Skanda Purana· Skanda Purāṇa
66
अध्याय 66 / 116

Adhyaya 66

62 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ62 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६६

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ६६ मार्कण्डेय उवाच: एवं श्रुतं पुरा राज्ञा रविश्चन्द्रेण धीमता ।उवाच वचनं श्रीमानगस्त्यो मुनिसत्तम

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 66 mārkaṇḍeya uvāca: evaṃ śrutaṃ purā rājñā raviścandreṇa dhīmatā / uvāca vacanaṃ śrīmānagastyo munisattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, O great king, a person should go to the excel- lent Matrtirtha. It is situated on the southern bank of Narmada very near the confluence.

अध्याय ६६

श्लोक 2

सरस्वती न गङ्गा च यमुना वा न सागराः ।न चैवान्यानि तीर्थानि प्रयागप्रमुखान्य् अपि

sarasvatī na gaṅgā ca yamunā vā na sāgarāḥ / na caivānyāni tīrthāni prayāgapramukhāny api

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Neither the Sarasvati nor the Ganga nor the Yamuna nor the oceans, nor other holy places headed by Prayaga —

अध्याय ६६

श्लोक 3

एकैव नर्मदा पुण्या सप्तकल्पवहा शुभा ।लक्षयोजनपर्यन्तं जम्बूद्वीपं प्रकीर्तितम्

ekaiva narmadā puṇyā saptakalpavahā śubhā / lakṣayojanaparyantaṃ jambūdvīpaṃ prakīrtitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the Narmada alone is holy, auspicious, flowing through seven kalpas. Jambudvipa is declared to be a lakh of yojanas in extent;

अध्याय ६६

श्लोक 4

नर्मदातोयपानेन लोकालोके चराचरे ।तपोहीना नराश् चैव ते ऽपि यान्ति शिवालयम्

narmadātoyapānena lokāloke carācare / tapohīnā narāś caiva te 'pi yānti śivālayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by drinking the water of the Narmada, in Lokaloka with the moving and unmoving, even men without austerity go to Shiva's abode.

अध्याय ६६

श्लोक 5

यो ऽयं कामयते कामं स तं प्राप्नोति पुष्कलम् ।साधु साधु महाभाग पृष्टो ऽहं यत् त्वयानघ

yo 'yaṃ kāmayate kāmaṃ sa taṃ prāpnoti puṣkalam / sādhu sādhu mahābhāga pṛṣṭo 'haṃ yat tvayānagha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whatever desire one desires, he obtains it abundantly. Well done, well done, fortunate one, that you have asked me, sinless one.

अध्याय ६६

श्लोक 6

नर्मदा कथिता दिव्या हृद्या कस्य न रोचते ।सन्ति तीर्थानि यावन्ति दक्षिणोत्तरकूलयोः

narmadā kathitā divyā hṛdyā kasya na rocate / santi tīrthāni yāvanti dakṣiṇottarakūlayoḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

To whom would the divine and delightful Narmada, when told of, not be pleasing? As many holy places as there are on the southern and northern banks,

अध्याय ६६

श्लोक 7

त्वत्प्रीतिदानि तावन्ति कथयामि नृपोत्तम ।अन्यानि ग्रन्थलक्षेण न च कीर्तयितुं क्षमः

tvatprītidāni tāvanti kathayāmi nṛpottama / anyāni granthalakṣeṇa na ca kīrtayituṃ kṣamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

so many that give you delight I shall tell, best of kings; others I cannot recount even in a lakh of verses.

अध्याय ६६

श्लोक 8

त्रयो वेदास्त्रयो लोकास् तिस्रः सन्ध्यास्त्रयो ऽग्नयः ।सिद्धगन्धर्वयक्षाश् च सकिन्नरमहोरगाः

trayo vedāstrayo lokās tisraḥ sandhyāstrayo 'gnayaḥ / siddhagandharvayakṣāś ca sakinnaramahoragāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The three Vedas, the three worlds, the three twilights, the three fires, siddhas, gandharvas, yakshas with kinnaras and great serpents,

