Skanda Purana· Skanda Purāṇa
73
अध्याय 73 / 116

Adhyaya 73

32 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ32 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७३

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे विष्णुस्तुतिर्नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ७३ मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेच् च राजेन्द्र मेघनादम् इति स्मृतम् ।जलमध्ये महादेवो यत्र तिष्ठत्य् अदर्शितः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe viṣṇustutirnāma dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 73 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchec ca rājendra meghanādam iti smṛtam / jalamadhye mahādevo yatra tiṣṭhaty adarśitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O son of Kunti, there is an extremely splendid Tirtha on the southern bank of Narmada. The excellent Goparesvara is destructive of all sins. A meritorious Liriga issued Jorth from the body of a cow on the surface of the earth there, O king.

अध्याय ७३

श्लोक 2

युधिष्ठिर उवाच: जलमध्ये महादेवस् तिष्ठते केन हेतुना ।उत्तरं दक्षिणं कूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तम

yudhiṣṭhira uvāca: jalamadhye mahādevas tiṣṭhate kena hetunā / uttaraṃ dakṣiṇaṃ kūlaṃ varjayitvā dvijottama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I have been created by Paramesthin for the sake of helping the worlds. It is with my favour that all the affairs of the world come to fulfilment. O Sankara, if people will pro- ceed towards heaven, it is due to my favour. O Sambhu, do stay in my Tirtha with a desire for the welfare of the wprlds.

अध्याय ७३

श्लोक 3

मार्कण्डेय उवाच: एतद् आख्यानम् अतुलं पुण्यं श्रुतिसुखावहम् ।पुराणे यच्छ्रुतं तात तत् ते वक्ष्याम्य् अशेषतः

mārkaṇḍeya uvāca: etad ākhyānam atulaṃ puṇyaṃ śrutisukhāvaham / purāṇe yacchrutaṃ tāta tat te vakṣyāmy aśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O excellent Brahmana, quickly explain assiduously the benefit that accrues to men when Vrsotsarga (ceremonial and ritualistic releasing of a bull) is done.

अध्याय ७३

श्लोक 4

पुरा त्रेतायुगे तात पौलस्त्यो देवकण्टकः ।त्रिलोकविजयी रौद्रः सुरासुरभयंकरः

purā tretāyuge tāta paulastyo devakaṇṭakaḥ / trilokavijayī raudraḥ surāsurabhayaṃkaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Long ago in the Treta age, dear one, the descendant of Pulastya, thorn of the gods, conqueror of the three worlds, fierce, terror of gods and asuras,

अध्याय ७३

श्लोक 5

देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।अवध्यो वरदानेन यत्र पर्यटते महीम्

devadānavayakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām / avadhyo varadānena yatra paryaṭate mahīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

unslayable by gods, danavas, yakshas, gandharvas, serpents and rakshasas by virtue of a boon, was roaming the earth.

अध्याय ७३

श्लोक 6

तत्र देवगिरौ रम्ये दानवो बलदर्पितः ।मयो नामेति विख्यातो महानासीन् नृपेश्वर

tatra devagirau ramye dānavo baladarpitaḥ / mayo nāmeti vikhyāto mahānāsīn nṛpeśvara

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There on the lovely Devagiri lived a danava proud of his strength, renowned as Maya, a great one, lord of kings.

अध्याय ७३

श्लोक 7

रावणस् तं ततो गत्वा विनयावनतः स्थितः ।पूजितो दानसंमानैर् मयं वचनम् अब्रवीत्

rāvaṇas taṃ tato gatvā vinayāvanataḥ sthitaḥ / pūjito dānasaṃmānair mayaṃ vacanam abravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Ravana went to him and stood bowed in humility; honoured with gifts and respect, he said to Maya:

अध्याय ७३

श्लोक 8

कस्येयं पद्मपत्राक्षी पूर्णचन्द्रनिभानना ।किं नामधेया तपते तप उग्रं कथं विभो

kasyeyaṃ padmapatrākṣī pūrṇacandranibhānanā / kiṃ nāmadheyā tapate tapa ugraṃ kathaṃ vibho

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Whose is this lotus-eyed maiden with a face like the full moon? What is her name, and why does she practise fierce austerity, lord?"

