Skanda Purana· Skanda Purāṇa
76
अध्याय 76 / 116

Adhyaya 76

64 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ64 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७६

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे देवतीर्थमहिमानुवर्णनो नाम पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ७६ मार्कण्डेय उवाच: ततोगच्छेच् च राजेन्द्र गुहावासीति चोत्तमम् ।यत्र सिद्धो महादेवो गुहावासीति शङ्करः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe devatīrthamahimānuvarṇano nāma pañcasaptatitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 76 mārkaṇḍeya uvāca: tatogacchec ca rājendra guhāvāsīti cottamam / yatra siddho mahādevo guhāvāsīti śaṅkaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, one should go to the excellent Paresvaia (Tirtha), O great king. The noble-souled Parasara performed on the splendid banks of Narmada a severe penance for the sake of a son, O son of Pandu.

अध्याय ७६

श्लोक 2

युधिष्ठिर उवाच: केन कार्येण विप्रेन्द्र गुहावासीति शङ्करः ।एतद् विस्तरतः सर्व कथयस्व ममानघ

yudhiṣṭhira uvāca: kena kāryeṇa viprendra guhāvāsīti śaṅkaraḥ / etad vistarataḥ sarva kathayasva mamānagha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

So be it, O Brahmana.

अध्याय ७६

श्लोक 3

श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं देव सर्वं कौतूहलं हि मे ।मार्कण्डेय उवाच: महाप्रश्नः कृतो मां यो महाप्राज्ञ नरेश्वर

śrotum icchāmy ahaṃ deva sarvaṃ kautūhalaṃ hi me / mārkaṇḍeya uvāca: mahāpraśnaḥ kṛto māṃ yo mahāprājña nareśvara

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the case of women and Sudras, Ama-sraddha (Sraddha with uncooked food) is recommended.

अध्याय ७६

श्लोक 4

पुराणे विस्तरो ऽप्य् अस्य न शक्यो हि मयाधुना ।वृद्धभावात् कथयितुम् अहं च बहुकालिकः

purāṇe vistaro 'py asya na śakyo hi mayādhunā / vṛddhabhāvāt kathayitum ahaṃ ca bahukālikaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Its full extent in the Purana I cannot now tell, because of my great age, for I have lived a very long time.

अध्याय ७६

श्लोक 5

पूर्व दारुवने विप्रा वसन्ति स्म सुरैः समाः ।ब्रह्मचारी गृहस्थश् च वानप्रस्थो यतिस् तथा

pūrva dāruvane viprā vasanti sma suraiḥ samāḥ / brahmacārī gṛhasthaś ca vānaprastho yatis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Long ago brahmins equal to the gods dwelt in the Daruvana — celibate students, householders, forest-dwellers and ascetics;

अध्याय ७६

श्लोक 6

स्वधर्मनिरतानां च कथितं परमं पदम् ।तावद्वसन्तसमये कस्मिंश्चित् कारणान्तरे

svadharmaniratānāṃ ca kathitaṃ paramaṃ padam / tāvadvasantasamaye kasmiṃścit kāraṇāntare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for those devoted to their own dharma the supreme state has been declared. Then in the spring season, for some reason or other,

अध्याय ७६

श्लोक 7

विमानस्थो महादेवो गम्यमानोमया सह ।ददर्श च जनावासं वेदध्वनिनिनादितम्

vimānastho mahādevo gamyamānomayā saha / dadarśa ca janāvāsaṃ vedadhvaninināditam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Mahadeva, travelling with Uma in his aerial car, saw the settlement resounding with the sound of the Vedas,

अध्याय ७६

श्लोक 8

अगतागतसंवासं सर्वपापक्षयं करम् ।तद्दृष्ट्वा मुदितां देवीं हर्षगद्गदया गिरा

agatāgatasaṃvāsaṃ sarvapāpakṣayaṃ karam / taddṛṣṭvā muditāṃ devīṃ harṣagadgadayā girā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

a dwelling of those who come and go, destroying all sins. Seeing it, the god spoke to the delighted goddess in a voice choked with joy,

अध्याय ७६

श्लोक 9

उवाच वचनं देवो दृष्ट्वा तापसयोषितः ।नान्यं देवं न वै धर्मं ध्यायन्ति हिमनन्दिनि

uvāca vacanaṃ devo dṛṣṭvā tāpasayoṣitaḥ / nānyaṃ devaṃ na vai dharmaṃ dhyāyanti himanandini

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

pointing to the ascetics' wives: "They meditate on no other god and no other dharma, daughter of Himalaya."

