Skanda Purana· Skanda Purāṇa
63
अध्याय 63 / 116

Adhyaya 63

65 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ65 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६३

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे मातृस्तुतिर्नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ६३ मार्कण्डेय उवाच: रेवातटे महापुण्ये पितॄणां मोक्षणं प्रति ।कुरु यज्ञं महाभाग मुच्यन्ते पितरो यथा

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe mātṛstutirnāma dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 63 mārkaṇḍeya uvāca: revātaṭe mahāpuṇye pitṝṇāṃ mokṣaṇaṃ prati / kuru yajñaṃ mahābhāga mucyante pitaro yathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, O great king, one should go to the excellent Kumaresvara. It is the most famous of all the Tlrthas. It is in the vicinity of Agastyesvara.

अध्याय ६३

श्लोक 2

इति श्रुत्वा महाराज नमस्कृत्य च कल्पगाम् ।वशिष्ठप्रमुखैः सार्द्धं जगाम स्वपुरं नृपः

iti śrutvā mahārāja namaskṛtya ca kalpagām / vaśiṣṭhapramukhaiḥ sārddhaṃ jagāma svapuraṃ nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having heard this, great king, and bowed to the Kalpaga, the king went to his city with Vasishtha and the others.

अध्याय ६३

श्लोक 3

स वत्सानां च लक्षैकमप्रसूतायुतं तथा ।विंशतिः श्यामकर्णानां हयानां च दशायुतम्

sa vatsānāṃ ca lakṣaikamaprasūtāyutaṃ tathā / viṃśatiḥ śyāmakarṇānāṃ hayānāṃ ca daśāyutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A lakh of cows with calves and ten thousand that had not yet calved, twenty of dark-eared horses and a hundred thousand horses,

अध्याय ६३

श्लोक 4

मणिमाणिक्यमुक्तादि भूषितोच्चैः श्रवस्त्विषाम् ।अयुतं च करीन्द्राणां घण्टाभरणशोभिनाम्

maṇimāṇikyamuktādi bhūṣitoccaiḥ śravastviṣām / ayutaṃ ca karīndrāṇāṃ ghaṇṭābharaṇaśobhinām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

adorned with gems, rubies, pearls and the like, radiant as Uchchaihshravas, and ten thousand lordly elephants shining with bells and ornaments —

अध्याय ६३

श्लोक 5

मणिमाणिक्यरत्नानां संख्यां कर्तुं न शक्यते ।नानादेशनृपैः सार्द्धं ब्राह्मणैर् वेदपारगैः

maṇimāṇikyaratnānāṃ saṃkhyāṃ kartuṃ na śakyate / nānādeśanṛpaiḥ sārddhaṃ brāhmaṇair vedapāragaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the gems, rubies and jewels could not be counted — with kings of many lands and brahmins versed in the Veda,

अध्याय ६३

श्लोक 6

वेणुवीणानिनादेन ब्रह्मघोषरवेण च ।आपूरयन् दिशः सर्वा दिवं भूमिं च संस्पृशन्

veṇuvīṇāninādena brahmaghoṣaraveṇa ca / āpūrayan diśaḥ sarvā divaṃ bhūmiṃ ca saṃspṛśan

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with the sound of flutes and vinas and the roar of Vedic chanting, filling all the quarters and touching heaven and earth,

अध्याय ६३

श्लोक 7

हर्षेण महता युक्तो यज्ञसम्भारसंवृतः ।रन्तिदेवो महीपालः कल्पगातीरम् आश्रितः

harṣeṇa mahatā yukto yajñasambhārasaṃvṛtaḥ / rantidevo mahīpālaḥ kalpagātīram āśritaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

filled with great joy, furnished with the materials of sacrifice, King Rantideva came to the bank of the Kalpaga.

