Skanda Purana· Skanda Purāṇa
75
अध्याय 75 / 116

Adhyaya 75

21 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ21 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७५

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे दारुतीर्थतमहिमानुवर्णनो नाम चतुःसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ७५ मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेच् च राजेन्द्र देवतीर्थम् अनुत्तमम् ।यत्र देवास् त्रयस्त्रिंशत् तप्त्वा सिद्धिं परां गताः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe dārutīrthatamahimānuvarṇano nāma catuḥsaptatitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 75 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchec ca rājendra devatīrtham anuttamam / yatra devās trayastriṃśat taptvā siddhiṃ parāṃ gatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There is a great and beautiful Tirtha on the southern bank of Narmada. It is well-known in the terrestrial sphere by the name of Sankhacuda, O son of Pandu. Sankhacuda is himself present there on the pleasant bank of Narmada, due to the fear of Vainateya (Garuda).

अध्याय ७५

श्लोक 2

पुरा देवासुरे युद्धे दानवैर् बलदर्पितैः ।इन्द्रो देवगणैः सार्द्धं स्वराज्याच् च्यावितो भृशम्

purā devāsure yuddhe dānavair baladarpitaiḥ / indro devagaṇaiḥ sārddhaṃ svarājyāc cyāvito bhṛśam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Long ago in the war of gods and asuras, Indra with the hosts of gods was violently driven from his kingdom by danavas proud of their strength.

अध्याय ७५

श्लोक 3

हस्त्यश्वरथयानौघैर् मर्दयित्वा च वाहिनीम् ।विशक्ता भेजिरे मार्गं प्रहारैर् जर्जरीकृताः

hastyaśvarathayānaughair mardayitvā ca vāhinīm / viśaktā bhejire mārgaṃ prahārair jarjarīkṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Their army crushed by masses of elephants, horses, chariots and vehicles, battered by blows, they scattered and took to the road.

अध्याय ७५

श्लोक 4

जम्भशुम्भनिशुम्भाद्यैस् तु हुण्डग्रहकैः सह ।बलिभिर् बाधिताः सर्वे ब्रह्माणम् उपतस्थिरे

jambhaśumbhaniśumbhādyais tu huṇḍagrahakaiḥ saha / balibhir bādhitāḥ sarve brahmāṇam upatasthire

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Oppressed by the mighty Jambha, Shumbha, Nishumbha and others, together with the Hunda and Grahaka demons, they all approached Brahma.

अध्याय ७५

श्लोक 5

प्रणम्य शिरसा देवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।व्यज्ञापयन्त देवेशम् इन्द्राग्निकपुरोगमाः

praṇamya śirasā devaṃ brahmāṇaṃ parameṣṭhinam / vyajñāpayanta deveśam indrāgnikapurogamāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bowing their heads to the god Brahma, the supreme lord, the gods headed by Indra and Agni made their plea to the lord of the gods:

अध्याय ७५

श्लोक 6

पश्य पश्य महाभाग दानवैर् आकुलीकृताः ।बाधिताः पुत्रदाराभ्यां त्वाम् एव शरणं गताः

paśya paśya mahābhāga dānavair ākulīkṛtāḥ / bādhitāḥ putradārābhyāṃ tvām eva śaraṇaṃ gatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Look, look, fortunate one: we have been thrown into confusion by the danavas; oppressed along with our sons and wives, we have come to you alone for refuge.

अध्याय ७५

श्लोक 7

परित्रायस्व देवेश सर्वलोकपितामह ।नान्या गतिः सुरेशान मुक्त्वा त्वां परमेष्ठिनम्

paritrāyasva deveśa sarvalokapitāmaha / nānyā gatiḥ sureśāna muktvā tvāṃ parameṣṭhinam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Protect us, lord of the gods, Grandsire of all the worlds; we have no other refuge, lord of the gods, but you, the supreme lord."

अध्याय ७५

श्लोक 8

ब्रह्मोवाच: दानवानां विघातार्थं नर्मदातटम् आश्रिताः ।तपः कुरुत भो देवास् तपो हि परमं बलम्

brahmovāca: dānavānāṃ vighātārthaṃ narmadātaṭam āśritāḥ / tapaḥ kuruta bho devās tapo hi paramaṃ balam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahma said: "To destroy the danavas, resort to the bank of the Narmada and practise austerity, gods, for austerity is the supreme strength.

अध्याय ७५

श्लोक 9

नान्योपायो न वै मन्त्रो न विद्या न च विक्रमः ।विना रेवाजलं पुण्यं सर्वपापक्षयं करम्

nānyopāyo na vai mantro na vidyā na ca vikramaḥ / vinā revājalaṃ puṇyaṃ sarvapāpakṣayaṃ karam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There is no other means, no mantra, no knowledge and no valour, apart from the holy water of the Reva, which destroys all sins.

अध्याय ७५

श्लोक 10

दारिद्र्यव्याधिमरणबन्धनव्यसनानि च ।एतानि चैव पापस्य फलानीति मतिर् मम

dāridryavyādhimaraṇabandhanavyasanāni ca / etāni caiva pāpasya phalānīti matir mama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Poverty, disease, death, bondage and calamities — these are the fruits of sin; such is my view.

