Skanda Purana· Skanda Purāṇa
69
अध्याय 69 / 116

Adhyaya 69

51 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ51 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६९

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे वाराहमहिमानुवर्णनो नामाष्टषष्टितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ६९ मार्कण्डेय उवाच: ततो देवपथं तीर्थं सर्वदेवमयं शुभम् ।तत्र स्नातश् च विधिवत् सर्वयज्ञफलं लभेत्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe vārāhamahimānuvarṇano nāmāṣṭaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 69 mārkaṇḍeya uvāca: tato devapathaṃ tīrthaṃ sarvadevamayaṃ śubham / tatra snātaś ca vidhivat sarvayajñaphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then one should go to the excellent Mahgalesvara installed by the Son of the Earth (i.e. Mars) with a desire for the welfare of all people.

अध्याय ६९

श्लोक 2

मासे मासे कुशाग्रेण सोमयागं करोति यः ।स रेवाजलपूतस्य कलां नार्हति षोडशीम्

māse māse kuśāgreṇa somayāgaṃ karoti yaḥ / sa revājalapūtasya kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O excellent king, (he should observe) the Caturthi- angaraka-vrata, at the conclusion of which a cow along with bulls capable to carry the yoke is given to a Brahmana couple (man and wife). The Brahmana should be learned and a master of the Veda. The gift should be given with God Siva in view saying, "May Mahadeva, the bull-emblemed Lord, accompa- nied by his wife be pleased." O son of Pandu, gift of a pair of red clothes should be made. The bearers of yoke (bulls) may be red in colour, or white or black. An umbrella, auspicious bed, red garlands and unguents should be given with a pure heart, O excellent son of Pandu.

अध्याय ६९

श्लोक 3

लिङ्गं देवपथं नाम सुरासुरनमस्कृतम् ।श्रद्धया तद् दर्शनेन पितॄणां परमा गतिः

liṅgaṃ devapathaṃ nāma surāsuranamaskṛtam / śraddhayā tad darśanena pitṝṇāṃ paramā gatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The linga named Devapatha is saluted by gods and asuras; seeing it with faith brings the supreme goal to the ancestors.

अध्याय ६९

श्लोक 4

चैत्रे मासे चतुर्दश्या पक्षयोर् उभयोर् अपि ।स्नानार्थं सर्वतीर्थानि जग्मुः कर्तुं च सत्क्रियाम्

caitre māse caturdaśyā pakṣayor ubhayor api / snānārthaṃ sarvatīrthāni jagmuḥ kartuṃ ca satkriyām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the month of Chaitra, on the fourteenth of both fortnights, all the holy places went there to bathe and to perform worthy rites.

अध्याय ६९

श्लोक 5

यद्देवलोके देवानाम् ईप्सितं च नृपध्वज ।सहस्राणि मुनीन्द्राणां तस्मिंश् शिवमुपासते

yaddevaloke devānām īpsitaṃ ca nṛpadhvaja / sahasrāṇi munīndrāṇāṃ tasmiṃś śivamupāsate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

That which is desired by the gods in the world of the gods, O banner of kings — thousands of lords of sages worship Shiva there,

अध्याय ६९

श्लोक 6

चान्द्रायणपराः केचिद् ब्रह्मकूर्चपरास् तथा ।कन्दमूलफलाहारा जलाहारा जलप्रियाः

cāndrāyaṇaparāḥ kecid brahmakūrcaparās tathā / kandamūlaphalāhārā jalāhārā jalapriyāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some devoted to the chandrayana, others to the brahmakurcha, living on bulbs, roots and fruits, living on water, delighting in water,

अध्याय ६९

श्लोक 7

अग्निहोत्रपरा नित्यं तथा हुतहुताशनाः ।उपासते देवपथं संसिद्धिं परमां गताः

agnihotraparā nityaṃ tathā hutahutāśanāḥ / upāsate devapathaṃ saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

ever devoted to the agnihotra and offering into the fire; they worship Devapatha and have attained supreme perfection.

