Skanda Purana· Skanda Purāṇa
60
अध्याय 60 / 116

Adhyaya 60

82 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ82 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६०

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये शिवमहिमानुवर्णनो नामैकोनषष्टितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ६० मार्कण्डेय उवाच: वैष्णवं दानधर्मं च कथ्यमानं निबोध मे ।विष्णुयोगं समभ्यस्य सर्वक्लेशापनुत्तये

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye śivamahimānuvarṇano nāmaikonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 60 mārkaṇḍeya uvāca: vaiṣṇavaṃ dānadharmaṃ ca kathyamānaṃ nibodha me / viṣṇuyogaṃ samabhyasya sarvakleśāpanuttaye

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall further describe (the greatness of) the excel- lent Adityesvara which is destructive of all miseries and all obstacles, O son of Prtha. The Tirtha is always conducive to longevity, increase in glory and prosperity. It grants sons, welfare and heavenly pleasures.

अध्याय ६०

श्लोक 2

विष्णुं सम्पूज्य विधिना घृतस्नानादिभिः स्तवैः ।द्वादश्यां विष्णुम् उद्दिश्य दद्याद् एकां पयस्विनीम्

viṣṇuṃ sampūjya vidhinā ghṛtasnānādibhiḥ stavaiḥ / dvādaśyāṃ viṣṇum uddiśya dadyād ekāṃ payasvinīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall recount it to you. Listen to it with caution. BrShmagas oppressed by famine resorted to Narmada. They were: Uddllaka, Vasiftha, Mandavya, Gautama, Yajftavalkya, Garga, &n<Jilya, Galava, Naciketa, Vibhanija, Valakhilyas and others, &itatapa, Sankha,Jaimini, Gobhila,Jaigi$avya, Satanika. All those came there.

अध्याय ६०

श्लोक 3

नर्मदातीरम् आसाद्य तस्य पुण्यफलं शृणु ।पूज्यते धर्मराजेन यथा विष्णुस् तथैव सः

narmadātīram āsādya tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu / pūjyate dharmarājena yathā viṣṇus tathaiva saḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the end of the forest, they saw women of red complexion wearing red garments. They had smeared them- selves with red sandalpaste and worn red-coloured ornaments. They were holding nooses in their hands and were terrifying (to look at). Near them were men resembling black clouds. Their faces (mouths) were large and they had huge bodies. They had nooses in their hands and they could be compared to Anavrsti (Drought). They had tawny-coloured eyes.

अध्याय ६०

श्लोक 4

शैवानां वैष्णवानां च सहस्रम् भोजयेत् तु यः ।गर्भिणी धेनुसंमिश्रं वृषभैर् दशभिर्युतम्

śaivānāṃ vaiṣṇavānāṃ ca sahasram bhojayet tu yaḥ / garbhiṇī dhenusaṃmiśraṃ vṛṣabhair daśabhiryutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then some of the others began to eulogize: "Be victorious, O divine one, (we make) obeisance to you. Obei- sance to you, O (river) resorted to by groups of Siddhas. Obeisance to you, the most auspicious and sacred one among all. Obei- sance to you, the most excellent one issuing forth from the person of Rudra.

अध्याय ६०

श्लोक 5

अर्चितं गन्धपुष्पाद्यैर् हेमवस्त्रैर् अलंकृतम् ।प्रदक्षिणम् उपाक्रम्य मन्त्रराजं च भक्तितः

arcitaṃ gandhapuṣpādyair hemavastrair alaṃkṛtam / pradakṣiṇam upākramya mantrarājaṃ ca bhaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O king, those who read and listen to this prayer with great devotion and mental calmness, attain Rudra by means of a vehicle yoked with a bull. Their limbs will be embellished with divine garments.

अध्याय ६०

श्लोक 6

ॐ नमो भगवते वासुदेवयेति समुच्चरन् ।वेदविद्भिः समाकीर्णं विष्णोर् आराधनैः शुभैः

oṃ namo bhagavate vāsudevayeti samuccaran / vedavidbhiḥ samākīrṇaṃ viṣṇor ārādhanaiḥ śubhaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the end of the forest was a pair of women extremely

अध्याय ६०

श्लोक 7

नर्मदातोयम् आसाद्य दीपमालां प्रबोधयेत् ।गावो ममाग्रतो नित्यं गावः पृष्ठत एव च

narmadātoyam āsādya dīpamālāṃ prabodhayet / gāvo mamāgrato nityaṃ gāvaḥ pṛṣṭhata eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Nowhere can sins gain access here. All those sin- ners thought after consulting one another. Citrabhanu (Sun) was remembered by them after thinking about Hari in the heart After taking the holy plunge in the auspicious waters of Reva, the Pitrs and deities were propitiated by them. After meditating on Lord Janardana in the heart and bowing to Lord Bhaskara (Sun-god) they circumambulated the blazing

अध्याय ६०

श्लोक 8

गावो मे हृदये वापि गवां मध्ये वसाम्य् अहम् ।इमं मन्त्रं समुत्थाय जपेद् आसां पुरो गवाम्

gāvo me hṛdaye vāpi gavāṃ madhye vasāmy aham / imaṃ mantraṃ samutthāya japed āsāṃ puro gavām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whether it is a village or a forest, Narmada is aus- picious and meritorious everywhere. Especially at Ravi Tirtha Reva is the bestower of meritorious benefits.

