Skanda Purana· Skanda Purāṇa
67
अध्याय 67 / 116

Adhyaya 67

54 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ54 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६७

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे ऽशोकवनिकावर्णनो नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ६७ मार्कण्डेय उवाच: अथातः कथयिष्यामि तीर्थं पापप्रणाशनम् ।रेवाया उत्तरे कूले पुरं वागीश्वराभिधम्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe 'śokavanikāvarṇano nāma ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 67 mārkaṇḍeya uvāca: athātaḥ kathayiṣyāmi tīrthaṃ pāpapraṇāśanam / revāyā uttare kūle puraṃ vāgīśvarābhidham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Tirtha well-known as Luhkesvara is situated in the middle of water beyond (the previous Tirtha). It is bowed to by Suras and Asuras.

अध्याय ६७

श्लोक 2

वागुर्नाम नदी तत्र रेवया सह संगता ।तत्र स्नाता दिवं यान्ति ये मृता न पुनर्भवाः

vāgurnāma nadī tatra revayā saha saṃgatā / tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

It is stated in scriptures that when a husband requested (for something) by the wife speaks of various causes (pleads excuses) that woman becomes humiliated. "If you do not honour me (my request), I shall commit suicide."

अध्याय ६७

श्लोक 3

वागीशा तत्र चामुण्डा दानवक्षयकारिणी ।मणिभद्रो वीरभद्रस् तथा ऽन्ये शतशो नृपाः

vāgīśā tatra cāmuṇḍā dānavakṣayakāriṇī / maṇibhadro vīrabhadras tathā 'nye śataśo nṛpāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Do request for whatever has been desired by you, O devotee of good Vratas. I am pleased with you.

अध्याय ६७

श्लोक 4

बभूवुर् मुक्तशापास् ते तीर्थस्यास्य प्रभावतः ।तिलपिण्डप्रदानेन पितॄणां परमा गतिः

babhūvur muktaśāpās te tīrthasyāsya prabhāvataḥ / tilapiṇḍapradānena pitṝṇāṃ paramā gatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This story seems to be a special contribution of Reva Khanda. As PE 127A f notes, it is not traced in any other Purina.

अध्याय ६७

श्लोक 5

ब्रह्मदत्तश्चक्रवर्ती सूर्यवंशे महीपतिः ।अयोध्याधिपतिः श्रीमान् चक्रतुल्यपराक्रमः

brahmadattaścakravartī sūryavaṃśe mahīpatiḥ / ayodhyādhipatiḥ śrīmān cakratulyaparākramaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Accompanied by Uma, the Lord went in the south- ern direction. Extremely frightened, he turned his neck fre- quently to look back (to see how far he followed). When the Lord vanished from the scene, the Daitya fought with the bull. Both of them were very powerful, the most excellent ones among the mighty. They fought each other for three Ghatikas, striking each other with thunderbolt-like hits and the Daitya could not get the chance to touch the head of the bull with the hands.

अध्याय ६७

श्लोक 6

धनधान्यसमायुक्तो भयदारिद्र्यवर्जितः ।प्रजास् तस्मिन् महीपाले सर्वा ऽपि मुदान्विताः

dhanadhānyasamāyukto bhayadāridryavarjitaḥ / prajās tasmin mahīpāle sarvā 'pi mudānvitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

m O Narada, O most excellent one among sages, do you know where Kesava is? Go there and inform Kesava about this."

अध्याय ६७

श्लोक 7

इष्टः क्रतुवरस्तेन नर्मदावागुसङ्गमे ।ब्रह्माद्या देवताः सर्वाः शक्रविष्णुपुरोगमाः

iṣṭaḥ kratuvarastena narmadāvāgusaṅgame / brahmādyā devatāḥ sarvāḥ śakraviṣṇupurogamāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hurry up, Mahadeva; my good Lord, save yourself. No doubt, I shall go to the place where Lord Janardana is present.

