Skanda Purana· Skanda Purāṇa
72
अध्याय 72 / 116

Adhyaya 72

80 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ80 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७२

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे द्वीपेश्वरवर्णनो नामैकसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ७२ मार्कण्डेय उवाच: नर्मदासङ्गमं पुण्यं सुरसिद्धनिषेवितम् ।तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति पूजयित्वा महेश्वरम्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe dvīpeśvaravarṇano nāmaikasaptatitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 72 mārkaṇḍeya uvāca: narmadāsaṅgamaṃ puṇyaṃ surasiddhaniṣevitam / tatra snātvā divaṃ yānti pūjayitvā maheśvaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, O great king, one should go to the aus- picious Maninagesvara on the northern bank of Narmada. It causes the destruction of all sins. It has been installed by Maninaga with a desire for the welfare of all the worlds.

अध्याय ७२

श्लोक 2

आगच्छन्ती पुरा लोके नर्मदा भरतर्षभ ।स्तुता पूर्वं नमस्कृत्य देवैर् ब्रह्मर्षिभिस् तथा

āgacchantī purā loke narmadā bharatarṣabha / stutā pūrvaṃ namaskṛtya devair brahmarṣibhis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Or, O dear one, the benefit (fruit) that is derived from Vidyadana (imparting learning) is obtained by always listening to the stories or episodes concerning Hari.

अध्याय ७२

श्लोक 3

त्वया पवित्रितं पुण्यं मर्त्यलोकं चराचरम् ।अपां रूपगता रेवा हरस्य परमा कला

tvayā pavitritaṃ puṇyaṃ martyalokaṃ carācaram / apāṃ rūpagatā revā harasya paramā kalā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As and when you go on speaking (by way of request), O king, fluency of speech comes to me naturally. Neither the laxity of limbs due to my old age nor your friendship becomes diminished, O dear one. Hence in the company of your kins- men listen to this praiseworthy story that destroys sins.

अध्याय ७२

श्लोक 4

उमा कात्यायनी गङ्गा यमुना च सरस्वती ।चामुण्डा चर्चिका देवी रेवा त्वं सप्तकल्पगा

umā kātyāyanī gaṅgā yamunā ca sarasvatī / cāmuṇḍā carcikā devī revā tvaṃ saptakalpagā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Is it not that you see pnly black (things) with your etsiand not white ones? O fair lady, by speaking the untruth

अध्याय ७२

श्लोक 5

शिवजा प्रवहा पुण्या मेकलाद्रिसुता स्तुता ।यज्ञयूपा च मूर्धा च स्वर्गमोक्षप्रदा तथा

śivajā pravahā puṇyā mekalādrisutā stutā / yajñayūpā ca mūrdhā ca svargamokṣapradā tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O mother, you are our mother and hence worthy of being worshipped by us. In the same manner she is worthy of being worshipped (by her sons). Hence one should be particular in not deceiving mothers. Verbally, mentally and physically one should do whatever is conducive to the benefit of the mother, father's wife (step-mother), maternal and paternal grand- mothers.

अध्याय ७२

श्लोक 6

तारिणी सर्वभूतानां पापघ्नी च तरङ्गिणी ।लक्ष्मीः स्वाहा स्वधा चैव पुरुहूता यशस्विनी

tāriṇī sarvabhūtānāṃ pāpaghnī ca taraṅgiṇī / lakṣmīḥ svāhā svadhā caiva puruhūtā yaśasvinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Excellent! Excellent! O highly esteemed one. O serpent, you have intrinsic strength. I have been resorted to by you with devotion. I am pleased with you, O Lord of serpents. Request for any boon from me whatever may be in your mind."

अध्याय ७२

श्लोक 7

त्वया व्याप्तं जगत्कृत्स्नम् अपां रूपेण सुव्रते ।सङ्गमं सिद्धलिङ्गं च सुरासुरनमस्कृतम्

tvayā vyāptaṃ jagatkṛtsnam apāṃ rūpeṇa suvrate / saṅgamaṃ siddhaliṅgaṃ ca surāsuranamaskṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Sraddha for the departed should be performed, O son of Kunti, on the fifth and eighth lunar days through well- qualified Brahmanas — those who study and ponder over Vedic passages, who are devoted to their own wives with scrupulous avoidance of other men's wives, who are gentle and polished, who invariably perform the six enjoined rites and who avoid sending Sudras on errands (of spiritual nature).

अध्याय ७२

श्लोक 8

अत्र दत्तं हुतं सर्वम् एतद् भवति चाक्षयम् ।अत्यद्भुतं महाराज नर्मदास्नानम् अर्चनम्

atra dattaṃ hutaṃ sarvam etad bhavati cākṣayam / atyadbhutaṃ mahārāja narmadāsnānam arcanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Everything given and offered here becomes imperishable. Most wonderful, great king, are bathing in the Narmada and worship there.