अध्याय ६३

श्लोक 8

अनेकभक्षभोज्यानां तत्र संख्या न विद्यते ।अष्टयोजनपर्यन्तं यज्ञयूपाश् च मण्डपाः

anekabhakṣabhojyānāṃ tatra saṃkhyā na vidyate / aṣṭayojanaparyantaṃ yajñayūpāś ca maṇḍapāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There the foods and eatables of many kinds were beyond number; for eight yojanas there were sacrificial posts and pavilions,

अध्याय ६३

श्लोक 9

हेमरत्नमयाः स्तम्भा मणिमौक्तिकभूषिताः ।हिरण्मयानि कुण्डानि वेदिकाश् च सहस्रशः

hemaratnamayāḥ stambhā maṇimauktikabhūṣitāḥ / hiraṇmayāni kuṇḍāni vedikāś ca sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

pillars of gold and jewels adorned with gems and pearls, golden fire-pits and altars by the thousand,

अध्याय ६३

श्लोक 10

स्रुवश् च यज्ञपात्राणि सर्वं स्वर्णम् अयं तथा ।समाहूतास् ततो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

sruvaś ca yajñapātrāṇi sarvaṃ svarṇam ayaṃ tathā / samāhūtās tato devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

spoons and vessels of sacrifice all of gold. Then the gods were invited — Brahma, Vishnu and Maheshvara,

अध्याय ६३

श्लोक 11

चन्द्रादित्यौ ग्रहैः सार्द्धं नक्षत्रध्रुवमण्डलम् ।सिद्धा विद्याधरा यक्षाः सुरासुरमहोरगाः

candrādityau grahaiḥ sārddhaṃ nakṣatradhruvamaṇḍalam / siddhā vidyādharā yakṣāḥ surāsuramahoragāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the moon and sun with the planets, the sphere of stars and the pole, siddhas, vidyadharas, yakshas, gods, asuras and great serpents,

अध्याय ६३

श्लोक 12

देवराजश् च देवाश् च बृहस्पतिपुरोगमाः ।ततो यज्ञः समारब्धो ब्राह्मणैर् वेदपारगैः

devarājaś ca devāś ca bṛhaspatipurogamāḥ / tato yajñaḥ samārabdho brāhmaṇair vedapāragaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the king of the gods and the gods headed by Brihaspati. Then the sacrifice was begun by brahmins versed in the Veda.

अध्याय ६३

श्लोक 13

होमेन तर्पिता देवाः सर्वलोकनिवासिनः ।निर्धूमश् च ज्वलद् वह्णिः सप्तजिह्वासमन्वितः

homena tarpitā devāḥ sarvalokanivāsinaḥ / nirdhūmaś ca jvalad vahṇiḥ saptajihvāsamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the oblation the gods dwelling in all worlds were satisfied; the fire blazed smokeless with its seven tongues,

अध्याय ६३

श्लोक 14

प्रत्यक्षो हव्यवाहश् च स्वयं यज्ञे नराधिप ।ततो निवर्तितो यज्ञो ब्राह्मणैर् आप्तदक्षिणैः

pratyakṣo havyavāhaś ca svayaṃ yajñe narādhipa / tato nivartito yajño brāhmaṇair āptadakṣiṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the bearer of oblations himself was present in the sacrifice, lord of men. Then the sacrifice was completed by brahmins who received fees,

अध्याय ६३

श्लोक 15

घोषणा भ्रामिता राष्ट्रे प्रतीहारैः सहस्रशः ।यो यं कामयते कामं सो ऽत्र तं त्वेत्यसंशयः

ghoṣaṇā bhrāmitā rāṣṭre pratīhāraiḥ sahasraśaḥ / yo yaṃ kāmayate kāmaṃ so 'tra taṃ tvetyasaṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and a proclamation was carried through the kingdom by chamberlains by the thousand: "Whatever desire anyone desires, he shall have it here, without doubt."