अध्याय ७६

श्लोक 10

एतच् छ्रुत्वा परं वाक्यं देवदेवेन भाषितम् ।कौतूहलसमाविष्टा शङ्करं पुनर् अब्रवीत्

etac chrutvā paraṃ vākyaṃ devadevena bhāṣitam / kautūhalasamāviṣṭā śaṅkaraṃ punar abravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing these words spoken by the god of gods, she was seized with curiosity and spoke again to Shankara:

अध्याय ७६

श्लोक 11

यत् त्वयोक्तं महादेव पतिधर्मपरास्त्रियः ।तासाम् अनङ्गो भूत्वा त्वं चरित्रं क्षोभय प्रभो

yat tvayoktaṃ mahādeva patidharmaparāstriyaḥ / tāsām anaṅgo bhūtvā tvaṃ caritraṃ kṣobhaya prabho

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"These women whom you called devoted to their duty to their husbands — become the bodiless Love among them and shake their virtue, lord."

अध्याय ७६

श्लोक 12

महादेव उवाच: त्वयोक्तं वचनं देवि न चैतद् रोचते प्रिये ।ब्राह्मणा हि महाभागा न तेषां विप्रियं चरेत्

mahādeva uvāca: tvayoktaṃ vacanaṃ devi na caitad rocate priye / brāhmaṇā hi mahābhāgā na teṣāṃ vipriyaṃ caret

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Mahadeva said: "What you have said, goddess, does not please me, beloved; the brahmins are highly blessed, and one should not do what displeases them.

अध्याय ७६

श्लोक 13

मन्युप्रहरणा विप्राश् चक्रप्रहरणो हरिः ।चक्रात् तीक्ष्णतरो मन्युस् तस्माद् विप्रं न कोपयेत्

manyupraharaṇā viprāś cakrapraharaṇo hariḥ / cakrāt tīkṣṇataro manyus tasmād vipraṃ na kopayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahmins have wrath as their weapon, Hari has the discus as his weapon; wrath is sharper than the discus, so one should not anger a brahmin.

अध्याय ७६

श्लोक 14

न ते देवा न ते लोकास् ते नागा नासुरास् तथा ।दृश्यन्ते च त्रिभिर् लोकैर् एतैर् उष्टैर् न वञ्चिताः

na te devā na te lokās te nāgā nāsurās tathā / dṛśyante ca tribhir lokair etair uṣṭair na vañcitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Neither those gods nor those worlds, neither those nagas nor asuras are seen in the three worlds who, having angered them, were not undone.

अध्याय ७६

श्लोक 15

तेषां क्षोभकरः प्रायः स्वर्गभोगफलच्युतः ।येषां तुष्टा महाभागा ब्राह्मणाः क्षितिदेवताः

teṣāṃ kṣobhakaraḥ prāyaḥ svargabhogaphalacyutaḥ / yeṣāṃ tuṣṭā mahābhāgā brāhmaṇāḥ kṣitidevatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

One who disturbs them generally falls from the fruit of heavenly enjoyment; those with whom the highly blessed brahmins, gods on earth, are pleased

अध्याय ७६

श्लोक 16

तेषां धर्मस् तथार्थश् च कामो मोक्षो न संशयः ।एवं ज्ञात्वा महाभागे आग्रहस्त्यज्यताम् अयम्

teṣāṃ dharmas tathārthaś ca kāmo mokṣo na saṃśayaḥ / evaṃ jñātvā mahābhāge āgrahastyajyatām ayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

have dharma, wealth, desire and liberation, no doubt. Knowing this, fortunate one, give up this insistence.

अध्याय ७६

श्लोक 17

एतल् लोकविरुद्धं हि यदीच्छसि वशे सुखम् ।देव्य् उवाच: नाहं ते दयिता देव नाहं ते वशवर्तिनी

etal lokaviruddhaṃ hi yadīcchasi vaśe sukham / devy uvāca: nāhaṃ te dayitā deva nāhaṃ te vaśavartinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This is contrary to the world's order, if you wish for happiness under control." The Goddess said: "I am not your beloved, god, nor am I under your control.