अध्याय ७३

श्लोक 9

मय उवाच: दानवानां पतिः श्रेष्ठो मयो ऽहं नामनामतः ।भार्या तेजवती नाम ममेयं तनया शुभा

maya uvāca: dānavānāṃ patiḥ śreṣṭho mayo 'haṃ nāmanāmataḥ / bhāryā tejavatī nāma mameyaṃ tanayā śubhā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Maya said: "I am Maya by name, the chief lord of the danavas; my wife is named Tejavati, and this lovely one is my daughter,

अध्याय ७३

श्लोक 10

मन्दोदरीति विख्याता तपते पतिकारणात् ।श्रुत्वा तु वचनं तस्य रावणो मददर्पितः

mandodarīti vikhyātā tapate patikāraṇāt / śrutvā tu vacanaṃ tasya rāvaṇo madadarpitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

renowned as Mandodari; she practises austerity for the sake of a husband." Hearing his words, Ravana, proud and intoxicated,

अध्याय ७३

श्लोक 11

प्रश्रितः प्रणतो भूत्वा मयं वचनम् अब्रवीत् ।पौलस्त्यो नाम राजाहं देवदानवदर्पहा

praśritaḥ praṇato bhūtvā mayaṃ vacanam abravīt / paulastyo nāma rājāhaṃ devadānavadarpahā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

grew courteous, bowed and said to Maya: "I am the king called Paulastya, crusher of the pride of gods and danavas;

अध्याय ७३

श्लोक 12

प्रार्थयामि महाभाग सुतां त्वं दातुम् अर्हसि ।ज्ञात्वा पैतामहं वंशं मयेनापि महात्मना

prārthayāmi mahābhāga sutāṃ tvaṃ dātum arhasi / jñātvā paitāmahaṃ vaṃśaṃ mayenāpi mahātmanā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I ask, fortunate one — you should give me your daughter." Knowing him to be of the Grandsire's line, the great-souled Maya

अध्याय ७३

श्लोक 13

सुता दत्ता रावणाय कृत्वा विधिविधानतः ।गृहीत्वा तां तदा रक्षः पूज्यमानो निशाचरैः

sutā dattā rāvaṇāya kṛtvā vidhividhānataḥ / gṛhītvā tāṃ tadā rakṣaḥ pūjyamāno niśācaraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

gave his daughter to Ravana according to rule. Taking her then, the rakshasa, honoured by the night-rovers,

अध्याय ७३

श्लोक 14

दिव्यैर् यानैर् विमानैश् च क्रीडते तु तया सह ।पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो जनयामास भारत

divyair yānair vimānaiś ca krīḍate tu tayā saha / putraṃ putravatāṃ śreṣṭho janayāmāsa bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

sported with her in divine vehicles and aerial cars; that best of those blessed with sons begot a son, O Bharata.

अध्याय ७३

श्लोक 15

तेनैव जातमात्रेण रवो मुक्तो महात्मना ।संवर्तकस्य मेघस्य येन लोको जडीकृतः

tenaiva jātamātreṇa ravo mukto mahātmanā / saṃvartakasya meghasya yena loko jaḍīkṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As soon as he was born, the great-souled one let out a roar like that of the cloud of dissolution, by which the world was stunned.

अध्याय ७३

श्लोक 16

श्रुत्वा तन्निनदं घोरं त्रस्तो लोकपितामहः ।नाम चक्रे तदा तस्य मेघनादो भविष्यति

śrutvā tanninadaṃ ghoraṃ trasto lokapitāmahaḥ / nāma cakre tadā tasya meghanādo bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing that dreadful roar, the Grandsire of the world was frightened and then named him: "He shall be Meghanada."