अध्याय ७२

श्लोक 9

अनेकानि सहस्राणि विमानानि युधिष्ठिर ।नानारत्नप्रभाजालैः सूर्यकोटिसमानि च

anekāni sahasrāṇi vimānāni yudhiṣṭhira / nānāratnaprabhājālaiḥ sūryakoṭisamāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Many thousands of aerial cars, Yudhishthira, equal to crores of suns with their nets of radiance from many gems,

अध्याय ७२

श्लोक 10

गतानि धर्मराजस्य पुरीं वीणादिनिः स्वनैः ।नादयन्ति दिवं भूमिं वेदनिर्घोषणादिभिः

gatāni dharmarājasya purīṃ vīṇādiniḥ svanaiḥ / nādayanti divaṃ bhūmiṃ vedanirghoṣaṇādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

went to the city of Dharmaraja with the sound of vinas and the like, making heaven and earth resound with the roar of Vedic chanting.

अध्याय ७२

श्लोक 11

एकस्मिन् समये दृष्ट्वाश्चर्यं वैवस्वतो नृपः ।अत्रिश् चैव वशिष्ठश् च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

ekasmin samaye dṛṣṭvāścaryaṃ vaivasvato nṛpaḥ / atriś caiva vaśiṣṭhaś ca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At one time King Vaivasvata saw this wonder, as did Atri, Vasishtha, Pulastya, Pulaha and Kratu,

अध्याय ७२

श्लोक 12

इत्याद्याः सप्त मुनयो धर्माधर्मविचारकाः ।शिवेन स्थापिताः पूर्वं हरिणा ब्रह्मणा तथा

ityādyāḥ sapta munayo dharmādharmavicārakāḥ / śivena sthāpitāḥ pūrvaṃ hariṇā brahmaṇā tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

these seven sages and the others, judges of dharma and adharma, installed long ago by Shiva, Hari and Brahma.

अध्याय ७२

श्लोक 13

युधिष्ठिर उवाच: अक्षीणकर्मबन्धुस् तु पुरुषो मुनिसत्तम ।परं पदम् अवाप्नोति तन् मे कथय कल्पग

yudhiṣṭhira uvāca: akṣīṇakarmabandhus tu puruṣo munisattama / paraṃ padam avāpnoti tan me kathaya kalpaga

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Yudhishthira said: "How does a man whose bonds of karma are not exhausted attain the supreme state, best of sages? Tell me that, you who live through the kalpas."

अध्याय ७२

श्लोक 14

मार्कण्डेय उवाच: विष्णुना कथितं पूर्वं ब्रह्मणे च महात्मने ।प्रपद्ये पुण्डरीकाक्षं देवं नारायणं हरिम्

mārkaṇḍeya uvāca: viṣṇunā kathitaṃ pūrvaṃ brahmaṇe ca mahātmane / prapadye puṇḍarīkākṣaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ harim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Markandeya said: It was told long ago by Vishnu to the great-souled Brahma: "I take refuge in the lotus-eyed god Narayana, Hari,

अध्याय ७२

श्लोक 15

लोकनाथं सहस्राक्षम् अक्षरं परमं पदम् ।भगवन्तं प्रपद्ये ऽहं भूतभव्यभवत्प्रभुम्

lokanāthaṃ sahasrākṣam akṣaraṃ paramaṃ padam / bhagavantaṃ prapadye 'haṃ bhūtabhavyabhavatprabhum

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

lord of the world, thousand-eyed, the imperishable, the supreme state; I take refuge in the Blessed One, lord of past, future and present,

अध्याय ७२

श्लोक 16

स्रष्टारं सर्वभूतानाम् अनन्तबलपौरुषम् ।पद्मनाभं हृषीकेशं प्रपद्ये सत्यम् अव्ययम्

sraṣṭāraṃ sarvabhūtānām anantabalapauruṣam / padmanābhaṃ hṛṣīkeśaṃ prapadye satyam avyayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

creator of all beings, of endless strength and valour; I take refuge in Padmanabha, Hrishikesha, the true, the imperishable.

अध्याय ७२

श्लोक 17

हिरण्यगर्भं भूगर्भम् अमृतं विश्वतोमुखम् ।अनश्वरमनाथं च प्रपद्ये भास्करद्युतिम्

hiraṇyagarbhaṃ bhūgarbham amṛtaṃ viśvatomukham / anaśvaramanāthaṃ ca prapadye bhāskaradyutim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hiranyagarbha, womb of the earth, immortal, facing all sides, undying and without a master — I take refuge in the one with the sun's lustre.

अध्याय ७२

श्लोक 18

सहस्रशिरसं देवं वैकुण्ठं तार्क्ष्यवाहनम् ।प्रपद्ये सूक्ष्मम् अचलं वरेण्यम् अभयप्रदम्

sahasraśirasaṃ devaṃ vaikuṇṭhaṃ tārkṣyavāhanam / prapadye sūkṣmam acalaṃ vareṇyam abhayapradam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The thousand-headed god, Vaikuntha, borne by Garuda — I take refuge in the subtle, the unmoving, the most excellent giver of fearlessness.

अध्याय ७२

श्लोक 19

नारायणं हरिं चैव योगात्मानं सनातनम् ।शरण्यं सर्वलोकानां प्रपद्ये ध्रुवमीश्वरम्

nārāyaṇaṃ hariṃ caiva yogātmānaṃ sanātanam / śaraṇyaṃ sarvalokānāṃ prapadye dhruvamīśvaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Narayana and Hari, whose self is yoga, the eternal, refuge of all worlds — I take refuge in the steadfast Lord.

