Skanda Purana· Skanda Purāṇa
70
अध्याय 70 / 116

Adhyaya 70

33 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ33 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७०

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे शम्भुस्तुतिर्नामैकोनसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ७० युधिष्ठिर उवाच: किमर्थं संस्तुतो देवो ब्रह्मणा तेन तत्र वै ।शुक्लतीर्थम् इदं कस्मादास्ते यत्र महेश्वरः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe śambhustutirnāmaikonasaptatitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 70 yudhiṣṭhira uvāca: kimarthaṃ saṃstuto devo brahmaṇā tena tatra vai / śuklatīrtham idaṃ kasmādāste yatra maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There is a highly splendid Tirtha on the northern bank of Reva. It was inaugurated by Ravi. O son of KuntI, it causes the destruction of all sins.

अध्याय ७०

श्लोक 2

एतत् सर्वं समाख्याहि पृच्छतो मे महामुने ।मार्कण्डेय उवाच: शृणु राजन् कथां दिव्यां स्वर्गार्हण्याम् अनुत्तमाम्

etat sarvaṃ samākhyāhi pṛcchato me mahāmune / mārkaṇḍeya uvāca: śṛṇu rājan kathāṃ divyāṃ svargārhaṇyām anuttamām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Tell me all this, great sage, as I ask." Markandeya said: Listen, O king, to a divine and unsurpassed story, worthy of heaven,

अध्याय ७०

श्लोक 3

यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यस् तीर्थस्नानेन मुच्यते ।ययातिर् नाम धर्मात्मा सत्यधर्मपरायणः

yāṃ śrutvā sarvapāpebhyas tīrthasnānena mucyate / yayātir nāma dharmātmā satyadharmaparāyaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

hearing which one is freed from all sins by bathing at the holy place. Yayati by name, righteous-souled, devoted to truth and dharma,

अध्याय ७०

श्लोक 4

चक्रवर्ती नृपश्रेष्ठः सर्वधर्मभृतां वरः ।इयाज स महायज्ञैः शतक्रतुर् इवापरः

cakravartī nṛpaśreṣṭhaḥ sarvadharmabhṛtāṃ varaḥ / iyāja sa mahāyajñaiḥ śatakratur ivāparaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

an emperor, best of kings, best of all upholders of dharma, sacrificed with great sacrifices like another Shatakratu

अध्याय ७०

श्लोक 5

नदी मधुमती पुण्या रेवया यत्र सङ्गता ।यत्र यज्ञः समारब्ध ऋत्विग्भिर् ब्राह्मणैः सह

nadī madhumatī puṇyā revayā yatra saṅgatā / yatra yajñaḥ samārabdha ṛtvigbhir brāhmaṇaiḥ saha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

where the holy river Madhumati meets the Reva; there a sacrifice was begun with priests and brahmins.

अध्याय ७०

श्लोक 6

मध्येश्वरं यत्र लिङ्गं स्वयंदेवो महेश्वरः ।तत्र स्नाता दिवं यान्ति ये मृता न पुनर्भवाः

madhyeśvaraṃ yatra liṅgaṃ svayaṃdevo maheśvaraḥ / tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There is the linga Madhyeshvara, Maheshvara the self-existent god; those who bathe there go to heaven, and those who die there are not reborn.

अध्याय ७०

श्लोक 7

चक्रेण विष्णुना तत्र घातितौ मधुकैटभौ ।अर्चनात् तस्य देवस्य गोसहस्रफलं लभेत्

cakreṇa viṣṇunā tatra ghātitau madhukaiṭabhau / arcanāt tasya devasya gosahasraphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There Madhu and Kaitabha were slain by Vishnu with his discus; by worshipping that god one gains the fruit of a thousand cows.

अध्याय ७०

श्लोक 8

तिलतोयप्रदानेन पिण्डदानेन भारत ।पितरस् तस्य तृप्यन्ति यावद् इन्द्राश्चतुर्दश

tilatoyapradānena piṇḍadānena bhārata / pitaras tasya tṛpyanti yāvad indrāścaturdaśa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the gift of sesame water and pindas, O Bharata, one's ancestors are satisfied for as long as fourteen Indras reign.

