Skanda Purana· Skanda Purāṇa
65
अध्याय 65 / 116

Adhyaya 65

49 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ49 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६५

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे विष्णुकीर्तनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ६५ मार्कण्डेय उवाच: नर्मदायाम्यभागे तु तीर्थं पापप्रणाशनम् ।माण्डव्यस्याश्रमं पुण्यं सिद्धगन्धर्वसेवितम्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe viṣṇukīrtanaṃ nāma catuḥṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 65 mārkaṇḍeya uvāca: narmadāyāmyabhāge tu tīrthaṃ pāpapraṇāśanam / māṇḍavyasyāśramaṃ puṇyaṃ siddhagandharvasevitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Fools have no happiness. Patients have no happi- ness. One who is not free has no happiness. Particularly a hen- pecked husband (dependent on another i.e. wife) has no happiness. O Visnu, urged by a woman a boon has been granted to the Danava by me: "If you place your hand on anyone's head he will be reduced to a heap of ashes." Told thus by me he has become invincible and immortal, O Kesava. The sinner wishes to kill me. Have you any means of remedy?

अध्याय ६५

श्लोक 2

विभाण्डकश् च गार्ग्यश् च ऋष्यशृङ्गादयस् तथा ।तस्मिन् सहस्रसंख्याता मुनयः शंसितव्रताः

vibhāṇḍakaś ca gārgyaś ca ṛṣyaśṛṅgādayas tathā / tasmin sahasrasaṃkhyātā munayaḥ śaṃsitavratāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He diverted himself very much along with the groups of Maruts. Thereafter Lord (Kr§na) employed his Maya in various ways. He created the month of Vasanta beautified with splen- did gardens and forests abounding in the following trees: A£oka, Bakula, splendid Brahmavrk$a (i.e. Palasa), Srlvrksa, Kapittha, Sirica, Rajacampaka, Sriphala, Tala, Kadamba, Udumbara, Asvattha

अध्याय ६५

श्लोक 3

अशोकवनिकां राजन् छृणु साम्प्रतमुत्तमम् ।तत्र सन्निहितो देव उमया सहितो हरः

aśokavanikāṃ rājan chṛṇu sāmpratamuttamam / tatra sannihito deva umayā sahito haraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A cool breeze blew gently over the splendid forest. Sweet fragrance was wafted by wind and it tickled the sense of smell of the Danava.

अध्याय ६५

श्लोक 4

आविष्टश् चाश्रमे तत्र विशोको विमलः शिवः ।विशोकया सरिच्छ्रेष्ठा नर्मदा यत्र सङ्गता

āviṣṭaś cāśrame tatra viśoko vimalaḥ śivaḥ / viśokayā saricchreṣṭhā narmadā yatra saṅgatā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O lady of splendid eyes, if you are not going to act independently, if you do not wish me (to be your husband), it will end in my death today. It is true.

अध्याय ६५

श्लोक 5

तत्र स्नाता दिवं यान्ति ये मृता न पुनर्भवाः ।अशोकेश्वरलिङ्गम् च प्रत्यक्षं सिद्धिशङ्करम्

tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ / aśokeśvaraliṅgam ca pratyakṣaṃ siddhiśaṅkaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

An auspicious shower of flowers was heaped upon Kesava by the Devas. Delighted and free from feverish mental anguish, all the Devas went to their respective abodes.

अध्याय ६५

श्लोक 6

शापभ्रष्टा द्विजास् तत्र नारदेन विमोचिताः ।तस्य तीर्थस्य माहात्म्यात् मोदन्ते दिवि देवताः

śāpabhraṣṭā dvijās tatra nāradena vimocitāḥ / tasya tīrthasya māhātmyāt modante divi devatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The brahmins fallen by a curse were released there by Narada; by the greatness of that holy place the gods rejoice in heaven.