अध्याय ६०

श्लोक 9

गन्धतो याक्षतैर् मिश्रैर् गृहीत्वा ताम्रभाजनम् ।शृङ्गपुच्छ जलस्नातः शुक्लवस्त्रसमन्वितः

gandhato yākṣatair miśrair gṛhītvā tāmrabhājanam / śṛṅgapuccha jalasnātaḥ śuklavastrasamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Enemy becomes friend; poison becomes Amrta. The Planets become highly pleased and the Sun becomes pleased.

अध्याय ६०

श्लोक 10

नर्मदास्नानपानेन गवां पुच्छाम्भसा तथा ।सर्वकल्मषनिर्मुक्तः सुसिद्धः सुचिरव्रतः

narmadāsnānapānena gavāṃ pucchāmbhasā tathā / sarvakalmaṣanirmuktaḥ susiddhaḥ suciravrataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By bathing in and drinking the Narmada, and by the water from cows' tails, freed from all impurity, well perfected, keeping a long vow,

अध्याय ६०

श्लोक 11

स्नापयित्वा गतस् तत्र स विप्रो नर्मदातटे ।पौर्णमास्यां पूर्णचन्द्रे राहुसोमसमागमे

snāpayitvā gatas tatra sa vipro narmadātaṭe / paurṇamāsyāṃ pūrṇacandre rāhusomasamāgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

that brahmin, having bathed them, went there to the bank of the Narmada; on the full moon, at full moon, at the conjunction of Rahu and Soma,

अध्याय ६०

श्लोक 12

तैरेव सार्द्धं विप्रेन्द्रैः संप्रपूज्य हरिं स्मरेत् ।भृत्यपुत्रकलत्राद् यैर् युक्तः स्वजनबान्धवैः

taireva sārddhaṃ viprendraiḥ saṃprapūjya hariṃ smaret / bhṛtyaputrakalatrād yair yuktaḥ svajanabāndhavaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

together with those excellent brahmins he should worship and remember Hari, joined with servants, sons, wife, his own people and kin,

अध्याय ६०

श्लोक 13

निवेदयेत् तु कृष्णाय मन्त्रेण श्रद्धयान्वितः ।श्राद्धे दाने च होमे च विवाहे मङ्गले तथा

nivedayet tu kṛṣṇāya mantreṇa śraddhayānvitaḥ / śrāddhe dāne ca home ca vivāhe maṅgale tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and should offer to Krishna with a mantra, full of faith: "In shraddha, in giving, in fire offering, in marriage and in auspicious rites,

अध्याय ६०

श्लोक 14

गोमातरः स्थिता नित्यं विष्णुलोके शिवात्मिकाः ।शिवायैता मया दत्ता विष्णवे च महात्मने

gomātaraḥ sthitā nityaṃ viṣṇuloke śivātmikāḥ / śivāyaitā mayā dattā viṣṇave ca mahātmane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the cow-mothers always abide in Vishnu's world, of Shiva's nature; I have given these to Shiva and to the great-souled Vishnu."

अध्याय ६०

श्लोक 15

एवं विप्राय यो दद्याद् यज्ञार्थं समलंकृताः ।एवं निवेद्य पुरुषो गोसहस्रफलं लभेत्

evaṃ viprāya yo dadyād yajñārthaṃ samalaṃkṛtāḥ / evaṃ nivedya puruṣo gosahasraphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever thus gives them, adorned, to a brahmin for sacrifice — having offered thus, a man gains the fruit of a thousand cows,

अध्याय ६०

श्लोक 16

कुलानि त्रिंशदुत्तार्य नरकाद् भृत्यबान्धवान् ।स्थापयेद् वैष्णवे लोके शिवस्य च महात्मनः

kulāni triṃśaduttārya narakād bhṛtyabāndhavān / sthāpayed vaiṣṇave loke śivasya ca mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and raising thirty generations, servants and kin from hell, establishes them in the world of Vishnu and of the great-souled Shiva.

अध्याय ६०

श्लोक 17

सर्वज्ञः परिपूर्णश् च विशुद्धः सर्वगः प्रभुः ।संसारसागरान् मुक्तो हरितुल्यः प्रजायते

sarvajñaḥ paripūrṇaś ca viśuddhaḥ sarvagaḥ prabhuḥ / saṃsārasāgarān mukto haritulyaḥ prajāyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All-knowing, perfect, pure, all-pervading lord, freed from the ocean of worldly existence, he becomes equal to Hari.

अध्याय ६०

श्लोक 18

अनेनैव विधानेन गृहस्थाः प्राप्नुयुर् दिवम् ।विनापि ज्ञानयोगेन गोसहस्रप्रदानतः

anenaiva vidhānena gṛhasthāḥ prāpnuyur divam / vināpi jñānayogena gosahasrapradānataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By this very rite householders may attain heaven, even without the yoga of knowledge, by giving a thousand cows.