अध्याय ७०

श्लोक 9

तत्र यज्ञः समारब्धो हरिशङ्करवर्जितः ।जटासुरस् तत्र दैत्यश् छिद्रं दृष्ट्वा समागतः

tatra yajñaḥ samārabdho hariśaṅkaravarjitaḥ / jaṭāsuras tatra daityaś chidraṃ dṛṣṭvā samāgataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There the sacrifice was begun leaving out Hari and Shankara; the daitya Jatasura, seeing the weak point, came there.

अध्याय ७०

श्लोक 10

ततोविध्वंसितो यज्ञो दानवैर् बलदर्पितैः ।यज्ञयूपा यज्ञपात्रं दश दिक्षु निपातिताः

tatovidhvaṃsito yajño dānavair baladarpitaiḥ / yajñayūpā yajñapātraṃ daśa dikṣu nipātitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the sacrifice was destroyed by danavas proud of their strength; the sacrificial posts and vessels were flung in the ten directions;

अध्याय ७०

श्लोक 11

भुक्तो हुतपुरोडाशः सोमपानं च तैः कृतम् ।प्रणष्टा देवताः सर्वा दानवानां भयेन च

bhukto hutapuroḍāśaḥ somapānaṃ ca taiḥ kṛtam / praṇaṣṭā devatāḥ sarvā dānavānāṃ bhayena ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the offered purodasha was eaten and the soma drunk by them; all the gods vanished out of fear of the danavas.

अध्याय ७०

श्लोक 12

अष्टोत्तरशतं देवा मृगरूपेण निर्गताः ।धनदो यक्षरूपेण प्रणष्टः स्वपुरीं गतः

aṣṭottaraśataṃ devā mṛgarūpeṇa nirgatāḥ / dhanado yakṣarūpeṇa praṇaṣṭaḥ svapurīṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A hundred and eight gods went away in the form of deer; the giver of wealth vanished in the form of a yaksha and went to his own city;

अध्याय ७०

श्लोक 13

महिषारूढो धर्मराजो गजारूढश् शतक्रतुः ।मेषारूढो हव्यवाहो निर्गता व्रतमास्थिताः

mahiṣārūḍho dharmarājo gajārūḍhaś śatakratuḥ / meṣārūḍho havyavāho nirgatā vratamāsthitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Dharmaraja mounted on a buffalo, Shatakratu on an elephant, the bearer of oblations on a ram — they went out, keeping their vows.

अध्याय ७०

श्लोक 14

वरुणश् च समायातः प्रणष्टः स्वपुरीं गतः ।मकरासनमारूढो वायुश् च मृगम् आश्रितः

varuṇaś ca samāyātaḥ praṇaṣṭaḥ svapurīṃ gataḥ / makarāsanamārūḍho vāyuś ca mṛgam āśritaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Varuna too, who had come, vanished and went to his own city on his makara seat, and Vayu took refuge on a deer.

अध्याय ७०

श्लोक 15

ईशान ईशरूपेण वृषारूढः पलायितः ।अस्त्राणि लोकपालानां हृतानि दनुसम्भवैः

īśāna īśarūpeṇa vṛṣārūḍhaḥ palāyitaḥ / astrāṇi lokapālānāṃ hṛtāni danusambhavaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Ishana in the form of the lord fled mounted on the bull; the weapons of the world-guardians were seized by the Danu-born.

अध्याय ७०

श्लोक 16

एकाकी यानम् आरुह्य कथं यामि स्त्रिया सह ।चिन्तयित्वा नृपश्रेष्ठश् चास्त्रं जग्राह भारत

ekākī yānam āruhya kathaṃ yāmi striyā saha / cintayitvā nṛpaśreṣṭhaś cāstraṃ jagrāha bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Mounting my vehicle alone, how shall I go away with my wife?" Reflecting thus, the best of kings seized a weapon, O Bharata,

अध्याय ७०

श्लोक 17

तिष्ठ तिष्ठेति चोक्त्वा वै दैत्यसिंह दुरासदम् ।न क्षत्रकुलसंजाता जातु दृष्ट्वा पलायिताः

tiṣṭha tiṣṭheti coktvā vai daityasiṃha durāsadam / na kṣatrakulasaṃjātā jātu dṛṣṭvā palāyitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and said to the unassailable lion of the daityas, "Stand, stand! Those born of a kshatriya family never flee on seeing a foe."

