Skanda Purana· Skanda Purāṇa
61
अध्याय 61 / 116

Adhyaya 61

72 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ72 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६१

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये षष्टितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ६१ युधिष्ठिर उवाच: श्रुत्वा नानाविधान् धर्मास्त्वत्प्रसादान् महामुने ।नाहं तृप्तिं तु गच्छामि नर्मदाख्यानकीर्तनात्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 61 yudhiṣṭhira uvāca: śrutvā nānāvidhān dharmāstvatprasādān mahāmune / nāhaṃ tṛptiṃ tu gacchāmi narmadākhyānakīrtanāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter one should go to the well-known merito- rious Sakratirtha on the southern bank of Narmada. It is destructive of all sins.

अध्याय ६१

श्लोक 2

मार्कण्डेय उवाच: गावः पवित्रमतुलं गावः सर्वार्थसाधकाः ।तस्माद्धि गोप्रदानेन शिवभक्त्या प्रमुच्यते

mārkaṇḍeya uvāca: gāvaḥ pavitramatulaṃ gāvaḥ sarvārthasādhakāḥ / tasmāddhi gopradānena śivabhaktyā pramucyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Markandeya said: Cows are incomparably pure, cows accomplish every aim; therefore by the gift of cows and devotion to Shiva one is freed.

अध्याय ६१

श्लोक 3

यस्मिन् देशे भवेन् नित्यं शिवभक्तिसमन्वितः ।सो ऽपि देशो भवेत् पूतः किं पुनश् च सबान्धवः

yasmin deśe bhaven nityaṃ śivabhaktisamanvitaḥ / so 'pi deśo bhavet pūtaḥ kiṃ punaś ca sabāndhavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The region in which one endowed with devotion to Shiva always lives becomes purified; how much more he with his kin!

अध्याय ६१

श्लोक 4

उक्तानि षट्सहस्राणि पुराणे मेकलातटे ।इत्याह ज्ञानयोगस्य धर्मयोगस्य तत्त्ववित्

uktāni ṣaṭsahasrāṇi purāṇe mekalātaṭe / ityāha jñānayogasya dharmayogasya tattvavit

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Six thousand verses are told in the Purana on the bank of the Mekala — so said the knower of the truth of the yoga of knowledge and the yoga of dharma.

अध्याय ६१

श्लोक 5

धर्माधर्मगतीनां च स्वरूपम् उपवर्णितम् ।तीर्थाख्यानसमायुक्तं नर्मदाख्यानम् उत्तमम्

dharmādharmagatīnāṃ ca svarūpam upavarṇitam / tīrthākhyānasamāyuktaṃ narmadākhyānam uttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The nature of the courses of dharma and adharma has been described; the excellent story of the Narmada, joined with the stories of the holy places —

अध्याय ६१

श्लोक 6

कीर्तनाच् छ्रवणात् तस्य मुच्यते भवबन्धनात् ।विद्यां सिंहासने दिव्ये वस्त्रपुष्पाधिवासिताम्

kīrtanāc chravaṇāt tasya mucyate bhavabandhanāt / vidyāṃ siṃhāsane divye vastrapuṣpādhivāsitām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by reciting and hearing it one is freed from the bonds of worldly existence. The knowledge placed on a divine throne, perfumed with cloths and flowers —

अध्याय ६१

श्लोक 7

पूजयित्वा हरं विष्णुं शृणुयाद् वाचयेत् तथा ।श्रीमत्सिंहासनं वापि कॢप्तं हैमं सुशोभनम्

pūjayitvā haraṃ viṣṇuṃ śṛṇuyād vācayet tathā / śrīmatsiṃhāsanaṃ vāpi kḷptaṃ haimaṃ suśobhanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

having worshipped Hara and Vishnu, one should hear it and have it read. A glorious throne made of gold, very beautiful,

अध्याय ६१

श्लोक 8

हेमवस्त्रोपरिच्छन्नं नानारत्नविभूषितम् ।राजतं ताम्रकं कांस्यं ब्रह्मचारिविनिर्मितम्

hemavastroparicchannaṃ nānāratnavibhūṣitam / rājataṃ tāmrakaṃ kāṃsyaṃ brahmacārivinirmitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

covered with golden cloth, adorned with many jewels, of silver, copper or bronze, made by a celibate,