अध्याय ६५

श्लोक 7

नानावृक्षफलैः पुष्पैः सर्वकामसमन्वितैः ।नाना पक्षिगणैर्जुष्टं नानावृक्षनिषेवितम्

nānāvṛkṣaphalaiḥ puṣpaiḥ sarvakāmasamanvitaiḥ / nānā pakṣigaṇairjuṣṭaṃ nānāvṛkṣaniṣevitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

With flowers and fruits of many trees, endowed with every desire, frequented by many hosts of birds, served by many trees,

अध्याय ६५

श्लोक 8

सिद्धविद्याधरैर् यक्षैर् गन्धर्वैः किन्नरैस् तथा ।वेणुवीणानिनादेन शङ्खवादित्रनिःस्वनैः

siddhavidyādharair yakṣair gandharvaiḥ kinnarais tathā / veṇuvīṇāninādena śaṅkhavāditraniḥsvanaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by siddhas, vidyadharas, yakshas, gandharvas and kinnaras, with the sound of flutes and vinas and the noise of conches and instruments,

अध्याय ६५

श्लोक 9

शोभते सर्वदा राजन् नर्मदा विन्ध्यसङ्गमः ।अशोका देवता यत्र ब्रह्मशक्रपुरोगमाः

śobhate sarvadā rājan narmadā vindhyasaṅgamaḥ / aśokā devatā yatra brahmaśakrapurogamāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the meeting of the Narmada and the Vindhya always shines, O king, where the gods headed by Brahma and Shakra are free of sorrow.

अध्याय ६५

श्लोक 10

विश्वेदेवाश्रमं तद्धि सर्वदेवनमस्कृतम् ।विश्वायाश् च तथा पुत्रा विश्वेदेवाः प्रकीर्तिताः

viśvedevāśramaṃ taddhi sarvadevanamaskṛtam / viśvāyāś ca tathā putrā viśvedevāḥ prakīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

That is the hermitage of the Vishvedevas, saluted by all gods; the sons of Vishva are proclaimed as the Vishvedevas,

अध्याय ६५

श्लोक 11

अशोकवनिकायां च जनयामास कश्यपः ।वैवस्वते ऽन्तरे प्राप्ते त्रेतायां नरसत्तम

aśokavanikāyāṃ ca janayāmāsa kaśyapaḥ / vaivasvate 'ntare prāpte tretāyāṃ narasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and Kashyapa begot them in the Ashoka grove, when the Vaivasvata Manvantara had come, in the Treta age, best of men.

अध्याय ६५

श्लोक 12

पञ्चायुतानि तानि तीर्थानि निवसन्ति शुभानि च ।तत्र सिद्धा च सावित्री देवमातादितिस् तथा

pañcāyutāni tāni tīrthāni nivasanti śubhāni ca / tatra siddhā ca sāvitrī devamātāditis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Fifty thousand auspicious holy places dwell there; there Savitri was perfected, and Aditi, mother of the gods,

अध्याय ६५

श्लोक 13

देवयानी तथेन्द्राणी रोहिणी संभरायणी ।दाक्षायणी लोकवन्द्या लोपामुद्रा महायशा

devayānī tathendrāṇī rohiṇī saṃbharāyaṇī / dākṣāyaṇī lokavandyā lopāmudrā mahāyaśā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Devayani, Indrani, Rohini, Sambharayani, Dakshayani honoured by the world, Lopamudra of great fame,

अध्याय ६५

श्लोक 14

रत्नावली सूर्यभार्या ध्रुवा तारा गणेश्वरी ।अशोकास् तेन विहितास् तत्रस्थाः शतसंख्यकाः

ratnāvalī sūryabhāryā dhruvā tārā gaṇeśvarī / aśokās tena vihitās tatrasthāḥ śatasaṃkhyakāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Ratnavali wife of the Sun, Dhruva, Tara and Ganeshvari; the ashokas planted by him stand there, a hundred in number.

