Skanda Purana· Skanda Purāṇa
89
अध्याय 89 / 116

Adhyaya 89

122 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ122 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ८९

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे शूलभेदमहिमानुकथनं नामाष्टाशीतितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ८९ ईश्वर उवाच: अन्यच् चाख्यानकं वक्ष्ये पुरावृत्तं नराधिप ।सकुटुम्बो गतः स्वर्गम् ऋषिर् दीर्घतपा महान्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe śūlabhedamahimānukathanaṃ nāmāṣṭāśītitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 89 īśvara uvāca: anyac cākhyānakaṃ vakṣye purāvṛttaṃ narādhipa / sakuṭumbo gataḥ svargam ṛṣir dīrghatapā mahān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, O great king, a person should go to the excellent Putikesvara which is destructive of all sins. It is situ- ated on the southern bank of Narmada. It was installed by Jambavanta who sought the welfare of all the worlds.

अध्याय ८९

श्लोक 2

शङ्कर उवाच: काशिराजेति विख्यातश् चित्रसेनो महाबलः ।तस्य पुर्यां स वसते सर्वकामसमन्वितः

śaṅkara uvāca: kāśirājeti vikhyātaś citraseno mahābalaḥ / tasya puryāṃ sa vasate sarvakāmasamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Here the reading should have been ' tasya ' and not 'tasyam' as it cannot be construed in this context which refers to King Presenajit.

अध्याय ८९

श्लोक 3

सा पुरी जनसम्पूर्णा नानारत्नोपशोभिता ।वाराणासीति विख्याता गङ्गातीरे समाश्रिता

sā purī janasampūrṇā nānāratnopaśobhitā / vārāṇāsīti vikhyātā gaṅgātīre samāśritā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There appears some confusion of the author. According to BhP X.56.13- 14 a lion killed Prasenajit and took away the dazzling Syamantaka gem from him; Jambavan killed the lion and took away the gem. Here Jambavan is said to have taken the gem from the chest of Prasenajit; so it was Prasenajit who was wounded and the wound was healed at this Tirtha. So here ferns' stands for Prasenajit and not Jambavan unless we imagine that seeing the healing effect of the water of the Tirtha in the case of Prasenajit, Jambavan installed the Lihga.

अध्याय ८९

श्लोक 4

इन्द्रप्रस्थसमप्रख्या गौरीगोकुलसंयुता ।बहुद्विजसमाकीर्णा वेदध्वनितनिःस्वना

indraprasthasamaprakhyā gaurīgokulasaṃyutā / bahudvijasamākīrṇā vedadhvanitaniḥsvanā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Renowned like Indraprastha, furnished with herds of white cows, crowded with many brahmins, resounding with the sound of the Vedas,

अध्याय ८९

श्लोक 5

वणिग्जनैर्बहुविधैः क्रयविक्रयसंयुतैः ।अट्टाट्टालैः प्रतोलीभिर् उत्सवाद्यैस् तु मण्डिता

vaṇigjanairbahuvidhaiḥ krayavikrayasaṃyutaiḥ / aṭṭāṭṭālaiḥ pratolībhir utsavādyais tu maṇḍitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

adorned with merchants of many kinds engaged in buying and selling, with towers, gateways and festivals,

अध्याय ८९

श्लोक 6

देवतायतनैर् दिव्यैर् आरामैर् उपशोभिता ।नानापुष्पफलैर् रम्यैः कदलीषण्डमण्डिता

devatāyatanair divyair ārāmair upaśobhitā / nānāpuṣpaphalair ramyaiḥ kadalīṣaṇḍamaṇḍitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

beautified with divine temples and gardens, adorned with groves of plantains and lovely flowers and fruits of many kinds.

अध्याय ८९

श्लोक 7

तस्या उत्तरदिग्भागे आरामश्चोत्तमः शुभः ।समन्दारवनं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

tasyā uttaradigbhāge ārāmaścottamaḥ śubhaḥ / samandāravanaṃ nāma triṣu lokeṣu viśrutam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On its northern side is an excellent and auspicious garden, renowned in the three worlds as the Samandara forest,

अध्याय ८९

श्लोक 8

नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम् ।बहुमन्दारसंयुक्तं तेन मन्दारकं वनम्

nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpuṣpopaśobhitam / bahumandārasaṃyuktaṃ tena mandārakaṃ vanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

covered with many trees and creepers, beautified with many flowers and filled with many mandara trees; hence it is called the Mandaraka forest.

अध्याय ८९

श्लोक 9

विप्रो दीर्घतपा नाम सर्वदा तत्र तिष्ठति ।तपस् तपति सो ऽत्यर्थं तेन दीर्घतपाः स्मृतः

vipro dīrghatapā nāma sarvadā tatra tiṣṭhati / tapas tapati so 'tyarthaṃ tena dīrghatapāḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A brahmin named Dirghatapas always lived there; he practised austerity exceedingly, and so he is known as Dirghatapas.

अध्याय ८९

श्लोक 10

स तिष्ठते सपत्नी कस् तिष्ठते पुत्रसंयुतः ।शुश्रूषयन्ति तं सर्वे सुताः पञ्च समीपगाः

sa tiṣṭhate sapatnī kas tiṣṭhate putrasaṃyutaḥ / śuśrūṣayanti taṃ sarve sutāḥ pañca samīpagāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He lived there with his wife and with his sons; all five sons stayed near him and served him.