अध्याय ७२

श्लोक 20

यः प्रभुः सर्वभूतानां येन सर्वम् इदं ततम् ।यः संहारकरो देवः स मे विष्णुः प्रसीदतु

yaḥ prabhuḥ sarvabhūtānāṃ yena sarvam idaṃ tatam / yaḥ saṃhārakaro devaḥ sa me viṣṇuḥ prasīdatu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He who is lord of all beings, by whom all this is pervaded, the god who brings dissolution — may that Vishnu be gracious to me.

अध्याय ७२

श्लोक 21

यस्माज् जातः पुरा ब्रह्मा पद्मयोनिः प्रजापतिः ।प्रसीदतु स मे विष्णुः पितामहपरः प्रभुः

yasmāj jātaḥ purā brahmā padmayoniḥ prajāpatiḥ / prasīdatu sa me viṣṇuḥ pitāmahaparaḥ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

From whom long ago Brahma, the lotus-born Prajapati, was born — may that Vishnu, the lord beyond the Grandsire, be gracious to me.

अध्याय ७२

श्लोक 22

पुरा लये तु संप्राप्ते नष्टे लोके चराचरे ।एकस् तिष्ठति योगात्मा स मे विष्णुः प्रसीदतु

purā laye tu saṃprāpte naṣṭe loke carācare / ekas tiṣṭhati yogātmā sa me viṣṇuḥ prasīdatu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When dissolution came long ago and the world of moving and unmoving perished, the one whose self is yoga remained alone — may that Vishnu be gracious to me.

अध्याय ७२

श्लोक 23

जयेद् यः पृथिवीं सत्यं कालो धर्मः क्रियाफलम् ।गणाकारः स तां वाचो वासुदेवः प्रसीदतु

jayed yaḥ pṛthivīṃ satyaṃ kālo dharmaḥ kriyāphalam / gaṇākāraḥ sa tāṃ vāco vāsudevaḥ prasīdatu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He who is the earth, truth, time, dharma and the fruit of action, bearing the form of the hosts — may Vasudeva, the object of those words, be gracious.

अध्याय ७२

श्लोक 24

योगावास नमस्तुभ्यं सर्वावास वरप्रद ।यज्ञभोगिन् पञ्चभोगिन् नारायण नमो ऽस्तु ते

yogāvāsa namastubhyaṃ sarvāvāsa varaprada / yajñabhogin pañcabhogin nārāyaṇa namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Salutation to you, abode of yoga, abode of all, giver of boons; enjoyer of sacrifice, enjoyer of the five, Narayana, salutation to you.

अध्याय ७२

श्लोक 25

चतुर्मूर्ते जगद्धाम लक्ष्मीवास वरप्रद ।विश्वावास नमस्ते ऽस्तु साक्षीभूत जगत्पते

caturmūrte jagaddhāma lakṣmīvāsa varaprada / viśvāvāsa namaste 'stu sākṣībhūta jagatpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Four-formed one, abode of the world, abode of Lakshmi, giver of boons, abode of the universe, salutation to you, witness, lord of the world.

अध्याय ७२

श्लोक 26

अजेयः षड्विभागैकविश्वमूर्तिर् वृषाकपिः ।मृगाधिपश् च कालश् च नमस् ते ज्ञानसागर

ajeyaḥ ṣaḍvibhāgaikaviśvamūrtir vṛṣākapiḥ / mṛgādhipaś ca kālaś ca namas te jñānasāgara

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Unconquerable, the one universal form of six divisions, Vrishakapi, lord of beasts and Time — salutation to you, ocean of knowledge.

अध्याय ७२

श्लोक 27

अव्यक्तादण्डम् उत्पन्नम् अव्यक्ताद् अपरः प्रभुः ।यस्मात् परतरं नास्ति तम् अस्मि शरणं गतः

avyaktādaṇḍam utpannam avyaktād aparaḥ prabhuḥ / yasmāt parataraṃ nāsti tam asmi śaraṇaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

From the unmanifest arose the egg, and from the unmanifest the other lord; beyond whom there is nothing higher — to him I have gone for refuge.

अध्याय ७२

श्लोक 28

चिन्तयन्तो हि यं नित्यं ब्रह्मेशानादयः प्रभुम् ।एकांशेन जगत्सर्वं यो विष्टभ्य विभुः स्थितः

cintayanto hi yaṃ nityaṃ brahmeśānādayaḥ prabhum / ekāṃśena jagatsarvaṃ yo viṣṭabhya vibhuḥ sthitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The lord on whom Brahma, Ishana and the rest ever meditate, who, all-pervading, stands supporting the whole world with a single portion,

अध्याय ७२

श्लोक 29

अग्राह्यो निर्गुणः शास्ता तम् अस्मि शरणं गतः ।दिवाकरस्य सोमस्य मध्ये ज्योतिर् इव स्थितम्

agrāhyo nirguṇaḥ śāstā tam asmi śaraṇaṃ gataḥ / divākarasya somasya madhye jyotir iva sthitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

ungraspable, without qualities, the ruler — to him I have gone for refuge. He who stands like a light between the sun and the moon,