अध्याय ६६

श्लोक 9

विद्याधरश् चाप्सरसः कल्पगातटमाश्रिताः ।ॐकारादीनि लिङ्गानि वैदूर्यादिनगाः पुरा

vidyādharaś cāpsarasaḥ kalpagātaṭamāśritāḥ / oṃkārādīni liṅgāni vaidūryādinagāḥ purā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

vidyadharas and apsarases rest on the bank of the Kalpaga; the lingas beginning with Omkara and the mountains beginning with Vaidurya of old,

अध्याय ६६

श्लोक 10

द्वापरे च कलिं प्राप्य पावनत्वम् अवाप्नुयुः ।ब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां मर्यादा कथ्यते ऽधुना

dvāpare ca kaliṃ prāpya pāvanatvam avāpnuyuḥ / brahmaviṣṇvādidevānāṃ maryādā kathyate 'dhunā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in the Dvapara and on reaching the Kali, attained purifying power. Now the bounds of the gods Brahma, Vishnu and the rest are told.

अध्याय ६६

श्लोक 11

प्रभाभिर्द्योतमानाया रेवाया दक्षिणोत्तरे ।यज्ञभूमिरियं ख्याता सुरासुरनमस्कृता

prabhābhirdyotamānāyā revāyā dakṣiṇottare / yajñabhūmiriyaṃ khyātā surāsuranamaskṛtā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

South and north of the Reva shining with radiance, this is renowned as the ground of sacrifice, saluted by gods and asuras.

अध्याय ६६

श्लोक 12

अशोकवनिका तत्र तस्या देवो महेश्वरः ।तत्र सिद्ध्यति निर्विघ्नो यज्ञ इत्य् आह शङ्करः

aśokavanikā tatra tasyā devo maheśvaraḥ / tatra siddhyati nirvighno yajña ity āha śaṅkaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Ashoka grove is there, and its god is Maheshvara; there the sacrifice is accomplished without obstacle, so said Shankara."

अध्याय ६६

श्लोक 13

उवाच वचनं राजा अगस्त्यं मुनिसत्तमम् ।स्वस्ति वो ऽस्तु गमिष्यामि त्वया सह महामुने

uvāca vacanaṃ rājā agastyaṃ munisattamam / svasti vo 'stu gamiṣyāmi tvayā saha mahāmune

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king spoke to Agastya, best of sages: "Blessings on you; I shall go with you, great sage."

अध्याय ६६

श्लोक 14

अशोकवनिकां प्राप्तः स राजा मुनिभिर्वृतः ।रेवाया दक्षिणे कूले पुण्यतीर्थेसु शोभने

aśokavanikāṃ prāptaḥ sa rājā munibhirvṛtaḥ / revāyā dakṣiṇe kūle puṇyatīrthesu śobhane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king, surrounded by sages, reached the Ashoka grove, on the southern bank of the Reva, among splendid holy places.

अध्याय ६६

श्लोक 15

दशयोजनपर्यन्तं यज्ञयूपाश् च मण्डपम् ।मणिमाणिक्यरत्नौघैः सर्वद्वारेषु शोभिताः

daśayojanaparyantaṃ yajñayūpāś ca maṇḍapam / maṇimāṇikyaratnaughaiḥ sarvadvāreṣu śobhitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

For ten yojanas there were sacrificial posts and a pavilion, adorned at all the doors with masses of gems, rubies and jewels,

अध्याय ६६

श्लोक 16

पताकाध्वजशोभाड्या नानावस्त्रावगुण्ठिताः ।विश्वामित्रो भरद्वाजः कश्यपो भार्गवस् तथा

patākādhvajaśobhāḍyā nānāvastrāvaguṇṭhitāḥ / viśvāmitro bharadvājaḥ kaśyapo bhārgavas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

rich with the splendour of banners and flags, covered with many cloths. Vishvamitra, Bharadvaja, Kashyapa and Bhargava,

अध्याय ६६

श्लोक 17

ब्रह्मदृश्यो लोमशश् च तथान्ये मुनिसत्तमाः ।वालखिल्या महाभागा मानसा ब्रह्मणः सुताः

brahmadṛśyo lomaśaś ca tathānye munisattamāḥ / vālakhilyā mahābhāgā mānasā brahmaṇaḥ sutāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahmadrishya, Lomasha and other best of sages, the most fortunate Valakhilyas, the mind-born sons of Brahma —

अध्याय ६६

श्लोक 18

एते चान्ये च बहवो मुनयः शंसितव्रताः ।ततः प्रवर्तितो यज्ञो ब्राह्मणैर् आप्तदक्षिणैः

ete cānye ca bahavo munayaḥ śaṃsitavratāḥ / tataḥ pravartito yajño brāhmaṇair āptadakṣiṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

these and many other sages of praised vows. Then the sacrifice was carried on by brahmins who received fees.