अध्याय ६३

श्लोक 16

आहूताः पूर्वजास् तत्र मातृकाः पैतृकास् तथा ।अपमृत्युवशं प्राप्तास् तिर्यग्योनिगताश् च ये

āhūtāḥ pūrvajās tatra mātṛkāḥ paitṛkās tathā / apamṛtyuvaśaṃ prāptās tiryagyonigatāś ca ye

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The ancestors were invited there, of the mother's and the father's lines; those who had come under the sway of untimely death and those gone into animal births —

अध्याय ६३

श्लोक 17

ते सर्वे शुभयोनित्वम् आपन्ना यज्ञयोगतः ।अर्चिता नर्मदादेवीं प्रत्यक्षा रूपधारिणी

te sarve śubhayonitvam āpannā yajñayogataḥ / arcitā narmadādevīṃ pratyakṣā rūpadhāriṇī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all attained auspicious births through the sacrifice. The goddess Narmada was worshipped, present in bodily form;

अध्याय ६३

श्लोक 18

अर्चितो भगवांस् तत्र पार्वत्या सहितो हरः ।श्रीपतिश् च श्रिया सार्द्धं शङ्खचक्रगदाधरः

arcito bhagavāṃs tatra pārvatyā sahito haraḥ / śrīpatiś ca śriyā sārddhaṃ śaṅkhacakragadādharaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the blessed Hara was worshipped there together with Parvati, and the lord of Shri with Shri, bearing conch, discus and mace,

अध्याय ६३

श्लोक 19

शक्रादयस् तथा देवाः सपत्नीका अलंकृताः ।गाश्चाश्वांश् च करीन्द्रांश् च ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत्

śakrādayas tathā devāḥ sapatnīkā alaṃkṛtāḥ / gāścāśvāṃś ca karīndrāṃś ca brāhmaṇebhyo nyavedayat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the gods headed by Shakra with their wives, adorned. He gave cows, horses and lordly elephants to the brahmins,

अध्याय ६३

श्लोक 20

यच् चान्यद् विद्यते किंचिद् धनं धान्यं पयो दधि ।अग्निशौचानि वस्त्राणि सर्वं तेभ्यो न्यवेदयत्

yac cānyad vidyate kiṃcid dhanaṃ dhānyaṃ payo dadhi / agniśaucāni vastrāṇi sarvaṃ tebhyo nyavedayat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and whatever else there was — wealth, grain, milk, curd, fire-cleansed garments — he gave it all to them.

अध्याय ६३

श्लोक 21

युगपत् पूजिता देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।अर्चिता नर्मदादेवी शैलमूले व्यवस्थिता

yugapat pūjitā devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / arcitā narmadādevī śailamūle vyavasthitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The gods Brahma, Vishnu and Maheshvara were worshipped together; the goddess Narmada was worshipped, standing at the foot of the mountain,

अध्याय ६३

श्लोक 22

प्रवाहो निर्गतो यत्र कुब्जारेवासमागमे ।पितरस् तर्पिता देवाः प्राप्ताश् च परमां गतिम्

pravāho nirgato yatra kubjārevāsamāgame / pitaras tarpitā devāḥ prāptāś ca paramāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

where the stream came forth at the meeting of the Kubja and Reva. The ancestors and gods were satisfied and reached the supreme goal.

अध्याय ६३

श्लोक 23

दिव्ययानसमारूढो दधीचिश् च नृपोत्तमः ।शतमष्टोत्तरं पूर्वं पश्चिमं तद् अनन्तरम्

divyayānasamārūḍho dadhīciś ca nṛpottamaḥ / śatamaṣṭottaraṃ pūrvaṃ paścimaṃ tad anantaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The best of kings, Dadhichi too, mounted a divine vehicle; a hundred and eight in front, and behind them after that,

अध्याय ६३

श्लोक 24

देवयानपथे सन्तः शतशो ऽथ नृपोत्तम ।ऊचुश् च देवास् ते सर्वे ब्रह्माद्या रन्तिदेवकम्

devayānapathe santaḥ śataśo 'tha nṛpottama / ūcuś ca devās te sarve brahmādyā rantidevakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the good by the hundreds on the path of the gods, best of kings. And all the gods headed by Brahma said to Rantideva:

अध्याय ६३

श्लोक 25

वृणीष्व भद्रं ते प्रीताः सत्येनानेन भूमिप ।प्राप्तो ऽसि परमं लोकं पितृभिर् मातृभिः सह

vṛṇīṣva bhadraṃ te prītāḥ satyenānena bhūmipa / prāpto 'si paramaṃ lokaṃ pitṛbhir mātṛbhiḥ saha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Choose a boon — blessings on you — we are pleased by this truth, O king; you have reached the supreme world with your fathers and mothers."