अध्याय ६५

श्लोक 15

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यान् मुच्यते किल्बिषान् नरः ।शुक्लपक्षे चतुर्दश्याम् आश्विने मासि भारत

asya tīrthasya māhātmyān mucyate kilbiṣān naraḥ / śuklapakṣe caturdaśyām āśvine māsi bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the greatness of this holy place a man is freed from sin. On the fourteenth of the bright fortnight in the month of Ashvina, O Bharata,

अध्याय ६५

श्लोक 16

अपुत्रिणी तथा बन्ध्या दुर्भगा भर्तृवर्जिता ।पञ्चरत्नफलैः स्नाता दिव्यकुम्भैः समर्चयेत्

aputriṇī tathā bandhyā durbhagā bhartṛvarjitā / pañcaratnaphalaiḥ snātā divyakumbhaiḥ samarcayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a woman without sons, barren, unlucky or without a husband, bathed with the five gems and fruits, should worship with divine pots;

अध्याय ६५

श्लोक 17

सहस्रजन्म सा भूयः पुत्रिणी सुभगा भवेत् ।अशोकवनिका क्षेत्रे तत्र गौर्या वरः कृतः

sahasrajanma sā bhūyaḥ putriṇī subhagā bhavet / aśokavanikā kṣetre tatra gauryā varaḥ kṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for a thousand births she becomes again blessed with sons and fortune. In the field of the Ashoka grove a boon was granted there by Gauri,

अध्याय ६५

श्लोक 18

यस्मिन् वहति सा देवी नर्मदा सप्तकल्पगा ।तत्रेष्टं धर्मराजेन वरुणेन महात्मना

yasmin vahati sā devī narmadā saptakalpagā / tatreṣṭaṃ dharmarājena varuṇena mahātmanā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

where the goddess Narmada flows through seven kalpas. There Dharmaraja and the great-souled Varuna sacrificed,

अध्याय ६५

श्लोक 19

नैरृत्येन तथान्यैश् च लोकपालैर् यथा विधि ।प्रत्यक्षो हव्यवाहश् च लोकपालानुपागतः

nairṛtyena tathānyaiś ca lokapālair yathā vidhi / pratyakṣo havyavāhaś ca lokapālānupāgataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and Nairritya and the other world-guardians according to rule; the bearer of oblations came in person to the world-guardians.

अध्याय ६५

श्लोक 20

अत्रिर् मरीचिः कश्यपश् चक्रुस् तत्र मखोत्तमम् ।अन्यक्षेत्राच् छतगुणा तत्र दानादिका क्रिया

atrir marīciḥ kaśyapaś cakrus tatra makhottamam / anyakṣetrāc chataguṇā tatra dānādikā kriyā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Atri, Marichi and Kashyapa performed an excellent sacrifice there; giving and other rites there are a hundred times greater than in another field.

अध्याय ६५

श्लोक 21

वाराणसी कुरुक्षेत्रं गया वै नैमिषं तथा ।मायापुरी पुष्करं च प्रयागः शशिभूषणम्

vārāṇasī kurukṣetraṃ gayā vai naimiṣaṃ tathā / māyāpurī puṣkaraṃ ca prayāgaḥ śaśibhūṣaṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Varanasi, Kurukshetra, Gaya and Naimisha, Mayapuri, Pushkara, Prayaga and the moon-crested one,

अध्याय ६५

श्लोक 22

काश्यपी सर्वतीर्थानि यत्र तिष्ठति कल्पगा ।अशोकवनिकायास् तु नान्यत् तीर्थं समं विदुः

kāśyapī sarvatīrthāni yatra tiṣṭhati kalpagā / aśokavanikāyās tu nānyat tīrthaṃ samaṃ viduḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the Kashyapi — all holy places are where the Kalpaga abides; they know no other holy place equal to the Ashoka grove.

अध्याय ६५

श्लोक 23

इष्टं यत्र पुरा राजन् हयमेधं मखोत्तमम् ।ब्रह्मणा मोचिताः पूर्वं विप्राः कौलेययोनितः

iṣṭaṃ yatra purā rājan hayamedhaṃ makhottamam / brahmaṇā mocitāḥ pūrvaṃ viprāḥ kauleyayonitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There long ago the horse sacrifice, the best of rites, was performed, O king; there Brahma long ago released brahmins from the birth of dogs,

अध्याय ६५

श्लोक 24

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यात् पाटलीपुत्रवासिनः ।युधिष्ठिर उवाच: हयमेधमखेनेष्टं कथं तात स्वयम्भुवा

asya tīrthasya māhātmyāt pāṭalīputravāsinaḥ / yudhiṣṭhira uvāca: hayamedhamakheneṣṭaṃ kathaṃ tāta svayambhuvā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

dwellers of Pataliputra, by the greatness of this holy place. Yudhishthira said: How, dear one, did the Self-born perform the horse sacrifice?