अध्याय ६७

श्लोक 8

प्रत्यक्षश् च महेशानो गणेश्वरसमन्वितः ।लोकपालाश् च मरुतश्चन्द्रादित्यौ ध्रुवस् तथा

pratyakṣaś ca maheśāno gaṇeśvarasamanvitaḥ / lokapālāś ca marutaścandrādityau dhruvas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O Lord, this morning, is fruitful unto me, thanks to thy vision. The Devas have ceased to be in good condition and safe. Get up and proceed to them.

अध्याय ६७

श्लोक 9

ऋक्षाणि योगसिद्धाश् च सोममुख्याश् च सर्वशः ।वशिष्ठो मुनिभिः सार्द्धं विदेहाधिपतिस् तथा

ṛkṣāṇi yogasiddhāś ca somamukhyāś ca sarvaśaḥ / vaśiṣṭho munibhiḥ sārddhaṃ videhādhipatis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Fools have no happiness. Patients have no happi- ness. One who is not free has no happiness. Particularly a hen- pecked husband (dependent on another i.e. wife) has no happiness. O Visnu, urged by a woman a boon has been granted to the Danava by me: "If you place your hand on anyone's head he will be reduced to a heap of ashes." Told thus by me he has become invincible and immortal, O Kesava. The sinner wishes to kill me. Have you any means of remedy?

अध्याय ६७

श्लोक 10

एवमाद्याः समाहूता मित्रावरुण एव च ।सर्वे हिरण्मयास् तत्र यज्ञयूपाश् च मण्डपाः

evamādyāḥ samāhūtā mitrāvaruṇa eva ca / sarve hiraṇmayās tatra yajñayūpāś ca maṇḍapāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He diverted himself very much along with the groups of Maruts. Thereafter Lord (Kr§na) employed his Maya in various ways. He created the month of Vasanta beautified with splen- did gardens and forests abounding in the following trees: A£oka, Bakula, splendid Brahmavrk$a (i.e. Palasa), Srlvrksa, Kapittha, Sirica, Rajacampaka, Sriphala, Tala, Kadamba, Udumbara, Asvattha

अध्याय ६७

श्लोक 11

दशयोजनपर्यन्तं यज्ञभूमिर् महीभृतः ।स्वारोचिषे ऽन्तरे राजन्न् आदिकल्पे कृते युगे

daśayojanaparyantaṃ yajñabhūmir mahībhṛtaḥ / svārociṣe 'ntare rājann ādikalpe kṛte yuge

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A cool breeze blew gently over the splendid forest. Sweet fragrance was wafted by wind and it tickled the sense of smell of the Danava.

अध्याय ६७

श्लोक 12

गवां शतसहस्राणि हेमभारान्वितानि च ।हयानां श्यामकर्णानाम् अयुतं साग्रम् एव च

gavāṃ śatasahasrāṇi hemabhārānvitāni ca / hayānāṃ śyāmakarṇānām ayutaṃ sāgram eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O lady of splendid eyes, if you are not going to act independently, if you do not wish me (to be your husband), it will end in my death today. It is true.

अध्याय ६७

श्लोक 13

दन्तिनाम् अयुतं चैव घण्टाभरणभूषितम् ।मणिमाणिक्यम् उक्ताश् च भक्ष्यभोज्यान्य् अनेकधा

dantinām ayutaṃ caiva ghaṇṭābharaṇabhūṣitam / maṇimāṇikyam uktāś ca bhakṣyabhojyāny anekadhā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

An auspicious shower of flowers was heaped upon Kesava by the Devas. Delighted and free from feverish mental anguish, all the Devas went to their respective abodes.