अध्याय ६३

श्लोक 26

रन्तिदेवो ऽब्रवीद् वाक्यं यूयं मे वरदा यदि ।कलशः स्थापितो यत्र ब्राह्मणैर् वेदपारगैः

rantidevo 'bravīd vākyaṃ yūyaṃ me varadā yadi / kalaśaḥ sthāpito yatra brāhmaṇair vedapāragaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Rantideva said: "If you are givers of boons to me — where the pot was set up by the brahmins versed in the Veda,

अध्याय ६३

श्लोक 27

चतुर्वेदधरैर्भक्तैः पञ्चब्रह्मतनुः स्वयम् ।शिवलिङ्गं भवेत् तत्र ज्वालामालासमप्रभम्

caturvedadharairbhaktaiḥ pañcabrahmatanuḥ svayam / śivaliṅgaṃ bhavet tatra jvālāmālāsamaprabham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

devotees bearing the four Vedas, let there be a Shiva linga there, whose very body is the five Brahmans, radiant with garlands of flame."

अध्याय ६३

श्लोक 28

यज्ञपर्वतम् आसाद्य प्रवाहो यज्ञनिर्गतः ।स्नाने विनिर्गता कुब्जा चरुके चरुका तथा

yajñaparvatam āsādya pravāho yajñanirgataḥ / snāne vinirgatā kubjā caruke carukā tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Reaching the mountain of sacrifice, a stream came forth from the sacrifice: from the bathing came forth the Kubja, from the charu the Charuka,

अध्याय ६३

श्लोक 29

चर्मिला चाङ्घ्रिमूले तु शिल्पे शिल्पा विनिर्गता ।धनदो देवताश् चान्याः सम्पूज्य प्रणिपत्य च

carmilā cāṅghrimūle tu śilpe śilpā vinirgatā / dhanado devatāś cānyāḥ sampūjya praṇipatya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the Charmila at the foot, and from the craftwork the Shilpa. Kubera and the other gods, having worshipped and bowed,

अध्याय ६३

श्लोक 30

कल्पगां च नमस्कृत्य कामिकं यानम् आश्रिताः ।स्तोत्रं चक्रे महाभाग लिङ्गरूपस्य शूलिनः

kalpagāṃ ca namaskṛtya kāmikaṃ yānam āśritāḥ / stotraṃ cakre mahābhāga liṅgarūpasya śūlinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and bowing to the Kalpaga, mounted vehicles that went at will. The creator of the world, lord of the worlds, fortunate one,

अध्याय ६३

श्लोक 31

लोकनाथो जगत्स्रष्टा प्रणिपत्य यथाविधि ।ब्रह्मो वाच: नास्ति रुद्रसमो देवो नास्ति रुद्रसमो गुरुः

lokanātho jagatsraṣṭā praṇipatya yathāvidhi / brahmo vāca: nāsti rudrasamo devo nāsti rudrasamo guruḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bowing according to rule, composed a hymn to the trident-bearer in linga form. Brahma said: "There is no god equal to Rudra, no guru equal to Rudra.