अध्याय ६५

श्लोक 25

कथं च मोचिता विप्राः पूर्वं कौलेययोनितः ।को वा राजा पुरा ब्रह्मन् देवराजसमो ऽभवत्

kathaṃ ca mocitā viprāḥ pūrvaṃ kauleyayonitaḥ / ko vā rājā purā brahman devarājasamo 'bhavat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

And how were the brahmins formerly released from the birth of dogs? And who, O brahmin, was the king of old who was equal to the king of the gods?

अध्याय ६५

श्लोक 26

एतत् सर्वं यथा न्यायं शंस मे मुनिसत्तम ।मार्कण्डेय उवाच: शृणु राजन् महाभाग समाख्यानं पुरातनम्

etat sarvaṃ yathā nyāyaṃ śaṃsa me munisattama / mārkaṇḍeya uvāca: śṛṇu rājan mahābhāga samākhyānaṃ purātanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Tell me all this properly, best of sages. Markandeya said: Listen, fortunate king, to an ancient account.

अध्याय ६५

श्लोक 27

अशोकवनिका तीर्थं कल्पगा तटमाश्रितम् ।न जानन्ति महामूढा मनुजाः पापमोहिताः

aśokavanikā tīrthaṃ kalpagā taṭamāśritam / na jānanti mahāmūḍhā manujāḥ pāpamohitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Greatly deluded men, bewildered by sin, do not know the holy place of the Ashoka grove on the bank of the Kalpaga,

अध्याय ६५

श्लोक 28

गुप्ताद् गुप्ततरं तीर्थं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् ।विशोकेश्वरलिङ्गं तु तस्मिन् परमसिद्धिदम्

guptād guptataraṃ tīrthaṃ sarvatīrthottamottamam / viśokeśvaraliṅgaṃ tu tasmin paramasiddhidam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a holy place more secret than the secret, the very best of all holy places; the Vishokeshvara linga there gives supreme success;

अध्याय ६५

श्लोक 29

पूज्यते सिद्धगन्धर्वैर् न तत् पश्यन्ति मानुषाः ।दर्शनात् स्पर्शनात् तस्य ब्रह्महत्यां व्यपोहति

pūjyate siddhagandharvair na tat paśyanti mānuṣāḥ / darśanāt sparśanāt tasya brahmahatyāṃ vyapohati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

it is worshipped by siddhas and gandharvas; men do not see it. By seeing and touching it one removes the sin of killing a brahmin.

अध्याय ६५

श्लोक 30

स्वायम्भुवे ऽन्तरे प्राप्ते आदिकल्पे कृते युगे ।रविश् चन्द्रो महाराज चक्रवर्ती महायशाः

svāyambhuve 'ntare prāpte ādikalpe kṛte yuge / raviś candro mahārāja cakravartī mahāyaśāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When the Svayambhuva Manvantara had come, in the first kalpa, in the Krita age, Ravichandra, great king, a greatly famous emperor,

अध्याय ६५

श्लोक 31

सोमवंशे जनिं प्राप्तः काञ्चीपुरपतिस् तथा ।शशास पृथिवीं सर्वां यथा शक्रस् त्रिविष्टपम्

somavaṃśe janiṃ prāptaḥ kāñcīpurapatis tathā / śaśāsa pṛthivīṃ sarvāṃ yathā śakras triviṣṭapam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

born in the lunar line, lord of Kanchipura, ruled the whole earth as Shakra rules heaven.