अध्याय ८९

श्लोक 11

तस्य पुत्रः कनीयांस् तु ऋष्यशृङ्गो महातपाः ।वेदाध्ययनसंयुक्तो ब्रह्मचारी गुणान्वितः

tasya putraḥ kanīyāṃs tu ṛṣyaśṛṅgo mahātapāḥ / vedādhyayanasaṃyukto brahmacārī guṇānvitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

His youngest son was Rishyashringa of great austerity, devoted to Vedic study, a celibate endowed with virtues,

अध्याय ८९

श्लोक 12

योगाभ्यासरतो नित्यं कन्दमूलफलाशनः ।तिष्ठते मृगरूपेण मृगमध्ये वसन् सदा

yogābhyāsarato nityaṃ kandamūlaphalāśanaḥ / tiṣṭhate mṛgarūpeṇa mṛgamadhye vasan sadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

ever devoted to the practice of yoga, living on bulbs, roots and fruits; he lived in the form of a deer, always dwelling among the deer.

अध्याय ८९

श्लोक 13

दिनारम्भे दिनान्ते च मातापित्रग्रतः स्थितः ।अभिवादयते नित्यं भाक्तमान् ऋषिपुत्रकः

dinārambhe dinānte ca mātāpitragrataḥ sthitaḥ / abhivādayate nityaṃ bhāktamān ṛṣiputrakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the beginning and end of each day the devoted son of the sage stood before his mother and father and saluted them.

अध्याय ८९

श्लोक 14

पुनर्जगाम तत्रैव कानने गिरिगह्वरे ।क्रीडन् बालमृगैः सार्धं राजबाणमृतस् तु सः

punarjagāma tatraiva kānane girigahvare / krīḍan bālamṛgaiḥ sārdhaṃ rājabāṇamṛtas tu saḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then he went back to the forest and the mountain caves, playing with the young deer; he died by a king's arrow.

अध्याय ८९

श्लोक 15

राजोवाच: आश्रमे वसतस् तत्र सुदीर्घतपसस् तदा ।सूनुस् तस्य कनीयांस् तु कथं मृत्युवशं गतः

rājovāca: āśrame vasatas tatra sudīrghatapasas tadā / sūnus tasya kanīyāṃs tu kathaṃ mṛtyuvaśaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king said: "Living there in the hermitage of the great ascetic Dirghatapas, how did his youngest son come under the sway of death?"

अध्याय ८९

श्लोक 16

श्रीभगवान् उवाच: शृणुष्वैकमना भूत्वा कथां चित्रां महीपते ।श्रवणाद् एव तस्या हि सर्वपापैः प्रमुच्यते

śrībhagavān uvāca: śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā kathāṃ citrāṃ mahīpate / śravaṇād eva tasyā hi sarvapāpaiḥ pramucyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Blessed Lord said: Listen with one mind, lord of the earth, to a wonderful story, by merely hearing which one is freed from all sins.

अध्याय ८९

श्लोक 17

काशिराजो महाराजा महाबलपराक्रमः ।चित्रसेन इति ख्यातो वाराणस्यां वसत्य् असौ

kāśirājo mahārājā mahābalaparākramaḥ / citrasena iti khyāto vārāṇasyāṃ vasaty asau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king of Kashi, a great king of great strength and valour, renowned as Chitrasena, lived in Varanasi.

अध्याय ८९

श्लोक 18

एवं वसंस् तत्र राज्ये मन्त्रिणो वाक्यम् अब्रवीत् ।मृगया च गमिष्यामि यूयं राज्ये प्रतिष्ठिताः

evaṃ vasaṃs tatra rājye mantriṇo vākyam abravīt / mṛgayā ca gamiṣyāmi yūyaṃ rājye pratiṣṭhitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Living thus in his kingdom, he said to his ministers: "I shall go hunting; you remain in charge of the kingdom."

अध्याय ८९

श्लोक 19

गम्यतां मन्त्रिभिः प्रोक्तो गतो ऽसौ वसुधाधिपः

gamyatāṃ mantribhiḥ prokto gato 'sau vasudhādhipaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Told "Go" by his ministers, the lord of the earth went.

अध्याय ८९

श्लोक 20

छत्रैश्छत्राणि दृश्यन्ते गच्छन्तं काननं प्रति ।रजस्तत्रोत्थितं भूरि गजवाजिपदाहतम्

chatraiśchatrāṇi dṛśyante gacchantaṃ kānanaṃ prati / rajastatrotthitaṃ bhūri gajavājipadāhatam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Umbrella upon umbrella was seen as he went toward the forest; a great deal of dust rose there, struck up by the feet of elephants and horses,

अध्याय ८९

श्लोक 21

तेनैवाच्छादितं सर्वं सादित्यं भूमिमण्डलम् ।न तत्र दृश्यते सूर्यो न काष्ठा न च चन्द्रमाः

tenaivācchāditaṃ sarvaṃ sādityaṃ bhūmimaṇḍalam / na tatra dṛśyate sūryo na kāṣṭhā na ca candramāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and by it the whole circle of the earth with the sun was covered; neither the sun nor the quarters nor the moon could be seen there,

अध्याय ८९

श्लोक 22

पादपाश् च न दृश्यन्ते गिरिसातूनि सर्वशः ।तत्रापि च महाराज मृगयूथम् अदृश्यत

pādapāś ca na dṛśyante girisātūni sarvaśaḥ / tatrāpi ca mahārāja mṛgayūtham adṛśyata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

nor the trees nor the mountain slopes anywhere. There, great king, a herd of deer was seen.