अध्याय ७२

श्लोक 30

क्षेत्रज्ञ इति यं प्राहुः स महात्मा प्रसीदतु ।सांख्ययोगेन ये चान्ये सिद्धाश् चैव महर्षयः

kṣetrajña iti yaṃ prāhuḥ sa mahātmā prasīdatu / sāṃkhyayogena ye cānye siddhāś caiva maharṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whom they call the knower of the field — may that great-souled one be gracious. The other perfected ones and great sages who through Sankhya and yoga

अध्याय ७२

श्लोक 31

यं विदित्वा विमुच्यन्ते स महात्मा प्रसीदतु ।नमस्ते सर्वतोभद्र सर्वतो ऽक्षिशिरोमुख

yaṃ viditvā vimucyante sa mahātmā prasīdatu / namaste sarvatobhadra sarvato 'kṣiśiromukha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

are freed by knowing him — may that great-souled one be gracious. Salutation to you, auspicious on all sides, with eyes, heads and faces everywhere;

अध्याय ७२

श्लोक 32

निर्विकार नमस्ते ऽस्तु आदिकल्प हृदि स्थित ।अतीन्द्रिय नमस्तुभ्यं परमात्मन् नमो ऽस्तु ते

nirvikāra namaste 'stu ādikalpa hṛdi sthita / atīndriya namastubhyaṃ paramātman namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

salutation to you, the changeless, the first cause, dwelling in the heart; salutation to you, beyond the senses; supreme self, salutation to you.

अध्याय ७२

श्लोक 33

ये च त्वाम् अभिजानन्ति संसारे न वसन्ति ते ।रागद्वेषविनिर्मुक्ता लोभमोहविवार्जिताः

ye ca tvām abhijānanti saṃsāre na vasanti te / rāgadveṣavinirmuktā lobhamohavivārjitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who know you do not dwell in worldly existence; they are freed from attachment and hatred and rid of greed and delusion.

अध्याय ७२

श्लोक 34

अशरीरः सुगुप्तः सन् सर्वदेहेषु तन् मयः ।अव्यक्तबुद्ध्य् अहंकारमहाभूतेन्द्रियाणि च

aśarīraḥ suguptaḥ san sarvadeheṣu tan mayaḥ / avyaktabuddhy ahaṃkāramahābhūtendriyāṇi ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bodiless and well hidden, you pervade all bodies; the unmanifest, intellect, ego, the great elements and the senses —

अध्याय ७२

श्लोक 35

त्वयि तानि न तेषु त्वं ते च तानि न तु स्वयम् ।अव्यक्तो नातिकूटस्थो गुणानां प्रभुरीश्वरः

tvayi tāni na teṣu tvaṃ te ca tāni na tu svayam / avyakto nātikūṭastho guṇānāṃ prabhurīśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they are in you, you are not in them; they are not you, nor are you they. Unmanifest, not merely immutable, lord of the gunas, the Lord,

अध्याय ७२

श्लोक 36

आवर्तो हेतुर् अहितः प्रभुः स्वात्मव्यवस्थितः ।नमस्ते पुण्डरीकाक्ष वासुदेव नमो ऽस्तु ते

āvarto hetur ahitaḥ prabhuḥ svātmavyavasthitaḥ / namaste puṇḍarīkākṣa vāsudeva namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the round of existence, its cause and its end, the lord abiding in his own self — salutation to you, lotus-eyed; Vasudeva, salutation to you.

अध्याय ७२

श्लोक 37

ईश्वरो ऽसि जगन्नाथ किम् अतः परमुच्यते ।भक्तानां मुक्तिदस् त्वं च गुरुश् च त्रिदशेश्वरः

īśvaro 'si jagannātha kim ataḥ paramucyate / bhaktānāṃ muktidas tvaṃ ca guruś ca tridaśeśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

You are the Lord, lord of the world; what higher can be said? You are the giver of liberation to devotees, the guru and lord of the thirty gods.

अध्याय ७२

श्लोक 38

समे भूतपतिस् त्वं हि प्रभुर् जन्मनि जन्मनि ।अहंकारेण बद्धो वा तथा सत्त्वादिभिर् गणैः

same bhūtapatis tvaṃ hi prabhur janmani janmani / ahaṃkāreṇa baddho vā tathā sattvādibhir gaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

You are my lord of beings, my master in birth after birth, whether I am bound by ego or by the gunas beginning with sattva.

अध्याय ७२

श्लोक 39

पृथिवीं यातु मे घ्राणं यातु मे रसनाजलम् ।चक्षुर्हुताशनं यातु स्पर्शो मे यातु मारुतम्

pṛthivīṃ yātu me ghrāṇaṃ yātu me rasanājalam / cakṣurhutāśanaṃ yātu sparśo me yātu mārutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Let my smell go to earth, my taste to water, my sight to fire, my touch to the wind,

अध्याय ७२

श्लोक 40

शब्दश् चाकाशम् आयातु मनो वै कारणं तथा ।अहंकारश् च मे बुद्धिं त्वयि बुद्धिर् ममास्त्व् इति

śabdaś cākāśam āyātu mano vai kāraṇaṃ tathā / ahaṃkāraś ca me buddhiṃ tvayi buddhir mamāstv iti

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

sound to space, and the mind likewise to its cause; my ego to the intellect, and let my intellect rest in you.