अध्याय ७३

श्लोक 17

एतन् नामकृतं सो ऽपि परमं व्रतम् आस्थितः ।भावयामास देवेशम् उमया सह शङ्करम्

etan nāmakṛtaṃ so 'pi paramaṃ vratam āsthitaḥ / bhāvayāmāsa deveśam umayā saha śaṅkaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having received this name, he undertook a supreme vow and meditated on the lord of gods, Shankara with Uma,

अध्याय ७३

श्लोक 18

व्रतैर् नियमदानैश् च होमैर् जाप्यैर्विधानतः ।कृच्छ्रचान्द्रायणैर् दिव्यैः क्लिश्यते च कलेवरम्

vratair niyamadānaiś ca homair jāpyairvidhānataḥ / kṛcchracāndrāyaṇair divyaiḥ kliśyate ca kalevaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with vows, restraints, gifts, oblations and japa according to rule; his body was worn down by divine krichchhras and chandrayanas.

अध्याय ७३

श्लोक 19

एवम् अन्यद् दिने तात कैलासं धरणीधरम् ।गत्वा लिङ्गम् अयं प्राप्य प्रस्थितो दक्षिणामुखः

evam anyad dine tāta kailāsaṃ dharaṇīdharam / gatvā liṅgam ayaṃ prāpya prasthito dakṣiṇāmukhaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then on another day, dear one, he went to Kailasa, upholder of the earth, obtained the linga and set out facing south.

अध्याय ७३

श्लोक 20

नर्मदातटम् आश्रित्य स्नातुकामो महाबलः ।निक्षिप्यापूजयद् देवं कृत्वा जाप्यं जनेश्वरः

narmadātaṭam āśritya snātukāmo mahābalaḥ / nikṣipyāpūjayad devaṃ kṛtvā jāpyaṃ janeśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Resorting to the bank of the Narmada, the mighty one, wishing to bathe, set it down, did japa and worshipped the god, lord of people.

अध्याय ७३

श्लोक 21

गन्तुकामः परं मार्गं लङ्कायां नृपसत्तम ।एकं समुद्धृतं लिङ्गं गृहितं सव्यपाणिना

gantukāmaḥ paraṃ mārgaṃ laṅkāyāṃ nṛpasattama / ekaṃ samuddhṛtaṃ liṅgaṃ gṛhitaṃ savyapāṇinā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Wishing to go on by the further road to Lanka, best of kings, he lifted up one linga, held in his left hand —

अध्याय ७३

श्लोक 22

प्रथमं च द्वितीयं च भक्त्या पौलस्त्यनन्दनः ।तदा देवमहालिङ्गं पतितं नर्मदाम्भसि

prathamaṃ ca dvitīyaṃ ca bhaktyā paulastyanandanaḥ / tadā devamahāliṅgaṃ patitaṃ narmadāmbhasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the first and the second, with devotion, the son of Paulastya — and then the great linga of the god fell into the water of the Narmada.

अध्याय ७३

श्लोक 23

पाहि पाहीति तेनोक्तो लिङ्गेन परमेष्ठिना ।द्वितीयं पतितं तावद् उत्तरे नर्मदातटे

pāhi pāhīti tenokto liṅgena parameṣṭhinā / dvitīyaṃ patitaṃ tāvad uttare narmadātaṭe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Protect me, protect me," he cried to the supreme linga; meanwhile the second fell on the northern bank of the Narmada.

अध्याय ७३

श्लोक 24

मेघनादेति विख्यातं लिङ्गं तत्र सुशोभनम् ।मध्यमेश्वरनामेति जलमध्ये व्यवस्थितम्

meghanādeti vikhyātaṃ liṅgaṃ tatra suśobhanam / madhyameśvaranāmeti jalamadhye vyavasthitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The lovely linga there is renowned as Meghanada; the one named Madhyameshvara stands in the midst of the water.