अध्याय ६५

श्लोक 32

गतस् तु पृथिवीपालो नानावृक्षसमाकुलम् ।नानापक्षिगणैर्जुष्टं नानामुनिनिषेवतम्

gatas tu pṛthivīpālo nānāvṛkṣasamākulam / nānāpakṣigaṇairjuṣṭaṃ nānāmuniniṣevatam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The lord of the earth went to a place crowded with many trees, frequented by many hosts of birds and served by many sages,

अध्याय ६५

श्लोक 33

यत्रागस्त्येश्वरं नाम शम्भोरायतनं शुभम् ।सेव्यते मुनिभिः सर्वैर् अगस्त्याद् यैस् तपोधनैः

yatrāgastyeśvaraṃ nāma śambhorāyatanaṃ śubham / sevyate munibhiḥ sarvair agastyād yais tapodhanaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

where there is the auspicious shrine of Shambhu named Agastyeshvara, served by all the ascetic sages headed by Agastya.

अध्याय ६५

श्लोक 34

राहुसूर्यसमायोगे रविश्चन्द्रो नृपोत्तमः ।सप्तकल्पवहा यत्र शैलश्चामरकण्टकः

rāhusūryasamāyoge raviścandro nṛpottamaḥ / saptakalpavahā yatra śailaścāmarakaṇṭakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the conjunction of Rahu and the sun, Ravichandra, best of kings, where the Kalpaga of seven kalpas flows and the mountain Amarakantaka is,

अध्याय ६५

श्लोक 35

हस्त्यश्वरथपादातैः सकोशबलवाहनैः ।तपस्यन्तं महात्मानं मुनिसङ्घैः समावृतम्

hastyaśvarathapādātaiḥ sakośabalavāhanaiḥ / tapasyantaṃ mahātmānaṃ munisaṅghaiḥ samāvṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with elephants, horses, chariots and foot soldiers, with treasury, army and vehicles, came to the great-souled one practising austerity, surrounded by throngs of sages,

अध्याय ६५

श्लोक 36

मैत्रावरुणिकं नाम ज्वलन्तमिति पावकम् ।तेषां मध्ये समुत्थाय शाण्डिल्यश् च महातपाः

maitrāvaruṇikaṃ nāma jvalantamiti pāvakam / teṣāṃ madhye samutthāya śāṇḍilyaś ca mahātapāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Maitravaruni, blazing like fire. Rising from among them, Shandilya, of great austerity,

अध्याय ६५

श्लोक 37

उरसा पृथिवीं गत्वा सो ऽगस्तिं परिपृच्छति ।रविश्चन्द्रो महातेजाः समायातस् तवाश्रमम्

urasā pṛthivīṃ gatvā so 'gastiṃ paripṛcchati / raviścandro mahātejāḥ samāyātas tavāśramam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

prostrating himself on the ground, asked Agasti: "Ravichandra of great radiance has come to your hermitage;

अध्याय ६५

श्लोक 38

पुरोहितो ऽहम् अस्यास्मि जानीहि त्वं तपोनिधे ।त्वत् पादार्चनम् आकाङ्क्षी मन्यसे चेद् अनुग्रहः

purohito 'ham asyāsmi jānīhi tvaṃ taponidhe / tvat pādārcanam ākāṅkṣī manyase ced anugrahaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

know that I am his priest, treasury of austerity; he longs to worship your feet, if you deem it a favour."

अध्याय ६५

श्लोक 39

अगस्त्य उवाच: आगच्छतु नृपश्रेष्ठः शीघ्रं सिंहासने स्थितः ।आगतस् तद् अनुज्ञातः पादौ जग्राह तस्य च

agastya uvāca: āgacchatu nṛpaśreṣṭhaḥ śīghraṃ siṃhāsane sthitaḥ / āgatas tad anujñātaḥ pādau jagrāha tasya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Agastya said: "Let the best of kings come quickly." Seated on his throne, the king came with his permission and clasped his feet,

अध्याय ६५

श्लोक 40

अर्घपाद्यैश् च सम्पूज्य पप्रच्छ कुशलं मुनिः ।कुशलं ते महाभाग सान्तः पुरपरिच्छदः

arghapādyaiś ca sampūjya papraccha kuśalaṃ muniḥ / kuśalaṃ te mahābhāga sāntaḥ puraparicchadaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and having honoured him with arghya and foot-water the sage asked how he fared: "Are you well, fortunate one, with your women and retinue?"