अध्याय ६१

श्लोक 9

तत् तु तारसमुद्भूतं शृङ्गवद् रत्नभूषितम् ।दिव्यं सिंहासनं वापि पूजां कृत्वा प्रयत्नतः

tat tu tārasamudbhūtaṃ śṛṅgavad ratnabhūṣitam / divyaṃ siṃhāsanaṃ vāpi pūjāṃ kṛtvā prayatnataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

arising from silver, adorned with jewels like a peak — or a divine throne, having performed worship with effort,

अध्याय ६१

श्लोक 10

गन्धाधिवसितकरः श्रीमदासनसंस्थितः ।शम्भ्वायतनतीर्थेषु नरेन्द्र भवनेषु च

gandhādhivasitakaraḥ śrīmadāsanasaṃsthitaḥ / śambhvāyatanatīrtheṣu narendra bhavaneṣu ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with hands perfumed with fragrance, seated on a glorious seat, in Shambhu's shrines and holy places, in the palaces of kings,

अध्याय ६१

श्लोक 11

बोधयेत् परमं धर्मं गृहग्रामपुरेषु च ।नर्मदाकीर्तनाच्छ्रोता शिवलोके महीयते

bodhayet paramaṃ dharmaṃ gṛhagrāmapureṣu ca / narmadākīrtanācchrotā śivaloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in houses, villages and cities, one should teach the supreme dharma; the listener to the recital of the Narmada is honoured in Shiva's world.

अध्याय ६१

श्लोक 12

इदं तीर्थम् इदं तीर्थं पर्यटन् नेति वै नरः ।नर्मदैव परं तीर्थम् इत्य् आह भगवान् छिवः

idaṃ tīrtham idaṃ tīrthaṃ paryaṭan neti vai naraḥ / narmadaiva paraṃ tīrtham ity āha bhagavān chivaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"This holy place, that holy place" — a man should not wander so; the Narmada alone is the supreme holy place, said the blessed Shiva.

अध्याय ६१

श्लोक 13

अस्मिंस्तीर्थे नरश्रेष्ठ श्राद्धं कार्यं विधानतः ।स्वागतेन यमः प्रीतश् चासनेन शतक्रतुः

asmiṃstīrthe naraśreṣṭha śrāddhaṃ kāryaṃ vidhānataḥ / svāgatena yamaḥ prītaś cāsanena śatakratuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At this holy place, best of men, shraddha should be performed according to rule: Yama is pleased by the welcome, Shatakratu by the seat,

अध्याय ६१

श्लोक 14

पितरः पादशौचेन अत्राद्येन प्रजापतिः ।विप्रपादोदकक्लिन्ना यावत् तिष्ठति मेदिनी

pitaraḥ pādaśaucena atrādyena prajāpatiḥ / viprapādodakaklinnā yāvat tiṣṭhati medinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the ancestors by the washing of the feet, Prajapati by the food; as long as the earth remains moist with the water of the brahmins' feet,

अध्याय ६१

श्लोक 15

तावत् पुष्करपात्रेषु पिबन्ति पितरो जलम् ।विद्यावते स्नातकाय भिक्षवे श्रोत्रियाय च

tāvat puṣkarapātreṣu pibanti pitaro jalam / vidyāvate snātakāya bhikṣave śrotriyāya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

so long the ancestors drink water from lotus-leaf cups. To a learned graduate, a mendicant and a Vedic scholar,

अध्याय ६१

श्लोक 16

तथा परमहंसाय विष्णुव्रतधराय च ।सर्वोपस्करणं दत्त्वा शिवलोके महीयते

tathā paramahaṃsāya viṣṇuvratadharāya ca / sarvopaskaraṇaṃ dattvā śivaloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and likewise to a paramahamsa and one who keeps Vishnu's vow — having given all household goods, one is honoured in Shiva's world.

अध्याय ६१

श्लोक 17

अनाहिताग्निं यो विप्रम् आहिताग्निं करोति च ।ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः स्ववित्तेनैव कारयेत्

anāhitāgniṃ yo vipram āhitāgniṃ karoti ca / brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ svavittenaiva kārayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever makes a brahmin without the sacred fires into one who keeps the sacred fires — a brahmin, kshatriya or vaishya should do it with his own wealth —

अध्याय ६१

श्लोक 18

अर्धार्धं सफलं तस्य यावज् जीवं न संशयः ।विष्णुलोके ऽन्तकाले च भोगान् भुङ्क्ते च पुष्कलान्

ardhārdhaṃ saphalaṃ tasya yāvaj jīvaṃ na saṃśayaḥ / viṣṇuloke 'ntakāle ca bhogān bhuṅkte ca puṣkalān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

half of that is fruitful for him as long as he lives, without doubt; and at the end, in Vishnu's world, he enjoys abundant pleasures.