अध्याय ८९

श्लोक 23

अधावन् पुरुषाः सर्वे सराजाराजपुत्रकाः ।वृन्दलोपो ऽभवत् तेषां शीघ्रं जग्मुर् दिशो दश

adhāvan puruṣāḥ sarve sarājārājaputrakāḥ / vṛndalopo 'bhavat teṣāṃ śīghraṃ jagmur diśo daśa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All the men ran, with the king and the princes; their company broke up and they quickly went off in the ten directions.

अध्याय ८९

श्लोक 24

एकमार्गं गतो राजा चित्रसेनो महीपतिः ।एकाकी स गतस् तत्र यत्र यत्र च ते मृगाः

ekamārgaṃ gato rājā citraseno mahīpatiḥ / ekākī sa gatas tatra yatra yatra ca te mṛgāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

King Chitrasena, lord of the earth, went along one path; he went alone wherever those deer went.

अध्याय ८९

श्लोक 25

प्रविष्टस् तु ततो दुर्गे कानने पक्षिवर्जिते ।वल्मीगुल्मलताकीर्णे प्रविष्टो नैव दृश्यते

praviṣṭas tu tato durge kānane pakṣivarjite / valmīgulmalatākīrṇe praviṣṭo naiva dṛśyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then he entered a difficult forest empty of birds, thick with anthills, bushes and creepers, and once he had entered it he could no longer be seen.

अध्याय ८९

श्लोक 26

एकाक्यपश्यदात्मानं न चाश्वं न पदातिकान् ।न को ऽपि चात्र जानाति नाहं वेद्मि दिशो दश

ekākyapaśyadātmānaṃ na cāśvaṃ na padātikān / na ko 'pi cātra jānāti nāhaṃ vedmi diśo daśa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He saw himself alone, with neither horse nor foot soldiers: "No one knows where I am here, and I do not know the ten directions."

अध्याय ८९

श्लोक 27

एवं कष्टं गतो राजा चित्रसेनो नराधिपः ।छायां समाश्रितस् तत्र विश्रम्य च पुनः पुनः

evaṃ kaṣṭaṃ gato rājā citraseno narādhipaḥ / chāyāṃ samāśritas tatra viśramya ca punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thus King Chitrasena, lord of men, fell into distress; he took refuge in the shade there and rested again and again.

अध्याय ८९

श्लोक 28

क्षुत्तृषार्तो भ्रमन् दुर्गे कानने गिरिगह्वरे ।ततो ऽपश्यत् सरो दिव्यं पद्मिनीषण्डमण्डितम्

kṣuttṛṣārto bhraman durge kānane girigahvare / tato 'paśyat saro divyaṃ padminīṣaṇḍamaṇḍitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Wandering tormented by hunger and thirst in the difficult forest and the mountain caves, he then saw a divine lake adorned with clusters of lotuses,

अध्याय ८९

श्लोक 29

हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपकूजितम् ।सरो दृष्ट्वा तु राजेन्द्रः संप्रहृष्टतनूरुहः

haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopakūjitam / saro dṛṣṭvā tu rājendraḥ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

crowded with swans and karandava ducks and resounding with chakravaka birds. Seeing the lake, the king of kings was thrilled with joy;

अध्याय ८९

श्लोक 30

कुमुदानि गृहीत्वा तु तत्र स्नानं समाचरत् ।तर्पयित्वा पितॄन् देवान् मनुष्यांश् च यथा विधि

kumudāni gṛhītvā tu tatra snānaṃ samācarat / tarpayitvā pitṝn devān manuṣyāṃś ca yathā vidhi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

gathering white lotuses, he bathed there, and satisfied the ancestors, gods and men according to rule,

अध्याय ८९

श्लोक 31

पपौ पानीयममलं यथावत् समभीप्सितम् ।उत्तीर्य स जलात् तीरे दृष्ट्वा वृक्षं समीपतः

papau pānīyamamalaṃ yathāvat samabhīpsitam / uttīrya sa jalāt tīre dṛṣṭvā vṛkṣaṃ samīpataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and drank the clear water as much as he wished. Coming out of the water onto the bank, he saw a tree nearby

अध्याय ८९

श्लोक 32

चिन्तया ऽनुपविष्टो ऽसौ किं तु कर्म करोम्य् अहम् ।ततश् छायाश्रितान् पश्यन् वनोद्देशे मृगान् बहून्

cintayā 'nupaviṣṭo 'sau kiṃ tu karma karomy aham / tataś chāyāśritān paśyan vanoddeśe mṛgān bahūn

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and sat down in thought: "What am I to do?" Then he saw many deer taking shelter in the shade in a part of the forest,

अध्याय ८९

श्लोक 33

केचित् पूर्वमुखास् तत्र अपरे दक्षिणामुखा ।वारुण्यभिमुखाः केचित् केचित् कौबेरम् आश्रिताः

kecit pūrvamukhās tatra apare dakṣiṇāmukhā / vāruṇyabhimukhāḥ kecit kecit kauberam āśritāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some facing east, others facing south, some facing the west and some turned toward the north;

अध्याय ८९

श्लोक 34

केचिन् निद्रां प्रकुर्वन्ति ऊर्ध्वकर्णाः स्थिताः परे ।मृगमध्ये स्थितो योगी ऋष्यशृङ्गो महातपाः

kecin nidrāṃ prakurvanti ūrdhvakarṇāḥ sthitāḥ pare / mṛgamadhye sthito yogī ṛṣyaśṛṅgo mahātapāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some were sleeping, others stood with ears pricked up. Among the deer stood the yogi Rishyashringa of great austerity.