अध्याय ६०

श्लोक 19

ब्राह्मणः क्षत्रियो वापि शूद्रो ऽथापि च भक्तितः ।नर्मदाकपिलायोगे यथा विभवविस्तरैः

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi śūdro 'thāpi ca bhaktitaḥ / narmadākapilāyoge yathā vibhavavistaraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A brahmin, a kshatriya or even a shudra, with devotion, at the meeting of the Narmada and Kapila, according to his means,

अध्याय ६०

श्लोक 20

ब्राह्मणाय दरिद्राय दीक्षितायोपशोभिने ।चन्द्रसूर्योपरागे तु व्यतीपाते च संक्रमे

brāhmaṇāya daridrāya dīkṣitāyopaśobhine / candrasūryoparāge tu vyatīpāte ca saṃkrame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to a poor, initiated, well-adorned brahmin, at eclipses of moon and sun, at vyatipata and the solar transit,

अध्याय ६०

श्लोक 21

षडशीति मुखे दद्याद् अमासोमसमागमे ।कार्त्तिक्या वा युगादौ वा पुण्ये वाहनि भारत

ṣaḍaśīti mukhe dadyād amāsomasamāgame / kārttikyā vā yugādau vā puṇye vāhani bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

should give at the Shadashitimukha, at the conjunction of the new moon with a Monday, on the full moon of Kartika, at the beginning of an age, or on a holy day, O Bharata.

अध्याय ६०

श्लोक 22

यद्धि गायन्ति पितरो गाथाम् एतां नराधिप ।अपि स्यात् स कुले ऽस्माकं पुत्रः परमधार्मिकः

yaddhi gāyanti pitaro gāthām etāṃ narādhipa / api syāt sa kule 'smākaṃ putraḥ paramadhārmikaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

For the ancestors sing this verse, lord of men: "May there be in our family a supremely righteous son

अध्याय ६०

श्लोक 23

नर्मदाकपिलायोगे कोटितीर्थे च मुक्तिदे ।नरकाद् उद्धरेद् अस्मान् दत्त्वा गा यस् तु संयुताः

narmadākapilāyoge koṭitīrthe ca muktide / narakād uddhared asmān dattvā gā yas tu saṃyutāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

who, at the meeting of the Narmada and Kapila and at Kotitirtha, giver of liberation, giving cows together, will raise us from hell."

अध्याय ६०

श्लोक 24

दशवर्षसहस्राणि लोके क्रीडति वैष्णवे ।तस्मात् त्वम् अपि राजेन्द्र गोसहस्रप्रदो भव

daśavarṣasahasrāṇi loke krīḍati vaiṣṇave / tasmāt tvam api rājendra gosahasraprado bhava

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He sports in Vishnu's world for ten thousand years; therefore you too, king of kings, be a giver of a thousand cows,

अध्याय ६०

श्लोक 25

देववद् दिवि मोदन्ते येन ते पितरः सदा ।कथयामि तवाथाहमितिहासं पुरातनम्

devavad divi modante yena te pitaraḥ sadā / kathayāmi tavāthāhamitihāsaṃ purātanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by which your ancestors may always rejoice in heaven like gods. Now I shall tell you an ancient history.

अध्याय ६०

श्लोक 26

युवनाश्वः पुरा राजा चक्रवर्ती महायशाः ।शक्राच् छतगणं पुण्यं प्रजापालनतत्परः

yuvanāśvaḥ purā rājā cakravartī mahāyaśāḥ / śakrāc chatagaṇaṃ puṇyaṃ prajāpālanatatparaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Long ago there was a king, Yuvanashva, an emperor of great fame, with merit a hundred times Shakra's, devoted to protecting his subjects,

अध्याय ६०

श्लोक 27

अयोध्यानगरी यस्य ब्रह्मलोकसमप्रभा ।तस्या कृतयुगे चादौ सर्वधर्मपरायणः

ayodhyānagarī yasya brahmalokasamaprabhā / tasyā kṛtayuge cādau sarvadharmaparāyaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whose city Ayodhya shone like Brahma's world. At the beginning of the Krita age, devoted to all dharma,

अध्याय ६०

श्लोक 28

बृहस्पतिब्रह्मसमं वशिष्ठं स्वपुरोहितम् ।अभिवाद्य यथान्यायम् उवाच मुनिसत्तमम्

bṛhaspatibrahmasamaṃ vaśiṣṭhaṃ svapurohitam / abhivādya yathānyāyam uvāca munisattamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

saluting as was proper Vasishtha, his priest, equal to Brihaspati and Brahma, he said to that best of sages:

अध्याय ६०

श्लोक 29

कस्मिन् स्थाने यजेद् यज्ञं तीर्थे देशे सुरालये ।वशिष्ठप्रमुखाः सर्वे मुनयश् चेदम् अब्रुवन्

kasmin sthāne yajed yajñaṃ tīrthe deśe surālaye / vaśiṣṭhapramukhāḥ sarve munayaś cedam abruvan

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"In what place should one perform sacrifice — at a holy place, a country or a temple?" Vasishtha and all the sages said this:

अध्याय ६०

श्लोक 30

पृथिव्यां नैमिषं तीर्थं सर्वतीर्थमयं शुभम् ।सफलो हयमेधस् तु कोटिकोटिगणोत्तरः

pṛthivyāṃ naimiṣaṃ tīrthaṃ sarvatīrthamayaṃ śubham / saphalo hayamedhas tu koṭikoṭigaṇottaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"On earth the holy place Naimisha is auspicious and made of all holy places; the horse sacrifice there is fruitful, crores of crores of times greater.