अध्याय ६१

श्लोक 19

स्वद्रव्येण च यो यज्ञं करोति विधिवद् द्विजः ।नर्मदातीरम् आसाद्य ब्रह्मलोके स मोदते

svadravyeṇa ca yo yajñaṃ karoti vidhivad dvijaḥ / narmadātīram āsādya brahmaloke sa modate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The twice-born who performs a sacrifice duly with his own wealth, reaching the bank of the Narmada, rejoices in Brahma's world.

अध्याय ६१

श्लोक 20

धात्रीं हिरण्मयीं कृत्वा ब्राह्मणाय प्रकल्पयेत् ।कल्पगा तीरम् आश्रित्य विष्णुलोके महीयते

dhātrīṃ hiraṇmayīṃ kṛtvā brāhmaṇāya prakalpayet / kalpagā tīram āśritya viṣṇuloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having made a golden amalaka, one should give it to a brahmin; resorting to the bank of the Kalpaga, one is honoured in Vishnu's world.

अध्याय ६१

श्लोक 21

तिलतण्डुलकर्पूरसुसम्भोज्यविमिश्रितैः ।कुङ्कुमैर् वस्त्रधान्यैश् च निर्मितं शिवसन्निधौ

tilataṇḍulakarpūrasusambhojyavimiśritaiḥ / kuṅkumair vastradhānyaiś ca nirmitaṃ śivasannidhau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

One made in Shiva's presence of sesame, rice, camphor and fine foods mixed together, with saffron, cloth and grain —

अध्याय ६१

श्लोक 22

पर्वकाले च यो दद्यात् पर्वते मेकलातटे ।वसेत् विष्णुलोकेषु नरः स्वर्गे न संशयः

parvakāle ca yo dadyāt parvate mekalātaṭe / vaset viṣṇulokeṣu naraḥ svarge na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whoever gives it on a festival day on the mountain on the bank of the Mekala dwells in Vishnu's worlds and in heaven, no doubt.

अध्याय ६१

श्लोक 23

प्रत्यक्षधेनुं यो दद्यात् हेमरत्नविभूषिताम् ।घृतधेनुं गुडधेनुं शर्कराधेनुम् एव च

pratyakṣadhenuṃ yo dadyāt hemaratnavibhūṣitām / ghṛtadhenuṃ guḍadhenuṃ śarkarādhenum eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever gives a living cow adorned with gold and jewels, a cow of ghee, a cow of jaggery and a cow of sugar —

अध्याय ६१

श्लोक 24

रेवाकपिलयोर् योगे दत्त्वैतान् नरसत्तमः ।सर्वपापविनिर्मुक्तो लोके क्रीडति वैष्णवे

revākapilayor yoge dattvaitān narasattamaḥ / sarvapāpavinirmukto loke krīḍati vaiṣṇave

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

having given these at the meeting of the Reva and Kapila, the best of men, freed from all sins, sports in Vishnu's world.

अध्याय ६१

श्लोक 25

यदि तत्र महाराज भिक्षान्नं च निवेदितम् ।तस्य संख्या न विद्येत स यावत् संगमो नृप

yadi tatra mahārāja bhikṣānnaṃ ca niveditam / tasya saṃkhyā na vidyeta sa yāvat saṃgamo nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

If, great king, begged food is offered there, it has no number, O king, as long as the confluence endures.

अध्याय ६१

श्लोक 26

एतत् सर्वं यथान्यायं कथितं तव सुव्रत ।वैवस्वते ऽन्तरे ऽथान्यच् छृणु त्वं नृपसत्तम

etat sarvaṃ yathānyāyaṃ kathitaṃ tava suvrata / vaivasvate 'ntare 'thānyac chṛṇu tvaṃ nṛpasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All this has been told you properly, man of good vows; now hear another, of the Vaivasvata Manvantara, best of kings.