अध्याय ७६

श्लोक 18

अन्यायधर्षणां चात्र सर्वासां कुरु सुव्रत ।लोकालोके महादेव अशक्यं नास्ति ते विभो

anyāyadharṣaṇāṃ cātra sarvāsāṃ kuru suvrata / lokāloke mahādeva aśakyaṃ nāsti te vibho

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bring an unjust affront on all of them here, you of good vows; in Lokaloka nothing is impossible for you, mighty Mahadeva.

अध्याय ७६

श्लोक 19

क्रियतां मम देवैतत्परं कौतूहलं प्रभो ।एवम् उक्तो महादेवो देव्याः प्रियहिते रतः

kriyatāṃ mama devaitatparaṃ kautūhalaṃ prabho / evam ukto mahādevo devyāḥ priyahite rataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Do this for me, god; this is my great curiosity, lord." Thus addressed, Mahadeva, devoted to the goddess's pleasure and good,

अध्याय ७६

श्लोक 20

कृत्वा कापालिकं रूपं ययौ दारुवनं प्रति ।महाहिनां जटाजूटं नियम्य शशिभूषणः

kṛtvā kāpālikaṃ rūpaṃ yayau dāruvanaṃ prati / mahāhināṃ jaṭājūṭaṃ niyamya śaśibhūṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

took the form of a Kapalika and went to the Daruvana; the moon-crested god bound his mass of matted hair with great serpents,

अध्याय ७६

श्लोक 21

कङ्कत्राणं परं कृत्वा तथा सौवर्णकुण्डले ।व्याघ्रचर्मपरीधानो हारकेयूरभूषितः

kaṅkatrāṇaṃ paraṃ kṛtvā tathā sauvarṇakuṇḍale / vyāghracarmaparīdhāno hārakeyūrabhūṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

put on a fine armlet of heron plumes and golden earrings, wore a tiger skin, and was adorned with necklaces and bracelets;

अध्याय ७६

श्लोक 22

नूपुरारावनिर्घोषैः कम्पयंश् च वसुन्धराम् ।महाडमरुघोषेण वीरघण्टानिनादिना

nūpurārāvanirghoṣaiḥ kampayaṃś ca vasundharām / mahāḍamarughoṣeṇa vīraghaṇṭāninādinā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

making the earth shake with the jingling of his anklets, with the sound of a great damaru and the ringing of a hero's bell,

अध्याय ७६

श्लोक 23

प्रभातसमये प्राप्ते तत्र दारुवनं गत ।तावद् विप्रजनः सर्वः पुष्पमूलफलाशनः

prabhātasamaye prāpte tatra dāruvanaṃ gata / tāvad viprajanaḥ sarvaḥ puṣpamūlaphalāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he went to the Daruvana when dawn had come. At that time all the brahmins, who lived on flowers, roots and fruits,

अध्याय ७६

श्लोक 24

निर्गतो बहुभिः सार्धं पठ्यमान इतस् ततः ।तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यरूपं देवस्य भारत

nirgato bahubhiḥ sārdhaṃ paṭhyamāna itas tataḥ / taddṛṣṭvā mahadāścaryarūpaṃ devasya bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

had gone out with many others, reciting here and there. Seeing that greatly wondrous form of the god, O Bharata,

अध्याय ७६

श्लोक 25

युवतीजनः प्रमत्तश् च कामेन कलुषीकृतः ।सुरूपं परमं दृष्ट्वा सर्वास् ताश् च वराननाः

yuvatījanaḥ pramattaś ca kāmena kaluṣīkṛtaḥ / surūpaṃ paramaṃ dṛṣṭvā sarvās tāś ca varānanāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the young women became giddy and troubled by desire; seeing that supremely beautiful form, all those fair-faced women,

अध्याय ७६

श्लोक 26

क्लेशभावं तदागच्छन् याश् च दारुवने स्त्रियः ।विकारा बहवस् तासां देवं दृष्ट्वा मनोजवम्

kleśabhāvaṃ tadāgacchan yāś ca dāruvane striyaḥ / vikārā bahavas tāsāṃ devaṃ dṛṣṭvā manojavam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the women in the Daruvana, fell into distress; many changes came over them on seeing the god who was swift as the mind.

