Skanda Purana· Skanda Purāṇa
84
अध्याय 84 / 116

Adhyaya 84

62 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ62 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८४

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे रमेश्वरहरिणेश्वरलुब्धकेश्वरधनुरीश्वरबाणेश्वरकथनो नाम त्र्यशीतितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ८४ मार्कण्डेय उवाच: तत्र स्नात्वा तु भक्त्या य उपवासपरायणः ।क्षपाजागरणं कुर्याद् दद्याद् दानं च यत्नतः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe rameśvarahariṇeśvaralubdhakeśvaradhanurīśvarabāṇeśvarakathano nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 84 mārkaṇḍeya uvāca: tatra snātvā tu bhaktyā ya upavāsaparāyaṇaḥ / kṣapājāgaraṇaṃ kuryād dadyād dānaṃ ca yatnataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In this context they cite an ancient legend. On the Kailasa Mountain this was recounted by Siva to Sanmukha who had devoutly asked him.

अध्याय ८४

श्लोक 2

देवस्य स्नपनं कुर्याद् अमृतैः पञ्चभिस् तथा ।समालभेद् यथाशक्त्या पूजां कृत्वा विधानतः

devasya snapanaṃ kuryād amṛtaiḥ pañcabhis tathā / samālabhed yathāśaktyā pūjāṃ kṛtvā vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O Nandin, was it any sin that I committed, when I was carrying out the task of Devas? Of course the wicked Raksasas who desecrated the Yajnas of the Brahmanas were killed.

अध्याय ८४

श्लोक 3

पात्रं परीक्ष्य दातव्यम् आत्मनः श्रेय इच्छता ।पितरस् तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दं न संशयः

pātraṃ parīkṣya dātavyam ātmanaḥ śreya icchatā / pitaras tasya tṛpyanti dvādaśābdaṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All the sins of that person who takes his holy bath there devoutly and worships the Liriga, perish as averred by Hara himself.

अध्याय ८४

श्लोक 4

गच्छति तत्र दाता च यत्र देवो निरञ्जनः ।गृहमध्ये प्रविष्टस् तु स्मरन् नामास्य शक्तितः

gacchati tatra dātā ca yatra devo nirañjanaḥ / gṛhamadhye praviṣṭas tu smaran nāmāsya śaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In order to enhance the glory of Rama, the Lord granted another boon. On the twenty-fourth year of his pen- ance, Rama attained relief from sins, when Saturn was in Kanya (Virgo) Zodiac along with Jupiter (Guru). Hence the Devas proclaimed gladly that the Devayatra (divine procession) shall be conducted at that time.

अध्याय ८४

श्लोक 5

नीलाद्रौ तु च यत्पुण्यं तत् समस्तं लभेत सः ।शूलभेदे च यः कुर्याच् छ्राद्धं पर्वणि पर्वणि

nīlādrau tu ca yatpuṇyaṃ tat samastaṃ labheta saḥ / śūlabhede ca yaḥ kuryāc chrāddhaṃ parvaṇi parvaṇi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This is spoken by the Lord, that the Devayatra should be conducted in the twenty-fourth year as in the case of Godavari Yatra as per bidding of the sages.

अध्याय ८४

श्लोक 6

विशेषाच् चैव मासान्ते तस्य पुण्यफलं शृणु ।केदारे चैव यत्पुण्यं कुब्जायां च तथा नृप

viśeṣāc caiva māsānte tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu / kedāre caiva yatpuṇyaṃ kubjāyāṃ ca tathā nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Accompanied by sages, people, deities and the members of his family, and after making a gold idol of Sita, he performed a sacrifice there at that Tirtha. That Tlrtha was created formerly in Tretayuga, and named after Skanda. Hence the Linga should be regularly visited by people.