अध्याय ६१

श्लोक 27

वीरणस्य तु राजर्षेर् मैत्रेयो ऽभूत् पुरोहितः ।तेन चायतनं विष्णोः कारितं नर्मदातटे

vīraṇasya tu rājarṣer maitreyo 'bhūt purohitaḥ / tena cāyatanaṃ viṣṇoḥ kāritaṃ narmadātaṭe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Maitreya was the priest of the royal sage Virana; he had a temple of Vishnu built on the bank of the Narmada,

अध्याय ६१

श्लोक 28

पुर्याश् चैवामरावत्या दिशि याम्यां व्यवस्थितम् ।तदायतनमाहात्म्यान् नर्मदायाः प्रभावतः

puryāś caivāmarāvatyā diśi yāmyāṃ vyavasthitam / tadāyatanamāhātmyān narmadāyāḥ prabhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

situated in the southern quarter of the city of Amaravati; by the greatness of that temple and the power of the Narmada

अध्याय ६१

श्लोक 29

मोदते वैष्णवे लोके युगस्यार्द्धं द्विजोत्तमः ।शृणु त्वं यानि तीर्थानि रेवायाः पश्चिमोत्तरे

modate vaiṣṇave loke yugasyārddhaṃ dvijottamaḥ / śṛṇu tvaṃ yāni tīrthāni revāyāḥ paścimottare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

that best of brahmins rejoices in Vishnu's world for half an age. Hear of the holy places on the north-west of the Reva:

अध्याय ६१

श्लोक 30

वनं मेघवनं नाम यज्ञपर्वतम् आश्रितम् ।रन्तिदेवः पुरा तत्र चक्रवर्ती युधिष्ठिर

vanaṃ meghavanaṃ nāma yajñaparvatam āśritam / rantidevaḥ purā tatra cakravartī yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the forest named Meghavana, resting on the mountain of sacrifice; long ago the emperor Rantideva was there, Yudhishthira,

अध्याय ६१

श्लोक 31

गवि नीतं कुलं येन स देवासुरमानुषम् ।पितरो मोचिता येन गोभिर् विनिहताः पुरा

gavi nītaṃ kulaṃ yena sa devāsuramānuṣam / pitaro mocitā yena gobhir vinihatāḥ purā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by whom the race of gods, asuras and men was brought to the cow; by whom the ancestors killed by cows long ago were released,

अध्याय ६१

श्लोक 32

चाण्डालैश् च हता ये च प्राप्नुवन्ति परां गतिम् ।चाण्डालाद् उदकात् सर्पाद् विद्युतो ब्राह्मणाद् अपि

cāṇḍālaiś ca hatā ye ca prāpnuvanti parāṃ gatim / cāṇḍālād udakāt sarpād vidyuto brāhmaṇād api

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and those killed by chandalas reach the supreme goal. Death at the hands of a chandala, by water, a serpent, lightning or even a brahmin,

अध्याय ६१

श्लोक 33

दन्तिभ्यश् च पशुभ्यश् च मरणं पापशालिनाम् ।विष्णोर् बलिप्रदानेन क्रियाणां करणेन च

dantibhyaś ca paśubhyaś ca maraṇaṃ pāpaśālinām / viṣṇor balipradānena kriyāṇāṃ karaṇena ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by elephants and beasts — the deaths of those full of sin — by offering bali to Vishnu and performing rites,

अध्याय ६१

श्लोक 34

तीर्थपिण्डप्रदानेन ते यान्ति परमां गतिम् ।दधीचिर् नाम राजर्षिर् अवन्त्यधिपतिस् तथा

tīrthapiṇḍapradānena te yānti paramāṃ gatim / dadhīcir nāma rājarṣir avantyadhipatis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and by offering pindas at holy places, they go to the supreme goal. There was a royal sage named Dadhichi, lord of Avanti,

अध्याय ६१

श्लोक 35

सर्वधर्मभृतां श्रेष्ठः शक्रतुल्यपराक्रमः ।पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवा विनिर्जिताः

sarvadharmabhṛtāṃ śreṣṭhaḥ śakratulyaparākramaḥ / purā devāsure yuddhe daityair devā vinirjitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

best of all upholders of dharma, valorous as Shakra. Long ago in the war of gods and asuras the gods were conquered by the daityas.

अध्याय ६१

श्लोक 36

देवानां ब्राह्मणानां च हन्तारो दैत्यकण्टकाः ।नष्टाः स्वपापदोषेण सभृत्यकुलबान्धवाः

devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca hantāro daityakaṇṭakāḥ / naṣṭāḥ svapāpadoṣeṇa sabhṛtyakulabāndhavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The daityas, thorns who slew gods and brahmins, perished through the fault of their own sins with servants, family and kin.