अध्याय ६९

श्लोक 8

अथान्यत् संप्रवक्ष्यामि तीर्थं पापप्रणाशनम् ।सहस्रयज्ञं परमं सर्वकामफलप्रदम्

athānyat saṃpravakṣyāmi tīrthaṃ pāpapraṇāśanam / sahasrayajñaṃ paramaṃ sarvakāmaphalapradam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Now I shall tell of another holy place that destroys sin, the supreme Sahasrayajna, giving the fruit of all desires.

अध्याय ६९

श्लोक 9

एकादश्यां मार्गशीर्षे पूजयित्वा जनार्दनम् ।सहस्रयज्ञस्येष्टस्य फलं प्राप्नोति मानवः

ekādaśyāṃ mārgaśīrṣe pūjayitvā janārdanam / sahasrayajñasyeṣṭasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Worshipping Janardana there on the eleventh of Margashirsha, a man obtains the fruit of having performed a thousand sacrifices.

अध्याय ६९

श्लोक 10

न पश्येद् यमलोकं च तिर्यग्योनिं न गच्छति ।तीर्थस्यास्य प्रभावेण नरो विगतकल्मषः

na paśyed yamalokaṃ ca tiryagyoniṃ na gacchati / tīrthasyāsya prabhāveṇa naro vigatakalmaṣaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He does not see Yama's world nor go into animal births; by the power of this holy place a man is freed of impurity.

अध्याय ६९

श्लोक 11

एतत् ते कथितं राजन् पुण्याख्यानम् अनुत्तमम् ।श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य विष्णुलोके महीयते

etat te kathitaṃ rājan puṇyākhyānam anuttamam / śravaṇāt kīrtanād asya viṣṇuloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This I have told you, O king, the unsurpassed holy account; by hearing and reciting it one is honoured in Vishnu's world.

अध्याय ६९

श्लोक 12

शुक्लतीर्थं ततो गच्छेत् सर्वतीर्थमयं शुभम् ।यत्र स्नातो ऽपि लभते दशधेनुफलं नरः

śuklatīrthaṃ tato gacchet sarvatīrthamayaṃ śubham / yatra snāto 'pi labhate daśadhenuphalaṃ naraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then one should go to Shuklatirtha, auspicious and containing all holy places, where by merely bathing a man gains the fruit of ten cows.

अध्याय ६९

श्लोक 13

शुक्लीकृतास् तेन देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।सपादकोटिस्तीर्थानां शुक्लतीर्थे व्यवस्थिता

śuklīkṛtās tena devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / sapādakoṭistīrthānāṃ śuklatīrthe vyavasthitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By it the gods Brahma, Vishnu and Maheshvara were made white; a crore and a quarter of holy places are established at Shuklatirtha.

अध्याय ६९

श्लोक 14

अष्टहस्तप्रमाणं च शुक्लतीर्थं युधिष्ठिर ।तत्र कालाग्निरुद्रश् च श्रीकण्ठश् च तथा परः

aṣṭahastapramāṇaṃ ca śuklatīrthaṃ yudhiṣṭhira / tatra kālāgnirudraś ca śrīkaṇṭhaś ca tathā paraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Shuklatirtha measures eight cubits, Yudhishthira; there are Kalagnirudra, Shrikantha and another,

अध्याय ६९

श्लोक 15

तैस् तैस् तपोभिरुग्रैश् च तत्र सिद्धिं परा गताः ।शुक्लतीर्थप्रभावेण मोदन्ते दिवि देवताः

tais tais tapobhirugraiś ca tatra siddhiṃ parā gatāḥ / śuklatīrthaprabhāveṇa modante divi devatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

who attained supreme perfection there by their various fierce austerities; by the power of Shuklatirtha the gods rejoice in heaven.

अध्याय ६९

श्लोक 16

शक्रो ऽपि च पुराध्यक्षं देवदेवम् उमापतिम् ।रेवातोयेन संस्नाप्य बिल्वपत्रैः समार्चयत्

śakro 'pi ca purādhyakṣaṃ devadevam umāpatim / revātoyena saṃsnāpya bilvapatraiḥ samārcayat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Shakra too bathed the god of gods, husband of Uma, lord of the cities, with the water of the Reva and worshipped him with bilva leaves.