अध्याय ६३

श्लोक 32

नित्यदामलकायाय स्वप्रभामलमूर्तये ।शिवभस्माङ्गरागाय देवेशाय नमो ऽस्तु ते

nityadāmalakāyāya svaprabhāmalamūrtaye / śivabhasmāṅgarāgāya deveśāya namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Salutation to you, lord of gods, whose body is ever pure, whose form is spotless with its own radiance, whose body-paste is Shiva's ash;

अध्याय ६३

श्लोक 33

नीलकण्ठाय देवाय सर्वायामितमूर्तये ।बहुरूपाय कान्ताय शाश्वताय नमो ऽस्तु ते

nīlakaṇṭhāya devāya sarvāyāmitamūrtaye / bahurūpāya kāntāya śāśvatāya namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

salutation to you, the blue-throated god, whose form is all-embracing and immeasurable, of many forms, lovely and eternal;

अध्याय ६३

श्लोक 34

पराय परमेशाय सर्वज्ञाय नमो ऽस्तु ते ।सर्वप्रणतदेहाय स्वयम् अप्रणताय च

parāya parameśāya sarvajñāya namo 'stu te / sarvapraṇatadehāya svayam apraṇatāya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

salutation to you, the supreme, the supreme Lord, the all-knowing, to whose body all bow and who yourself bow to none;

अध्याय ६३

श्लोक 35

पूज्यानाम् अपि पूज्याय नमस्त्र्यक्षाय शूलिने ।ब्रह्मेन्द्रविष्णुवेद्याय उत्पत्तिस्थितिहेतवे

pūjyānām api pūjyāya namastryakṣāya śūline / brahmendraviṣṇuvedyāya utpattisthitihetave

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

salutation to the three-eyed trident-bearer, worshipful even among the worshipful, known to Brahma, Indra and Vishnu, cause of origin and continuance;

अध्याय ६३

श्लोक 36

देवस्तुत नमस्ते ऽस्तु भुक्तिमुक्तिप्रदाय च ।वामाय वामरूपाय वामोमारोपभासिने

devastuta namaste 'stu bhuktimuktipradāya ca / vāmāya vāmarūpāya vāmomāropabhāsine

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

praised by the gods, salutation to you, giver of enjoyment and liberation; to Vama, of lovely form, shining with lovely Uma beside you,

अध्याय ६३

श्लोक 37

वामकान्तार्धवेहाय ईशानाय नमो ऽस्तु ते ।श्रुत्वा स्तोत्रम् इदं देवो ब्रह्मणः सो ऽमितद्युतिः

vāmakāntārdhavehāya īśānāya namo 'stu te / śrutvā stotram idaṃ devo brahmaṇaḥ so 'mitadyutiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

half of whose body is your lovely beloved — salutation to you, Ishana." Hearing this hymn of Brahma, the god of boundless splendour,

अध्याय ६३

श्लोक 38

वृणीष्व वाञ्छितं यज्ञे वरम् इत्य् आह शङ्करः ।ददामि ते न सन्देहो यस् त्वया वर ईप्सितः

vṛṇīṣva vāñchitaṃ yajñe varam ity āha śaṅkaraḥ / dadāmi te na sandeho yas tvayā vara īpsitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Shankara said: "Choose the boon you desire at the sacrifice; I will give it to you without doubt, whatever boon you wish."

अध्याय ६३

श्लोक 39

उवाच वचनं ब्रह्मा शङ्करं सर्वगं प्रभुम् ।पञ्चवक्त्रं पञ्चलिङ्गं ब्रह्मपूज्यं प्रकीर्तितम्

uvāca vacanaṃ brahmā śaṅkaraṃ sarvagaṃ prabhum / pañcavaktraṃ pañcaliṅgaṃ brahmapūjyaṃ prakīrtitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahma spoke to Shankara, the all-pervading lord: "The five-faced one, the five lingas, declared worthy of Brahma's worship —

अध्याय ६३

श्लोक 40

बिल्वा निवेदिता यस्मिन्न् आम्राश् च विनिवेदिताः ।बिल्वाम्रकन्नाम लिङ्गं संसारार्णवतारणम्

bilvā niveditā yasminn āmrāś ca viniveditāḥ / bilvāmrakannāma liṅgaṃ saṃsārārṇavatāraṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in which bilva fruits were offered and mangoes too were offered — let the linga named Bilvamraka, which carries across the ocean of worldly existence,