अध्याय ६०

श्लोक 31

पुराणे कीर्तितं राजन् मत्स्यरूपेण विष्णुना ।सूर्येण कीर्तितं राजन् मनुपुत्राय चात्मनः

purāṇe kīrtitaṃ rājan matsyarūpeṇa viṣṇunā / sūryeṇa kīrtitaṃ rājan manuputrāya cātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

It was proclaimed in the Purana by Vishnu in the form of the Fish, O king, and proclaimed by the Sun to the son of Manu, his own son.

अध्याय ६०

श्लोक 32

सर्वेषां तु पुराणानां पुराणं मत्स्यकीर्तितम् ।वेदाश्चैव पुरा नष्टा मत्स्यरूपेण चोद्धृताः

sarveṣāṃ tu purāṇānāṃ purāṇaṃ matsyakīrtitam / vedāścaiva purā naṣṭā matsyarūpeṇa coddhṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Of all the Puranas the Purana proclaimed by the Fish — the Vedas were lost long ago and were raised up by the Fish;

अध्याय ६०

श्लोक 33

वेदहीनाश् च वर्तन्ते द्विजा वै यज्ञकर्मसु ।एवं विधं तु तत् तीर्थं युवनाश्व तवोदितम्

vedahīnāś ca vartante dvijā vai yajñakarmasu / evaṃ vidhaṃ tu tat tīrthaṃ yuvanāśva tavoditam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

brahmins without the Vedas go on in the rites of sacrifice. Such is the holy place told you, Yuvanashva."

अध्याय ६०

श्लोक 34

एवं श्रुत्वा ततो वाक्यं वशिष्ठस्य पुरोधसः ।आदिदेश ततो ऽमात्यान् धर्मिष्ठान् सत्यवादिनः

evaṃ śrutvā tato vākyaṃ vaśiṣṭhasya purodhasaḥ / ādideśa tato 'mātyān dharmiṣṭhān satyavādinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having heard these words of his priest Vasishtha, he then commanded his ministers, righteous and truthful:

अध्याय ६०

श्लोक 35

यज्ञोपस्करम् आदाय समागच्छत सत्वरम् ।घोषणा क्रियतां राष्ट्रे दण्डहस्तैश् च किङ्करैः

yajñopaskaram ādāya samāgacchata satvaram / ghoṣaṇā kriyatāṃ rāṣṭre daṇḍahastaiś ca kiṅkaraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Take the implements of sacrifice and come quickly; let a proclamation be made in the kingdom by servants with staves in hand."

अध्याय ६०

श्लोक 36

आहूतास् तु ततो देवा नृपतेर् यज्ञकर्मणि ।ब्रह्मा विष्णुः सुरेशश् च स्कन्दो वैश्रवणस् तथा

āhūtās tu tato devā nṛpater yajñakarmaṇi / brahmā viṣṇuḥ sureśaś ca skando vaiśravaṇas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the gods were invited to the king's rite of sacrifice: Brahma, Vishnu, the lord of gods, Skanda and Vaishravana,

अध्याय ६०

श्लोक 37

शम्भुश् चैव विशेषेण सुरासुरनमस्कृतः ।धेनूनां दशलक्षाणि हेमरत्नान्वितानि च

śambhuś caiva viśeṣeṇa surāsuranamaskṛtaḥ / dhenūnāṃ daśalakṣāṇi hemaratnānvitāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and Shambhu especially, saluted by gods and asuras. Ten lakh milch cows with gold and jewels,

अध्याय ६०

श्लोक 38

लक्षमेकं हयानां च दन्तिनाम् अयुतत्रयम् ।मणिमाणिक्यमुक्ताश् च हिरण्यं चाप्य् अनन्तकम्

lakṣamekaṃ hayānāṃ ca dantinām ayutatrayam / maṇimāṇikyamuktāś ca hiraṇyaṃ cāpy anantakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

one lakh horses, thirty thousand elephants, gems, rubies and pearls, and gold without end,

अध्याय ६०

श्लोक 39

नानाविधानि द्रव्याणि भक्ष्यभोज्यमलंकृतम् ।यज्ञद्रव्यं च यच् चान्यत् तत् सर्वसहितो नृपः

nānāvidhāni dravyāṇi bhakṣyabhojyamalaṃkṛtam / yajñadravyaṃ ca yac cānyat tat sarvasahito nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

materials of many kinds, adorned foods and eatables, the materials of sacrifice and whatever else — with all this the king,