अध्याय ६६

श्लोक 19

तृप्ताश् च देवताः सर्वाः प्रतिजग्मुस् त्रिविष्टपम् ।जग्मुः सर्वे च मुदिता मुनयः स्वाश्रमं प्रति

tṛptāś ca devatāḥ sarvāḥ pratijagmus triviṣṭapam / jagmuḥ sarve ca muditā munayaḥ svāśramaṃ prati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All the gods, satisfied, returned to heaven, and all the sages, delighted, went to their own hermitages.

अध्याय ६६

श्लोक 20

ततो निवर्तितो यज्ञो दुर्वासाः कुपितो गतः ।नात्र वैवस्वतो नाहं नारदः पर्वतस् तथा

tato nivartito yajño durvāsāḥ kupito gataḥ / nātra vaivasvato nāhaṃ nāradaḥ parvatas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, when the sacrifice was completed, Durvasas went away angry: "Neither Vaivasvata nor I nor Narada nor Parvata were here;

अध्याय ६६

श्लोक 21

कथं निवर्तितो यज्ञः पापर्कर्मिनराधमैः ।आगतस् तु यमस् तत्र नारदः पर्वतस् तथा

kathaṃ nivartito yajñaḥ pāparkarminarādhamaiḥ / āgatas tu yamas tatra nāradaḥ parvatas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

how was the sacrifice completed by sinful, vile men?" Yama came there, and Narada and Parvata,

अध्याय ६६

श्लोक 22

लेखकश्चित्रगुप्तश् च कालो मृत्युस् तथैव च ।एते च कुपिताः सर्वे यज्ञभागं विना नृप

lekhakaścitraguptaś ca kālo mṛtyus tathaiva ca / ete ca kupitāḥ sarve yajñabhāgaṃ vinā nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the scribe Chitragupta, Kala and Mrityu likewise; all these were angry at being without a share of the sacrifice, O king.

अध्याय ६६

श्लोक 23

तान् सर्वान् कुपितान् दृष्ट्वा रविश्चन्द्रो ऽब्रवीद् वचः ।अशोकेश्वरदेवस्य नर्मदायाः प्रसादतः

tān sarvān kupitān dṛṣṭvā raviścandro 'bravīd vacaḥ / aśokeśvaradevasya narmadāyāḥ prasādataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing them all angry, Ravichandra said: "By the grace of the god Ashokeshvara and of the Narmada,

अध्याय ६६

श्लोक 24

को मे समर्थो विघ्नाय सुरासुरगणेष्व् अपि ।तथैव को ऽन्यो जन्तूनां यज्ञविघ्नस्य हेतवे

ko me samartho vighnāya surāsuragaṇeṣv api / tathaiva ko 'nyo jantūnāṃ yajñavighnasya hetave

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

who among the hosts of gods and asuras is able to obstruct me? And likewise, who else among creatures could be a cause of obstruction to the sacrifice?

अध्याय ६६

श्लोक 25

यज्ञकाले च संप्राप्तो य कश्चिद् अपि मानवः ।पूजनीयस् तथार्च्यश् च यथा देवश्चतुर्भुजः

yajñakāle ca saṃprāpto ya kaścid api mānavaḥ / pūjanīyas tathārcyaś ca yathā devaścaturbhujaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whatever man has come at the time of sacrifice is to be honoured and worshipped like the four-armed god.

अध्याय ६६

श्लोक 26

यथायाता महाभागा ब्रह्मपुत्रा महौजसः ।ददामि वो न सन्देहो मनसा यदभीप्सितम्

yathāyātā mahābhāgā brahmaputrā mahaujasaḥ / dadāmi vo na sandeho manasā yadabhīpsitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As you have come, fortunate and mighty sons of Brahma, I will give you whatever you desire in your minds, without doubt."