अध्याय ८४

श्लोक 7

कनखले चैव यत् पुण्यं गङ्गासागरसङ्गमे ।सितासिते तु यत् पुण्यम् अन्यतीर्थे विशेषतः

kanakhale caiva yat puṇyaṃ gaṅgāsāgarasaṅgame / sitāsite tu yat puṇyam anyatīrthe viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The merit at Kanakhala, at the meeting of the Ganga and the ocean, at the confluence of the white and dark rivers, and especially at other holy places,

अध्याय ८४

श्लोक 8

अर्बुदे चैव यत्पुण्यं पुण्यम् चामरपर्वते ।गङ्गाद्यैः सर्वतीर्थैश् च फलं प्राप्नोति मानवः

arbude caiva yatpuṇyaṃ puṇyam cāmaraparvate / gaṅgādyaiḥ sarvatīrthaiś ca phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the merit at Arbuda and at the Amara mountain — the fruit a man obtains from all holy places headed by the Ganga,

अध्याय ८४

श्लोक 9

अस्मिंस् तीर्थे तथा पुण्यं लभते नात्र संशयः ।विधिमन्त्रसमायुक्तं तर्पयेत् पितृदेवताः

asmiṃs tīrthe tathā puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ / vidhimantrasamāyuktaṃ tarpayet pitṛdevatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he obtains that merit at this holy place, no doubt. With rule and mantra one should satisfy the ancestors and gods;

अध्याय ८४

श्लोक 10

कुलानि तारयत्येव दश पूर्वापराणि सः ।दक्षिणां चैव मर्त्यश् च शुचिर् भूत्वा समाहितः

kulāni tārayatyeva daśa pūrvāparāṇi saḥ / dakṣiṇāṃ caiva martyaś ca śucir bhūtvā samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he rescues ten generations before and after. And a mortal, becoming pure and collected, should give a fee;

अध्याय ८४

श्लोक 11

न्यासं कृत्वा तु पूर्वोक्तं प्रदद्याद् अष्टपुष्पकम् ।शास्त्रोक्तैर् अष्टभिर् मन्त्रैर् मानसैः शृणु तांस् तथा

nyāsaṃ kṛtvā tu pūrvoktaṃ pradadyād aṣṭapuṣpakam / śāstroktair aṣṭabhir mantrair mānasaiḥ śṛṇu tāṃs tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

having performed the nyasa described before, he should offer the eightfold flower with the eight mantras taught in the scriptures, mentally; hear them too.

अध्याय ८४

श्लोक 12

वारिजं सौम्यम् आग्नेयं वायव्यं पार्थिवं पुनः ।वानस्पत्यं भवेत् पुष्पं प्राजापत्यं तु सप्तमम्

vārijaṃ saumyam āgneyaṃ vāyavyaṃ pārthivaṃ punaḥ / vānaspatyaṃ bhavet puṣpaṃ prājāpatyaṃ tu saptamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The flower of water, of Soma, of fire, of wind, of earth, of the trees, and seventh the flower of Prajapati,

अध्याय ८४

श्लोक 13

अष्टमं शिवपुष्पं च शृण्व् एतेषां विनिर्णयम् ।वारिजं सलिलं ज्ञेयं सौम्यं मधुयुतं पयः

aṣṭamaṃ śivapuṣpaṃ ca śṛṇv eteṣāṃ vinirṇayam / vārijaṃ salilaṃ jñeyaṃ saumyaṃ madhuyutaṃ payaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and eighth the flower of Shiva; hear their explanation. The water flower is known as water; that of Soma is milk mixed with honey;

अध्याय ८४

श्लोक 14

आग्नेयं धूपदीपं च वायव्यं चन्दनादिकम् ।पार्थिवं कन्दमूलाद्यं वानस्पत्यफलात्मकम्

āgneyaṃ dhūpadīpaṃ ca vāyavyaṃ candanādikam / pārthivaṃ kandamūlādyaṃ vānaspatyaphalātmakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

that of fire is incense and lamp; that of wind is sandal and the like; that of earth is bulbs, roots and so on; that of the trees consists of fruits;

अध्याय ८४

श्लोक 15

प्राजापत्यम् अन्नाद्यं च शिवपुष्पम् उपासनम् ।अहिंसा प्रथमं पुष्पं पुष्पमिन्द्रियनिग्रहः

prājāpatyam annādyaṃ ca śivapuṣpam upāsanam / ahiṃsā prathamaṃ puṣpaṃ puṣpamindriyanigrahaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

that of Prajapati is food and the like; and the flower of Shiva is worship. Non-violence is the first flower, restraint of the senses a flower,

अध्याय ८४

श्लोक 16

तृतीयं च दयापुष्पमेभिस् तुष्यन्ति देवताः ।तपसा चार्चयेद् भक्त्या अत्र तीर्थे नराधिप

tṛtīyaṃ ca dayāpuṣpamebhis tuṣyanti devatāḥ / tapasā cārcayed bhaktyā atra tīrthe narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and third the flower of compassion; by these the gods are pleased. One should worship with austerity and devotion at this holy place, lord of men,