अध्याय ७२

श्लोक 41

वियोगः सर्वकरणैर् गुणैर् भूतैस् तथा ऽस्तु मे ।सत्त्वं रजस्तमश् चैव प्रकृतिं स्वां विशन्तु मे

viyogaḥ sarvakaraṇair guṇair bhūtais tathā 'stu me / sattvaṃ rajastamaś caiva prakṛtiṃ svāṃ viśantu me

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

May I be separated from all instruments, gunas and elements; may sattva, rajas and tamas enter their own prakriti.

अध्याय ७२

श्लोक 42

प्रभोः प्रभुमनवद्यं प्रपद्ये ऽहं नरः प्रभुम् ।सहस्रशिरसं देवं महर्षिं भूतभावनम्

prabhoḥ prabhumanavadyaṃ prapadye 'haṃ naraḥ prabhum / sahasraśirasaṃ devaṃ maharṣiṃ bhūtabhāvanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I, a man, take refuge in the faultless lord, lord of lords, the thousand-headed god, the great sage, creator of beings,

अध्याय ७२

श्लोक 43

ब्रह्मयोनिश् च विश्वस्य स मे विष्णुः प्रसीदतु ।ब्रह्मपत्न्यां प्रलीयन्ते नष्टे स्थावरजङ्गमे

brahmayoniś ca viśvasya sa me viṣṇuḥ prasīdatu / brahmapatnyāṃ pralīyante naṣṭe sthāvarajaṅgame

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the source of Brahma and of the universe — may that Vishnu be gracious to me. When the moving and unmoving perish, they dissolve into Brahma's consort;

अध्याय ७२

श्लोक 44

आहूतसंप्लवे चैव लीयते प्रकृतौ महत् ।हूयते च पुनस् ताभ्यां स मे विष्णुः प्रसीदतु

āhūtasaṃplave caiva līyate prakṛtau mahat / hūyate ca punas tābhyāṃ sa me viṣṇuḥ prasīdatu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

at the great deluge the Mahat dissolves into prakriti, and it is poured forth again from those two — may that Vishnu be gracious to me.

अध्याय ७२

श्लोक 45

अग्निसोमार्कदेवानां ब्रह्मरुद्रेन्द्रयोगिनाम् ।यस्ते जयति तेजांसि स मे विष्णुः प्रसीदतु

agnisomārkadevānāṃ brahmarudrendrayoginām / yaste jayati tejāṃsi sa me viṣṇuḥ prasīdatu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He who surpasses the radiances of Agni, Soma, the sun and the gods, of Brahma, Rudra, Indra and the yogis — may that Vishnu be gracious to me.

अध्याय ७२

श्लोक 46

अजस्त्वं जगतः पन्था अमूर्तिर्वीश्वमूर्तिजित् ।नवं प्रधानं च महान् पुरुषश् चेतनो ऽलसः

ajastvaṃ jagataḥ panthā amūrtirvīśvamūrtijit / navaṃ pradhānaṃ ca mahān puruṣaś cetano 'lasaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

You are unborn, the path of the world, formless and the conqueror of the universal form; Pradhana, Mahat, the Person, the conscious and the inert —

अध्याय ७२

श्लोक 47

अगोप्यो यः परतरस् तम् एव शरणं गतः ।सोमसूर्योपमस् तेजो यो ऽवतारयति स्वयम्

agopyo yaḥ parataras tam eva śaraṇaṃ gataḥ / somasūryopamas tejo yo 'vatārayati svayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he who is beyond these, not to be concealed — to him alone I have gone for refuge. He who himself sends down the radiance like the moon and sun,

अध्याय ७२

श्लोक 48

विजायन्ते दिशो यस्मात् स महात्मा प्रसीदतु ।गुणवान् निर्गुणश् चैव चेतनो ऽचेतनो स्वगः

vijāyante diśo yasmāt sa mahātmā prasīdatu / guṇavān nirguṇaś caiva cetano 'cetano svagaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

from whom the directions are born — may that great-souled one be gracious. With qualities and without qualities, conscious and unconscious, self-moving,

अध्याय ७२

श्लोक 49

सूक्ष्मः सर्वगतो देहः स महात्मा प्रसीदतु ।सूर्यमध्ये स्थितः सोमस् तस्य मध्ये तु संस्मृतः

sūkṣmaḥ sarvagato dehaḥ sa mahātmā prasīdatu / sūryamadhye sthitaḥ somas tasya madhye tu saṃsmṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

subtle, all-pervading, embodied — may that great-souled one be gracious. The moon stands within the sun, and he is remembered as in its midst;

अध्याय ७२

श्लोक 50

भूतत्वाद् यो ऽचलो दीप्तः स महात्मा प्रसीदतु ।एकत्वात् तव नानात्वं ये विदुर्यान्ति ते परम्

bhūtatvād yo 'calo dīptaḥ sa mahātmā prasīdatu / ekatvāt tava nānātvaṃ ye viduryānti te param

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he who, being all beings, is unmoving and shining — may that great-souled one be gracious. Those who know your manifoldness through your oneness go to the Supreme.