अध्याय ८९

श्लोक 35

मृगान् दृष्ट्वा ततो राजा प्रहारार्थम् अचिन्तयत् ।वधित्वा च मृगं चैकं भक्षयामि यदृच्छया

mṛgān dṛṣṭvā tato rājā prahārārtham acintayat / vadhitvā ca mṛgaṃ caikaṃ bhakṣayāmi yadṛcchayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing the deer, the king thought of striking: "I shall kill a deer and eat as I please;

अध्याय ८९

श्लोक 36

स्वस्थावस्थो भविष्यामि मृगमांसस्य भक्षणात् ।काशीं प्रति गमिष्यामि मार्गम् अन्वेषयंस् ततः

svasthāvastho bhaviṣyāmi mṛgamāṃsasya bhakṣaṇāt / kāśīṃ prati gamiṣyāmi mārgam anveṣayaṃs tataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by eating deer's flesh I shall recover, and then I shall go to Kashi, searching for the road."

अध्याय ८९

श्लोक 37

विचिन्त्यैवं ततो राजा वृक्षमूलं समाश्रितः ।चापं धृत्वा कराग्रेण प्राक्षिपत् तच् छरं विभुः

vicintyaivaṃ tato rājā vṛkṣamūlaṃ samāśritaḥ / cāpaṃ dhṛtvā karāgreṇa prākṣipat tac charaṃ vibhuḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having reflected thus, the king took his stand at the foot of the tree, grasped his bow with his hand and let fly the arrow.

अध्याय ८९

श्लोक 38

क्षिप्तमात्रे शरे तस्मिन् सर्वे नष्टा मृगास् ततः ।तेषां मध्ये स चैवेक ऋष्यशृङ्गो महातपाः

kṣiptamātre śare tasmin sarve naṣṭā mṛgās tataḥ / teṣāṃ madhye sa caiveka ṛṣyaśṛṅgo mahātapāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As soon as the arrow was shot, all the deer vanished; but among them the one, Rishyashringa of great austerity,

अध्याय ८९

श्लोक 39

शरेण विद्धः पतितः कृष्ण कृष्णेति चाब्रवीत् ।हाहा शब्दं कृतं तेन केनाहं पातितो ऽधुना

śareṇa viddhaḥ patitaḥ kṛṣṇa kṛṣṇeti cābravīt / hāhā śabdaṃ kṛtaṃ tena kenāhaṃ pātito 'dhunā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

pierced by the arrow, fell and cried "Krishna, Krishna!" He cried out, "Alas, by whom have I been struck down now?

अध्याय ८९

श्लोक 40

कस्यैषा दुर्मतिर्जाता यया बुद्धिर् ममोपरि ।मृगमध्ये स्थितश्चाहं न किंचदपराद्धवान्

kasyaiṣā durmatirjātā yayā buddhir mamopari / mṛgamadhye sthitaścāhaṃ na kiṃcadaparāddhavān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whose evil thought is this, that his mind turned against me? I was standing among the deer and did no wrong."

अध्याय ८९

श्लोक 41

वाचां तां मानुषीं श्रुत्वा स राजा विस्मयान्वितः ।शीघ्रं गत्वा ततो ऽपश्यद् ब्राह्मणं ब्रह्मवर्चसम्

vācāṃ tāṃ mānuṣīṃ śrutvā sa rājā vismayānvitaḥ / śīghraṃ gatvā tato 'paśyad brāhmaṇaṃ brahmavarcasam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing that human voice, the king was filled with wonder; going quickly, he saw a brahmin shining with brahmin splendour.

अध्याय ८९

श्लोक 42

हा हा कष्टं कृतं मे ऽद्य येनासौ घातितो मया ।ब्राह्मण उवाच: न ते सिद्धिर् भवेत् किंचिन् मयि पञ्चत्वम् आगते

hā hā kaṣṭaṃ kṛtaṃ me 'dya yenāsau ghātito mayā / brāhmaṇa uvāca: na te siddhir bhavet kiṃcin mayi pañcatvam āgate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Alas, alas, what a grievous thing I have done today, that I have killed him!" The brahmin said: "You will have no success at all when I have died.

अध्याय ८९

श्लोक 43

तवैव विहिता हत्या मयि पञ्चत्वम् आगते ।जननी मे पिता वृद्धौ भ्रातरो हि तपस्विनः

tavaiva vihitā hatyā mayi pañcatvam āgate / jananī me pitā vṛddhau bhrātaro hi tapasvinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The killing will be laid on you alone when I have died. My mother and father are old, and my brothers are ascetics;

अध्याय ८९

श्लोक 44

भ्रातृजाया मरिष्यन्ति मयि पञ्चत्वम् आगते ।एता हत्या भविष्यन्ति तव शुद्धिः कथं भवेत्

bhrātṛjāyā mariṣyanti mayi pañcatvam āgate / etā hatyā bhaviṣyanti tava śuddhiḥ kathaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

my brothers' wives will die when I have died. These killings will be yours — how can you be purified?

अध्याय ८९

श्लोक 45

उपायं कथयिष्यामि कर्तुं त्वं यदि मन्यसे

upāyaṃ kathayiṣyāmi kartuṃ tvaṃ yadi manyase

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall tell you a remedy, if you are willing to carry it out."

अध्याय ८९

श्लोक 46

राजोवाच: उपायः कथ्यतां मे ऽद्य यस् ते मनसि वर्तते ।करिष्ये तदहं सर्वं प्रयत्नेन महामुने

rājovāca: upāyaḥ kathyatāṃ me 'dya yas te manasi vartate / kariṣye tadahaṃ sarvaṃ prayatnena mahāmune

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king said: "Tell me today the remedy that is in your mind; I will do it all with effort, great sage."