अध्याय ८४

श्लोक 17

छत्रं च चामरं दद्याच् छय्यां चोपानहौ तथा ।तेन पूजनमात्रेण पूजिताः पुरुषास् त्रयः

chatraṃ ca cāmaraṃ dadyāc chayyāṃ copānahau tathā / tena pūjanamātreṇa pūjitāḥ puruṣās trayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and give an umbrella, a chowrie, a bed and sandals; by that worship alone three generations are honoured,

अध्याय ८४

श्लोक 18

स्वर्गलोके वसेत् तावद् यावद् आहुत संप्लवम् ।शूलपाणेस् तु यो भक्त्या स्नपनं चैव कारयेत्

svargaloke vaset tāvad yāvad āhuta saṃplavam / śūlapāṇes tu yo bhaktyā snapanaṃ caiva kārayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and he dwells in the world of heaven until the deluge. Whoever with devotion has the trident-bearer bathed,

अध्याय ८४

श्लोक 19

पञ्चामृतेन यश्चैव यक्षकर्दमकुंकुमैः ।समालभेच् च देवेशं श्रीखण्डैरगरादिभिः

pañcāmṛtena yaścaiva yakṣakardamakuṃkumaiḥ / samālabhec ca deveśaṃ śrīkhaṇḍairagarādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with the five nectars and with yakshakardama and saffron, and anoints the lord of the gods with sandal, aloe and the like —

अध्याय ८४

श्लोक 20

नानाविधैश् च पुष्पैश् चार्चां कुर्वन्ति ये द्विजाः ।रुद्रं पुरुषसूक्तं च लोके यः स्वस्वसूत्रकम्

nānāvidhaiś ca puṣpaiś cārcāṃ kurvanti ye dvijāḥ / rudraṃ puruṣasūktaṃ ca loke yaḥ svasvasūtrakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the twice-born who worship with flowers of many kinds, who recite the Rudra, the Purusha Sukta and each his own Sutra,

अध्याय ८४

श्लोक 21

इषे त्वादिकमन्त्रादि ज्योतिर् ब्राह्मणम् एव च ।गायत्री च मधुश्चैव मण्डलब्राह्मणम् एव च

iṣe tvādikamantrādi jyotir brāhmaṇam eva ca / gāyatrī ca madhuścaiva maṇḍalabrāhmaṇam eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the mantras beginning "ishe tva", the Jyotir Brahmana, the Gayatri, the Madhu and the Mandala Brahmana —

अध्याय ८४

श्लोक 22

एतज् जपं तु ये भक्त्या यजुर्वेदसमुद्भवम् ।देवव्रतं नाम दैव्यं पुरुषास् तत्पुरं ययुः

etaj japaṃ tu ye bhaktyā yajurvedasamudbhavam / devavrataṃ nāma daivyaṃ puruṣās tatpuraṃ yayuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

those persons who recite with devotion this japa arising from the Yajur Veda, the divine rite called Devavrata, went to his city.

अध्याय ८४

श्लोक 23

आसीत् पुरा महाराज अन्धको नाम दुर्जय ।आराधयामास शिवं चिरकालम् उपस्थितः

āsīt purā mahārāja andhako nāma durjaya / ārādhayāmāsa śivaṃ cirakālam upasthitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Long ago, great king, there was an invincible one named Andhaka; he worshipped Shiva, attending on him for a long time.

अध्याय ८४

श्लोक 24

प्रसन्नो भगवान् देवो वरं याचस्व सुव्रत ।वरं लब्ध्वा तदा दैत्यो ऽधावत् सहर्षतो ऽन्धकः

prasanno bhagavān devo varaṃ yācasva suvrata / varaṃ labdhvā tadā daityo 'dhāvat saharṣato 'ndhakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The blessed god was pleased: "Ask a boon, you of good vows." Having obtained the boon, the daitya Andhaka ran off joyfully.