अध्याय ७२

श्लोक 51

समः सर्वेषु भूतेषु प्रद्वेष्यात्मजनप्रियः ।समं भजत्य् अनाकाङ्क्षी भजते नान्यचेतसः

samaḥ sarveṣu bhūteṣu pradveṣyātmajanapriyaḥ / samaṃ bhajaty anākāṅkṣī bhajate nānyacetasaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Equal to all beings, neither hostile nor partial to his own, he worships equally without desire, and is worshipped by those whose minds are on nothing else;

अध्याय ७२

श्लोक 52

यो ऽयं सर्वात्मना ज्ञेयः स मे विष्णुः प्रसीदतु ।चराचरम् इदं सर्वं भूतग्रामं चतुर्विधम्

yo 'yaṃ sarvātmanā jñeyaḥ sa me viṣṇuḥ prasīdatu / carācaram idaṃ sarvaṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he who is to be known with the whole self — may that Vishnu be gracious to me. All this moving and unmoving, the fourfold host of beings,

अध्याय ७२

श्लोक 53

त्वयि तं तन्तुवत् प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ।न ते धर्मो ह्य् अधर्मो ऽस्ति न गर्भो जन्म वा पुनः

tvayi taṃ tantuvat protaṃ sūtre maṇigaṇā iva / na te dharmo hy adharmo 'sti na garbho janma vā punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

is strung on you like threads, like clusters of gems on a string. You have neither dharma nor adharma, neither womb nor birth again.

अध्याय ७२

श्लोक 54

जराजन्मविमोक्षार्थं तम् एव शरणं गतः ।इन्द्रियाणि गुणश् चैव श्वासोच्छ्वासश् च योनिषु

jarājanmavimokṣārthaṃ tam eva śaraṇaṃ gataḥ / indriyāṇi guṇaś caiva śvāsocchvāsaś ca yoniṣu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

For release from old age and birth I have gone to him alone for refuge. The senses and the gunas, the in-breath and out-breath in the wombs,

अध्याय ७२

श्लोक 55

केवलं दारुवद् देहं नश्यं यत् परमापदम् ।स्वयम् एकाकिभावो मे जन्मतो ऽत्र पुनर्भवः

kevalaṃ dāruvad dehaṃ naśyaṃ yat paramāpadam / svayam ekākibhāvo me janmato 'tra punarbhavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the body, merely like wood and perishable, which is the supreme calamity, my solitary state from birth, and rebirth here —

अध्याय ७२

श्लोक 56

त्वद् बुद्धिस् त्वद् गतप्राणा त्वद् भक्तस् त्वत् परायणः ।त्वाम् एवाहं स्मरिष्यामि मरणे पर्युपस्थिते

tvad buddhis tvad gataprāṇā tvad bhaktas tvat parāyaṇaḥ / tvām evāhaṃ smariṣyāmi maraṇe paryupasthite

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with my mind on you, my breath gone to you, your devotee, wholly devoted to you, I shall remember you alone when death is at hand.

अध्याय ७२

श्लोक 57

पूर्वदेहे कृता ये तु व्याधयः प्रविशन्तु माम् ।वातादयश् च दुःखानि ऋणं तन् मुञ्चतात् प्रभो

pūrvadehe kṛtā ye tu vyādhayaḥ praviśantu mām / vātādayaś ca duḥkhāni ṛṇaṃ tan muñcatāt prabho

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Let the diseases earned in a former body enter me, and the pains of wind and the rest; release me from that debt, lord.

अध्याय ७२

श्लोक 58

श्रेयसां च परं श्रेयस् त्व् अन्येषां च यशस्विनाम् ।सर्वपापविशुद्ध्यर्थं पुण्यं यत्परमं पदम्

śreyasāṃ ca paraṃ śreyas tv anyeṣāṃ ca yaśasvinām / sarvapāpaviśuddhyarthaṃ puṇyaṃ yatparamaṃ padam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The highest good among good things and among other glorious ones, for the purification of all sins, holy, which is the supreme state —

अध्याय ७२

श्लोक 59

प्रातर् उत्थाय सततं मध्याह्ने च दिनक्षये ।अजस्रं च तथा जप्यं सर्वपापोपशान्तिदम्

prātar utthāya satataṃ madhyāhne ca dinakṣaye / ajasraṃ ca tathā japyaṃ sarvapāpopaśāntidam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

rising at dawn continually, at midday and at day's end, it should be recited unceasingly, granting the calming of all sins:

अध्याय ७२

श्लोक 60

हरिं कृष्णं हृषीकेशं वासुदेवं जनार्दनम् ।प्रणतो ऽस्मि जगन्नाथं स मे पापं व्यपोहतु

hariṃ kṛṣṇaṃ hṛṣīkeśaṃ vāsudevaṃ janārdanam / praṇato 'smi jagannāthaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"I bow to Hari, Krishna, Hrishikesha, Vasudeva, Janardana, lord of the world — may he remove my sin.