अध्याय ६०

श्लोक 40

नानासहस्रयानैस् तु नानादेशगतैर् नृपैः ।नानावाद्यसहस्रैस् तु नानागीतैर् मनोहरैः

nānāsahasrayānais tu nānādeśagatair nṛpaiḥ / nānāvādyasahasrais tu nānāgītair manoharaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with many thousands of vehicles, with kings from many lands, with many thousands of instruments and many charming songs,

अध्याय ६०

श्लोक 41

वेदघोषेण महता दिवं भूमिं विनादयन् ।विवेश नैमिषं तीर्थं यत्र देवो महेश्वरः

vedaghoṣeṇa mahatā divaṃ bhūmiṃ vinādayan / viveśa naimiṣaṃ tīrthaṃ yatra devo maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

resounding heaven and earth with the great sound of Vedic recitation, entered the holy place Naimisha, where the god Maheshvara is,

अध्याय ६०

श्लोक 42

हरिं सद्यः प्रभुं दृष्ट्वा मुच्यते यत्र किल्बिषात् ।स्वर्गसोपानम् एतत् तु प्रत्यक्षं देवलोकवत्

hariṃ sadyaḥ prabhuṃ dṛṣṭvā mucyate yatra kilbiṣāt / svargasopānam etat tu pratyakṣaṃ devalokavat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

where, seeing Hari, the lord, one is at once freed from sin; this is the stairway to heaven, visible like the world of the gods.

अध्याय ६०

श्लोक 43

तत्र स्नात्वा ऽभ्यर्च्य हरिं हरं स्वर्गम् अवाप्नुयात् ।कीर्तनान् नैमिषस्यास्य नरो दहति तत्क्षणात्

tatra snātvā 'bhyarcya hariṃ haraṃ svargam avāpnuyāt / kīrtanān naimiṣasyāsya naro dahati tatkṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bathing there and worshipping Hari and Hara, one attains heaven; by reciting the name of this Naimisha a man at once burns up

अध्याय ६०

श्लोक 44

अनेकभाविकं घोरं तूलराशिम् इवानलः ।दीक्षिता ब्राह्मणा देवाः कुतश्चित् तु समागताः

anekabhāvikaṃ ghoraṃ tūlarāśim ivānalaḥ / dīkṣitā brāhmaṇā devāḥ kutaścit tu samāgatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the dreadful sin of many births, as fire a heap of cotton. Initiated brahmins and gods came from everywhere;

अध्याय ६०

श्लोक 45

आर्तानाम् अयुतं तेभ्यो ददौ देवाय चानघ ।सहस्रम् एकं नृपतिर्भूषणानां च भारत

ārtānām ayutaṃ tebhyo dadau devāya cānagha / sahasram ekaṃ nṛpatirbhūṣaṇānāṃ ca bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he gave ten thousand to the distressed and to the god, sinless one, and the king gave a thousand ornaments, O Bharata.

अध्याय ६०

श्लोक 46

ॐ नमः शङ्करायेति माधवायेति चोत्तमः ।जलदर्भौ समादाय पात्रे राजा हिरण्मये

oṃ namaḥ śaṅkarāyeti mādhavāyeti cottamaḥ / jaladarbhau samādāya pātre rājā hiraṇmaye

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Om, salutation to Shankara, and to Madhava," the excellent king, taking water and darbha in a golden vessel,

अध्याय ६०

श्लोक 47

एवं संकल्प्य राजेन्द्र यज्ञवाटम् अकारयत् ।दशयोजनपर्यन्तं यज्ञयूपाश् च हेमजान्

evaṃ saṃkalpya rājendra yajñavāṭam akārayat / daśayojanaparyantaṃ yajñayūpāś ca hemajān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

having thus made the resolve, king of kings, had the sacrificial enclosure made, ten yojanas in extent, with golden sacrificial posts.

अध्याय ६०

श्लोक 48

ततो निर्वर्तितो यज्ञो वशिष्ठप्रमुखैर् द्विजैः ।मुदिता देवताः सर्वा दिव्ययानसमाश्रिताः

tato nirvartito yajño vaśiṣṭhapramukhair dvijaiḥ / muditā devatāḥ sarvā divyayānasamāśritāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the sacrifice was completed by the brahmins headed by Vasishtha; all the gods, delighted, mounted on divine vehicles,

अध्याय ६०

श्लोक 49

जयशब्दं प्रचक्रुस् ता राजा नान्यो भवत्समः ।नान्यो मम समः कश्चिद् इत्यहंकारवान् नृपः

jayaśabdaṃ pracakrus tā rājā nānyo bhavatsamaḥ / nānyo mama samaḥ kaścid ityahaṃkāravān nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

raised the cry of victory: "No other king is equal to you." "No one is equal to me," the king thought with pride.

अध्याय ६०

श्लोक 50

यावद् यानं समारुह्य सान्तःपुरपरिच्छदः ।निःसृतो नैमिषारण्यात् तावत् पश्यति वानरम्

yāvad yānaṃ samāruhya sāntaḥpuraparicchadaḥ / niḥsṛto naimiṣāraṇyāt tāvat paśyati vānaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As he mounted his vehicle with his women and retinue and came out of the Naimisha forest, he saw a monkey.