अध्याय ८४

श्लोक 25

पुरे जनाश् च दृश्यन्ते भाजनैर् रत्नपूरितैः ।साक्षतैर् भाजनैस् तस्य शतसाहस्रयोषितः

pure janāś ca dṛśyante bhājanair ratnapūritaiḥ / sākṣatair bhājanais tasya śatasāhasrayoṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the city people were seen with vessels filled with gems; with vessels of unbroken rice, a hundred thousand women of his,

अध्याय ८४

श्लोक 26

मन्त्रान् पठन्ति विप्राश् च माङ्गल्यनिस्वनेन च ।भूपं चामात्यभृत्यैश् च राज्याश्वरथदन्तिभिः

mantrān paṭhanti viprāś ca māṅgalyanisvanena ca / bhūpaṃ cāmātyabhṛtyaiś ca rājyāśvarathadantibhiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

brahmins reciting mantras with auspicious sounds, and all the citizens with ministers and servants, with the royal horses, chariots and elephants,

अध्याय ८४

श्लोक 27

वर्धापयन्ति ते सर्वे ये केचित् पुरवासिनः ।हृष्टः पुष्टो वसंस् तत्र स सुरैर् नाभिभूयते

vardhāpayanti te sarve ye kecit puravāsinaḥ / hṛṣṭaḥ puṣṭo vasaṃs tatra sa surair nābhibhūyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

congratulated the king; living there joyful and thriving, he was not overcome by the gods.

अध्याय ८४

श्लोक 28

वरलब्धं तु तं ज्ञात्वा गीर्वाणाः शङ्कितास् तदा ।एकीभूताश् च ते सर्वे शक्रस्य शरणं ययुः

varalabdhaṃ tu taṃ jñātvā gīrvāṇāḥ śaṅkitās tadā / ekībhūtāś ca te sarve śakrasya śaraṇaṃ yayuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Knowing that he had obtained the boon, the gods became alarmed; gathering together, they all went to Shakra for refuge.

अध्याय ८४

श्लोक 29

समागतान् सुरान् दृष्ट्वा शक्रो वचनम् अब्रवीत् ।कथं समागतास् सर्वे यूयं च त्रिदिवौकसः

samāgatān surān dṛṣṭvā śakro vacanam abravīt / kathaṃ samāgatās sarve yūyaṃ ca tridivaukasaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing the gods assembled, Shakra said: "Why have you all come, dwellers in heaven?

अध्याय ८४

श्लोक 30

कथं च भयम् उत्पन्नं कथयध्वं महासुराः

kathaṃ ca bhayam utpannaṃ kathayadhvaṃ mahāsurāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

And how has fear arisen? Tell me, great gods."

अध्याय ८४

श्लोक 31

देवा ऊचुः: मृत्युलोके ऽभवत् पापस् त्व् अन्धको नाम दुर्मदः

devā ūcuḥ: mṛtyuloke 'bhavat pāpas tv andhako nāma durmadaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The gods said: "In the mortal world there has arisen a sinful, arrogant one named Andhaka;

अध्याय ८४

श्लोक 32

तस्माच् च भयमापन्ना भवच् छरणम् आगताः ।एतस्मिन्न् अन्तरे रौद्रो दानवो बलदार्पितः

tasmāc ca bhayamāpannā bhavac charaṇam āgatāḥ / etasminn antare raudro dānavo baladārpitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

fallen into fear of him, we have come to you for refuge." Meanwhile the fierce danava, proud of his strength,

अध्याय ८४

श्लोक 33

एकाकी स्यन्दनारूढ आयुधैर् विविधैर् युतः ।अन्धको राजशार्दूल ययौ शक्रपुरीं ततः

ekākī syandanārūḍha āyudhair vividhair yutaḥ / andhako rājaśārdūla yayau śakrapurīṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

alone, mounted on a chariot and furnished with many weapons, Andhaka, tiger among kings, went to Shakra's city,

अध्याय ८४

श्लोक 34

स्वर्णप्राकारसंयुक्तां शोभितां विविधैर् गृहैः ।दुर्गमां शत्रुवर्गस्य सदा पार्थिवसत्तम

svarṇaprākārasaṃyuktāṃ śobhitāṃ vividhair gṛhaiḥ / durgamāṃ śatruvargasya sadā pārthivasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

furnished with golden ramparts and adorned with many houses, always inaccessible to the host of enemies, best of kings.

अध्याय ८४

श्लोक 35

प्रविवेशासुरस् तत्र लीलया स्वगृहं यथा ।समुत्थाय ततः शक्रः स्वकीयंचासनं ददौ

praviveśāsuras tatra līlayā svagṛhaṃ yathā / samutthāya tataḥ śakraḥ svakīyaṃcāsanaṃ dadau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The asura entered it with ease, as if it were his own house. Then Shakra rose and gave him his own seat.