अध्याय ६१

श्लोक 37

देवाः समुदिताः सर्वे लोकपालाः सवासवाः ।निर्विघ्नं पृथिवीं कृत्वा लोकं चैव चराचरम्

devāḥ samuditāḥ sarve lokapālāḥ savāsavāḥ / nirvighnaṃ pṛthivīṃ kṛtvā lokaṃ caiva carācaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All the gods rejoiced, the world-guardians with Vasava; having made the earth and the moving and unmoving world free of obstacles,

अध्याय ६१

श्लोक 38

विन्ध्यं गिरिं गतास् ते तु यस्मिन् वहति कल्पगा ।समर्थं भूपतिं ज्ञात्वा दधीचिं कुरुसत्तम

vindhyaṃ giriṃ gatās te tu yasmin vahati kalpagā / samarthaṃ bhūpatiṃ jñātvā dadhīciṃ kurusattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they went to the Vindhya mountain where the Kalpaga flows. Knowing King Dadhichi to be capable, best of the Kurus,

अध्याय ६१

श्लोक 39

दत्तान्य् अस्त्राणि रक्षार्थं तस्य राज्ञः सुरोत्तमैः ।वज्रं शक्तिं तथा पाशं दण्डं खड्गं ध्वजं गदाम्

dattāny astrāṇi rakṣārthaṃ tasya rājñaḥ surottamaiḥ / vajraṃ śaktiṃ tathā pāśaṃ daṇḍaṃ khaḍgaṃ dhvajaṃ gadām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the best of gods gave weapons to that king for protection: the thunderbolt, spear, noose, staff, sword, banner and mace,

अध्याय ६१

श्लोक 40

त्रिशूलं चेति देवानाम् आयुधानि प्रचक्षते ।तानि दत्त्वा यथा न्यायं नाकपृष्ठं मुदा ययुः

triśūlaṃ ceti devānām āyudhāni pracakṣate / tāni dattvā yathā nyāyaṃ nākapṛṣṭhaṃ mudā yayuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the trident — these are called the weapons of the gods. Having given them as was proper, they went joyfully to heaven.

अध्याय ६१

श्लोक 41

पुराणमतमाज्ञाय दधीचिः सत्यविक्रमः ।शापस्यैव भयाद् भीतो नमस्कृत्य प्रगृह्य च

purāṇamatamājñāya dadhīciḥ satyavikramaḥ / śāpasyaiva bhayād bhīto namaskṛtya pragṛhya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Knowing the opinion of the Purana, Dadhichi, of true valour, afraid for fear of a curse, bowed and took them,

अध्याय ६१

श्लोक 42

प्रभावात् तोयतां नीत्वा शरीरान्तर् न्यवेशयत् ।ततः कालान्तरे प्राप्ते दानवा बलदर्पिताः

prabhāvāt toyatāṃ nītvā śarīrāntar nyaveśayat / tataḥ kālāntare prāpte dānavā baladarpitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and by his power turned them into water and placed them within his body. Then, when time had passed, the danavas, proud of their strength,

अध्याय ६१

श्लोक 43

जम्भकुम्भहयग्रीवप्रमुखाः पुनरुत्थिताः ।दानवानां बलं ज्ञात्वा त्रस्ता देवाः सवासवाः

jambhakumbhahayagrīvapramukhāḥ punarutthitāḥ / dānavānāṃ balaṃ jñātvā trastā devāḥ savāsavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

headed by Jambha, Kumbha and Hayagriva, rose again. Knowing the strength of the danavas, the gods with Vasava were terrified;

अध्याय ६१

श्लोक 44

कार्यकाले समुत्पन्ने संस्मृत्यास्त्रायुधानि च ।नारद प्रेषयामासुः दधीचिं प्रति भारत

kāryakāle samutpanne saṃsmṛtyāstrāyudhāni ca / nārada preṣayāmāsuḥ dadhīciṃ prati bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

when the time for action came, remembering the weapons, they sent Narada to Dadhichi, O Bharata.

अध्याय ६१

श्लोक 45

अवन्तीं स पुरीं प्राप्य देवर्षिर् नारदस् तथा ।विवेश भवनं राज्ञो मणिकाञ्चनवेदिकम्

avantīṃ sa purīṃ prāpya devarṣir nāradas tathā / viveśa bhavanaṃ rājño maṇikāñcanavedikam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Reaching the city of Avanti, the divine sage Narada entered the king's palace with its altars of gems and gold.