अध्याय ७६

श्लोक 27

संजाता विप्रपत्नीनां तां शृणुष्व नृपोत्तम ।परिधानं न जानन्ति परिभ्रष्टं करोद्यताः

saṃjātā viprapatnīnāṃ tāṃ śṛṇuṣva nṛpottama / paridhānaṃ na jānanti paribhraṣṭaṃ karodyatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hear, best of kings, what befell the brahmins' wives: they did not notice their garments slipping, their hands raised;

अध्याय ७६

श्लोक 28

दातुकामा तथा भैक्ष्यं चेष्टितुं नैव शक्यते ।काचिद् दृष्ट्वा महादेवं रूपयौवनगर्विता

dātukāmā tathā bhaikṣyaṃ ceṣṭituṃ naiva śakyate / kācid dṛṣṭvā mahādevaṃ rūpayauvanagarvitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

wishing to give alms, they could not move. One, proud of her beauty and youth, on seeing Mahadeva,

अध्याय ७६

श्लोक 29

उत्सङ्गे संस्थितं वालं पतितं व्यस्मरत् ततः ।कामबाणहता चान्या बाहुभ्यां पीडति स्तनौ

utsaṅge saṃsthitaṃ vālaṃ patitaṃ vyasmarat tataḥ / kāmabāṇahatā cānyā bāhubhyāṃ pīḍati stanau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

forgot the child sitting on her lap, which fell; another, struck by Love's arrows, pressed her breasts with her arms;

अध्याय ७६

श्लोक 30

निःश्वसन्ती तथा चान्या न किंचित् परिजल्पते ।एवम् अक्षोभयत् सर्वा महेशः पतिदेवताः

niḥśvasantī tathā cānyā na kiṃcit parijalpate / evam akṣobhayat sarvā maheśaḥ patidevatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

another sighed and could say nothing at all. Thus Mahesha shook all the women whose god was their husband.

अध्याय ७६

श्लोक 31

चालितास्ता विदित्वा तु निर्जग्मुर् द्वारिसत्वराः ।संचिताः परमं कृत्वा सर्वा देवो महेश्वरः

cālitāstā viditvā tu nirjagmur dvārisatvarāḥ / saṃcitāḥ paramaṃ kṛtvā sarvā devo maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Knowing themselves stirred, they hurried out of their doors; the god Maheshvara, having gathered them all together in great excitement,

अध्याय ७६

श्लोक 32

क्षोभयित्वा गणं स्त्रीणां गतश् चादर्शनं च तम् ।ततो विप्रगणः सर्वः समायातो ददर्श ह

kṣobhayitvā gaṇaṃ strīṇāṃ gataś cādarśanaṃ ca tam / tato vipragaṇaḥ sarvaḥ samāyāto dadarśa ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

having shaken the throng of women, then vanished. Then all the brahmins returned and saw

अध्याय ७६

श्लोक 33

क्षोभितं स्त्रीजनं सर्वं हरेण क्रोधमाविशत् ।क्रोधाविष्टो द्विजः कश्चिद् दण्डम् उद्यम्य धावति

kṣobhitaṃ strījanaṃ sarvaṃ hareṇa krodhamāviśat / krodhāviṣṭo dvijaḥ kaścid daṇḍam udyamya dhāvati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

that all the women had been shaken by Hara, and they were filled with anger. One enraged brahmin ran with his staff raised,

अध्याय ७६

श्लोक 34

कुठारहस्तो ह्य् अपरस् तथान्यो दर्भमुष्टिमान् ।इतश्चेतश्च ते सर्वे भ्रमित्वा तच् च काननम्

kuṭhārahasto hy aparas tathānyo darbhamuṣṭimān / itaścetaśca te sarve bhramitvā tac ca kānanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

another with an axe in his hand, another with a fistful of darbha grass; they all wandered here and there through that forest,

अध्याय ७६

श्लोक 35

एकीभूता महात्मानो व्याजहुश् च रुषा गिरम् ।यदि दत्तं हुतं किंचिद् गुरवस्तोषिता यदि

ekībhūtā mahātmāno vyājahuś ca ruṣā giram / yadi dattaṃ hutaṃ kiṃcid guravastoṣitā yadi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and then, gathering together, the great-souled ones spoke in anger: "If anything has been given or offered in oblation, if our teachers have been pleased,

अध्याय ७६

श्लोक 36

तेन सत्येन देवस्य लिङ्गं पततु भूतले ।एवं सत्यप्रभावेण वचनेन द्विजन्मनाम्

tena satyena devasya liṅgaṃ patatu bhūtale / evaṃ satyaprabhāveṇa vacanena dvijanmanām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by that truth let the god's linga fall to the ground." Thus by the power of truth in the words of the twice-born,