अध्याय ८४

श्लोक 36

उपविष्टो ऽन्धकस् तत्र शक्रस्यैवासने शुभे ।शक्र उवाच: किं वो ह्य् आगमनं चात्र किं कार्यं कथयस्व मे

upaviṣṭo 'ndhakas tatra śakrasyaivāsane śubhe / śakra uvāca: kiṃ vo hy āgamanaṃ cātra kiṃ kāryaṃ kathayasva me

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Andhaka sat down there on Shakra's own lovely seat. Shakra said: "Why have you come here? What is your business? Tell me.

अध्याय ८४

श्लोक 37

यदस्मदीयं वित्तं च तत्ते दास्यामि दानव ।अन्धक उवाच: न चाहं कामये वित्तं न गजान् न तुरंगमान्

yadasmadīyaṃ vittaṃ ca tatte dāsyāmi dānava / andhaka uvāca: na cāhaṃ kāmaye vittaṃ na gajān na turaṃgamān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whatever wealth is ours I will give you, danava." Andhaka said: "I do not desire wealth, nor elephants, nor horses.

अध्याय ८४

श्लोक 38

स्वकीयं दर्शयस्वाद्य स्वर्गशृङ्गारभूमिकम् ।ऐरावतं महानागं सैन्धवोच्चैः श्रवोहयम्

svakīyaṃ darśayasvādya svargaśṛṅgārabhūmikam / airāvataṃ mahānāgaṃ saindhavoccaiḥ śravohayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Show me today your own adornment of heaven: the great elephant Airavata, the Sindhu horse Uchchaihshravas,

अध्याय ८४

श्लोक 39

उर्वश्यादीनि सर्वाणि वादित्रत्रितयानि च ।अन्याः स्वीया विभूतीश् च दर्शयस्व शचीपते

urvaśyādīni sarvāṇi vāditratritayāni ca / anyāḥ svīyā vibhūtīś ca darśayasva śacīpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Urvashi and all the others, the three kinds of music, and your other glories, lord of Shachi."

अध्याय ८४

श्लोक 40

तस्यैतद् वचनं श्रुत्वा शक्रो ऽपि भयविह्वलः ।सर्वाणि च पदार्थानि दर्शयामास चान्धकम्

tasyaitad vacanaṃ śrutvā śakro 'pi bhayavihvalaḥ / sarvāṇi ca padārthāni darśayāmāsa cāndhakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing these words of his, Shakra, overwhelmed with fear, showed Andhaka all these things.

अध्याय ८४

श्लोक 41

तदागत्य सुरैः सार्धं यक्षगन्धर्वकिन्नरैः ।नृत्यन्त्य् अप्सरसस् तत्र वादित्रैर् विविधैर् नृप

tadāgatya suraiḥ sārdhaṃ yakṣagandharvakinnaraiḥ / nṛtyanty apsarasas tatra vāditrair vividhair nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, having come with the gods, yakshas, gandharvas and kinnaras, the apsarases danced there to many kinds of music, O king.

अध्याय ८४

श्लोक 42

तत् तस्य विभ्रमच् चित्तं दृष्ट्वाप्य् अप्सरसस् तदा ।तेन देवगणास् सर्वे त्रस्ताः पार्थिवसत्तम

tat tasya vibhramac cittaṃ dṛṣṭvāpy apsarasas tadā / tena devagaṇās sarve trastāḥ pārthivasattama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing the apsarases then, his mind was bewildered, and by him all the hosts of gods were terrified, best of kings.

अध्याय ८४

श्लोक 43

संग्रामैर् विविधैस् तत्र चक्रवज्रारिभीषणैः ।सन्तापिताः सुरास् सर्वे क्षयं नीता ह्य् अनेकशः

saṃgrāmair vividhais tatra cakravajrāribhīṣaṇaiḥ / santāpitāḥ surās sarve kṣayaṃ nītā hy anekaśaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In battles of many kinds there, dreadful with discus, thunderbolt and other weapons, all the gods were tormented and many were destroyed.