अध्याय ६९

श्लोक 17

पौर्णमास्याम् अमावस्यां सोमः सूर्यः प्रभावतीम् ।तत्र स्नातो ग्रहैः सार्द्धं नक्षत्रध्रुवमण्डलैः

paurṇamāsyām amāvasyāṃ somaḥ sūryaḥ prabhāvatīm / tatra snāto grahaiḥ sārddhaṃ nakṣatradhruvamaṇḍalaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On the full moon and the new moon the Moon and Sun bathed there at Prabhavati together with the planets and the spheres of stars and the pole;

अध्याय ६९

श्लोक 18

तेन देवाश् च दीव्यन्ते शुक्लतीर्थप्रभावतः ।कश्यपस्याश्रमं पुण्यं सुरसिद्धनिषेवितम्

tena devāś ca dīvyante śuklatīrthaprabhāvataḥ / kaśyapasyāśramaṃ puṇyaṃ surasiddhaniṣevitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

thereby the gods shine, by the power of Shuklatirtha. The holy hermitage of Kashyapa is frequented by gods and siddhas;

अध्याय ६९

श्लोक 19

मुनीनाम् अयुतं तत्र स्वयं तिष्ठति भारत ।कन्दमूलफलाहारा जलाहारास् तथा परे

munīnām ayutaṃ tatra svayaṃ tiṣṭhati bhārata / kandamūlaphalāhārā jalāhārās tathā pare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

ten thousand sages dwell there in person, O Bharata, living on bulbs, roots and fruits, others living on water,

अध्याय ६९

श्लोक 20

शाकाहारा निराहारा ब्रह्मकूर्चास् तथा परे ।चान्द्रायणपराः केचिदन्ये मासोपवासिनः

śākāhārā nirāhārā brahmakūrcās tathā pare / cāndrāyaṇaparāḥ kecidanye māsopavāsinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

others on vegetables, others fasting, others practising the brahmakurcha, some devoted to the chandrayana, others fasting for a month.

अध्याय ६९

श्लोक 21

ऋषिकोट्यस् त्रयस्त्रिंशच् छुक्लेश्वरमुपासते ।राहुग्रस्ते तथा चन्द्रे पौर्णमास्यां तिथौ तथा

ṛṣikoṭyas trayastriṃśac chukleśvaramupāsate / rāhugraste tathā candre paurṇamāsyāṃ tithau tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thirty-three crores of sages worship Shukleshvara. When the moon is seized by Rahu, and on the full-moon day,

अध्याय ६९

श्लोक 22

आयान्ति सर्वतीर्थानि स्नातुम् एतच् छिवोदितम् ।स्थानेश्वरे यत्फलं स्याद् राहुसूर्यसमागमे

āyānti sarvatīrthāni snātum etac chivoditam / sthāneśvare yatphalaṃ syād rāhusūryasamāgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all the holy places come to bathe here — this was spoken by Shiva. Whatever fruit there would be at Sthaneshvara at the conjunction of Rahu and the sun,

अध्याय ६९

श्लोक 23

तत्फलं प्राप्नुयात् सर्वं शुक्लतीर्थे न संशयः ।हेमधेनुधरादीनि रूप्यदा गजदास् तथा

tatphalaṃ prāpnuyāt sarvaṃ śuklatīrthe na saṃśayaḥ / hemadhenudharādīni rūpyadā gajadās tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

that whole fruit one obtains at Shuklatirtha, no doubt. Those who give golden cows, land and the like, silver and elephants —

अध्याय ६९

श्लोक 24

एतद् दत्त्वा महाराज पुण्यसंख्या न विद्यते ।धनदेन कुबेरेण देवगन्धर्वदानवैः

etad dattvā mahārāja puṇyasaṃkhyā na vidyate / dhanadena kubereṇa devagandharvadānavaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

giving these here, great king, there is no counting the merit. By Kubera the giver of wealth and by gods, gandharvas and danavas,

अध्याय ६९

श्लोक 25

राहुसूर्यसमायोगे शुक्लतीर्थे महेश्वरः ।चन्दनागुरुकर्पूरपुष्पमालाभिर् अर्चितः

rāhusūryasamāyoge śuklatīrthe maheśvaraḥ / candanāgurukarpūrapuṣpamālābhir arcitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

at the conjunction of Rahu and the sun, Maheshvara at Shuklatirtha was worshipped with sandal, aloe, camphor and garlands of flowers,