अध्याय ६३

श्लोक 41

प्रसिद्धिं परमां यातु भगवंस् त्वत्प्रसादतः ।वामना मेकला यत्र यत्रेदं लिङ्गम् उत्तमम्

prasiddhiṃ paramāṃ yātu bhagavaṃs tvatprasādataḥ / vāmanā mekalā yatra yatredaṃ liṅgam uttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

attain supreme renown by your grace, lord. Where the Vamana and Mekala are, where this excellent linga is,

अध्याय ६३

श्लोक 42

तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र शिवलोकम् अवाप्यते ।इदं वरम् अहं मन्ये लोकानुग्रहकारकम्

tatra snātvā naravyāghra śivalokam avāpyate / idaṃ varam ahaṃ manye lokānugrahakārakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bathing there, tiger among men, Shiva's world is attained. This I regard as the boon that brings grace to the worlds."

अध्याय ६३

श्लोक 43

शङ्करस् तु तथेत्य् एवं प्राह ब्रह्माणम् अव्ययम् ।एवम् उक्त्वा महेशानो गणकोटिसमावृतः

śaṅkaras tu tathety evaṃ prāha brahmāṇam avyayam / evam uktvā maheśāno gaṇakoṭisamāvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Shankara said "So be it" to the imperishable Brahma. Having said this, Maheshana, surrounded by crores of ganas,

अध्याय ६३

श्लोक 44

स्तूयमानः सुरैः सर्वैः जगाम भवनं स्वकम् ।ब्रह्माद्या देवताश् चैव गताः स्वं स्वं निवेशनम्

stūyamānaḥ suraiḥ sarvaiḥ jagāma bhavanaṃ svakam / brahmādyā devatāś caiva gatāḥ svaṃ svaṃ niveśanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

praised by all the gods, went to his own abode, and the gods headed by Brahma went each to his own dwelling.

अध्याय ६३

श्लोक 45

रन्तिदेवः प्रतुष्टाव लिङ्गरूपधरं शिवम् ।निशम्य रन्तिदेवस्य स्तोत्रं प्राह महेश्वरः

rantidevaḥ pratuṣṭāva liṅgarūpadharaṃ śivam / niśamya rantidevasya stotraṃ prāha maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Rantideva praised Shiva bearing the form of the linga; hearing Rantideva's hymn, Maheshvara said:

अध्याय ६३

श्लोक 46

वरं वृणीष्व भद्रं ते स्तोत्रेणानेन सुव्रतं ।रन्तिदेवो ऽब्रवीद् वाक्यं यदि मे वरदः शिवः

varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te stotreṇānena suvrataṃ / rantidevo 'bravīd vākyaṃ yadi me varadaḥ śivaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Choose a boon — blessings on you — for this hymn, man of good vows." Rantideva said: "If Shiva is a giver of boons to me,

अध्याय ६३

श्लोक 47

इदं तीर्थं न मोक्तव्यं महादेव सदा त्वया ।अघौघसमप्लुता ये तु तिर्यग्योनिगता नराः

idaṃ tīrthaṃ na moktavyaṃ mahādeva sadā tvayā / aghaughasamaplutā ye tu tiryagyonigatā narāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

never abandon this holy place, Mahadeva. Those men flooded by masses of sin who have gone into animal births —

अध्याय ६३

श्लोक 48

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यात् ते यान्तु परमां गतिम् ।अत्र यद् दीयते दानं सर्वं भवति चाक्षयम्

asya tīrthasya māhātmyāt te yāntu paramāṃ gatim / atra yad dīyate dānaṃ sarvaṃ bhavati cākṣayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the greatness of this holy place let them go to the supreme goal; whatever gift is given here, let it all be imperishable.