अध्याय ७२

श्लोक 61

गोवर्धनधरं देवं गोब्राह्मणहिते रतम् ।प्रणतो ऽस्मि गदापाणिं स मे पापं व्यपोहतु

govardhanadharaṃ devaṃ gobrāhmaṇahite ratam / praṇato 'smi gadāpāṇiṃ sa me pāpaṃ vyapohatu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I bow to the god who held up Govardhana, devoted to the welfare of cows and brahmins, mace in hand — may he remove my sin.

अध्याय ७२

श्लोक 62

शङ्खिनं चक्रिणं विष्णुं शार्ङ्गिणं मधुसूदनम् ।प्रणतो ऽस्मि पतिं लक्ष्म्याः स मे पापं व्यपोहतु

śaṅkhinaṃ cakriṇaṃ viṣṇuṃ śārṅgiṇaṃ madhusūdanam / praṇato 'smi patiṃ lakṣmyāḥ sa me pāpaṃ vyapohatu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I bow to Vishnu bearing conch, discus and the Sharnga bow, Madhusudana, husband of Lakshmi — may he remove my sin.

अध्याय ७२

श्लोक 63

दामोदरं मुदा युक्तं पुण्डरीकाक्षम् अव्ययम् ।प्रणतो ऽस्मि स्थितं स्थित्यै स मे पापं व्यपोहतु

dāmodaraṃ mudā yuktaṃ puṇḍarīkākṣam avyayam / praṇato 'smi sthitaṃ sthityai sa me pāpaṃ vyapohatu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I bow to Damodara, joyful, lotus-eyed, imperishable, abiding for the world's preservation — may he remove my sin.

अध्याय ७२

श्लोक 64

नारायणं नरं सौम्यं माधवं च जनार्दनम् ।श्रीवत्सं श्रीवपुः श्रीमच् छ्रीधरं श्रीनिकेतनम्

nārāyaṇaṃ naraṃ saumyaṃ mādhavaṃ ca janārdanam / śrīvatsaṃ śrīvapuḥ śrīmac chrīdharaṃ śrīniketanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Narayana, Nara, the gentle, Madhava and Janardana, Shrivatsa, of glorious body, glorious Shridhara, abode of Shri —

अध्याय ७२

श्लोक 65

प्रणतो ऽस्मि श्रियः कान्तं स मे पापं व्यपोहतु ।यम् ईशं सर्वभूतानां ध्यायन्ति च तमक्षरम्

praṇato 'smi śriyaḥ kāntaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu / yam īśaṃ sarvabhūtānāṃ dhyāyanti ca tamakṣaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I bow to the beloved of Shri — may he remove my sin. The imperishable lord of all beings on whom they meditate,

अध्याय ७२

श्लोक 66

वासुदेवमनिर्देश्यं तम् अस्मि शरणं गतः ।सर्वबन्धविनिर्मुक्तो यं प्रविश्य पुनर्भवम्

vāsudevamanirdeśyaṃ tam asmi śaraṇaṃ gataḥ / sarvabandhavinirmukto yaṃ praviśya punarbhavam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Vasudeva the indefinable — to him I have gone for refuge. Entering whom, freed from all bonds,

अध्याय ७२

श्लोक 67

पुरुषो नैव प्राप्नोति तम् अस्मि शरणं गतः ।कृत्वा ब्रह्मवपुः सर्वं सदेवासुरमानुषम्

puruṣo naiva prāpnoti tam asmi śaraṇaṃ gataḥ / kṛtvā brahmavapuḥ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a man never again attains rebirth — to him I have gone for refuge. Taking the body of Brahma, the whole world with gods, asuras and men,

अध्याय ७२

श्लोक 68

यः करोति पुनः सृष्टिं तम् अस्मि शरणं गतः ।ब्रह्मरूपधरं देवं योनिरूपं जनार्दनम्

yaḥ karoti punaḥ sṛṣṭiṃ tam asmi śaraṇaṃ gataḥ / brahmarūpadharaṃ devaṃ yonirūpaṃ janārdanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he makes creation again — to him I have gone for refuge. I bow to Janardana, the god bearing the form of Brahma, the source,

अध्याय ७२

श्लोक 69

सृष्टित्वे संस्थितं नित्यं प्रणतो ऽस्मि जनार्दनम् ।यस्मान् नान्यत् परं किंचिद् यस्मिन् सर्वम् इदं जगत्

sṛṣṭitve saṃsthitaṃ nityaṃ praṇato 'smi janārdanam / yasmān nānyat paraṃ kiṃcid yasmin sarvam idaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

ever established in the work of creation. Beyond whom there is nothing higher, in whom this whole world rests,

अध्याय ७२

श्लोक 70

यः सर्वमध्यगो ऽनन्तः सर्वगं तं नमाम्य् अहम् ।यो ऽस्ति भूतेषु सर्वेषु स्थावरे जङ्गमेषु च

yaḥ sarvamadhyago 'nantaḥ sarvagaṃ taṃ namāmy aham / yo 'sti bhūteṣu sarveṣu sthāvare jaṅgameṣu ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

who is endless, in the midst of all and all-pervading — to him I bow. He who is in all beings, in the unmoving and the moving,