अध्याय ६७

श्लोक 14

एवं राजा ब्रह्मदत्तः सर्वभूपालसत्तमः ।यज्ञं प्रवर्तयामास सर्वसम्भारसंभृतः

evaṃ rājā brahmadattaḥ sarvabhūpālasattamaḥ / yajñaṃ pravartayāmāsa sarvasambhārasaṃbhṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thus King Brahmadatta, best of all kings, furnished with all materials, carried on the sacrifice,

अध्याय ६७

श्लोक 15

वेदनिर्घोषशब्देन गीतवाद्यरवेण च ।नानायानसमारूढैः स्तूयमानो मरुद्गणैः

vedanirghoṣaśabdena gītavādyaraveṇa ca / nānāyānasamārūḍhaiḥ stūyamāno marudgaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with the resounding of Vedic recitation and the sound of song and music, praised by hosts of Maruts mounted on many vehicles.

अध्याय ६७

श्लोक 16

ब्रह्मदत्तस्य यज्ञेन वागीशस्य प्रसादतः ।नर्मदायाः प्रसादेन प्रेतास् तृप्तिं परां गताः

brahmadattasya yajñena vāgīśasya prasādataḥ / narmadāyāḥ prasādena pretās tṛptiṃ parāṃ gatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By Brahmadatta's sacrifice, by the grace of Vagisha and the grace of the Narmada, the pretas attained supreme satisfaction.

अध्याय ६७

श्लोक 17

युधिष्ठिर उवाच: कथं तु ब्रह्मदत्तस्य कल्पगातीरयाजनम् ।कथं प्रेता विनिर्मुक्ताः प्रेतास् ते केन कर्मणा

yudhiṣṭhira uvāca: kathaṃ tu brahmadattasya kalpagātīrayājanam / kathaṃ pretā vinirmuktāḥ pretās te kena karmaṇā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Yudhishthira said: How did Brahmadatta sacrifice on the bank of the Kalpaga? How were the pretas released, and by what deed had they become pretas?

अध्याय ६७

श्लोक 18

एतत् सर्वं यथा न्यायं कथयस्व तपोधन ।मार्कण्डेय उवाच: शृणु राजन् यथा न्यायम् इतिहासं पुरातनम्

etat sarvaṃ yathā nyāyaṃ kathayasva tapodhana / mārkaṇḍeya uvāca: śṛṇu rājan yathā nyāyam itihāsaṃ purātanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Tell me all this properly, rich in austerity. Markandeya said: Listen, O king, to an ancient history, as is fitting.

अध्याय ६७

श्लोक 19

कार्त्तिक्याम् उत्सवं प्राप्य पुष्करे ज्येष्ठपुष्करे ।अयोगन्धः स्वयंभूश् च पुण्डरीकाक्ष एव च

kārttikyām utsavaṃ prāpya puṣkare jyeṣṭhapuṣkare / ayogandhaḥ svayaṃbhūś ca puṇḍarīkākṣa eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On reaching the festival of the full moon of Kartika at Pushkara, at Jyeshthapushkara, Ayogandha, Svayambhu and Pundarikaksha,

अध्याय ६७

श्लोक 20

पितामहः स्वयं तत्र सुरासुरगुरुः पिता ।काव्यश् च होतृसदनौ वेदगर्भः कृतध्वनः

pitāmahaḥ svayaṃ tatra surāsuraguruḥ pitā / kāvyaś ca hotṛsadanau vedagarbhaḥ kṛtadhvanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the Grandsire himself, teacher and father of gods and asuras, Kavya and Hotrisadana, Vedagarbha, Kritadhvana,

अध्याय ६७

श्लोक 21

स्वस्तिकश् चैव सावित्रो वामदेवो ऽघमर्षणः ।एते चान्ये च मुनयो ब्रह्मतेजो ऽशसंभवाः

svastikaś caiva sāvitro vāmadevo 'ghamarṣaṇaḥ / ete cānye ca munayo brahmatejo 'śasaṃbhavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Svastika, Savitra, Vamadeva and Aghamarshana — these and other sages, born of a portion of Brahma's radiance —