अध्याय ६३

श्लोक 49

इदं वरम् अहं मन्ये यदि तुष्टो ऽसि शङ्कर ।शङ्कर उवाच: अमासोमसमायोगे कार्त्तिक्यां चैव पर्वणि

idaṃ varam ahaṃ manye yadi tuṣṭo 'si śaṅkara / śaṅkara uvāca: amāsomasamāyoge kārttikyāṃ caiva parvaṇi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This I regard as the boon, if you are pleased, Shankara." Shankara said: "At the conjunction of the new moon with a Monday and on the full moon of Kartika,

अध्याय ६३

श्लोक 50

अत्र यद् दीयते दानं तद् अनन्तं समश्नुते ।एतत् ते कथितं राजंस् तीर्थं पापप्रणाशनम्

atra yad dīyate dānaṃ tad anantaṃ samaśnute / etat te kathitaṃ rājaṃs tīrthaṃ pāpapraṇāśanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whatever gift is given here obtains endless fruit." This I have told you, O king, the holy place that destroys sin.

अध्याय ६३

श्लोक 51

विश्वेदेवाः परां सिद्धिम् अस्मिंस् तीर्थे समागताः ।अगस्त्यशौनकश् चैव पराशरो ऽघमर्षणः

viśvedevāḥ parāṃ siddhim asmiṃs tīrthe samāgatāḥ / agastyaśaunakaś caiva parāśaro 'ghamarṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Vishvedevas attained supreme perfection at this holy place; Agastya, Shaunaka, Parashara and Aghamarshana

अध्याय ६३

श्लोक 52

संसिद्धिं परमां प्राप्ता नाना मुनिगणास् तथा ।अत्रायुतं मुनीनां च तपसा दिवमारुहत्

saṃsiddhiṃ paramāṃ prāptā nānā munigaṇās tathā / atrāyutaṃ munīnāṃ ca tapasā divamāruhat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and hosts of other sages attained supreme perfection; here ten thousand sages rose to heaven by austerity.

अध्याय ६३

श्लोक 53

संक्रमे च व्यतीपाते ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ।अमासोमसमायोगे षडशीतिमुखे तथा

saṃkrame ca vyatīpāte grahaṇe candrasūryayoḥ / amāsomasamāyoge ṣaḍaśītimukhe tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the solar transit, at vyatipata, at eclipses of moon and sun, at the conjunction of the new moon with a Monday and at the Shadashitimukha,

अध्याय ६३

श्लोक 54

पुण्यं दशगुणं वृद्धिं सत्यम् एतच् छिवोदितम् ।सपादकोटिस् तीर्थानां कुब्जारेवासमागमे

puṇyaṃ daśaguṇaṃ vṛddhiṃ satyam etac chivoditam / sapādakoṭis tīrthānāṃ kubjārevāsamāgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

merit increases tenfold — this truth was spoken by Shiva. A crore and a quarter of holy places are at the meeting of the Kubja and Reva,

अध्याय ६३

श्लोक 55

दक्षिणोत्तरभागे तु क्रोशमात्रं प्रतिष्ठितम् ।अवशः स्ववशो वा ऽपि प्राणान् यस् तु परित्यजेत्

dakṣiṇottarabhāge tu krośamātraṃ pratiṣṭhitam / avaśaḥ svavaśo vā 'pi prāṇān yas tu parityajet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

established within a krosha on the southern and northern sides. Whoever gives up his life there, helplessly or willingly,

अध्याय ६३

श्लोक 56

राजा वर्षसहस्राणि विद्याधरपुरे भवेत् ।कृमिकीटपतङ्गाद्यास् तीर्थे ऽस्मिन् प्राणमोक्षणे

rājā varṣasahasrāṇi vidyādharapure bhavet / kṛmikīṭapataṅgādyās tīrthe 'smin prāṇamokṣaṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

becomes a king in the city of the vidyadharas for thousands of years. Worms, insects, moths and the like, on giving up life at this holy place,

अध्याय ६३

श्लोक 57

दिव्यं वर्षसहस्रं तु राजा विद्याधरे पुरे ।बिल्वाम्रकं सिद्धलिङ्गं कामभोगफलप्रदम्

divyaṃ varṣasahasraṃ tu rājā vidyādhare pure / bilvāmrakaṃ siddhaliṅgaṃ kāmabhogaphalapradam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

become kings in the city of the vidyadharas for a thousand divine years. Bilvamraka is a Siddhalinga giving the fruits of desire and enjoyment;