अध्याय ६१

श्लोक 46

उत्थितो नृपशार्दूलो मुनिं दृष्ट्वा सुतेजसम् ।पूजयित्वा यथा न्यायं हेमकासनसंस्थितम्

utthito nṛpaśārdūlo muniṃ dṛṣṭvā sutejasam / pūjayitvā yathā nyāyaṃ hemakāsanasaṃsthitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The tiger among kings rose, seeing the radiant sage, and worshipped him as was proper, seated on a golden seat.

अध्याय ६१

श्लोक 47

तं तु दृष्ट्वा सुखासीनं राजा वचनम् अब्रवीत् ।किम् अर्थं मानुषे लोके देवलोकात् समागतः

taṃ tu dṛṣṭvā sukhāsīnaṃ rājā vacanam abravīt / kim arthaṃ mānuṣe loke devalokāt samāgataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing him sitting at ease, the king said: "For what purpose have you come from the world of the gods to the world of men?"

अध्याय ६१

श्लोक 48

नारद उवाच: युद्धं महत् समुत्पन्नं देवानां दानवैः सह ।समर्पय त्वं शस्त्राणि क्षीयन्ते दानवा यथा

nārada uvāca: yuddhaṃ mahat samutpannaṃ devānāṃ dānavaiḥ saha / samarpaya tvaṃ śastrāṇi kṣīyante dānavā yathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Narada said: "A great war has arisen between the gods and the danavas; hand over the weapons so that the danavas may be destroyed,

अध्याय ६१

श्लोक 49

कुरु कार्यं च देवानां सत्यधर्मव्रते स्थितः ।दधीचिर् उवाच: शृणु कार्यं च देवर्षे देवानां हितकाम्यया

kuru kāryaṃ ca devānāṃ satyadharmavrate sthitaḥ / dadhīcir uvāca: śṛṇu kāryaṃ ca devarṣe devānāṃ hitakāmyayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and do the work of the gods, abiding in your vow of truth and dharma." Dadhichi said: "Hear, divine sage, the work for the good of the gods:

अध्याय ६१

श्लोक 50

अचिरेणैव कालेन क्षयं यास्यन्ति दानवाः ।मया तान्य् एव शस्त्राणि रक्षणार्थं महामुने

acireṇaiva kālena kṣayaṃ yāsyanti dānavāḥ / mayā tāny eva śastrāṇi rakṣaṇārthaṃ mahāmune

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in a very short time the danavas will be destroyed. Those same weapons, great sage, I drank for safekeeping;

अध्याय ६१

श्लोक 51

आपोभूतानि पीतानि शरीरे सन्ति तानि वै ।उपायेन हि गृह्णन्तु दास्याम्य् एतानि वै पुनः

āpobhūtāni pītāni śarīre santi tāni vai / upāyena hi gṛhṇantu dāsyāmy etāni vai punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

turned to water, they are in my body. Let them take them by some means; I will give them back."

अध्याय ६१

श्लोक 52

इत्युक्त्वा च नृपश्रेष्ठ आजुहाव च गाः पुरा ।मांसादिभक्षितं गोभिर् अस्थिवर्जं विशाम्पते

ityuktvā ca nṛpaśreṣṭha ājuhāva ca gāḥ purā / māṃsādibhakṣitaṃ gobhir asthivarjaṃ viśāmpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, the best of kings summoned cows long ago; his flesh and the rest were eaten by the cows, all but the bones, lord of the people.

अध्याय ६१

श्लोक 53

अस्त्रग्रामस् ततः प्राप्तो लोकपालैर् यथा तथा ।गोनर्दं नाम नगरं तत् तु लोकेषु विश्रुतम्

astragrāmas tataḥ prāpto lokapālair yathā tathā / gonardaṃ nāma nagaraṃ tat tu lokeṣu viśrutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the host of weapons was obtained by the world-guardians as before; the city named Gonarda is renowned in the worlds.

अध्याय ६१

श्लोक 54

दानवा निहता देवैः पुनः सृष्टिः प्रवर्तिता ।अचिन्तयत् तदा तत्र रन्तिदेवो महीपतिः

dānavā nihatā devaiḥ punaḥ sṛṣṭiḥ pravartitā / acintayat tadā tatra rantidevo mahīpatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The danavas were slain by the gods, and creation went on again. Then King Rantideva reflected there:

अध्याय ६१

श्लोक 55

गोविद्युत्पशुचाण्डालसर्पैर्विनिहता नराः ।देवलोकं न ते यान्ति न तेषामुदकक्रिया

govidyutpaśucāṇḍālasarpairvinihatā narāḥ / devalokaṃ na te yānti na teṣāmudakakriyā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Men killed by cows, lightning, beasts, chandalas and serpents do not go to the world of the gods, nor are water-rites done for them."