अध्याय ६७

श्लोक 22

तथा ते हि यथाशक्ता ऋतुकालाभिगामिनः ।गार्हस्थ्ये च स्थिता भार्या भर्तृशुश्रूषणे रताः

tathā te hi yathāśaktā ṛtukālābhigāminaḥ / gārhasthye ca sthitā bhāryā bhartṛśuśrūṣaṇe ratāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they, according to their ability, approached their wives in season; established in household life, their wives were devoted to serving their husbands,

अध्याय ६७

श्लोक 23

चीरवल्कलधारिण्यः शाकस्यामाकभक्षिकाः ।विषण्णास् तेन धर्मेण सत्यस्ता अप्यगर्हयन्

cīravalkaladhāriṇyaḥ śākasyāmākabhakṣikāḥ / viṣaṇṇās tena dharmeṇa satyastā apyagarhayan

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

wearing rags and bark, eating vegetables and wild millet; dejected by that dharma, even those truthful women reproached them:

अध्याय ६७

श्लोक 24

द्विजस्य षट् च कर्माणि यजनं याजनं तथा ।अध्यापनं चाध्ययनं दानं चैव प्रतिग्रहः

dvijasya ṣaṭ ca karmāṇi yajanaṃ yājanaṃ tathā / adhyāpanaṃ cādhyayanaṃ dānaṃ caiva pratigrahaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"The six duties of a brahmin are sacrificing, officiating at sacrifices, teaching, study, giving and receiving gifts;

अध्याय ६७

श्लोक 25

भूषणं परिधानं च योषितां भर्तृसेवनम् ।एवं च गर्हिता राजन् योषिद्भिः पतयस् तथा

bhūṣaṇaṃ paridhānaṃ ca yoṣitāṃ bhartṛsevanam / evaṃ ca garhitā rājan yoṣidbhiḥ patayas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

ornaments and clothing and service to the husband belong to women." Thus the husbands were reproached by the women, O king,

अध्याय ६७

श्लोक 26

भीतास् ते विस्मिताः सर्वे विषण्णवदनास् तथा ।हरिश्चन्द्रः पुरा राजा न भूतो न भविष्यति

bhītās te vismitāḥ sarve viṣaṇṇavadanās tathā / hariścandraḥ purā rājā na bhūto na bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and they were all afraid, astonished and downcast. "King Harishchandra of old — there has been none like him nor will be,

अध्याय ६७

श्लोक 27

दानेन निर्जितं येन त्रैलोक्यं सचराचरम् ।राहुसूर्यसमायोगे कुरुक्षेत्रं जगाम ह

dānena nirjitaṃ yena trailokyaṃ sacarācaram / rāhusūryasamāyoge kurukṣetraṃ jagāma ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by whose giving the three worlds with moving and unmoving were won; he went to Kurukshetra at the conjunction of Rahu and the sun."

अध्याय ६७

श्लोक 28

त्यक्त्वा ते पुष्करं तीर्थं धनलोभेन मोहिताः ।सहस्रसंख्यामुनयः सभार्याः ससुताश् च ते

tyaktvā te puṣkaraṃ tīrthaṃ dhanalobhena mohitāḥ / sahasrasaṃkhyāmunayaḥ sabhāryāḥ sasutāś ca te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Leaving the holy place Pushkara, deluded by greed for wealth, the sages, a thousand in number, with their wives and sons,

अध्याय ६७

श्लोक 29

यत्र राजा हरिश्चन्द्रः प्रतिग्रहविलिप्सया ।मुनीनाह हरिश्चन्द्रो मुदा परमया युतः

yatra rājā hariścandraḥ pratigrahavilipsayā / munīnāha hariścandro mudā paramayā yutaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

went where King Harishchandra was, eager to receive gifts. Harishchandra, filled with supreme joy, said to the sages:

अध्याय ६७

श्लोक 30

धन्या मे सफला यात्रा कुरुक्षेत्रे रविग्रहे ।क्षुधार्ता दुःखिताश् चैव बाला वृद्धाः कृशातुराः

dhanyā me saphalā yātrā kurukṣetre ravigrahe / kṣudhārtā duḥkhitāś caiva bālā vṛddhāḥ kṛśāturāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Blessed and fruitful is my pilgrimage to Kurukshetra at the eclipse of the sun" — tormented by hunger and suffering, children and elders thin and afflicted,