अध्याय ६३

श्लोक 58

कुब्जेश्वरं महच् चान्यद् ब्रह्महत्यां व्यपोहति ।अत्रान्तरे महाराज शिवक्षेत्रं विदुर्बुधाः

kubjeśvaraṃ mahac cānyad brahmahatyāṃ vyapohati / atrāntare mahārāja śivakṣetraṃ vidurbudhāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and another great one, Kubjeshvara, removes the sin of killing a brahmin. In this stretch, great king, the wise know Shiva's field.

अध्याय ६३

श्लोक 59

रेवाकुब्जासमायोगे यवानां सप्ततिस्तथा ।अमासोमसमायोगे स्नानाच् छान्तिः प्रकीर्तिता

revākubjāsamāyoge yavānāṃ saptatistathā / amāsomasamāyoge snānāc chāntiḥ prakīrtitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the meeting of the Reva and Kubja, seventy barley-grains' breadth; at the conjunction of the new moon with a Monday, peace is declared from bathing.

अध्याय ६३

श्लोक 60

वाराणसी कुरुक्षेत्रं प्रयागो नैमिषं तथा ।पुष्करं च गया चैव केदारं तीर्थम् उत्तमम्

vārāṇasī kurukṣetraṃ prayāgo naimiṣaṃ tathā / puṣkaraṃ ca gayā caiva kedāraṃ tīrtham uttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Varanasi, Kurukshetra, Prayaga, Naimisha, Pushkara, Gaya and the excellent holy place Kedara —

अध्याय ६३

श्लोक 61

फलम् एतेषु सामान्यम् अमासोमसमागमे ।अक्षयं च फलं प्रोक्तं कुब्जारेवासमागमे

phalam eteṣu sāmānyam amāsomasamāgame / akṣayaṃ ca phalaṃ proktaṃ kubjārevāsamāgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

at these the fruit at the conjunction of the new moon with a Monday is ordinary; at the meeting of the Kubja and Reva the fruit is declared imperishable.

अध्याय ६३

श्लोक 62

तिलोदकप्रदानेन मातृकं पैतृकं सुतः ।नरकाद् उद्धरेत् सर्वान् पूर्वान् अपि परान् अपि

tilodakapradānena mātṛkaṃ paitṛkaṃ sutaḥ / narakād uddharet sarvān pūrvān api parān api

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By giving sesame water a son may raise from hell all his mother's and father's lines, both those before and those after.

अध्याय ६३

श्लोक 63

सो ऽपि राजा गृहं प्राप्तः सर्वान् उद्धृत्य पूर्वजान् ।अयं ते कथितो राजन् कुब्जारेवासमागमः

so 'pi rājā gṛhaṃ prāptaḥ sarvān uddhṛtya pūrvajān / ayaṃ te kathito rājan kubjārevāsamāgamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

That king too reached home, having raised all his forebears. This I have told you, O king, of the meeting of the Kubja and Reva.

अध्याय ६३

श्लोक 64

रन्तिदेवो हरिश्चन्द्रः पुरुहूतः पुरूरवाः ।अत्रेष्ट्वा विविधैर् यज्ञैर् दिव्यन्ति दिवि देववत्

rantidevo hariścandraḥ puruhūtaḥ purūravāḥ / atreṣṭvā vividhair yajñair divyanti divi devavat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Rantideva, Harishchandra, Puruhuta and Pururavas, having sacrificed here with many kinds of sacrifices, shine in heaven like gods.

अध्याय ६३

श्लोक 65

श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य तीर्थस्य नरसत्तम ।सर्वपापविशुद्धात्मा शिवलोके महीयते

śravaṇāt kīrtanād asya tīrthasya narasattama / sarvapāpaviśuddhātmā śivaloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By hearing and reciting of this holy place, best of men, one's self is purified of all sins and one is honoured in Shiva's world.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 63
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.