अध्याय ६१

श्लोक 56

शोचयित्वा चिरं कालं सान्तःपुरपरिग्रहः ।प्रक्षाल्य नर्मदातोये तदस्थीनि व्यसर्जयत्

śocayitvā ciraṃ kālaṃ sāntaḥpuraparigrahaḥ / prakṣālya narmadātoye tadasthīni vyasarjayat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having grieved a long time, with his women and household, he washed those bones in the water of the Narmada and cast them in.

अध्याय ६१

श्लोक 57

लिङ्गं ब्रह्मेश्वरं तत्र यज्ञपर्वतसन्निधौ ।धर्मसंशयम् आपन्नो रन्तिदेवो महीपतिः

liṅgaṃ brahmeśvaraṃ tatra yajñaparvatasannidhau / dharmasaṃśayam āpanno rantidevo mahīpatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There is the linga Brahmeshvara near the mountain of sacrifice. Having fallen into doubt about dharma, King Rantideva

अध्याय ६१

श्लोक 58

पप्रच्छ मुनिशार्दूलान् वशिष्ठप्रमुखान् द्विजान् ।त्रिःप्रदक्षिणम् आवृत्य यथा न्यायम् इदं वचः

papraccha muniśārdūlān vaśiṣṭhapramukhān dvijān / triḥpradakṣiṇam āvṛtya yathā nyāyam idaṃ vacaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

asked the tigers among sages, the brahmins headed by Vasishtha, having circled them three times as was proper, these words:

अध्याय ६१

श्लोक 59

के देशाः पर्वताः पुण्या नद्यः काः कीर्तिताः शुभाः ।नरकस्थान् पितॄन् यत्र तद्वदेयुः समुद्धरेत्

ke deśāḥ parvatāḥ puṇyā nadyaḥ kāḥ kīrtitāḥ śubhāḥ / narakasthān pitṝn yatra tadvadeyuḥ samuddharet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"What regions, mountains and rivers are declared holy and auspicious, where, as they say, one may raise the ancestors who are in hell,

अध्याय ६१

श्लोक 60

अक्षयं च पितृश्राद्धं पितॄणाम् अक्षया गतिः ।ऋषय ऊचुः: मार्कण्डेयाश्रमं गच्छ अस्माभिः सह भूपते

akṣayaṃ ca pitṛśrāddhaṃ pitṝṇām akṣayā gatiḥ / ṛṣaya ūcuḥ: mārkaṇḍeyāśramaṃ gaccha asmābhiḥ saha bhūpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

where the ancestral shraddha is imperishable and the ancestors reach an imperishable goal?" The sages said: "Go with us to Markandeya's hermitage, O king;

अध्याय ६१

श्लोक 61

सो ऽपि सर्वं विजानीयात् कल्पगा तीरमाश्रितः ।तच् छ्रुत्वा रन्तिदेवो ऽपि मुनिभिः परिभाषितः

so 'pi sarvaṃ vijānīyāt kalpagā tīramāśritaḥ / tac chrutvā rantidevo 'pi munibhiḥ paribhāṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he, dwelling on the bank of the Kalpaga, would know it all." Hearing that, Rantideva, as the sages advised,

अध्याय ६१

श्लोक 62

जगाम मुनिभिः सार्द्धं कल्पगातीरवासिनम् ।स राजा ब्राह्मणैः सार्द्धं प्रणिपत्य तथा ऽर्चयत्

jagāma munibhiḥ sārddhaṃ kalpagātīravāsinam / sa rājā brāhmaṇaiḥ sārddhaṃ praṇipatya tathā 'rcayat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

went with the sages to him who dwells on the bank of the Kalpaga; the king with the brahmins bowed and worshipped him,

अध्याय ६१

श्लोक 63

समुत्थायाब्रवीद् वाक्यम् उपविष्टः कुशासने ।मार्कण्डेय उवाच: कान् न मोचयते घोरान् पितॄन् संसारसागरात्

samutthāyābravīd vākyam upaviṣṭaḥ kuśāsane / mārkaṇḍeya uvāca: kān na mocayate ghorān pitṝn saṃsārasāgarāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and rising, seated on a kusha seat, spoke. Markandeya said: "Whom does it not release, even dreadful ancestors, from the ocean of worldly existence?

