Skanda Purana· Skanda Purāṇa
82
अध्याय 82 / 116

Adhyaya 82

20 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ20 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८२

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे पञ्चलिङ्गमहिमानुवर्णनो नामैकाशीतितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ८२ मार्कण्डेय उवाच: अथान्यत् कथयिष्यामि तीर्थं पापप्रणाशनम् ।मयूरकुक्कुटं नाम ब्रह्महत्या व्यपोहनम्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe pañcaliṅgamahimānuvarṇano nāmaikāśītitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 82 mārkaṇḍeya uvāca: athānyat kathayiṣyāmi tīrthaṃ pāpapraṇāśanam / mayūrakukkuṭaṃ nāma brahmahatyā vyapohanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, O king, one should go to the excellent Vahni TIrtha where the highly refulgent Hutasana performed penance and became a Siddha. Formerly he had been made one that eats everything by a (certain) sage in Dandaka. But Hutasana resorted to the banks of Narmada and became pu- rified.

अध्याय ८२

श्लोक 2

मृकण्डस्याश्रमं पुण्यं नर्मदादक्षिणे तटे ।मृकण्डो नाम भूपाल ऋषिः परमधार्मिकः

mṛkaṇḍasyāśramaṃ puṇyaṃ narmadādakṣiṇe taṭe / mṛkaṇḍo nāma bhūpāla ṛṣiḥ paramadhārmikaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The benefit that is obtained in Dadhiskanda, Madhu- skanda, Nandisa, Varunalaya and Agneya is obtained merely by taking holy bath in that Tirtha. Those by whom the five exces- sively meritorious Narmada Tirthas have been visited, are worthy of being saluted. They are blessed in the world of human beings and their wishes have been fulfilled.

अध्याय ८२

श्लोक 3

तपस् तेपे महाभाग दिव्यैर् वर्षसहस्रकैः ।तस्याश्रमपदे रम्ये मुनयः शंसितव्रताः

tapas tepe mahābhāga divyair varṣasahasrakaiḥ / tasyāśramapade ramye munayaḥ śaṃsitavratāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He practised austerity for thousands of divine years, fortunate one; in his lovely hermitage sages of praised vows

अध्याय ८२

श्लोक 4

वसन्ति स्म जलाहाराः शुष्कपत्रकृताशनाः ।केचित् तन्न निराहारा मोक्षोपायविचिन्तकाः

vasanti sma jalāhārāḥ śuṣkapatrakṛtāśanāḥ / kecit tanna nirāhārā mokṣopāyavicintakāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

dwelt, living on water and eating dry leaves; some there were without food, pondering the means of liberation.

अध्याय ८२

श्लोक 5

एतस्मिन्न् अन्तरे राजन् गन्धर्वौ शक्रगायनौ ।हेतिप्रहेतिनामानौ गतौ शक्रसभां नृप

etasminn antare rājan gandharvau śakragāyanau / hetiprahetināmānau gatau śakrasabhāṃ nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Meanwhile, O king, two gandharvas, Shakra's singers named Heti and Praheti, went to Shakra's assembly.

अध्याय ८२

श्लोक 6

वधूरप्सरसां श्रेष्ठा दृष्टा ताभ्यां युधिष्ठिर ।दृष्टमात्रौ तु गन्धर्वौ कामबाणप्रपीडितौ

vadhūrapsarasāṃ śreṣṭhā dṛṣṭā tābhyāṃ yudhiṣṭhira / dṛṣṭamātrau tu gandharvau kāmabāṇaprapīḍitau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There they saw a young woman, the best of the apsarases, Yudhishthira; at the very sight the two gandharvas were tormented by Love's arrows.

अध्याय ८२

श्लोक 7

हेतिः कुक्कुटशब्देन प्रहेतिर् बर्हिणस् तथा ।घोष्यमाणौ सुमधुरं सादयामास तु च ताम्

hetiḥ kukkuṭaśabdena prahetir barhiṇas tathā / ghoṣyamāṇau sumadhuraṃ sādayāmāsa tu ca tām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Heti with the cry of a cock and Praheti with that of a peacock, calling very sweetly, tried to win her over.

अध्याय ८२

श्लोक 8

वृत्रहा तद् अभिप्रायं ज्ञात्वा शापं ददौ तवा

vṛtrahā tad abhiprāyaṃ jñātvā śāpaṃ dadau tavā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The slayer of Vritra, knowing their intention, laid a curse on them:

अध्याय ८२

श्लोक 9

पूर्णे दिव्यशते वर्षे पश्चाद् अत्रागमिष्यथः ।तिर्यग्योनौ तु संप्राप्तौ गन्धर्वौ हि युधिष्ठिर

pūrṇe divyaśate varṣe paścād atrāgamiṣyathaḥ / tiryagyonau tu saṃprāptau gandharvau hi yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"When a hundred divine years are complete you will come here again." So the two gandharvas entered animal births, Yudhishthira,

अध्याय ८२

श्लोक 10

जातिस्मरौ दुराचारौ पक्षिणौ प्रियदर्शीनौ ।सर्वतीर्थान्य् उत्तरन् तौ नारदं च ददर्शतुः

jātismarau durācārau pakṣiṇau priyadarśīnau / sarvatīrthāny uttaran tau nāradaṃ ca dadarśatuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

birds lovely to see, of evil conduct, remembering their former birth; crossing over all the holy places, they saw Narada.