अध्याय ६७

श्लोक 31

वल्कलाजिनवस्त्राश् च यौवने प्रेतरूपिणः ।यन्नो यूयम् अभिप्राप्ताः पत्नीपुत्रैश् च संयुताः

valkalājinavastrāś ca yauvane pretarūpiṇaḥ / yanno yūyam abhiprāptāḥ patnīputraiś ca saṃyutāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

wearing bark and deerskin, like ghosts in their youth — "since you have come to us with your wives and sons."

अध्याय ६७

श्लोक 32

उवाच वचनं राजा साष्टाङ्गं प्रणिपत्य च ।आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि भवत्कृते

uvāca vacanaṃ rājā sāṣṭāṅgaṃ praṇipatya ca / ādeśo dīyatāṃ mahyaṃ kiṃ karomi bhavatkṛte

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king spoke, prostrating with eight limbs: "Give me your command; what shall I do for you?"

अध्याय ६७

श्लोक 33

एवमुक्त्वा ददौ श्रीमानेकैकस्य पृथक् पृथक् ।लक्षं लक्षं हिरण्यस्य तथा गावः सहस्रशः

evamuktvā dadau śrīmānekaikasya pṛthak pṛthak / lakṣaṃ lakṣaṃ hiraṇyasya tathā gāvaḥ sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, the glorious one gave to each separately a lakh of gold and cows by the thousand,

अध्याय ६७

श्लोक 34

सहस्रं तुरगाणां च दन्तिनां शतम् एव च ।साप्तभौमान् गृहान् रम्यान् हेमप्राकारतोरणान्

sahasraṃ turagāṇāṃ ca dantināṃ śatam eva ca / sāptabhaumān gṛhān ramyān hemaprākāratoraṇān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a thousand horses and a hundred elephants, lovely seven-storeyed houses with golden walls and arches,

अध्याय ६७

श्लोक 35

नानाविधविलासांश् च यथा धनपतिः स्वयम् ।कल्पान्तरे मृता जाताः प्रेतरूपा भयङ्कराः

nānāvidhavilāsāṃś ca yathā dhanapatiḥ svayam / kalpāntare mṛtā jātāḥ pretarūpā bhayaṅkarāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and pleasures of many kinds, as if he were the lord of wealth himself. Dying in another kalpa, they were born in the form of pretas, terrifying,

अध्याय ६७

श्लोक 36

लम्बोष्ठा लम्बवृषणा विकृताननसंयुताः ।प्रतिग्रहप्रभावेण द्विजस्य पतनं ध्रुवम्

lamboṣṭhā lambavṛṣaṇā vikṛtānanasaṃyutāḥ / pratigrahaprabhāveṇa dvijasya patanaṃ dhruvam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with hanging lips and hanging testicles, with deformed faces; by the power of receiving gifts a brahmin's fall is certain.

अध्याय ६७

श्लोक 37

जातिस्मराः स्वं शोचन्ति एकाकीनास् तु ते बहिः ।न भार्या न च मे पुत्रा न भृत्या न च बान्धवाः

jātismarāḥ svaṃ śocanti ekākīnās tu te bahiḥ / na bhāryā na ca me putrā na bhṛtyā na ca bāndhavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Remembering their births, they grieved for themselves, alone outside: "No wife, no sons, no servants, no kin of mine —

अध्याय ६७

श्लोक 38

न ते प्रतिग्रहैर् दग्धा यथा पूर्वं तथैव च ।वयम् एकाकिनो दग्धा वृक्षा इव हविर्भुजा

na te pratigrahair dagdhā yathā pūrvaṃ tathaiva ca / vayam ekākino dagdhā vṛkṣā iva havirbhujā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they were not burned by the gifts as we were; we alone are burned, like trees by fire.