अध्याय ६०

श्लोक 51

तिष्ठ तिष्ठेत्य् उवाचाथ शृणु राजन् वचो मम ।किं ते यज्ञविधानेन देवतादानकर्मणि

tiṣṭha tiṣṭhety uvācātha śṛṇu rājan vaco mama / kiṃ te yajñavidhānena devatādānakarmaṇi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

It said: "Stop, stop! Hear my words, O king. What use is your rite of sacrifice and your act of giving to the gods,

अध्याय ६०

श्लोक 52

अहंकारविमूढात्मा कर्ताहम् इति मन्यसे ।पुरामरेश्वरे यज्ञे सत्यधर्मस्य भूपतेः

ahaṃkāravimūḍhātmā kartāham iti manyase / purāmareśvare yajñe satyadharmasya bhūpateḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

when, your mind deluded by ego, you think 'I am the doer'? Long ago at the sacrifice of King Satyadharma at Amareshvara,

अध्याय ६०

श्लोक 53

वर्जयित्वा मुखम् मे ऽभूत् कण्ठाधो हेमवर्णकम् ।ये गताः शिशवस् तेषां सर्वाङ्गाश् च हिरण्मयाः

varjayitvā mukham me 'bhūt kaṇṭhādho hemavarṇakam / ye gatāḥ śiśavas teṣāṃ sarvāṅgāś ca hiraṇmayāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

except for my face, everything of me below the throat became golden; the young ones who went there became golden in every limb,

अध्याय ६०

श्लोक 54

कपिला नर्मदायोगे यज्ञतोयप्रवाहतः ।स्नानावगाहनात् पानाल् लोडनात् कर्दमे तथा

kapilā narmadāyoge yajñatoyapravāhataḥ / snānāvagāhanāt pānāl loḍanāt kardame tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

at the meeting of the Kapila and Narmada, from the stream of the sacrificial water; by bathing, immersing, drinking and rolling in the mud,

अध्याय ६०

श्लोक 55

गन्धर्वलोकं सम्प्राप्तो भूतग्रामश् चतुर्विधः ।त्वदीये लुलितं यज्ञे नैमिषारण्यसम्भवे

gandharvalokaṃ samprāpto bhūtagrāmaś caturvidhaḥ / tvadīye lulitaṃ yajñe naimiṣāraṇyasambhave

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the fourfold host of beings reached the gandharva world. In your sacrifice at the Naimisha forest I rolled about;

अध्याय ६०

श्लोक 56

पङ्केन लिप्तं गात्रं मे क्षालितं चाम्बुना तथा ।न किंचित् फलमासीन् मे तव यज्ञो निरर्थकः

paṅkena liptaṃ gātraṃ me kṣālitaṃ cāmbunā tathā / na kiṃcit phalamāsīn me tava yajño nirarthakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

my body was smeared with mud and washed with water, but I got no fruit at all; your sacrifice is pointless.

अध्याय ६०

श्लोक 57

गवां त्वयायुते दत्तं धनं धान्यं तथा बहु ।भूभुजा सत्यधर्मेण किंतु तावन् निरर्थकम्

gavāṃ tvayāyute dattaṃ dhanaṃ dhānyaṃ tathā bahu / bhūbhujā satyadharmeṇa kiṃtu tāvan nirarthakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

You gave ten thousand cows and much wealth and grain; King Satyadharma — yet all this of yours is pointless.

अध्याय ६०

श्लोक 58

दानेन तपसा वापि त्रयो लोकाः समर्जिताः ।सर्वेषाम् एव तीर्थानां माता वै मेकला स्मृता

dānena tapasā vāpi trayo lokāḥ samarjitāḥ / sarveṣām eva tīrthānāṃ mātā vai mekalā smṛtā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By giving or by austerity the three worlds are won; the Mekala is remembered as the mother of all holy places.

अध्याय ६०

श्लोक 59

एतत् ते कथितं राजन् यथाभूद् अमरेश्वरे ।स्वस्ति वो ऽस्तु गमिष्यामि त्वं वायोध्या प्रति व्रज

etat te kathitaṃ rājan yathābhūd amareśvare / svasti vo 'stu gamiṣyāmi tvaṃ vāyodhyā prati vraja

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This I have told you, O king, as it happened at Amareshvara. Blessings on you; I shall go; go you to Ayodhya.