अध्याय ६१

श्लोक 64

शृण्वन्तु मम वाक्यानि मुनयो विदितात्मनः ।सर्वतीर्थमयी रेवा सर्वार्थात्ममयी शुभा

śṛṇvantu mama vākyāni munayo viditātmanaḥ / sarvatīrthamayī revā sarvārthātmamayī śubhā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Listen to my words, sages who know the self: the Reva is made of all holy places, auspicious and made of the self of all aims;

अध्याय ६१

श्लोक 65

शिवेनैतत् निगदितं पुराणे स्कन्दकीर्तिते ।कुब्जारेवासमायोगे विशेषात् सुरपूजिते

śivenaitat nigaditaṃ purāṇe skandakīrtite / kubjārevāsamāyoge viśeṣāt surapūjite

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

so it was declared by Shiva in the Purana proclaimed by Skanda — especially at the meeting of the Kubja and Reva, worshipped by the gods.

अध्याय ६१

श्लोक 66

तत्र स्नाता दिवं यान्ति ये मृता न पुनर्भवाः ।तत्र श्राद्धेन योगेन पितॄणां परमा गतिः

tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ / tatra śrāddhena yogena pitṝṇāṃ paramā gatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who bathe and die there go to heaven, free of rebirth; by the shraddha rite there the ancestors reach the supreme goal."

अध्याय ६१

श्लोक 67

इदं ते कथितं राजन् कुब्जारेवासमागमे ।अर्चयित्वा महेशानं तत्र बिल्वाम्रकाह्वयम्

idaṃ te kathitaṃ rājan kubjārevāsamāgame / arcayitvā maheśānaṃ tatra bilvāmrakāhvayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This I have told you, O king, of the meeting of the Kubja and Reva; having worshipped Maheshana there, called Bilvamraka,

अध्याय ६१

श्लोक 68

सर्वपापविनिर्मुक्तो गाणपत्यम् अवाप्नुयात् ।सार्धकोटिस् तु कन्यानां तत्र सिद्धिं परां गताः

sarvapāpavinirmukto gāṇapatyam avāpnuyāt / sārdhakoṭis tu kanyānāṃ tatra siddhiṃ parāṃ gatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

freed from all sins one attains the leadership of ganas. A crore and a half of maidens attained supreme perfection there,

अध्याय ६१

श्लोक 69

शप्तास्ताः पूर्वमुनिभिः कामदोषेण भारत ।विद्याधराश् च यक्षाश् च गन्धर्वाः किन्नरास् तथा

śaptāstāḥ pūrvamunibhiḥ kāmadoṣeṇa bhārata / vidyādharāś ca yakṣāś ca gandharvāḥ kinnarās tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

who had been cursed by former sages for the fault of desire, O Bharata; vidyadharas, yakshas, gandharvas and kinnaras,

अध्याय ६१

श्लोक 70

शप्तास्तेनैव दोषेण कुबेरपुरवासिनः ।सर्वे ते सिद्धिम् आपन्नाः कुब्जारेवासमागमे

śaptāstenaiva doṣeṇa kuberapuravāsinaḥ / sarve te siddhim āpannāḥ kubjārevāsamāgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

dwellers in Kubera's city, cursed for that same fault — all of them attained perfection at the meeting of the Kubja and Reva.

अध्याय ६१

श्लोक 71

अमासोमसमायोगे कार्त्तिक्यां चैव पर्वणि ।वाराणसी प्रयागश् च पुष्करं नैमिषं तथा

amāsomasamāyoge kārttikyāṃ caiva parvaṇi / vārāṇasī prayāgaś ca puṣkaraṃ naimiṣaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the conjunction of the new moon with a Monday and on the full moon of Kartika, Varanasi, Prayaga, Pushkara and Naimisha

अध्याय ६१

श्लोक 72

एते स्नातुं समायान्ति कुब्जारेवासमागमे ।श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य शिवलोके महीयते

ete snātuṃ samāyānti kubjārevāsamāgame / śravaṇāt kīrtanād asya śivaloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

come to bathe at the meeting of the Kubja and Reva. By hearing and reciting this one is honoured in Shiva's world.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 61
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.