अध्याय ७०

श्लोक 18

दश द्वादशवर्षाणि विमुखास् तव पूर्वजाः ।न चात्राह्वानितो रुद्रो रुद्र भागो न कल्पितः

daśa dvādaśavarṣāṇi vimukhās tava pūrvajāḥ / na cātrāhvānito rudro rudra bhāgo na kalpitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Your forebears were turned back for ten or twelve years. Rudra was not invited here, nor was a share assigned to Rudra;

अध्याय ७०

श्लोक 19

यज्ञे ऽस्मिन् यज्ञपुरुषो नाहूतो भगवान् हरिः ।तेन दोषेण मे यज्ञो दानवैश् च विनाशितः

yajñe 'smin yajñapuruṣo nāhūto bhagavān hariḥ / tena doṣeṇa me yajño dānavaiś ca vināśitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in this sacrifice the Person of sacrifice, blessed Hari, was not invited; through that fault my sacrifice has been destroyed by the danavas."

अध्याय ७०

श्लोक 20

एवम् उक्त्वा नृपश्रेष्ठो रुद्रं ध्यात्वा महेश्वरम् ।रौद्ररूपं समास्थाय ज्याघोषं घोषरूपिणम्

evam uktvā nṛpaśreṣṭho rudraṃ dhyātvā maheśvaram / raudrarūpaṃ samāsthāya jyāghoṣaṃ ghoṣarūpiṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, the best of kings meditated on Rudra Maheshvara, assumed a fierce form, with the twang of the bowstring roaring,

अध्याय ७०

श्लोक 21

जग्राह कोपान् निस्त्रिंशं निजघान च दानवान् ।आहूताश् च पुनर्देवाः सर्वे ब्रह्मपुरोगमाः

jagrāha kopān nistriṃśaṃ nijaghāna ca dānavān / āhūtāś ca punardevāḥ sarve brahmapurogamāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

seized a sword in wrath and slew the danavas. And all the gods headed by Brahma were invited again.

अध्याय ७०

श्लोक 22

ऊचुस् ते वचनं देवा राजानं प्रति भारत ।त्वया समो ऽत्र राजर्षे न भूतो न भविष्यति

ūcus te vacanaṃ devā rājānaṃ prati bhārata / tvayā samo 'tra rājarṣe na bhūto na bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The gods spoke to the king, O Bharata: "There has been no one equal to you here, royal sage, nor will there be."

अध्याय ७०

श्लोक 23

देवानां वचनं श्रुत्वा ययातिर् वाक्यम् अब्रवीत् ।पुनः प्रवर्तितो यज्ञो हरविष्णुप्रसादतः

devānāṃ vacanaṃ śrutvā yayātir vākyam abravīt / punaḥ pravartito yajño haraviṣṇuprasādataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing the gods' words, Yayati said: "The sacrifice has been set going again by the grace of Hara and Vishnu;

अध्याय ७०

श्लोक 24

युक्तं पलायनं चात्र क्षत्रियस्य न विद्यते ।स्तुतस् तु तेन कार्येण शूलपाणिः पिनाकधृक्

yuktaṃ palāyanaṃ cātra kṣatriyasya na vidyate / stutas tu tena kāryeṇa śūlapāṇiḥ pinākadhṛk

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

flight is not proper for a kshatriya here." By that deed the trident-handed bearer of Pinaka was praised,

अध्याय ७०

श्लोक 25

पातालाद् उत्थितं तत्र लिङ्गं कालानलप्रभम् ।शुक्लीकृतं जगत् सर्वं प्रभया तस्य भारत

pātālād utthitaṃ tatra liṅgaṃ kālānalaprabham / śuklīkṛtaṃ jagat sarvaṃ prabhayā tasya bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and a linga rose there from Patala, bright as the fire of doom; the whole world was made white by its radiance, O Bharata.