अध्याय ६९

श्लोक 26

वितानध्वजमुख्यैश् च दीपमालाप्रबोधनैः ।अस्य तीर्थप्रभावेण यक्षराजो धनेश्वरः

vitānadhvajamukhyaiś ca dīpamālāprabodhanaiḥ / asya tīrthaprabhāveṇa yakṣarājo dhaneśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with canopies and fine banners and the lighting of rows of lamps; by the power of this holy place the king of yakshas became lord of wealth,

अध्याय ६९

श्लोक 27

भोगा नानाविधास् तेन सम्प्राप्ता दिवि देवताः ।सर्वतीर्थम् अयं तीर्थं सर्वदेवम् अयं च यत्

bhogā nānāvidhās tena samprāptā divi devatāḥ / sarvatīrtham ayaṃ tīrthaṃ sarvadevam ayaṃ ca yat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and by it the gods in heaven obtained enjoyments of many kinds. This holy place contains all holy places and all gods;

अध्याय ६९

श्लोक 28

अपि वर्षसहस्रेण शुक्लतीर्थस्य वर्णनम् ।न शक्यते सुरैः कर्तुं पुराणे स्कन्दकीर्तिते

api varṣasahasreṇa śuklatīrthasya varṇanam / na śakyate suraiḥ kartuṃ purāṇe skandakīrtite

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

even in a thousand years the gods cannot complete the description of Shuklatirtha, in the Purana proclaimed by Skanda.

अध्याय ६९

श्लोक 29

पापयोनिगतो यश् च तिर्यग्योनिगतश् च यः ।ब्रह्महा च सुरापश् च शिवनिर्माल्यभक्षकः

pāpayonigato yaś ca tiryagyonigataś ca yaḥ / brahmahā ca surāpaś ca śivanirmālyabhakṣakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

One gone into a sinful birth, one gone into an animal birth, the slayer of a brahmin, the drinker of liquor, the eater of Shiva's leftover offerings —

अध्याय ६९

श्लोक 30

मुच्यते तेन पापेन तीर्थस्यास्य प्रभावतः ।तत्र स्नानं नरः कृत्वा पूजयित्वा वृषध्वजम्

mucyate tena pāpena tīrthasyāsya prabhāvataḥ / tatra snānaṃ naraḥ kṛtvā pūjayitvā vṛṣadhvajam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

each is freed from that sin by the power of this holy place. A man who bathes there and worships the bull-bannered one

अध्याय ६९

श्लोक 31

सुरासुरगणैः सर्वैः पूज्यते नरसत्तम ।एतत् ते कथितं राजन् महापातकनाशनम्

surāsuragaṇaiḥ sarvaiḥ pūjyate narasattama / etat te kathitaṃ rājan mahāpātakanāśanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

is worshipped by all the hosts of gods and asuras, best of men. This I have told you, O king, which destroys the great sins,

अध्याय ६९

श्लोक 32

पितामहेन यत्रेष्टो यज्ञे यज्ञेश्वरः पुरा ।स्तोत्रं कृत्वा यथा न्यायं देवदेवस्य शूलिनः

pitāmahena yatreṣṭo yajñe yajñeśvaraḥ purā / stotraṃ kṛtvā yathā nyāyaṃ devadevasya śūlinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

where long ago the Grandsire worshipped the lord of sacrifice at a sacrifice. Having composed a hymn duly to the god of gods, the trident-bearer,

अध्याय ६९

श्लोक 33

पूजयित्वा तु शुक्लेशं ब्रह्मा स्तोत्रम् उदाहरत् ।नमः शिवाय शान्ताय ज्ञानविज्ञानरूपिणे

pūjayitvā tu śukleśaṃ brahmā stotram udāharat / namaḥ śivāya śāntāya jñānavijñānarūpiṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and having worshipped Shukleshvara, Brahma uttered the hymn: "Salutation to Shiva, the tranquil, whose form is knowledge and realization;

अध्याय ६९

श्लोक 34

सूक्ष्माय सूक्ष्मरूपाय सर्वसूक्ष्माय हेतवे ।सूक्ष्माणाम् अपि सूक्ष्माय नमः सूक्ष्मतमाय च

sūkṣmāya sūkṣmarūpāya sarvasūkṣmāya hetave / sūkṣmāṇām api sūkṣmāya namaḥ sūkṣmatamāya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to the subtle, of subtle form, subtle in all, the cause; to the subtle even among the subtle, salutation to the most subtle.