अध्याय ८९

श्लोक 47

शृङ्ग्य् उवाच: पृच्छामि त्वां कुतः को वा कथं त्वम् इह चागतः ।ब्रह्मक्षत्रविशां मध्ये ऽन्त्यजः शूद्रो ऽथवा पुनः

śṛṅgy uvāca: pṛcchāmi tvāṃ kutaḥ ko vā kathaṃ tvam iha cāgataḥ / brahmakṣatraviśāṃ madhye 'ntyajaḥ śūdro 'thavā punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Shringi said: "I ask you: where are you from, who are you, and how did you come here? Among brahmins, kshatriyas and vaishyas — or are you a shudra or an outcaste?"

अध्याय ८९

श्लोक 48

राजोवाच: नाहं विप्रो न वैश्यो ऽहं न शूद्रः क्षत्रियो ह्य् अहम् ।शृङ्ग्युवाच: मां गृहीत्वाश्रमं पुण्यं यत्र तौ पितरौ मम

rājovāca: nāhaṃ vipro na vaiśyo 'haṃ na śūdraḥ kṣatriyo hy aham / śṛṅgyuvāca: māṃ gṛhītvāśramaṃ puṇyaṃ yatra tau pitarau mama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king said: "I am not a brahmin, nor a vaishya, nor a shudra; I am a kshatriya." Shringi said: "Take me to the holy hermitage where my parents are,

अध्याय ८९

श्लोक 49

आवेदयस्व दयस्व चात्मानं पुत्रपापिनम् आगतम् ।तौ दृष्ट्वा मां करिष्येते कारुण्यं च तवोपरि

āvedayasva dayasva cātmānaṃ putrapāpinam āgatam / tau dṛṣṭvā māṃ kariṣyete kāruṇyaṃ ca tavopari

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and announce yourself as one who has come bearing the sin against their son; seeing me, the two will have compassion on you,

अध्याय ८९

श्लोक 50

उपायं वा करिष्येते येन शान्तिर् भविष्यति ।तस्य तद् वचनं श्रुत्वा चित्रसेनो नृपोत्तमः

upāyaṃ vā kariṣyete yena śāntir bhaviṣyati / tasya tad vacanaṃ śrutvā citraseno nṛpottamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

or they will devise a remedy by which there will be peace." Hearing his words, Chitrasena, best of kings,

अध्याय ८९

श्लोक 51

स्कन्धे कृत्वा च तं विप्रं जगामाश्रमकं प्रति ।न शक्नोति च तं वोढुं विश्रम्य च पुनः पुनः

skandhe kṛtvā ca taṃ vipraṃ jagāmāśramakaṃ prati / na śaknoti ca taṃ voḍhuṃ viśramya ca punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

placed the brahmin on his shoulder and set out for the hermitage; he could not carry him and rested again and again.

अध्याय ८९

श्लोक 52

तावत् पश्यति तं विप्रं मूर्छितं विकलेन्द्रियम् ।मुमोच चित्रसेनस् तु छायां न्यग्रोधकस्य च

tāvat paśyati taṃ vipraṃ mūrchitaṃ vikalendriyam / mumoca citrasenas tu chāyāṃ nyagrodhakasya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then he saw the brahmin fainting, his senses failing; Chitrasena set him down in the shade of a banyan tree,

अध्याय ८९

श्लोक 53

विश्रामं च ततः कृत्वा वाचं कुर्वन् मुहुर् मुहुः ।पश्यतस् तस्य राजेन्द्र ऋष्यशृङ्गो महातपाः

viśrāmaṃ ca tataḥ kṛtvā vācaṃ kurvan muhur muhuḥ / paśyatas tasya rājendra ṛṣyaśṛṅgo mahātapāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and having rested, speaking to him again and again — while he watched, king of kings, Rishyashringa of great austerity,

अध्याय ८९

श्लोक 54

पञ्चत्वम् अगमच् छीघ्रं ध्यानयोगेन योगवित् ।दाहयामास तं विप्रं विधिदृष्टेन कर्मणा

pañcatvam agamac chīghraṃ dhyānayogena yogavit / dāhayāmāsa taṃ vipraṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

knower of yoga, quickly passed away through the yoga of meditation. He cremated the brahmin with the rite laid down by rule,

अध्याय ८९

श्लोक 55

स्नानं कृत्वा तु शोकार्तो रुरोद च मुमोह च ।ततश् चानन्तरं राजा उद्वेगं परमं गतः

snānaṃ kṛtvā tu śokārto ruroda ca mumoha ca / tataś cānantaraṃ rājā udvegaṃ paramaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bathed, and, afflicted with grief, wept and fainted. Then the king fell into the greatest anxiety:

अध्याय ८९

श्लोक 56

कथं यास्ये गृहान् अद्य वाराणस्यां हतो ह्य् अहम् ।ब्रह्महत्या समाविष्टो जुहोम्य् अग्नौ कलेवरम्

kathaṃ yāsye gṛhān adya vārāṇasyāṃ hato hy aham / brahmahatyā samāviṣṭo juhomy agnau kalevaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"How shall I go home to Varanasi now? I am ruined. Seized by the killing of a brahmin, I shall offer my body into the fire.