अध्याय ६६

श्लोक 27

दुर्वासा उवाच: परिपूज्यश् च नः पुत्रो नारदः पर्वतस् तथा ।एकाकी प्रार्थये नाहं मिलित्वा प्रार्थयामहे

durvāsā uvāca: paripūjyaś ca naḥ putro nāradaḥ parvatas tathā / ekākī prārthaye nāhaṃ militvā prārthayāmahe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Durvasas said: "Our son Narada and Parvata are to be honoured; I do not ask alone; we ask together."

अध्याय ६६

श्लोक 28

रविश्चन्द्र उवाच: यो यं कामयते कामं तं तस्मै प्रददाम्य् अहम् ।इति सर्वे ऽपि तेनैव प्रस्तुता मुनिपुङ्गवाः

raviścandra uvāca: yo yaṃ kāmayate kāmaṃ taṃ tasmai pradadāmy aham / iti sarve 'pi tenaiva prastutā munipuṅgavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Ravichandra said: "Whatever desire anyone desires, I give it to him." Thus all those eminent sages were addressed by him,

अध्याय ६६

श्लोक 29

सुप्रीता विहिता राजन्न् अर्घपाद्यप्रदानतः ।युधिष्ठिर उवाच: मुनयः केन कार्येण पाटलीपुत्रवासिनः

suprītā vihitā rājann arghapādyapradānataḥ / yudhiṣṭhira uvāca: munayaḥ kena kāryeṇa pāṭalīputravāsinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and made well pleased by the giving of arghya and foot-water, O king. Yudhishthira said: For what reason were the sages dwelling in Pataliputra

अध्याय ६६

श्लोक 30

देव्या शप्ताः श्वयोनिं च गता मुक्ताश् च ते कथम् ।मार्कण्डेय उवाच: पुरा तपोधनाः सर्वे जटावल्कलधारिणः

devyā śaptāḥ śvayoniṃ ca gatā muktāś ca te katham / mārkaṇḍeya uvāca: purā tapodhanāḥ sarve jaṭāvalkaladhāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

cursed by the Goddess into the birth of dogs, and how were they freed? Markandeya said: Long ago all the ascetics, wearing matted locks and bark,

अध्याय ६६

श्लोक 31

नैपाले वै पशुपतिं देवदेवं महेश्वरम् ।पूजयन्ति शिवं भक्त्या गौर्या विरहितं हरम्

naipāle vai paśupatiṃ devadevaṃ maheśvaram / pūjayanti śivaṃ bhaktyā gauryā virahitaṃ haram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in Nepal worshipped Pashupati, the god of gods Maheshvara, Shiva, with devotion — Hara without Gauri,

अध्याय ६६

श्लोक 32

अर्धनारीश्वरं देवं सुरासुरनमस्कृतम् ।संशप्तास् तेन कार्येण पार्वत्या लिङ्गभेदिनः

ardhanārīśvaraṃ devaṃ surāsuranamaskṛtam / saṃśaptās tena kāryeṇa pārvatyā liṅgabhedinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

not the god Ardhanarishvara, saluted by gods and asuras; for that deed, as splitters of the linga, they were cursed by Parvati:

अध्याय ६६

श्लोक 33

वर्षं सहस्रं हि मितं श्वयोनिं च गमिष्यथ ।निर्माल्यभक्षकाः पापाश्चण्डद्रव्यस्य भक्षकाः

varṣaṃ sahasraṃ hi mitaṃ śvayoniṃ ca gamiṣyatha / nirmālyabhakṣakāḥ pāpāścaṇḍadravyasya bhakṣakāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"For a thousand years you will go into the birth of dogs, sinners who eat the old offerings, eaters of what belongs to Chanda."

अध्याय ६६

श्लोक 34

तेषां कृते महाराज दुर्वासा नृपम् अब्रवीत् ।श्वयोनिं समनुप्राप्तास् तत्र काले मुनीश्वराः

teṣāṃ kṛte mahārāja durvāsā nṛpam abravīt / śvayoniṃ samanuprāptās tatra kāle munīśvarāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On their behalf, great king, Durvasas said to the king: "Those lords of sages have gone into the birth of dogs at that time;

अध्याय ६६

श्लोक 35

मोचय त्वं ततो राजन्न् अस्मत् प्रियचिकीर्षया ।पार्वत्या ते ऽभिशप्ताश् च नरके मज्जन्ति दारुणे

mocaya tvaṃ tato rājann asmat priyacikīrṣayā / pārvatyā te 'bhiśaptāś ca narake majjanti dāruṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

release them, O king, wishing to do what pleases us; cursed by Parvati, they are sinking in dreadful hell."