अध्याय ६०

श्लोक 60

अहम् एव गमिष्यामि नर्मदां सप्तकल्पगाम् ।श्रुत्वा त्वदीयं यज्ञं हि नैमिषारण्यम् आगतः

aham eva gamiṣyāmi narmadāṃ saptakalpagām / śrutvā tvadīyaṃ yajñaṃ hi naimiṣāraṇyam āgataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I myself shall go to the Narmada, the Kalpaga of seven kalpas; having heard of your sacrifice I came to the Naimisha forest,

अध्याय ६०

श्लोक 61

निराशो ऽहं गमिष्यामि नाभून् मे कांचनं मुखम् ।वानरस्य वचः श्रुत्वा युवनाश्वो ऽब्रवीद् वचः

nirāśo 'haṃ gamiṣyāmi nābhūn me kāṃcanaṃ mukham / vānarasya vacaḥ śrutvā yuvanāśvo 'bravīd vacaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and I shall go without hope; my face did not become golden." Hearing the monkey's words, Yuvanashva said:

अध्याय ६०

श्लोक 62

कस्त्वं वानररूपेण सत्यम् एतद् ब्रवीषि मे ।वानर उवाच: अहं जाबालिनः पुत्रः कदम्बो नाम विश्रुतः

kastvaṃ vānararūpeṇa satyam etad bravīṣi me / vānara uvāca: ahaṃ jābālinaḥ putraḥ kadambo nāma viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Who are you in the form of a monkey? Tell me this truly." The monkey said: "I am the son of Jabali, renowned as Kadamba;

अध्याय ६०

श्लोक 63

तिर्यग्योनौ प्रविष्टश् च प्राकृतैः कर्मभिः स्वकैः ।भ्रान्तानि सर्वतीर्थानि वेषेणानेन सुव्रत

tiryagyonau praviṣṭaś ca prākṛtaiḥ karmabhiḥ svakaiḥ / bhrāntāni sarvatīrthāni veṣeṇānena suvrata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I entered an animal birth through my own ordinary deeds. I have wandered through all the holy places in this guise, man of good vows;

अध्याय ६०

श्लोक 64

परित्राणं परं नाभूत् सत्यधर्ममखोत्तमे ।वपुर् हिरण्मयं सर्वं मुखवर्जं ममाभवत्

paritrāṇaṃ paraṃ nābhūt satyadharmamakhottame / vapur hiraṇmayaṃ sarvaṃ mukhavarjaṃ mamābhavat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

there was no supreme deliverance until the excellent sacrifice of Satyadharma; my whole body became golden, except my face."

अध्याय ६०

श्लोक 65

वानरस्य वचं श्रुत्वा सन्निवृत्य नृपोत्तमः ।आराध्य देवदेवेशं नैमिषे यज्ञपूरुषम्

vānarasya vacaṃ śrutvā sannivṛtya nṛpottamaḥ / ārādhya devadeveśaṃ naimiṣe yajñapūruṣam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing the monkey's words, the best of kings turned back, worshipped the lord of the god of gods, the Person of sacrifice, at Naimisha,

अध्याय ६०

श्लोक 66

उवाच वचनं श्लक्ष्णं प्रणिपत्य प्रसाद्य च ।मदीययज्ञे दानेन तपसा नियमेन च

uvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ praṇipatya prasādya ca / madīyayajñe dānena tapasā niyamena ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and bowing and appeasing him spoke gentle words: "At my sacrifice, by giving, austerity and observance,

अध्याय ६०

श्लोक 67

शमिच्छं छ्रावयामास एको वानररूपधृक् ।हिरण्मयं मुखं चास्य यथा स्यात् त्वं तथा कुरु

śamicchaṃ chrāvayāmāsa eko vānararūpadhṛk / hiraṇmayaṃ mukhaṃ cāsya yathā syāt tvaṃ tathā kuru

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a single being in monkey form proclaimed that I did not deserve peace; do as you will that his face may become golden."

अध्याय ६०

श्लोक 68

उवाच वचनं देवो युवनाश्वं महीपतिम् ।प्रत्यक्षं नैमिषं तीर्थं सूर्यकोटिसमप्रभम्

uvāca vacanaṃ devo yuvanāśvaṃ mahīpatim / pratyakṣaṃ naimiṣaṃ tīrthaṃ sūryakoṭisamaprabham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The god spoke to Yuvanashva, lord of the earth: "Naimisha is the manifest holy place, radiant as a crore of suns;

अध्याय ६०

श्लोक 69

पृथिव्यां नैमिषं तीर्थम् अन्तरिक्षे च पुष्करम् ।त्रिषु लोकेषु विख्यातो गिरिश् चामरकण्टकः

pṛthivyāṃ naimiṣaṃ tīrtham antarikṣe ca puṣkaram / triṣu lokeṣu vikhyāto giriś cāmarakaṇṭakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

on earth the holy place is Naimisha, in the atmosphere Pushkara; the mountain Amarakantaka is renowned in the three worlds.

अध्याय ६०

श्लोक 70

न च श्रुतं त्वया तात पुराणं स्कन्दकीर्तितम् ।माता सा यत्र सरितां तीर्थानां च सरिद्वरा

na ca śrutaṃ tvayā tāta purāṇaṃ skandakīrtitam / mātā sā yatra saritāṃ tīrthānāṃ ca saridvarā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

And you have not heard, dear one, the Purana proclaimed by Skanda, where that best of rivers is mother of rivers and holy places;

अध्याय ६०

श्लोक 71

नामसंकीर्तनादस्या मुच्यते भवबन्धनात् ।विषादं त्यज तीर्थानां प्रधानो ऽमरकण्टकः

nāmasaṃkīrtanādasyā mucyate bhavabandhanāt / viṣādaṃ tyaja tīrthānāṃ pradhāno 'marakaṇṭakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by chanting her name one is freed from the bonds of worldly existence. Give up despondency; Amarakantaka is the chief of holy places.