अध्याय ६५

श्लोक 41

उवाच वचनं राजा मुनीन्द्रं प्रति भारत ।अद्य मे सफलं जन्म राज्यं जीवनम् एव च

uvāca vacanaṃ rājā munīndraṃ prati bhārata / adya me saphalaṃ janma rājyaṃ jīvanam eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king spoke to the lord of sages, O Bharata: "Today my birth, my kingdom and my life are fruitful,

अध्याय ६५

श्लोक 42

मुक्तश् च किल्बिषाद् अस्मात् त्वात्पादाम्बुजदर्शनात् ।सर्वत्र कल्पगा पुण्या सर्वतीर्थमयी शुभा

muktaś ca kilbiṣād asmāt tvātpādāmbujadarśanāt / sarvatra kalpagā puṇyā sarvatīrthamayī śubhā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and I am freed from sin by the sight of your lotus feet. The Kalpaga is holy everywhere, auspicious and made of all holy places.

अध्याय ६५

श्लोक 43

कस्मिन् स्थाने यजे यज्ञं शंस मे मुनिसत्तम ।यथा संसिद्ध्यते यज्ञः सुराणां तृप्तिर् अक्षया

kasmin sthāne yaje yajñaṃ śaṃsa me munisattama / yathā saṃsiddhyate yajñaḥ surāṇāṃ tṛptir akṣayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In what place shall I perform a sacrifice? Tell me, best of sages, so that the sacrifice may be accomplished and the gods' satisfaction be imperishable.

अध्याय ६५

श्लोक 44

एतत् सर्वं यथा न्यायं त्रिकालज्ञ निवेदय ।अगस्त्य उवाच: शृणु राजन् महाभाग कथ्यमानं निबोध च

etat sarvaṃ yathā nyāyaṃ trikālajña nivedaya / agastya uvāca: śṛṇu rājan mahābhāga kathyamānaṃ nibodha ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Tell me all this properly, knower of the three times." Agastya said: "Listen, fortunate king, and understand what I tell you.

अध्याय ६५

श्लोक 45

शिवेन कथितं पूर्वं पार्वत्याः षण्मुखस्य च ।ब्रह्मविष्ण्वादिदेवानामन्येषां च दिवौकसाम्

śivena kathitaṃ pūrvaṃ pārvatyāḥ ṣaṇmukhasya ca / brahmaviṣṇvādidevānāmanyeṣāṃ ca divaukasām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

It was told long ago by Shiva to Parvati and Shanmukha, to Brahma, Vishnu and the other gods and to the other dwellers in heaven.

अध्याय ६५

श्लोक 46

मया तत्र श्रुतं राजन् मार्कण्डेन चिरायुषा ।तत्ते ऽहं कथयिष्यामि मेकलातीर्थसम्भवम्

mayā tatra śrutaṃ rājan mārkaṇḍena cirāyuṣā / tatte 'haṃ kathayiṣyāmi mekalātīrthasambhavam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I heard it there, O king, together with the long-lived Markandeya; I shall tell you that which arises from the holy places of the Mekala.

अध्याय ६५

श्लोक 47

शृणुध्वं मुनयः सर्वे यत् प्रष्टव्यावतारणम् ।कस्य शक्तिर् महाराज वर्जयित्वा महेश्वरम्

śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve yat praṣṭavyāvatāraṇam / kasya śaktir mahārāja varjayitvā maheśvaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Listen, all you sages, to the descent that is to be asked about. Who has the power, great king, except Maheshvara,

अध्याय ६५

श्लोक 48

प्रमाणं सर्वतीर्थानां संख्यां वा कर्तुम् आदितः ।उद्देशमात्रवक्ता ऽहं मार्कण्डस्य महामुनेः

pramāṇaṃ sarvatīrthānāṃ saṃkhyāṃ vā kartum āditaḥ / uddeśamātravaktā 'haṃ mārkaṇḍasya mahāmuneḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to give the measure or number of all the holy places from the beginning? I merely indicate what the great sage Markandeya told."

अध्याय ६५

श्लोक 49

एतत् ते कथितं राजन् यथावृत्तं पुरातनम्

etat te kathitaṃ rājan yathāvṛttaṃ purātanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This I have told you, O king, as it happened long ago.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 65
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.