अध्याय ८९

श्लोक 57

अथवा ऋषिवाक्येन गच्छाम्य् एवाश्रमं प्रति ।कथयामि यथावृत्तं गत्वा तस्य महा ऋषेः

athavā ṛṣivākyena gacchāmy evāśramaṃ prati / kathayāmi yathāvṛttaṃ gatvā tasya mahā ṛṣeḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Or, following the sage's word, I shall go to the hermitage and tell the great sage what happened."

अध्याय ८९

श्लोक 58

एवं विचिन्त्य राजासौ जगामाश्रमसन्निधौ ।ऋष्यशृङ्गस्य चास्थीनि गृहीत्वा स नृपोत्तमः

evaṃ vicintya rājāsau jagāmāśramasannidhau / ṛṣyaśṛṅgasya cāsthīni gṛhītvā sa nṛpottamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Reflecting thus, the king went near the hermitage; taking up Rishyashringa's bones, the best of kings

अध्याय ८९

श्लोक 59

दृष्टिमार्गे स्थितस् तस्य ब्रह्मर्षेर् भावितात्मनः ।दीर्घतपा उवाच: आगच्छ स्वागतं ते ऽद्य आसने उपविश्यताम्

dṛṣṭimārge sthitas tasya brahmarṣer bhāvitātmanaḥ / dīrghatapā uvāca: āgaccha svāgataṃ te 'dya āsane upaviśyatām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

stood in the line of sight of the brahmin sage of cultivated self. Dirghatapas said: "Come, you are welcome today; sit on this seat.

अध्याय ८९

श्लोक 60

दीर्घतपास्म्य् अहं ते ऽद्य मधुपर्कः सविष्टरः ।राजोवाचा: अर्घस्यैव न योग्यो ऽहं महर्षेर् भावितात्मनः

dīrghatapāsmy ahaṃ te 'dya madhuparkaḥ saviṣṭaraḥ / rājovācā: arghasyaiva na yogyo 'haṃ maharṣer bhāvitātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I am Dirghatapas; here for you today is the madhuparka with a seat of grass." The king said: "I am not worthy even of the guest-water of the great sage of cultivated self.

अध्याय ८९

श्लोक 61

मृगमध्ये स्थितो विप्र तव पुत्रो मया हतः ।पुत्रघ्नं शाधि मां विप्र तीव्रदण्डेन दण्डय

mṛgamadhye sthito vipra tava putro mayā hataḥ / putraghnaṃ śādhi māṃ vipra tīvradaṇḍena daṇḍaya

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Your son, brahmin, standing among the deer, was killed by me; punish me, the slayer of your son, brahmin, and chastise me with a severe penalty.

अध्याय ८९

श्लोक 62

मृगभ्रान्त्या हतो विप्र ऋष्यशृङ्गो महातपाः ।इति ज्ञात्वा च मां विप्र कुरुष्व च यथोचितम्

mṛgabhrāntyā hato vipra ṛṣyaśṛṅgo mahātapāḥ / iti jñātvā ca māṃ vipra kuruṣva ca yathocitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Rishyashringa of great austerity was killed, brahmin, when I mistook him for a deer; knowing this, brahmin, do with me as is fitting."

अध्याय ८९

श्लोक 63

माता तस्य वचः श्रुत्वा गृहान् निर्गत्य विह्वला ।हा हतास्मीत्य् उवाचाथ पतिता च महीतले

mātā tasya vacaḥ śrutvā gṛhān nirgatya vihvalā / hā hatāsmīty uvācātha patitā ca mahītale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing his words, the mother came out of the house distraught, cried "Alas, I am slain!" and fell to the ground.

अध्याय ८९

श्लोक 64

विललाप सुदुःखार्ता पुत्रशोकेन पीडिता ।हा पुत्र पुत्रेति वदन् करुणं कुररी यथा

vilalāpa suduḥkhārtā putraśokena pīḍitā / hā putra putreti vadan karuṇaṃ kurarī yathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Afflicted with grief for her son, she lamented in great sorrow, crying "O son, son!" piteously like an osprey:

अध्याय ८९

श्लोक 65

श्रुत्यध्ययनसम्पूर्णो जपहोमपरायणः ।आगतं त्वां गृहद्वारे कदा पृच्छामि पुत्रक

śrutyadhyayanasampūrṇo japahomaparāyaṇaḥ / āgataṃ tvāṃ gṛhadvāre kadā pṛcchāmi putraka

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"You were perfect in the study of the Veda, devoted to japa and oblation; when shall I ask after you again, son, when you come to the door of the house?

अध्याय ८९

श्लोक 66

त्रिलोक्याम् अपि श्रूयते चन्दनं किल शीतलम् ।पुत्रगातपरिष्वङ्गश् चन्दनाद् अपि शीतलः

trilokyām api śrūyate candanaṃ kila śītalam / putragātapariṣvaṅgaś candanād api śītalaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the three worlds sandal is said to be cool, but a son's embrace is cooler even than sandal.

अध्याय ८९

श्लोक 67

परिष्वजितुम् इच्छामि त्वाम् अहं पुत्रसुप्रियम् ।पञ्चत्वं च गमिष्यामि त्वद् विहीना सुदुःखिता

pariṣvajitum icchāmi tvām ahaṃ putrasupriyam / pañcatvaṃ ca gamiṣyāmi tvad vihīnā suduḥkhitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I wish to embrace you, my dearest son; bereft of you and in great sorrow I shall die."

अध्याय ८९

श्लोक 68

एवं विलपती दीना पुत्रशोकेन पीडिता ।मूर्छिता विह्वला दीना निपपात महीतले

evaṃ vilapatī dīnā putraśokena pīḍitā / mūrchitā vihvalā dīnā nipapāta mahītale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Lamenting thus, wretched and afflicted with grief for her son, fainting, distraught and wretched, she fell to the ground.