अध्याय ७६

श्लोक 37

देवस्य पश्यतो लिङ्गं पतितं धरणीतले ।हाहाकारो महानासील् लोकालोके तु भारत

devasya paśyato liṅgaṃ patitaṃ dharaṇītale / hāhākāro mahānāsīl lokāloke tu bhārata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the god's linga fell to the ground while he watched. There was a great cry of woe throughout Lokaloka, O Bharata:

अध्याय ७६

श्लोक 38

देवस्य पतितं लिङ्गं जगत्य् एव महाक्षयम् ।पतमानस्य लिङ्गस्य शब्दो ऽभूत् तत्र दारुणः

devasya patitaṃ liṅgaṃ jagaty eva mahākṣayam / patamānasya liṅgasya śabdo 'bhūt tatra dāruṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the god's linga had fallen, a great ruin for the world. As the linga fell there was a dreadful sound;

अध्याय ७६

श्लोक 39

पतन्ति पर्वताग्राणि शोषम् आयान्ति सागराः ।देवस्य पतिते लिङ्गे विमानैर् देवदानवाः

patanti parvatāgrāṇi śoṣam āyānti sāgarāḥ / devasya patite liṅge vimānair devadānavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

mountain peaks fell and the oceans dried up. When the god's linga had fallen, the gods and danavas in their aerial cars

अध्याय ७६

श्लोक 40

समेत्य सहिताः सर्वे ब्रह्मणा परमेष्ठिना ।कृताञ्जलिपुटा देवं स्तुवन्ति विविधैः स्तवैः

sametya sahitāḥ sarve brahmaṇā parameṣṭhinā / kṛtāñjalipuṭā devaṃ stuvanti vividhaiḥ stavaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all came together with Brahma, the supreme lord, and with joined palms praised the god with many kinds of hymns.

अध्याय ७६

श्लोक 41

ततस् तुष्टो जगन्नाथो देवानां वरदो ऽभवत् ।देवो ऽपि पतिते लिङ्गे शापेन धरणीतले

tatas tuṣṭo jagannātho devānāṃ varado 'bhavat / devo 'pi patite liṅge śāpena dharaṇītale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the lord of the world was pleased and became the giver of boons to the gods. The god too, his linga fallen to the ground by the curse,

अध्याय ७६

श्लोक 42

गत्वा दारुवनं विप्रांस् तोषयामास भारत ।विश्वामित्रो वशिष्ठाद्या जाबालिर् अथ काश्यपः

gatvā dāruvanaṃ viprāṃs toṣayāmāsa bhārata / viśvāmitro vaśiṣṭhādyā jābālir atha kāśyapaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

went to the Daruvana and propitiated the brahmins, O Bharata. Vishvamitra, Vasishtha and the rest, Jabali and Kashyapa,

अध्याय ७६

श्लोक 43

समेत्य सहिताः सर्वे तम् ऊचुस् त्रिपुरान्तकम् ।महाजनो ऽपि बलवान् नावज्ञेयः सुरेश्वरः

sametya sahitāḥ sarve tam ūcus tripurāntakam / mahājano 'pi balavān nāvajñeyaḥ sureśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all came together and said to the destroyer of the Tripuras: "Even the great should not despise the strong; you are lord of the gods;

अध्याय ७६

श्लोक 44

क्षान्तियुक्तो ऽपि भूत्वा च भविष्यसि गतक्लमः ।विध्वंसिता विप्रदारा यद् एतल् लिङ्गम् उत्तमम्

kṣāntiyukto 'pi bhūtvā ca bhaviṣyasi gataklamaḥ / vidhvaṃsitā vipradārā yad etal liṅgam uttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

endowed with forbearance, you will be free from weariness. Since the brahmins' wives were led astray, this excellent linga of yours

अध्याय ७६

श्लोक 45

पतितं ते महादेव एतत् पुण्यं भविष्यति ।तत्पुण्यं नाग्निहोत्रेण अग्निष्टोमैर् न लभ्यते

patitaṃ te mahādeva etat puṇyaṃ bhaviṣyati / tatpuṇyaṃ nāgnihotreṇa agniṣṭomair na labhyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

that has fallen, Mahadeva, shall become holy. That merit is not obtained by the agnihotra or the agnishtoma;