अध्याय ७३

श्लोक 25

यावद् उद्धर्तुकामो ऽसौ सप्तपातालम् आगमत् ।देवयोर् निश्चयं ज्ञात्वा निवृत्तो ऽसौ निशाचरः

yāvad uddhartukāmo 'sau saptapātālam āgamat / devayor niścayaṃ jñātvā nivṛtto 'sau niśācaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

While he wished to lift it out, it went down to the seven netherworlds; knowing the resolve of the two gods, the night-rover turned back

अध्याय ७३

श्लोक 26

जगामाकाशम् आविश्य पूज्यमानो निशाचरैः ।तदा प्रभृति तत्तीर्थं मेघनादेति विश्रुतम्

jagāmākāśam āviśya pūjyamāno niśācaraiḥ / tadā prabhṛti tattīrthaṃ meghanādeti viśrutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and went off, entering the sky, honoured by the night-rovers. From that time the holy place has been renowned as Meghanada,

अध्याय ७३

श्लोक 27

मेघारवेति विख्यातम् उत्तरे खेटकः शुभः ।पूर्वे तु गर्जनं नाम सर्वपापक्षयंकरम्

meghāraveti vikhyātam uttare kheṭakaḥ śubhaḥ / pūrve tu garjanaṃ nāma sarvapāpakṣayaṃkaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

also renowned as Megharava; on the north is the auspicious Khetaka, and on the east the one named Garjana, which destroys all sins.

अध्याय ७३

श्लोक 28

तस्मिंस् तीर्थे तु राजेन्द्र यस् तु स्नानं समाचरेत् ।अहोरात्रोषितो भूत्वा स लभेच्छाश्वतं शुभम्

tasmiṃs tīrthe tu rājendra yas tu snānaṃ samācaret / ahorātroṣito bhūtvā sa labhecchāśvataṃ śubham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever bathes at that holy place, king of kings, and stays there a day and a night, obtains eternal good.

अध्याय ७३

श्लोक 29

पिण्डदानं तु यः कुर्यात् तस्मिंस् तीर्थे नराधिप ।तेन द्वादश वर्षाणि पितरस् तर्पिता दिवि

piṇḍadānaṃ tu yaḥ kuryāt tasmiṃs tīrthe narādhipa / tena dvādaśa varṣāṇi pitaras tarpitā divi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever offers pindas at that holy place, lord of men, satisfies his ancestors in heaven for twelve years.

अध्याय ७३

श्लोक 30

यस् तु भोजयते विप्रांस् तस्मिंस् तीर्थे नराधिप ।यत्फलं योगिनां तत्र लभते नात्र संशयः

yas tu bhojayate viprāṃs tasmiṃs tīrthe narādhipa / yatphalaṃ yogināṃ tatra labhate nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever feeds brahmins at that holy place, lord of men, obtains there the fruit of yogis, no doubt.

अध्याय ७३

श्लोक 31

अग्निवेशं जले वापि अथवापि ह्य् अनाशकम् ।अनिवर्तिका गतिस् तस्य स्याद् इदं शङ्करो ऽब्रवीत्

agniveśaṃ jale vāpi athavāpi hy anāśakam / anivartikā gatis tasya syād idaṃ śaṅkaro 'bravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Entering fire or water there, or fasting to death — his goal is one of no return; so said Shankara.

अध्याय ७३

श्लोक 32

एवं ते नरशार्दूल गर्जितेश्वरम् उत्तमम् ।कथितं स्मरणाद् एव सर्वपापक्षयं करम्

evaṃ te naraśārdūla garjiteśvaram uttamam / kathitaṃ smaraṇād eva sarvapāpakṣayaṃ karam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thus, tiger among men, I have told you of the excellent Garjiteshvara, which destroys all sins by mere remembrance.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 73
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.