अध्याय ६७

श्लोक 39

राजप्रतिग्रहैर् दग्धा न प्ररोहन्ति मानवाः ।वैश्वानरेण दग्धानां पुनर्जन्म प्रजायते

rājapratigrahair dagdhā na prarohanti mānavāḥ / vaiśvānareṇa dagdhānāṃ punarjanma prajāyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Men burned by gifts from kings do not sprout again; for those burned by fire there is rebirth.

अध्याय ६७

श्लोक 40

न माता न पिता पुत्रो द्रविणं न च बान्धवाः ।यमदूतैर् गृहीतानां धर्म एकः सहानुगः

na mātā na pitā putro draviṇaṃ na ca bāndhavāḥ / yamadūtair gṛhītānāṃ dharma ekaḥ sahānugaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Neither mother nor father nor son nor wealth nor kin — for those seized by Yama's messengers dharma alone is the companion."

अध्याय ६७

श्लोक 41

शोचित्वा सुचिरं कालं भार्यापुत्रविवर्जिताः ।भ्रमित्वा च महीं सर्वां पुष्करं तीर्थमागताः

śocitvā suciraṃ kālaṃ bhāryāputravivarjitāḥ / bhramitvā ca mahīṃ sarvāṃ puṣkaraṃ tīrthamāgatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having grieved a long time, without wives and sons, having wandered the whole earth, they came to the holy place Pushkara.

अध्याय ६७

श्लोक 42

प्रेतरूपान् मुनीन् दृष्ट्वा विषादं परमं गतः ।तान् उवाच मुनिश्रेष्ठः कथं प्रेतत्वम् आगताः

pretarūpān munīn dṛṣṭvā viṣādaṃ paramaṃ gataḥ / tān uvāca muniśreṣṭhaḥ kathaṃ pretatvam āgatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing the sages in the form of pretas, the best of sages fell into the greatest sorrow and said to them: "How have you become pretas?"

अध्याय ६७

श्लोक 43

प्रेता ऊचुः: हरिश्चन्द्रः सत्यधर्म सूर्यवंशे महीपतिः ।अयोध्याधिपतिः श्रीमान् देवतुल्यपराक्रमः

pretā ūcuḥ: hariścandraḥ satyadharma sūryavaṃśe mahīpatiḥ / ayodhyādhipatiḥ śrīmān devatulyaparākramaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The pretas said: "Harishchandra, true to dharma, king in the solar line, the glorious lord of Ayodhya, valorous as a god —

अध्याय ६७

श्लोक 44

तस्य प्रतिग्रहो ऽस्माभिराप्तः सूर्यग्रहे स्थिते ।तेन प्रेतत्वम् आपन्नाः सर्वे ब्रह्मर्षयो मुने

tasya pratigraho 'smābhirāptaḥ sūryagrahe sthite / tena pretatvam āpannāḥ sarve brahmarṣayo mune

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

we received gifts from him when the sun was in eclipse; by that all we brahmin sages became pretas, O sage.

अध्याय ६७

श्लोक 45

एतत् ते कथितं ब्रह्मन् मोक्षो ऽस्माकं विधीयताम् ।भविष्यभूततत्त्वज्ञो ब्रह्मपुत्रस् तपोनिधिः

etat te kathitaṃ brahman mokṣo 'smākaṃ vidhīyatām / bhaviṣyabhūtatattvajño brahmaputras taponidhiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This we have told you, O brahmin; let our release be arranged." The son of Brahma, knower of the truth of future and past, treasury of austerity,

अध्याय ६७

श्लोक 46

उवाच वचनं श्रीमान् नारदस् तांस् तपोधनान् ।कस्मिन्नवसरे पुण्ये कार्त्तिक्यां दिव्यपर्वणि

uvāca vacanaṃ śrīmān nāradas tāṃs tapodhanān / kasminnavasare puṇye kārttikyāṃ divyaparvaṇi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the glorious Narada, said to those ascetics: "On a holy occasion, on the divine festival of the full moon of Kartika,