अध्याय ७२

श्लोक 71

विष्णुर् एव स वै पापं ममाशेषं प्रणश्यतु ।न वृत्तं निर्वृतं कर्म विष्णोर् यत्कर्म वा कृतम्

viṣṇur eva sa vai pāpaṃ mamāśeṣaṃ praṇaśyatu / na vṛttaṃ nirvṛtaṃ karma viṣṇor yatkarma vā kṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

is Vishnu alone — may my sin perish entirely. Whatever deed is done or undone, or whatever deed was done for Vishnu,

अध्याय ७२

श्लोक 72

अनेकजन्मकर्मोत्थं पापं नश्यति मे तथा ।निशायां च तथा प्रातर् मध्याह्णे चापराह्णयोः

anekajanmakarmotthaṃ pāpaṃ naśyati me tathā / niśāyāṃ ca tathā prātar madhyāhṇe cāparāhṇayoḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

may the sin born of the deeds of many births perish for me likewise. At night and at dawn, at midday and in the afternoon,

अध्याय ७२

श्लोक 73

अज्ञानाच् च कृतं पापं कर्मणा मनसा गिरा ।यत्कृतं चाशुभं किंचित् तत्सर्वं नश्यतु क्षणात्

ajñānāc ca kṛtaṃ pāpaṃ karmaṇā manasā girā / yatkṛtaṃ cāśubhaṃ kiṃcit tatsarvaṃ naśyatu kṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whatever sin was committed in ignorance by deed, mind or speech, whatever inauspicious act was done — may it all perish in a moment;

अध्याय ७२

श्लोक 74

तत्सर्वं विलयं यातु तोयेषु लवणं यथा ।परपीडां च निन्दां च कुर्वतो जन्म नार्जितम्

tatsarvaṃ vilayaṃ yātu toyeṣu lavaṇaṃ yathā / parapīḍāṃ ca nindāṃ ca kurvato janma nārjitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

may it all dissolve like salt in water. Whatever was earned in births by causing others pain and by reviling them,

अध्याय ७२

श्लोक 75

परद्रव्यपरक्षेत्रवाञ्छा क्रोधोद्भवं च यत् ।तत्सर्वं विलयं यातु तोयेषु लवणं यथा

paradravyaparakṣetravāñchā krodhodbhavaṃ ca yat / tatsarvaṃ vilayaṃ yātu toyeṣu lavaṇaṃ yathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the craving for others' wealth and fields, and whatever arises from anger — may it all dissolve like salt in water.

अध्याय ७२

श्लोक 76

विष्णवे वासुदेवाय हरये केशवाय च ।जनार्दनाय कृष्णाय नमो भूयो नमो नमः

viṣṇave vāsudevāya haraye keśavāya ca / janārdanāya kṛṣṇāya namo bhūyo namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

To Vishnu, Vasudeva, Hari and Keshava, to Janardana and Krishna, salutation again, salutation, salutation."

अध्याय ७२

श्लोक 77

नाभागो नाम राजर्षिर् नर्मदातीरसङ्गमे ।चकार स्तोत्रम् अतुलं वैष्णवं तु प्रजापतिः

nābhāgo nāma rājarṣir narmadātīrasaṅgame / cakāra stotram atulaṃ vaiṣṇavaṃ tu prajāpatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

For the royal sage named Nabhaga, at the confluence on the bank of the Narmada — this incomparable Vaishnava hymn was made by Prajapati;

अध्याय ७२

श्लोक 78

ब्रह्मणो ऽङ्गिरसा प्राप्तं तस्माद् इन्द्रेण भारत ।वशिष्ठः श्रावयामास नाभागं राजसत्तमम्

brahmaṇo 'ṅgirasā prāptaṃ tasmād indreṇa bhārata / vaśiṣṭhaḥ śrāvayāmāsa nābhāgaṃ rājasattamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

it was received from Brahma by Angiras, and from him by Indra, O Bharata; Vasishtha recited it to Nabhaga, best of kings.

अध्याय ७२

श्लोक 79

स्नात्वा च नर्मदातोये दत्त्वा दानान्य् अनेकशः ।कामिकं यानमारुह्य नाभागः स्वपुरीं ययौ

snātvā ca narmadātoye dattvā dānāny anekaśaḥ / kāmikaṃ yānamāruhya nābhāgaḥ svapurīṃ yayau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having bathed in the water of the Narmada and given many gifts, Nabhaga mounted a vehicle that went at will and went to his own city.

अध्याय ७२

श्लोक 80

स्तौति नामसहस्रेण यः स्तवेन जनार्दनम् ।न तस्य पुनरावृत्तिर्घोरे संसारसागरे

stauti nāmasahasreṇa yaḥ stavena janārdanam / na tasya punarāvṛttirghore saṃsārasāgare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever praises Janardana with this hymn of a thousand names has no return to the dreadful ocean of worldly existence.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 72
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.