अध्याय ६९

श्लोक 35

दिव्याय दिव्यरूपाय दिव्यदेहाय सेतवे ।दिव्यानाम् अपि दिव्याय नमो दिव्यतमाय च

divyāya divyarūpāya divyadehāya setave / divyānām api divyāya namo divyatamāya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

To the divine, of divine form, of divine body, the bridge; to the divine even among the divine, salutation to the most divine.

अध्याय ६९

श्लोक 36

व्योमप्रभाय भावाय अघोराय नमो नमः ।व्योमप्रमाणधामाय वामेशाय नमो नमः

vyomaprabhāya bhāvāya aghorāya namo namaḥ / vyomapramāṇadhāmāya vāmeśāya namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

To the one with the lustre of the sky, to Being, to Aghora, salutation again and again; to the one whose abode has the measure of the sky, to Vamesha, salutation again and again.

अध्याय ६९

श्लोक 37

पराय परमेशाय पारमार्थिकहेतवे ।पराय परमुक्ताय नमः परतराय च

parāya parameśāya pāramārthikahetave / parāya paramuktāya namaḥ paratarāya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

To the Supreme, the supreme lord, the cause of the highest truth; to the supreme, the supremely free, salutation to the one beyond the supreme.

अध्याय ६९

श्लोक 38

एकजिह्वद्विजह्वाय बहुजिह्वाय ते नमः ।तथैवासंख्यजिह्वाय त्रिणेत्राय नमो नमः

ekajihvadvijahvāya bahujihvāya te namaḥ / tathaivāsaṃkhyajihvāya triṇetrāya namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Salutation to you of one tongue, of two tongues, of many tongues, and likewise of countless tongues; to the three-eyed, salutation again and again.

अध्याय ६९

श्लोक 39

पूज्याय पूज्यपूज्याय सर्वपूज्यैकहेतवे ।नित्यायानित्यरूपाय नित्यनित्यैकहेतवे

pūjyāya pūjyapūjyāya sarvapūjyaikahetave / nityāyānityarūpāya nityanityaikahetave

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

To the worshipful, worshipful of the worshipful, sole cause of all worship; to the eternal, of non-eternal form, sole cause of eternal and non-eternal;

अध्याय ६९

श्लोक 40

नित्यानाम् अपि नित्याय नमो नित्यतमाय च ।शक्ताय शक्तिरूपाय सर्वशक्त्येकहेतवे

nityānām api nityāya namo nityatamāya ca / śaktāya śaktirūpāya sarvaśaktyekahetave

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to the eternal even among the eternal, salutation to the most eternal. To the powerful, of the form of power, sole cause of all power;

अध्याय ६९

श्लोक 41

शक्तानाम् अपि शक्ताय नमः शक्ततमाय च ।शुद्धाय सर्वशुद्धाय सर्वशुद्ध्येकहेतवे

śaktānām api śaktāya namaḥ śaktatamāya ca / śuddhāya sarvaśuddhāya sarvaśuddhyekahetave

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to the powerful even among the powerful, salutation to the most powerful. To the pure, the all-pure, sole cause of all purity;

अध्याय ६९

श्लोक 42

कालाय कालरूपाय सर्वकालैकहेतवे ।कालानाम् अपि कालाय नमः कालतमाय ते

kālāya kālarūpāya sarvakālaikahetave / kālānām api kālāya namaḥ kālatamāya te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to Time, of the form of Time, sole cause of all times; to the Time even of times, salutation to you, the utmost Time.