अध्याय ७६

श्लोक 46

यच्छर्म रुद्र प्राप्स्यन्ति मानवा लिङ्गपूजया ।देवानां चैव यक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्

yaccharma rudra prāpsyanti mānavā liṅgapūjayā / devānāṃ caiva yakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the bliss, Rudra, that men will obtain by worship of the linga — for gods, yakshas, gandharvas, serpents and rakshasas,

अध्याय ७६

श्लोक 47

वचनेन तु विप्राणाम् एतत् पुण्यं भविष्यति ।ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्राणां दर्शनेन च यत्फलम्

vacanena tu viprāṇām etat puṇyaṃ bhaviṣyati / brahmaviṣṇvindrarudrāṇāṃ darśanena ca yatphalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the word of the brahmins, this shall be holy. Whatever fruit comes from the sight of Brahma, Vishnu, Indra and Rudra,

अध्याय ७६

श्लोक 48

तत्फलं तस्य लिङ्गस्य दर्शने सकलं लभेत् ।एवम् उक्तो जगन्नाथः प्रणिपत्य द्विजोत्तमान्

tatphalaṃ tasya liṅgasya darśane sakalaṃ labhet / evam ukto jagannāthaḥ praṇipatya dvijottamān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

one shall obtain that whole fruit from the sight of this linga." Thus addressed, the lord of the world bowed to the best of the twice-born,

अध्याय ७६

श्लोक 49

मुदा परमया युक्तस् तांश् चैव प्रत्यभाषत ।ब्राह्मणा जङ्गमं तीर्थं निर्जलं सर्वकामिकम्

mudā paramayā yuktas tāṃś caiva pratyabhāṣata / brāhmaṇā jaṅgamaṃ tīrthaṃ nirjalaṃ sarvakāmikam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and filled with supreme joy he replied to them: "Brahmins are a moving holy place, without water, granting all desires,

अध्याय ७६

श्लोक 50

येषां वाक्योदयेनैव शुद्ध्यन्ति मलना जनाः ।किंचित् तीर्थं न हि क्षेत्रमूषरं गह्वराणि च

yeṣāṃ vākyodayenaiva śuddhyanti malanā janāḥ / kiṃcit tīrthaṃ na hi kṣetramūṣaraṃ gahvarāṇi ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the mere utterance of whose words impure people are purified. No holy place, no field, no barren land or cave

अध्याय ७६

श्लोक 51

ब्राह्मणाच् छ्रेष्ठम् उद्दिष्टं यत्र गत्वा विशुद्ध्यति ।पृथिव्यां यानि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस् तथा

brāhmaṇāc chreṣṭham uddiṣṭaṃ yatra gatvā viśuddhyati / pṛthivyāṃ yāni tīrthāni gaṅgādyāḥ saritas tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

is declared better than a brahmin, going to whom one is purified. The holy places on earth, and the rivers headed by the Ganga,

अध्याय ७६

श्लोक 52

एकस्या विप्रवाक्यस्य कला नार्हन्ति षोडशीम् ।अभिनन्द्य द्विजान् सर्वान् अनुज्ञातो महानृषिः

ekasyā vipravākyasya kalā nārhanti ṣoḍaśīm / abhinandya dvijān sarvān anujñāto mahānṛṣiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

are not worth a sixteenth part of a single word of a brahmin." Having honoured all the twice-born, the great seer took his leave,

अध्याय ७६

श्लोक 53

ततो ऽगाच् च महादेवो नर्मदातटम् उत्तमम् ।परम व्रतम् आस्थाय गुहावासं महार्बुदम्

tato 'gāc ca mahādevo narmadātaṭam uttamam / parama vratam āsthāya guhāvāsaṃ mahārbudam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and then Mahadeva went to the excellent bank of the Narmada; undertaking a supreme vow, dwelling in a cave for a great ten crores of years,

अध्याय ७६

श्लोक 54

मौनं चचार भगवाञ्जपध्यानरतः सदा ।समाप्ते नियमे तात स्थापयित्वा महेश्वरम्

maunaṃ cacāra bhagavāñjapadhyānarataḥ sadā / samāpte niyame tāta sthāpayitvā maheśvaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the Blessed One kept silence, ever devoted to japa and meditation. When the observance was complete, dear one, he installed Maheshvara