अध्याय ७०

श्लोक 26

वरं वृणीष्व भद्रं ते तम् उवाच वृषध्वजः ।ययातिर् उवाच: यदि तुष्टो ऽसि मे देव वरं दातुं ममेच्छसि

varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te tam uvāca vṛṣadhvajaḥ / yayātir uvāca: yadi tuṣṭo 'si me deva varaṃ dātuṃ mamecchasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The bull-bannered one said to him, "Choose a boon — blessings on you." Yayati said: "If you are pleased with me, god, and wish to give me a boon,

अध्याय ७०

श्लोक 27

इदं स्थानं न मोक्तव्यम् उमया सह शङ्कर ।यज्ञदानादिकं सर्वम् अक्षयं चात्र सर्वदा

idaṃ sthānaṃ na moktavyam umayā saha śaṅkara / yajñadānādikaṃ sarvam akṣayaṃ cātra sarvadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

do not leave this place, Shankara, together with Uma; and let sacrifice, gifts and all else done here be imperishable always.

अध्याय ७०

श्लोक 28

तपोहीना नरा ये च दानहीनाः सकिल्बिषाः ।ते सर्वे त्वत्पुरं यान्तु शुक्लतीर्थप्रभावतः

tapohīnā narā ye ca dānahīnāḥ sakilbiṣāḥ / te sarve tvatpuraṃ yāntu śuklatīrthaprabhāvataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Men without austerity, without giving and full of sin — let them all go to your city by the power of Shuklatirtha."

अध्याय ७०

श्लोक 29

तम् उवाच महादेवः सत्यम् एतत् तवोदितम् ।यं यं कामयते कामं तं तं प्राप्नोति मानवः

tam uvāca mahādevaḥ satyam etat tavoditam / yaṃ yaṃ kāmayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoti mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Mahadeva said to him: "What you have spoken shall be true; whatever desire a man desires, he obtains it,

अध्याय ७०

श्लोक 30

अस्य तीर्थस्य महात्म्याल् लिङ्गस्यास्य समर्चनात् ।नरकं नैव पश्यन्ति जन्मजन्मनि भारत

asya tīrthasya mahātmyāl liṅgasyāsya samarcanāt / narakaṃ naiva paśyanti janmajanmani bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the greatness of this holy place and the worship of this linga; they never see hell in birth after birth, O Bharata."

अध्याय ७०

श्लोक 31

एतत् ते कथितं राजन् यथा स्कन्दशिवोदितम् ।तत्र ये निहता दैत्याः प्राप्तास् ते ऽपि शिवालयम्

etat te kathitaṃ rājan yathā skandaśivoditam / tatra ye nihatā daityāḥ prāptās te 'pi śivālayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This I have told you, O king, as spoken by Skanda and Shiva; the daityas slain there too reached Shiva's abode.

अध्याय ७०

श्लोक 32

स्वं स्वं यानं समारूढा ययुर् देवास् त्रिविष्टपम् ।मुदा परमया युक्तः स्तूयमानो नृपोत्तमः

svaṃ svaṃ yānaṃ samārūḍhā yayur devās triviṣṭapam / mudā paramayā yuktaḥ stūyamāno nṛpottamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Mounting each his own vehicle, the gods went to heaven; filled with supreme joy and praised, the best of kings,

अध्याय ७०

श्लोक 33

ययातिर् नाम राजर्षी राज्यं कृत्वा दिवं गतः ।श्रवणात् कीर्तनाद् अस्य शिवलोके महीयते

yayātir nāma rājarṣī rājyaṃ kṛtvā divaṃ gataḥ / śravaṇāt kīrtanād asya śivaloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the royal sage named Yayati, having ruled his kingdom, went to heaven. By hearing and reciting this one is honoured in Shiva's world.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 70
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.