अध्याय ६९

श्लोक 43

सर्वमन्त्रशरीराय सर्वमन्त्रैकहेतवे ।मन्त्राणाम् अपि मन्त्राय नमो मन्त्रतमाय च

sarvamantraśarīrāya sarvamantraikahetave / mantrāṇām api mantrāya namo mantratamāya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

To the one whose body is all mantras, sole cause of all mantras; to the mantra even of mantras, salutation to the supreme mantra.

अध्याय ६९

श्लोक 44

अप्रमेयमहेशाय ईशानाय नमो नमः ।योगाय योगरूपाय योगपुरुष ते नमः

aprameyamaheśāya īśānāya namo namaḥ / yogāya yogarūpāya yogapuruṣa te namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

To the immeasurable great lord, to Ishana, salutation again and again; to Yoga, of the form of yoga, Person of yoga, salutation to you.

अध्याय ६९

श्लोक 45

एककण्ठद्विकण्ठाय बहुकण्ठाय ते नमः ।असंख्यकण्ठयुक्ताय नीलकण्ठाय ते नमः

ekakaṇṭhadvikaṇṭhāya bahukaṇṭhāya te namaḥ / asaṃkhyakaṇṭhayuktāya nīlakaṇṭhāya te namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Salutation to you of one throat, of two throats, of many throats; to the one possessed of countless throats, salutation to you, Nilakantha.

अध्याय ६९

श्लोक 46

अनन्ताय महेशाय हर्त्रे कर्त्रे नमो ऽस्तु ते ।नमस्ते ऽस्तु महादेव नमस्ते ऽस्तु सदाशिव

anantāya maheśāya hartre kartre namo 'stu te / namaste 'stu mahādeva namaste 'stu sadāśiva

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Salutation to you, the endless, the great lord, the destroyer and the maker. Salutation to you, Mahadeva; salutation to you, Sadashiva;

अध्याय ६९

श्लोक 47

नमस्ते ऽस्तु महाशुद्ध नमस् तुभ्यं नमो नमः ।नमो भस्माङ्गरागाय नमः खट्वाङ्गधारिणे

namaste 'stu mahāśuddha namas tubhyaṃ namo namaḥ / namo bhasmāṅgarāgāya namaḥ khaṭvāṅgadhāriṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

salutation to you, supremely pure; salutation to you, salutation again and again. Salutation to the one smeared with ash; salutation to the bearer of the khatvanga;

अध्याय ६९

श्लोक 48

सर्वात्मने नमस् तुभ्यं विश्वेशाय नमो नमः ।सर्वज्ञाय नमस् तुभ्यं सनाथाय नमो नमः

sarvātmane namas tubhyaṃ viśveśāya namo namaḥ / sarvajñāya namas tubhyaṃ sanāthāya namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

salutation to you, the self of all; to the lord of the universe salutation again and again. Salutation to you, the all-knowing; to the protector salutation again and again.

अध्याय ६९

श्लोक 49

अव्यक्ताय नमस् तुभ्यं शाश्वताय नमो नमः ।कैलासवासिने तुभ्यं नमः पातालवासिने

avyaktāya namas tubhyaṃ śāśvatāya namo namaḥ / kailāsavāsine tubhyaṃ namaḥ pātālavāsine

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Salutation to you, the unmanifest; to the eternal salutation again and again. Salutation to you who dwell on Kailasa; salutation to you who dwell in Patala.

अध्याय ६९

श्लोक 50

त्वया व्याप्तम् इदं सर्वं लोकालोकं चराचरम् ।अपि वर्षसहस्रेण कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत्

tvayā vyāptam idaṃ sarvaṃ lokālokaṃ carācaram / api varṣasahasreṇa kaḥ stotuṃ śaktimān bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By you all this is pervaded, Lokaloka with the moving and unmoving; even in a thousand years who would be able to praise you?"

अध्याय ६९

श्लोक 51

इति स्तवेन दिव्येन यः स्तौति परमेश्वरम् ।विधूय सर्वपापानि रुद्रलोके महीयते

iti stavena divyena yaḥ stauti parameśvaram / vidhūya sarvapāpāni rudraloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever praises the supreme Lord with this divine hymn shakes off all sins and is honoured in Rudra's world.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 69
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.