अध्याय ६६

श्लोक 36

उवाच वचनं राजा मुनिं दुर्वाससं ततः ।मोचयामि न सन्देहस् तस्मात् पापाद् द्विजोत्तमान्

uvāca vacanaṃ rājā muniṃ durvāsasaṃ tataḥ / mocayāmi na sandehas tasmāt pāpād dvijottamān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king said to the sage Durvasas: "I will release those excellent brahmins from that sin, without doubt."

अध्याय ६६

श्लोक 37

प्रेषिताः किङ्करास् तेन सीदन्तो यत्र ते वने ।प्रणिपत्य च ते सर्वे तानूचुश् च वनेचरान्

preṣitāḥ kiṅkarās tena sīdanto yatra te vane / praṇipatya ca te sarve tānūcuś ca vanecarān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He sent servants to the forest where they were languishing; bowing, they all spoke to those forest-dwellers,

अध्याय ६६

श्लोक 38

स्मारयन्ति पूर्वजातिम् आदिष्टाः प्रभुणा यथा ।ततस् तद् वचनात् प्राप्तास् ते ऽशोकवनिकां द्रुतम्

smārayanti pūrvajātim ādiṣṭāḥ prabhuṇā yathā / tatas tad vacanāt prāptās te 'śokavanikāṃ drutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

reminding them of their former birth, as instructed by their master. Then at their word they quickly came to the Ashoka grove.

अध्याय ६६

श्लोक 39

रविश्चन्द्रश्चक्रवर्ती तान् विलोक्य तपोधनान् ।मुदा परमया युक्तः प्राह तान् प्रहसन्न् इव

raviścandraścakravartī tān vilokya tapodhanān / mudā paramayā yuktaḥ prāha tān prahasann iva

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The emperor Ravichandra, seeing those ascetics, filled with supreme joy, spoke to them as if smiling:

अध्याय ६६

श्लोक 40

अशोकेश्वरदेवस्य मेकलायाः प्रभावतः ।मम दानप्रभावेण महर्षीणां प्रसादतः

aśokeśvaradevasya mekalāyāḥ prabhāvataḥ / mama dānaprabhāveṇa maharṣīṇāṃ prasādataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"By the power of the god Ashokeshvara and of the Mekala, by the power of my gifts and the grace of the great sages,

अध्याय ६६

श्लोक 41

त्यक्त्वा श्वयोनिं मुनयः शिवलोकं प्रयान्तु वै ।एतत् पापं महाघोरं मयि सर्वं निषीदतु

tyaktvā śvayoniṃ munayaḥ śivalokaṃ prayāntu vai / etat pāpaṃ mahāghoraṃ mayi sarvaṃ niṣīdatu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

let the sages leave the birth of dogs and go to Shiva's world; let all this most dreadful sin settle on me."

अध्याय ६६

श्लोक 42

तत्क्षणान् मुक्तशापास्ते कामिकं यानम् आस्थिताः ।ऊचुर् महर्षयो वाक्यं रविश्चन्द्रं शतक्रतुम्

tatkṣaṇān muktaśāpāste kāmikaṃ yānam āsthitāḥ / ūcur maharṣayo vākyaṃ raviścandraṃ śatakratum

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At that moment, freed from the curse, they mounted vehicles that went at will; the great sages said to Ravichandra, a Shatakratu:

अध्याय ६६

श्लोक 43

त्वं माता त्वं पितास्माकं गुरुर्मोक्षप्रदायकः ।एवम् उक्त्वा ययुस् ते तु उमामाहेश्वरं परम्

tvaṃ mātā tvaṃ pitāsmākaṃ gururmokṣapradāyakaḥ / evam uktvā yayus te tu umāmāheśvaraṃ param

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"You are our mother, you our father, our guru, giver of liberation." Having said this, they went to the supreme city of Uma and Maheshvara.