अध्याय ७५

श्लोक 11

एवं ज्ञात्वा विधानेन तपः कुरुत दुष्करम् ।पूज्यते शाम्भवं सर्वैः प्राप्नुयाताभयं ततः

evaṃ jñātvā vidhānena tapaḥ kuruta duṣkaram / pūjyate śāmbhavaṃ sarvaiḥ prāpnuyātābhayaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Knowing this, practise hard austerity according to rule; let Shambhu's linga be worshipped by all, and then you will obtain freedom from fear."

अध्याय ७५

श्लोक 12

तच्छ्रुत्वा वचनं देवा ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ।नर्मदामागताः सर्वे तदेन्द्राग्निपुरोगमाः

tacchrutvā vacanaṃ devā brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ / narmadāmāgatāḥ sarve tadendrāgnipurogamāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing these words of Brahma, the supreme lord, all the gods headed by Indra and Agni then came to the Narmada

अध्याय ७५

श्लोक 13

विचेरुस् तत्र विपुलं तपः परमदुःसहम् ।सकल्पैः परमां राजंस् तत् ते सिद्धिम् अवाप्नुवन्

vicerus tatra vipulaṃ tapaḥ paramaduḥsaham / sakalpaiḥ paramāṃ rājaṃs tat te siddhim avāpnuvan

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and practised there vast austerity, supremely hard to bear; by their resolve, O king, they attained supreme perfection.

अध्याय ७५

श्लोक 14

तदा प्रभृति तत् तीर्थं देवतीर्थम् इति श्रुतम् ।गीयते सर्वलोकेषु सर्वपापक्षयंकरम्

tadā prabhṛti tat tīrthaṃ devatīrtham iti śrutam / gīyate sarvalokeṣu sarvapāpakṣayaṃkaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

From that time the holy place has been known as Devatirtha; it is sung in all the worlds as the destroyer of all sins.

अध्याय ७५

श्लोक 15

तत्र श्रद्धात्मना यो ऽपि विधिनापि समन्वितः ।स्नानं समाचरेद् भक्त्या स लभेन् मौक्तिकं फलम्

tatra śraddhātmanā yo 'pi vidhināpi samanvitaḥ / snānaṃ samācared bhaktyā sa labhen mauktikaṃ phalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever bathes there with devotion, with a faithful mind and following the rule, obtains the fruit of liberation.

अध्याय ७५

श्लोक 16

यस् तम् अर्चयते देवं सर्वदेवैस् तु पूजितम् ।लभते चाश्वमेधस्य फलं यागस्य चोत्तमम्

yas tam arcayate devaṃ sarvadevais tu pūjitam / labhate cāśvamedhasya phalaṃ yāgasya cottamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever worships that god, worshipped by all the gods, obtains the excellent fruit of the horse sacrifice.

अध्याय ७५

श्लोक 17

यस् तु भोजयते विप्रांस् तस्मिंस् तीर्थे नराधिप ।तत्र देवशिला रम्या महापुण्याद्रिर्वधिनी

yas tu bhojayate viprāṃs tasmiṃs tīrthe narādhipa / tatra devaśilā ramyā mahāpuṇyādrirvadhinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever feeds brahmins at that holy place, lord of men, likewise; there is the lovely Devashila, which increases great merit.

अध्याय ७५

श्लोक 18

संन्यासेन मृतानां तु नराणामक्षया गतिः ।अग्निप्रवेशं यः कुर्याद् देवतीर्थे युधिष्ठिर

saṃnyāsena mṛtānāṃ tu narāṇāmakṣayā gatiḥ / agnipraveśaṃ yaḥ kuryād devatīrthe yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

For men who die there in renunciation the goal is imperishable. Whoever enters the fire at Devatirtha, Yudhishthira,

अध्याय ७५

श्लोक 19

रुद्रलोके वसेत् तावद् यावद् आहूतसम्प्लवम् ।एवं स्नानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम्

rudraloke vaset tāvad yāvad āhūtasamplavam / evaṃ snānaṃ japo homaḥ svādhyāyo devatārcanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

dwells in Rudra's world until the deluge. Thus bathing, japa, oblation, Vedic study, worship of the gods —

अध्याय ७५

श्लोक 20

सुकृतं दुष्कृतं वापि तत्र तीर्थे ऽक्षयं भवेत् ।एतावद् विधिर् उद्दिष्टा उत्पत्तिश् चैव भारत

sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vāpi tatra tīrthe 'kṣayaṃ bhavet / etāvad vidhir uddiṣṭā utpattiś caiva bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

good or evil deeds alike — become imperishable at that holy place. So much is the rule declared, and the origin too, O Bharata,

अध्याय ७५

श्लोक 21

देवतीर्थस्य चरितं सर्वतीर्थेष्व् अनुत्तमम्

devatīrthasya caritaṃ sarvatīrtheṣv anuttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the account of Devatirtha, unsurpassed among all holy places.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 75
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.