अध्याय ८९

श्लोक 69

भार्यां च पतितां दृष्ट्वा पुत्रशोकेन पीडितः ।चुकोप मुनिश्रेष्ठश् चित्रसेनं नृपं तदा

bhāryāṃ ca patitāṃ dṛṣṭvā putraśokena pīḍitaḥ / cukopa muniśreṣṭhaś citrasenaṃ nṛpaṃ tadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing his wife fallen, afflicted with grief for his son, the best of sages grew angry with King Chitrasena.

अध्याय ८९

श्लोक 70

दीर्घतपा उवाच: याहि याहि महापाप मा मुखं दर्शयस्व मे ।किं त्वया घातितो विप्र ह्य् अकामाच् च सुतो मम

dīrghatapā uvāca: yāhi yāhi mahāpāpa mā mukhaṃ darśayasva me / kiṃ tvayā ghātito vipra hy akāmāc ca suto mama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Dirghatapas said: "Go, go, great sinner, do not show me your face! Why, brahmin... why was my son killed by you, even unintentionally?

अध्याय ८९

श्लोक 71

ब्रह्महत्या भविष्यन्ति बहवस् ते नराधिप ।सकुटुम्बस्य मे त्वं हि मृत्युर् एवम् उपागतः

brahmahatyā bhaviṣyanti bahavas te narādhipa / sakuṭumbasya me tvaṃ hi mṛtyur evam upāgataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Many killings of brahmins will be yours, lord of men; you have come as death itself to me and my family."

अध्याय ८९

श्लोक 72

एवम् उक्त्वा ततो विप्रो विचिन्त्य च पुनः पुनः ।क्रोधं परित्यज्य ततो मुनिमार्गं जगाम ह

evam uktvā tato vipro vicintya ca punaḥ punaḥ / krodhaṃ parityajya tato munimārgaṃ jagāma ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, the brahmin reflected again and again, gave up his anger and then followed the way of the sages.

अध्याय ८९

श्लोक 73

ऋषिर् उवाच: उद्वेगं त्यज भो राजन् दुरुक्तं गदितं मया ।पुत्रशोकाभिभूतेन दुःखमाप्तेन मानद

ṛṣir uvāca: udvegaṃ tyaja bho rājan duruktaṃ gaditaṃ mayā / putraśokābhibhūtena duḥkhamāptena mānada

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The sage said: "Give up your anxiety, O king; I spoke harsh words, overcome by grief for my son and fallen into sorrow, giver of honour.

अध्याय ८९

श्लोक 74

किं करोति नरः प्राज्ञः प्रेर्यमाणः स्वकर्मभिः ।प्रायेण हि मनुष्याणां बुद्धिः कर्मानुसारिणी

kiṃ karoti naraḥ prājñaḥ preryamāṇaḥ svakarmabhiḥ / prāyeṇa hi manuṣyāṇāṃ buddhiḥ karmānusāriṇī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

What can a wise man do, driven by his own deeds? For the understanding of men generally follows their karma.

अध्याय ८९

श्लोक 75

अनेनैव प्रकारेण यत् त्वया लिखितं मम ।परं तव भविष्यन्ति विप्रहत्या न संशयः

anenaiva prakāreṇa yat tvayā likhitaṃ mama / paraṃ tava bhaviṣyanti viprahatyā na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

What was written for me by you has come about in just this way; but many killings of brahmins will be yours, no doubt.

अध्याय ८९

श्लोक 76

ब्रह्मक्षत्रविशां मध्ये शूद्रो वा चान्त्यजादिषु ।कस्त्वं कथय सत्यं मे कस्माच् च निहतः सुतः

brahmakṣatraviśāṃ madhye śūdro vā cāntyajādiṣu / kastvaṃ kathaya satyaṃ me kasmāc ca nihataḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Among brahmins, kshatriyas and vaishyas, or a shudra, or among outcastes and the like — who are you? Tell me the truth, and why was my son slain?"

अध्याय ८९

श्लोक 77

चित्रसेन उवाच: विज्ञापयामि विप्रर्षे क्षन्तव्यं च ममोपरि ।नाहं विप्रो ऽस्मि भो तात न शूद्रो नैव वैश्यजः

citrasena uvāca: vijñāpayāmi viprarṣe kṣantavyaṃ ca mamopari / nāhaṃ vipro 'smi bho tāta na śūdro naiva vaiśyajaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Chitrasena said: "I make my plea, brahmin sage, and you must forgive me; I am not a brahmin, dear sir, nor a shudra, nor born a vaishya,

अध्याय ८९

श्लोक 78

नचापि चान्त्यजातीयः क्षत्रियो ऽहं द्विजोत्तम ।काशिराजो मृगान् हन्तुम् आगतो वनम् उत्तमम्

nacāpi cāntyajātīyaḥ kṣatriyo 'haṃ dvijottama / kāśirājo mṛgān hantum āgato vanam uttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

nor of outcaste birth; I am a kshatriya, best of the twice-born, the king of Kashi, who came to this excellent forest to hunt deer.

अध्याय ८९

श्लोक 79

भ्रमता पातितस् तत्र मृगरूपधरो मुनिः ।किं कर्तव्यं मया विप्र उपायं कथयस्व मे

bhramatā pātitas tatra mṛgarūpadharo muniḥ / kiṃ kartavyaṃ mayā vipra upāyaṃ kathayasva me

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

As I wandered, the sage bearing the form of a deer was struck down there. What should I do, brahmin? Tell me a remedy."