अध्याय ७६

श्लोक 55

वन्द्यमानः सुरैः सार्धं कैलासम् अगमत् प्रभुः ।नर्मदायास् तटे येन स्थापितः परमेश्वरः

vandyamānaḥ suraiḥ sārdhaṃ kailāsam agamat prabhuḥ / narmadāyās taṭe yena sthāpitaḥ parameśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and, saluted by the gods, the lord went to Kailasa. Because the supreme Lord was installed on the bank of the Narmada,

अध्याय ७६

श्लोक 56

तेनैव कारणेनासौ नर्मदेश्वरमुत्तमम् ।यद् यद् आचरति श्रेष्ठस् तत्तद् एवेतरो जनः

tenaiva kāraṇenāsau narmadeśvaramuttamam / yad yad ācarati śreṣṭhas tattad evetaro janaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for that reason he is the excellent Narmadeshvara. Whatever the best person does, others do likewise;

अध्याय ७६

श्लोक 57

स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस् तद् अनुवर्तते ।तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा विधिना सुजितेन्द्रियः

sa yatpramāṇaṃ kurute lokas tad anuvartate / tatra tīrthe naraḥ snātvā vidhinā sujitendriyaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

whatever standard he sets, the world follows. A man who bathes at that holy place according to rule, with senses well controlled,

अध्याय ७६

श्लोक 58

अर्चयित्वा महादेवम् अश्वमेधफलं लभेत् ।पितृभ्यो ददते यस् तु तिलपुष्पकुशोदकम्

arcayitvā mahādevam aśvamedhaphalaṃ labhet / pitṛbhyo dadate yas tu tilapuṣpakuśodakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and worships Mahadeva, gains the fruit of a horse sacrifice. Whoever offers the ancestors sesame, flowers and kusha water,

अध्याय ७६

श्लोक 59

त्रिसप्तपुरुषास् तस्य स्वर्गे पाण्डव मोदन्ते ।यस् तु भोजयते विप्रान् यथाशक्त्या नरोत्तमः

trisaptapuruṣās tasya svarge pāṇḍava modante / yas tu bhojayate viprān yathāśaktyā narottamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

his twenty-one generations rejoice in heaven, son of Pandu. Whoever, best of men, feeds brahmins according to his means,

अध्याय ७६

श्लोक 60

तस्य तीर्थप्रभावेण दत्तं भवति चाक्षयम् ।सुवर्णं रजतं वापि ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर

tasya tīrthaprabhāveṇa dattaṃ bhavati cākṣayam / suvarṇaṃ rajataṃ vāpi brāhmaṇebhyo yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the power of the holy place his gift becomes imperishable. Whoever gives gold or silver to brahmins, Yudhishthira,

अध्याय ७६

श्लोक 61

ददते तोयम् आस्पृश्य सो ऽग्निष्टोमफलं लभेत् ।अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पूजयेच् च विशेषतः

dadate toyam āspṛśya so 'gniṣṭomaphalaṃ labhet / aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ pūjayec ca viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

touching water as he gives, gains the fruit of the agnishtoma. One should worship especially on the eighth and the fourteenth;

अध्याय ७६

श्लोक 62

नर्मदेश्वरम् आसाद्य अवाप्तं जन्मनः फलम् ।अग्निवेशे जले वापि अनाशकमृतश् च यः

narmadeśvaram āsādya avāptaṃ janmanaḥ phalam / agniveśe jale vāpi anāśakamṛtaś ca yaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

reaching Narmadeshvara, the fruit of birth is attained. Whoever dies there by entering fire or water or by fasting,

अध्याय ७६

श्लोक 63

अनिवर्तिका गतिस् तस्य यथा मे शङ्करो ऽब्रवीत् ।एतत् कीर्तयते यस् तु नर्मदेश्वरम् उत्तमम्

anivartikā gatis tasya yathā me śaṅkaro 'bravīt / etat kīrtayate yas tu narmadeśvaram uttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

his goal is one of no return, as Shankara told me. Whoever recites this account of the excellent Narmadeshvara,

अध्याय ७६

श्लोक 64

भक्त्या शृणोति यो राजन्न् अश्वमेधफलं लभेत्

bhaktyā śṛṇoti yo rājann aśvamedhaphalaṃ labhet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

or hears it with devotion, O king, gains the fruit of a horse sacrifice.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 76
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.