अध्याय ६६

श्लोक 44

साधु साधु महाभाग त्वं तु यज्ञतपोनिधिः ।ना ऽन्यस्त्वया समः कश्चित् सोमवंशे महीपतिः

sādhu sādhu mahābhāga tvaṃ tu yajñataponidhiḥ / nā 'nyastvayā samaḥ kaścit somavaṃśe mahīpatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Well done, well done, fortunate one; you are a treasury of sacrifice and austerity; there is no other king in the lunar line equal to you;

अध्याय ६६

श्लोक 45

त्वया हि निर्जितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।एवम् उक्त्वा सुरश्रेष्ठाः साधुवादैस् तम् आर्चयन्

tvayā hi nirjitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram / evam uktvā suraśreṣṭhāḥ sādhuvādais tam ārcayan

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by you the three worlds with the moving and unmoving have been won." Having said this, the best of gods honoured him with praise.

अध्याय ६६

श्लोक 46

देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च ।दुर्वासा उवाच: क्षत्रियेषु त्वया तुल्यो न दृष्टो न श्रुतो मया

devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ca / durvāsā uvāca: kṣatriyeṣu tvayā tulyo na dṛṣṭo na śruto mayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The drums of the gods sounded and a rain of flowers fell. Durvasas said: "Among kshatriyas I have neither seen nor heard of one equal to you.

अध्याय ६६

श्लोक 47

प्राणत्यागो हि सुकरो धर्मत्यागो हि दुष्करः ।वरं वृणीष्व भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते

prāṇatyāgo hi sukaro dharmatyāgo hi duṣkaraḥ / varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yatte manasi vartate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Giving up life is easy; giving up dharma is hard. Choose a boon — blessings on you — whatever is in your mind."

अध्याय ६६

श्लोक 48

प्रहसन्न् अब्रवीद् वाक्यं राजा दुर्वाससं मुनिम् ।मम दानप्रभावेण नरा दुष्कृतबुद्धयः

prahasann abravīd vākyaṃ rājā durvāsasaṃ munim / mama dānaprabhāveṇa narā duṣkṛtabuddhayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king said with a smile to the sage Durvasas: "By the power of my gifts, let men of evil minds

अध्याय ६६

श्लोक 49

प्राप्नुवन् तु परं लोकं वर एष मम प्रियः ।एवमस्त्विति तस्याग्रे ऽभिधाय मुनिपुङ्गवः

prāpnuvan tu paraṃ lokaṃ vara eṣa mama priyaḥ / evamastviti tasyāgre 'bhidhāya munipuṅgavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

attain the supreme world — this is the boon dear to me." Saying "So be it" before him, the eminent sage,

अध्याय ६६

श्लोक 50

स मुदा परया युक्तस् तत्रैवान्तरधीयत ।तद् दृष्ट्वा तादृशं कर्म राज्ञश् चामिततेजसः

sa mudā parayā yuktas tatraivāntaradhīyata / tad dṛṣṭvā tādṛśaṃ karma rājñaś cāmitatejasaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

filled with supreme joy, vanished right there. Seeing such a deed of the king of boundless radiance,

अध्याय ६६

श्लोक 51

शङ्कया परया युक्तो धर्मराजो ऽब्रवीद् इदम् ।वरं ददामि भद्रं ते यज्ञभागबहिष्कृतः

śaṅkayā parayā yukto dharmarājo 'bravīd idam / varaṃ dadāmi bhadraṃ te yajñabhāgabahiṣkṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Dharmaraja, filled with great apprehension, said this: "I give you a boon — blessings on you — though excluded from the share of the sacrifice.

अध्याय ६६

श्लोक 52

श्वयोनित्वं गता विप्रा मोचिताः कर्मबन्धनात् ।ईदृशं तव सामर्थ्यं जानामि च नृपोत्तम

śvayonitvaṃ gatā viprā mocitāḥ karmabandhanāt / īdṛśaṃ tava sāmarthyaṃ jānāmi ca nṛpottama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahmins gone into the birth of dogs have been released from the bonds of karma; such is your power, I know, best of kings.

अध्याय ६६

श्लोक 53

पृथिव्यां दुष्करं कर्म यज्ञश् चैव विशेषतः ।यो ददाति महाभाग स्वकीयं पुण्यमुत्तमम्

pṛthivyāṃ duṣkaraṃ karma yajñaś caiva viśeṣataḥ / yo dadāti mahābhāga svakīyaṃ puṇyamuttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A deed hard on earth, and sacrifice especially — whoever gives away his own excellent merit, fortunate one,

अध्याय ६६

श्लोक 54

यमलोको जितस् तेन देवलोको जितस् तथा ।वरयोग्यो ऽसि राजेन्द्र सत्यम् एतत् मयोदितम्

yamaloko jitas tena devaloko jitas tathā / varayogyo 'si rājendra satyam etat mayoditam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

has won Yama's world and the world of the gods; you are worthy of a boon, king of kings — this truth I have spoken."