अध्याय ६०

श्लोक 72

सत्यधर्मः पुनस् तत्र करिष्यति मखोत्तमम् ।रेवाकपिलयोर् योगे मुखं तत्र हिरण्मयम्

satyadharmaḥ punas tatra kariṣyati makhottamam / revākapilayor yoge mukhaṃ tatra hiraṇmayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Satyadharma will perform an excellent sacrifice there again; at the meeting of the Reva and Kapila your face will become golden there,

अध्याय ६०

श्लोक 73

भविष्यति न सन्देहस् तव वानरसत्तम ।नैमिषं स नमस्कृत्य आदिदेवं हरं हरिम्

bhaviṣyati na sandehas tava vānarasattama / naimiṣaṃ sa namaskṛtya ādidevaṃ haraṃ harim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

no doubt, best of monkeys." Bowing to Naimisha, to the first god Hara and to Hari,

अध्याय ६०

श्लोक 74

स्थानं स्वं च जगामाथ मुदा परमया युतः ।नैमिषस्य वचः श्रुत्वा अयोध्याधिपतिस् तथा

sthānaṃ svaṃ ca jagāmātha mudā paramayā yutaḥ / naimiṣasya vacaḥ śrutvā ayodhyādhipatis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he went to his own place filled with supreme joy. Hearing the word of Naimisha, the lord of Ayodhya too

अध्याय ६०

श्लोक 75

विवेश नगरीं पुण्यां यथा शक्रो ऽमरावतीम् ।वानरो ऽपि गतस् तत्र सत्यधर्मो यतः स्वयम्

viveśa nagarīṃ puṇyāṃ yathā śakro 'marāvatīm / vānaro 'pi gatas tatra satyadharmo yataḥ svayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

entered the holy city as Shakra enters Amaravati. The monkey too went there, where Satyadharma himself was,

अध्याय ६०

श्लोक 76

प्रणम्य सत्यधर्माख्यम् इदं वचनम् अब्रवीत् ।रेवाकपिलयोर् योगे त्वदीये च महामखे

praṇamya satyadharmākhyam idaṃ vacanam abravīt / revākapilayor yoge tvadīye ca mahāmakhe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and bowing to the one called Satyadharma spoke these words: "At the meeting of the Reva and Kapila, at your great sacrifice,

अध्याय ६०

श्लोक 77

अवभृथस्नानजनिते कर्दमे लुठनान् मम ।शरीरं काञ्चनीभूतं मुखम् एवावशिष्यते

avabhṛthasnānajanite kardame luṭhanān mama / śarīraṃ kāñcanībhūtaṃ mukham evāvaśiṣyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

from my rolling in the mud produced by the concluding bath, my body became golden; only my face remains.

अध्याय ६०

श्लोक 78

यज्ञमिष्ट्वा पुनस् तत्र मुखं मे काञ्चनं कुरु ।गन्धर्वाधिपतिर् भूयो मुक्तो वानरयोनितः

yajñamiṣṭvā punas tatra mukhaṃ me kāñcanaṃ kuru / gandharvādhipatir bhūyo mukto vānarayonitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Perform a sacrifice there again and make my face golden." The lord of the gandharvas was again freed from the monkey's birth.

अध्याय ६०

श्लोक 79

हेमीभूतवपुस् तत्र यदा वानरसत्तमः ।देवन्दुन्दुभिनादेन नानालङ्कारभूषितः

hemībhūtavapus tatra yadā vānarasattamaḥ / devandundubhinādena nānālaṅkārabhūṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When the best of monkeys had his body turned to gold there, adorned with many ornaments, to the sound of the gods' drums,

अध्याय ६०

श्लोक 80

हंसयुक्तेन यानेन वीज्यमानो ऽप्सरोगणैः ।जगाम शाङ्करं लोकं तीर्थस्यास्य प्रभावतः

haṃsayuktena yānena vījyamāno 'psarogaṇaiḥ / jagāma śāṅkaraṃ lokaṃ tīrthasyāsya prabhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in a vehicle drawn by swans, fanned by hosts of apsarases, he went to Shankara's world by the power of this holy place.

अध्याय ६०

श्लोक 81

तत्र ये श्वापदास् सर्वे ते ऽपि स्नात्वा दिवङ्गताः ।एतत् ते कथितं पार्थ यथावृत्तं पुरातनम्

tatra ye śvāpadās sarve te 'pi snātvā divaṅgatāḥ / etat te kathitaṃ pārtha yathāvṛttaṃ purātanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All the beasts of prey there too bathed and went to heaven. This I have told you, son of Pritha, as it happened long ago;

अध्याय ६०

श्लोक 82

श्रवणात् कीर्तनाच् चास्य गोसहस्रफलं लभेत्

śravaṇāt kīrtanāc cāsya gosahasraphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by hearing and reciting it one gains the fruit of a thousand cows.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 60
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.