अध्याय ८४

श्लोक 44

आदित्य मरुताद् याश् च भग्नास् संग्राममण्डले ।यथा सिंहकराक्रान्ताः श्वापदा व्यचरन् वने

āditya marutād yāś ca bhagnās saṃgrāmamaṇḍale / yathā siṃhakarākrāntāḥ śvāpadā vyacaran vane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Adityas, the Maruts and the rest were routed on the field of battle; as beasts of prey attacked by a lion scatter in the forest,

अध्याय ८४

श्लोक 45

तद् वद् एकेन ते देवाः कृतास् सर्वे पराङ्मुखाः ।बलाद् देशेषु ग्रामेषु प्रजाः पीडयते ऽनिशम्

tad vad ekena te devāḥ kṛtās sarve parāṅmukhāḥ / balād deśeṣu grāmeṣu prajāḥ pīḍayate 'niśam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

so by that one alone all the gods were turned to flight. By force he oppressed the people in the lands and villages ceaselessly;

अध्याय ८४

श्लोक 46

आकम्प्य गृह्यते क्षीरं शाकं वासस् तथैव च ।न सम्माने वचस् तेषां प्रजासन्तापने रतः

ākampya gṛhyate kṣīraṃ śākaṃ vāsas tathaiva ca / na sammāne vacas teṣāṃ prajāsantāpane rataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by intimidation milk, vegetables and clothing were seized; he did not respect their words, delighting in tormenting the people.

अध्याय ८४

श्लोक 47

गृहीत्वा शक्रभार्यां च दानवो ऽपि गृहं गतः ।ततः सुराश् च शक्रश् च ब्रह्माणं शरणं ययुः

gṛhītvā śakrabhāryāṃ ca dānavo 'pi gṛhaṃ gataḥ / tataḥ surāś ca śakraś ca brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seizing Shakra's wife, the danava went home. Then the gods and Shakra went to Brahma for refuge,

अध्याय ८४

श्लोक 48

गजैश् च पर्वताकारैर् अश्वैश् चैव गजोपमैः ।स्यन्दनैर् गगनाकारैः सिंहशार्दूलयोजितैः

gajaiś ca parvatākārair aśvaiś caiva gajopamaiḥ / syandanair gaganākāraiḥ siṃhaśārdūlayojitaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with elephants like mountains and horses like elephants, with chariots like the sky yoked with lions and tigers,

अध्याय ८४

श्लोक 49

कच्छपैर् मकरैश् चापि मृगमेषैस् तथोरगैः ।ब्रह्मलोकमनुप्राप्ता देवाश् चेन्द्रपुरोगमाः

kacchapair makaraiś cāpi mṛgameṣais tathoragaiḥ / brahmalokamanuprāptā devāś cendrapurogamāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with tortoises, makaras, deer, rams and serpents; the gods headed by Indra reached Brahma's world.

अध्याय ८४

श्लोक 50

दृष्ट्वा पद्मोद्भवं देवं प्रणम्येशं प्रतुष्टुवुः ।जयदेव जगन्नाथ जयसंभूति कारक

dṛṣṭvā padmodbhavaṃ devaṃ praṇamyeśaṃ pratuṣṭuvuḥ / jayadeva jagannātha jayasaṃbhūti kāraka

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing the lotus-born god, they bowed to the lord and praised him: "Victory, god, lord of the world, victory, maker of creation!

अध्याय ८४

श्लोक 51

पद्मयोने सुरश्रेष्ठ त्वाम् एव शरणं गताः ।सोद्वेगं भाषितं श्रुत्वा देवानां भावितात्मनाम्

padmayone suraśreṣṭha tvām eva śaraṇaṃ gatāḥ / sodvegaṃ bhāṣitaṃ śrutvā devānāṃ bhāvitātmanām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Lotus-born, best of gods, we have come to you alone for refuge." Hearing the anxious words of the gods of cultivated self,

अध्याय ८४

श्लोक 52

मेघगम्भीरया वाचा ब्रह्मा प्रोवाच वासवम् ।किं वो ह्यागमनं देवास् सर्वेषां वै विवर्णता

meghagambhīrayā vācā brahmā provāca vāsavam / kiṃ vo hyāgamanaṃ devās sarveṣāṃ vai vivarṇatā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahma spoke to Vasava in a voice deep as a cloud: "Why have you come, gods, and why are you all pale?

