स्मरन्ति सद्ॐकारं नर्मदां च शिवात्मना ।न तेषां पुनरावृत्तिर्घोरे संसारसागरे

ye smaranti sadoṃkāraṃ narmadāṃ ca śivātmanā / na teṣāṃ punarāvṛttirghore saṃsārasāgare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who remember the true Omkara and the Narmada as Shiva's own self have no return in the dreadful ocean of worldly existence.

अध्याय ५८

श्लोक 91

ये कुर्वन्ति परां भक्तिं तृणतोयप्रदानतः ।प्रसादात् तु गवां तासां शिवलोकं व्रजन्ति ते

ye kurvanti parāṃ bhaktiṃ tṛṇatoyapradānataḥ / prasādāt tu gavāṃ tāsāṃ śivalokaṃ vrajanti te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who show supreme devotion by giving grass and water go to Shiva's world by the grace of those cows.

अध्याय ५८

श्लोक 92

एताः सदानुकूलेन मातरः सर्वकामदाः ।ये रक्षन्ति शुभा गाश् च शिवलोकं व्रजन्ति ते

etāḥ sadānukūlena mātaraḥ sarvakāmadāḥ / ye rakṣanti śubhā gāś ca śivalokaṃ vrajanti te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

These mothers are always favourable and grant every desire; those who protect the auspicious cows go to Shiva's world.

अध्याय ५८

श्लोक 93

ये ऽर्चयन्ति शिवं भक्त्या सद्विधानैः समाहिताः ।ते विन्दन्ति महाभोगान् पुरं यान्ति शिवस्य वै

ye 'rcayanti śivaṃ bhaktyā sadvidhānaiḥ samāhitāḥ / te vindanti mahābhogān puraṃ yānti śivasya vai

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who worship Shiva with devotion by good rites, with collected minds, obtain great enjoyments and go to Shiva's city.

अध्याय ५८

श्लोक 94

ये शिवाश्रयतीर्थानि श्रद्धया यान्ति मानवाः ।कल्पगां च विशेषेण शैलं चामरकण्टकम्

ye śivāśrayatīrthāni śraddhayā yānti mānavāḥ / kalpagāṃ ca viśeṣeṇa śailaṃ cāmarakaṇṭakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The men who go with faith to the holy places that rest on Shiva, and especially to the Kalpaga and the mountain Amarakantaka,

अध्याय ५८

श्लोक 95

ते क्रीडन्ति महाभोगैर् ब्रह्मविष्णुशिवालये ।पयो ऽमृतं घृतं क्षीरं मधुदध्यादिकं तु यत्

te krīḍanti mahābhogair brahmaviṣṇuśivālaye / payo 'mṛtaṃ ghṛtaṃ kṣīraṃ madhudadhyādikaṃ tu yat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

sport with great enjoyments in the abodes of Brahma, Vishnu and Shiva. Milk, nectar, ghee, honey, curd and the like —

अध्याय ५८

श्लोक 96

न पश्यति महाभाग कल्पगायां विमोहितः ।एतत्ते कथितं राजन् रेवावतरणं शुभम्

na paśyati mahābhāga kalpagāyāṃ vimohitaḥ / etatte kathitaṃ rājan revāvataraṇaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the one deluded does not see them in the Kalpaga, fortunate one. This I have told you, O king, the auspicious descent of the Reva.

अध्याय ५८

श्लोक 97

अस्याख्यानेन भगवान् ।# प्रीयतां मे शिवः स्वयम्

asyākhyānena bhagavān /# prīyatāṃ me śivaḥ svayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By this story may the blessed Shiva himself be pleased with me.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 58
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.