अध्याय ६६

श्लोक 55

रविश्चन्द्र उवाच: यदि तुष्टः सूर्यपुत्र वरं दातुं ममेच्छसि ।मम यज्ञशतेनैव दानेन तपसा तथा

raviścandra uvāca: yadi tuṣṭaḥ sūryaputra varaṃ dātuṃ mamecchasi / mama yajñaśatenaiva dānena tapasā tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Ravichandra said: "If you are pleased, son of the Sun, and wish to give me a boon — by my hundred sacrifices, by my gifts and austerity,

अध्याय ६६

श्लोक 56

पापयोनिगता ये तु ये च दुष्कृतकारिणः ।प्रयान्तु त्वत्प्रसादेन धर्मराज शिवालयम्

pāpayonigatā ye tu ye ca duṣkṛtakāriṇaḥ / prayāntu tvatprasādena dharmarāja śivālayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

let those in sinful births and those who do evil go, by your grace, Dharmaraja, to Shiva's abode.

अध्याय ६६

श्लोक 57

इमं वरम् अहं मन्ये प्रसादः क्रियतां मयि ।यम उवाच: एवं भवतु राजेन्द्र सत्यधर्मपरायण

imaṃ varam ahaṃ manye prasādaḥ kriyatāṃ mayi / yama uvāca: evaṃ bhavatu rājendra satyadharmaparāyaṇa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This I regard as the boon; show me this favour." Yama said: "So be it, king of kings, devoted to truth and dharma;

अध्याय ६६

श्लोक 58

प्राप्नुहि त्वं परं लोकं सत्येनानेन सुव्रत ।यतस् ते मोचिताः सर्वाः कश्मलात् पापयोनयः

prāpnuhi tvaṃ paraṃ lokaṃ satyenānena suvrata / yatas te mocitāḥ sarvāḥ kaśmalāt pāpayonayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

attain the supreme world by this truth, man of good vows, since all those of sinful birth have been released from their impurity by you.

अध्याय ६६

श्लोक 59

क्षत्रियाः शतशो राजन्न् अन्ये चैव सहस्रशः ।पापात् समुद्धृता ये च तेषां संख्या न विद्यते

kṣatriyāḥ śataśo rājann anye caiva sahasraśaḥ / pāpāt samuddhṛtā ye ca teṣāṃ saṃkhyā na vidyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Kshatriyas by the hundreds, O king, and others by the thousands raised from sin — their number cannot be counted."

अध्याय ६६

श्लोक 60

एवमुक्त्वा नृपश्रेष्ठं धर्मराजो महाभुजः ।कामिकं यानमारुह्य सुरासुरनमस्कृतम्

evamuktvā nṛpaśreṣṭhaṃ dharmarājo mahābhujaḥ / kāmikaṃ yānamāruhya surāsuranamaskṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this to the best of kings, mighty-armed Dharmaraja mounted a vehicle that went at will, saluted by gods and asuras,

अध्याय ६६

श्लोक 61

ययौ स्वभवनं राजन् नारदः पर्वतस् तथा ।तस्याम् अशीतिलक्षाणि तीर्थानां नरसत्तम

yayau svabhavanaṃ rājan nāradaḥ parvatas tathā / tasyām aśītilakṣāṇi tīrthānāṃ narasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and went to his own abode, O king, and Narada and Parvata too. In it, best of men, eighty lakhs of holy places

अध्याय ६६

श्लोक 62

अशोकवनिकायां तु कीर्तितानि तवानघ ।श्रवणात् कीर्तनात् तेषां गोसहस्रफलं भवेत्

aśokavanikāyāṃ tu kīrtitāni tavānagha / śravaṇāt kīrtanāt teṣāṃ gosahasraphalaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in the Ashoka grove have been declared to you, sinless one; by hearing and reciting them one gains the fruit of a thousand cows.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 66
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.