अध्याय ८४

श्लोक 53

केनावमानितास् सर्वे तत्सर्वं मे निवेद्यताम् ।देवा ऊचुः: अन्यको नाम नाम्नेति दानवो बलदर्पितः

kenāvamānitās sarve tatsarvaṃ me nivedyatām / devā ūcuḥ: anyako nāma nāmneti dānavo baladarpitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By whom have you all been dishonoured? Tell me all of it." The gods said: "A danava named Andhaka, proud of his strength —

अध्याय ८४

श्लोक 54

तेन देवगणास् सर्वे धनरत्नैर् विवर्जिताः ।हत्वा देवगणान् नाथ पर्शुचक्रासितोमरैः

tena devagaṇās sarve dhanaratnair vivarjitāḥ / hatvā devagaṇān nātha parśucakrāsitomaraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by him all the hosts of gods have been stripped of wealth and gems; having struck down the hosts of gods, lord, with axe, discus, sword and lance,

अध्याय ८४

श्लोक 55

गृहीत्वा शक्रभार्यां वै दानवो विगतो बलात् ।ततः श्रुत्वा वचस् तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः

gṛhītvā śakrabhāryāṃ vai dānavo vigato balāt / tataḥ śrutvā vacas teṣāṃ brahmā lokapitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the danava seized Shakra's wife and went off by force." Hearing their words, Brahma, Grandsire of the world,

अध्याय ८४

श्लोक 56

चिन्तयामास भगवान् वधं तस्य तु रक्षसः ।अवध्यो दानवः पापः सर्वैर् अपि सुरासुरैः

cintayāmāsa bhagavān vadhaṃ tasya tu rakṣasaḥ / avadhyo dānavaḥ pāpaḥ sarvair api surāsuraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the blessed one, pondered the killing of that demon: "The sinful danava cannot be slain even by all the gods and asuras."

अध्याय ८४

श्लोक 57

ततः प्रतुष्टुवुः सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः ।जय त्वं देव देवेश लक्ष्म्या चार्धशरीरवान्

tataḥ pratuṣṭuvuḥ sarve devāḥ śakrapurogamāḥ / jaya tvaṃ deva deveśa lakṣmyā cārdhaśarīravān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then all the gods headed by Shakra praised Janardana: "Victory to you, god, lord of the gods, whose half-body is Lakshmi;

अध्याय ८४

श्लोक 58

आशु रक्षय देवेश तस्मात् ते शरणं गताः ।जनार्दन उवाच: स्वागतं वो महाभागा ब्रुवतां चैव स्वागतम्

āśu rakṣaya deveśa tasmāt te śaraṇaṃ gatāḥ / janārdana uvāca: svāgataṃ vo mahābhāgā bruvatāṃ caiva svāgatam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

protect us quickly, lord of the gods, for we have come to you for refuge." Janardana said: "Welcome to you, fortunate ones; welcome to those who speak.

अध्याय ८४

श्लोक 59

किं कार्यं प्रोच्यतां सर्वं कारणं यन्मयेप्सितम् ।पराभवः कृतो येन स गच्छतु यमालयम्

kiṃ kāryaṃ procyatāṃ sarvaṃ kāraṇaṃ yanmayepsitam / parābhavaḥ kṛto yena sa gacchatu yamālayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

What is to be done? Tell me everything, the cause I wish to know; let him by whom you were humiliated go to Yama's abode."

अध्याय ८४

श्लोक 60

एवमुक्तास् सुरास् सर्वे कथयन्ति स्म तत्त्वतः ।प्रदर्शयन्ति चाङ्गानि वेपमानास् त्व् अधोमुखाः

evamuktās surās sarve kathayanti sma tattvataḥ / pradarśayanti cāṅgāni vepamānās tv adhomukhāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thus addressed, all the gods told him truly, and trembling, with faces downcast, they showed him their limbs:

अध्याय ८४

श्लोक 61

हृतराज्याः कृता नाथ अन्धकेन पराजिताः

hṛtarājyāḥ kṛtā nātha andhakena parājitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Defeated by Andhaka, lord, we have been deprived of our kingdom.

अध्याय ८४

श्लोक 62

पितेव पुत्रान् परिरक्ष देव जहीह शत्रुं सह पुत्रगोत्रैः ।तथेति चोक्त्वा कमलासनं प्रभुः सुरासुरैर् वन्दितपादपीठः

piteva putrān parirakṣa deva jahīha śatruṃ saha putragotraiḥ / tatheti coktvā kamalāsanaṃ prabhuḥ surāsurair vanditapādapīṭhaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Protect us, god, as a father his sons; slay the enemy here together with his sons and kin." Saying "So be it" to the lotus-seated one, the lord, whose footstool is saluted by gods and asuras...

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 84
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.