अध्याय ८२

श्लोक 11

गन्धर्वाव् ऊचतुः: भविष्यावः शुभाचार ब्रह्मपुत्र तपोधन ।कर्मणा केन चावां हि मुक्तावेतौ वदस्व तत्

gandharvāv ūcatuḥ: bhaviṣyāvaḥ śubhācāra brahmaputra tapodhana / karmaṇā kena cāvāṃ hi muktāvetau vadasva tat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The gandharvas said: "Brahma's son of good conduct, rich in austerity, tell us by what deed we two shall be released."

अध्याय ८२

श्लोक 12

नारद उवाच: नर्मदा दक्षिणे तीरे मृकण्डस्याश्रमं शुभम् ।तिर्यग्योनिविमोक्षं च तीर्थं हि परमं मतम्

nārada uvāca: narmadā dakṣiṇe tīre mṛkaṇḍasyāśramaṃ śubham / tiryagyonivimokṣaṃ ca tīrthaṃ hi paramaṃ matam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Narada said: "On the southern bank of the Narmada is the auspicious hermitage of Mrikanda, a holy place considered supreme for release from animal birth.

अध्याय ८२

श्लोक 13

जलाप्लुतौ नर्मदायाः सर्वं तत्र भविष्यति ।ततो हेतिः प्रहेतिश् च सुस्नातौ दिव्यरूपिणौ

jalāplutau narmadāyāḥ sarvaṃ tatra bhaviṣyati / tato hetiḥ prahetiś ca susnātau divyarūpiṇau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When you bathe in the water of the Narmada there, everything will come about." Then Heti and Praheti bathed well and took divine forms;

अध्याय ८२

श्लोक 14

एकेन स्नानमात्रेण पक्षिणौ दिव्यतां गतौ ।स्नात्वा तु विधिना ऽनेन ध्यात्वा देवं सदाशिवम्

ekena snānamātreṇa pakṣiṇau divyatāṃ gatau / snātvā tu vidhinā 'nena dhyātvā devaṃ sadāśivam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by a single bath the two birds attained divinity. Having bathed according to this rule and meditated on the god Sadashiva,

अध्याय ८२

श्लोक 15

उच्चार्य्याघोरमन्त्रं तौ सदा ध्यानस्थितौ नृप ।एतस्मिन्न् अन्तरे राजन् पातालादुत्थितं शुभम्

uccāryyāghoramantraṃ tau sadā dhyānasthitau nṛpa / etasminn antare rājan pātālādutthitaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the two, reciting the Aghora mantra, remained ever in meditation, O king. Meanwhile, O king, there rose from Patala

अध्याय ८२

श्लोक 16

शतसूर्यप्रकाशं हि लिङ्गं तत्र युधिष्ठिर ।कुक्कुटेश्वरम् एकं तु मयूरेश्वरम् एव च

śatasūryaprakāśaṃ hi liṅgaṃ tatra yudhiṣṭhira / kukkuṭeśvaram ekaṃ tu mayūreśvaram eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

an auspicious linga there, shining like a hundred suns, Yudhishthira — one Kukkuteshvara and the other Mayureshvara.

अध्याय ८२

श्लोक 17

गन्धर्वौ तु विमानस्थौ गतौ शक्रस्य मन्दिरम् ।तस्मिंस् तीर्थे नरः स्नात्वा भवे नैव पुनर् भवेत्

gandharvau tu vimānasthau gatau śakrasya mandiram / tasmiṃs tīrthe naraḥ snātvā bhave naiva punar bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The two gandharvas, seated in an aerial car, went to Shakra's palace. A man who bathes at that holy place is not born again into existence.

अध्याय ८२

श्लोक 18

स्नात्वा तिलोदकं दत्त्वा पितॄणां परमा गतिः ।अवशः स्ववशो ऽवापि यस्तु प्राणान् परित्यजेत्

snātvā tilodakaṃ dattvā pitṝṇāṃ paramā gatiḥ / avaśaḥ svavaśo 'vāpi yastu prāṇān parityajet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By bathing and offering sesame water the ancestors reach the supreme goal. Whoever gives up his life there, helplessly or willingly,

अध्याय ८२

श्लोक 19

न तस्य पुनरावृत्तिर् घोरे संसारसागरे ।तत्र कीटाः पतङ्गाश् च पक्षिणो ऽथ सरीसृपाः

na tasya punarāvṛttir ghore saṃsārasāgare / tatra kīṭāḥ pataṅgāś ca pakṣiṇo 'tha sarīsṛpāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

has no return to the dreadful ocean of worldly existence. Worms, moths, birds and reptiles there,

अध्याय ८२

श्लोक 20

मण्डूकाः पापवृक्षाश् च मृता यान्ति शिवं पदम्

maṇḍūkāḥ pāpavṛkṣāś ca mṛtā yānti śivaṃ padam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

frogs and even sinful trees, on dying go to Shiva's state.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 82
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.