अध्याय ६७

श्लोक 47

शिवेन कीर्तितं पूर्वं पार्वत्याः षण्मुखस्य च ।श्रुतं मयापि तत्रैव पुराणं स्कन्दकीर्तितम्

śivena kīrtitaṃ pūrvaṃ pārvatyāḥ ṣaṇmukhasya ca / śrutaṃ mayāpi tatraiva purāṇaṃ skandakīrtitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

it was told by Shiva long ago to Parvati and Shanmukha; I too heard there the Purana proclaimed by Skanda.

अध्याय ६७

श्लोक 48

कान्या पापक्षयं कर्तुं शक्ता रेवां विना नृप ।गङ्गाद्याः सरितो विप्राः पुण्यतीर्थास् तथापि च

kānyā pāpakṣayaṃ kartuṃ śaktā revāṃ vinā nṛpa / gaṅgādyāḥ sarito viprāḥ puṇyatīrthās tathāpi ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

What other river can destroy sin except the Reva, O king? The Ganga and other rivers, brahmins, and holy places too —

अध्याय ६७

श्लोक 49

वागीशं च पुरं तत्र नर्मदातटमाश्रितम् ।अध्वरे ब्रह्मदत्तस्य मोक्षणं तु भविष्यति

vāgīśaṃ ca puraṃ tatra narmadātaṭamāśritam / adhvare brahmadattasya mokṣaṇaṃ tu bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the city of Vagisha there, resting on the bank of the Narmada: at Brahmadatta's sacrifice there will be release."

अध्याय ६७

श्लोक 50

उद्देशं तु ततो दत्त्वा नारदस्त्रिदिवं गतः ।ते ऽपि प्रेता महाभाग ध्यात्वा शिवम् उमापतिम्

uddeśaṃ tu tato dattvā nāradastridivaṃ gataḥ / te 'pi pretā mahābhāga dhyātvā śivam umāpatim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having given the direction, Narada went to heaven. And those pretas, fortunate one, meditating on Shiva, husband of Uma,

अध्याय ६७

श्लोक 51

अभिजग्मुस् तम् उद्देशं वागीशपुरम् उत्तमम् ।तत्र स्नात्वाभ्यर्च्य शिवं हरिं भास्करम् एव च

abhijagmus tam uddeśaṃ vāgīśapuram uttamam / tatra snātvābhyarcya śivaṃ hariṃ bhāskaram eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

went to that region, the excellent city of Vagisha; bathing there and worshipping Shiva, Hari and the sun,

अध्याय ६७

श्लोक 52

अध्वरे ब्रह्मदत्तस्य मुक्ताः सर्वे ऽपि किल्बिषात् ।ब्रह्मयानं समारुह्य ब्रह्मलोकं समागताः

adhvare brahmadattasya muktāḥ sarve 'pi kilbiṣāt / brahmayānaṃ samāruhya brahmalokaṃ samāgatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

at Brahmadatta's sacrifice they were all freed from sin; mounting Brahma's vehicle they came to Brahma's world,

अध्याय ६७

श्लोक 53

प्रतपन्ति यथादित्या ब्रह्मतेजोवपुर्धराः ।तस्योपरि नरेशस्य पुष्पवृष्टिः पपात वै

pratapanti yathādityā brahmatejovapurdharāḥ / tasyopari nareśasya puṣpavṛṣṭiḥ papāta vai

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

shining like suns, bearing bodies of Brahma's radiance; a rain of flowers fell upon the king.

अध्याय ६७

श्लोक 54

एतत् ते कथितं राजन् यथावृत्तं पुरातनम् ।श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य गोसहस्रफलं लभेत्

etat te kathitaṃ rājan yathāvṛttaṃ purātanam / śravaṇāt kīrtanād asya gosahasraphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This I have told you, O king, as it happened long ago; by hearing and reciting it one gains the fruit of a thousand cows.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 67
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.