अध्याय ८९

श्लोक 80

दीर्घतपा उवाच: ब्रह्महत्या न शक्येत एकेन तरितुं विभो ।देशे काले यथाशक्त्या तच्छृणुष्व नराधिप

dīrghatapā uvāca: brahmahatyā na śakyeta ekena tarituṃ vibho / deśe kāle yathāśaktyā tacchṛṇuṣva narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Dirghatapas said: "The killing of a brahmin cannot be crossed by one person alone, lord; it depends on place, time and one's ability — hear it, lord of men.

अध्याय ८९

श्लोक 81

चत्वारो मे सुता राजन् सभार्या मातृपूर्वकाः ।मया सह न जीवन्ति ऋष्यशृङ्गस्य कारणे

catvāro me sutā rājan sabhāryā mātṛpūrvakāḥ / mayā saha na jīvanti ṛṣyaśṛṅgasya kāraṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

My four sons, O king, with their wives and their mother, will not live, nor I, because of Rishyashringa.

अध्याय ८९

श्लोक 82

उपायं शोभनं तात कथयामि शृणुष्व भोः ।शक्यते यदि चेत् कर्तुं सुखोपायं नरेश्वर

upāyaṃ śobhanaṃ tāta kathayāmi śṛṇuṣva bhoḥ / śakyate yadi cet kartuṃ sukhopāyaṃ nareśvara

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall tell you a good remedy, dear one; listen. If it can be done, lord of men, it is an easy remedy:

अध्याय ८९

श्लोक 83

सकुटुम्बसमस्तान् नो दाहयस्वानले नृप ।अस्थीनि नर्मदातोये शूलभेदे विनिक्षिपेः

sakuṭumbasamastān no dāhayasvānale nṛpa / asthīni narmadātoye śūlabhede vinikṣipeḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

cremate all of us with our family in the fire, O king, and cast the bones into the water of the Narmada at Shulabheda.

अध्याय ८९

श्लोक 84

नर्मदादक्षिणे कूले शूलभेदेति विश्रुतम् ।सर्वपापहरं तीर्थं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम्

narmadādakṣiṇe kūle śūlabhedeti viśrutam / sarvapāpaharaṃ tīrthaṃ sarvatīrthottamottamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On the southern bank of the Narmada is the renowned Shulabheda, a holy place that removes all sin, the very best of all holy places.

अध्याय ८९

श्लोक 85

शुचिर् भूत्वा ममास्थीनि क्षिप त्वं शूलभेदके ।मुच्यते सर्वपापेभ्यो मम वाक्यात् न संशयः

śucir bhūtvā mamāsthīni kṣipa tvaṃ śūlabhedake / mucyate sarvapāpebhyo mama vākyāt na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Becoming pure, cast my bones in at Shulabheda; you will be freed from all sins by my word, no doubt."

अध्याय ८९

श्लोक 86

राजोवाच: आदेशो दीयतां तात करिष्यामि न संशयः ।सर्वस्वम् अपि यत् किंचिद् राज्यं कोशः स्त्रियः सुताः

rājovāca: ādeśo dīyatāṃ tāta kariṣyāmi na saṃśayaḥ / sarvasvam api yat kiṃcid rājyaṃ kośaḥ striyaḥ sutāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The king said: "Give the command, dear one, and I will do it, no doubt. Everything I have — kingdom, treasury, women and sons —

अध्याय ८९

श्लोक 87

तव दानं प्रयच्छामि विप्र मां त्वं प्रसीद च ।परस्परं विवदतोर् मुनिराज्ञोस् तदा नृप

tava dānaṃ prayacchāmi vipra māṃ tvaṃ prasīda ca / parasparaṃ vivadator munirājños tadā nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I give to you as a gift, brahmin; be gracious to me." While the sage and the king were thus speaking with each other, O king,

अध्याय ८९

श्लोक 88

स्फुटित्वा हृदयं शीघ्रं मुनेर् भार्या मृता तदा ।पुत्रशोकसमाक्रान्ता निर्जीवा पतिता क्षितौ

sphuṭitvā hṛdayaṃ śīghraṃ muner bhāryā mṛtā tadā / putraśokasamākrāntā nirjīvā patitā kṣitau

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the sage's wife's heart suddenly burst and she died; overwhelmed by grief for her son, she fell lifeless on the ground.

अध्याय ८९

श्लोक 89

पुत्राश् च मातृशोकेन सर्वे पञ्चत्वम् आगताः ।स्नुषाश् चैव तु ताः सर्वा मृताश् च सह भर्तृभिः

putrāś ca mātṛśokena sarve pañcatvam āgatāḥ / snuṣāś caiva tu tāḥ sarvā mṛtāś ca saha bhartṛbhiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

And the sons all died from grief for their mother, and all the daughters-in-law died together with their husbands.

अध्याय ८९

श्लोक 90

पञ्चत्वं तु गतान् सर्वान् मुनिमुख्यान् निरीक्ष्य तान् ।विप्राश् चाह्वानितास् तेन ते तत्राश्रमवासिनः

pañcatvaṃ tu gatān sarvān munimukhyān nirīkṣya tān / viprāś cāhvānitās tena te tatrāśramavāsinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing all those chief sages dead, he summoned the brahmins who lived in the hermitage there

अध्याय ८९

श्लोक 91

तेभ्यो निवेदयामास यथा वृत्तं नरोत्तमः ।संहतैस् तैर् अनुज्ञातः कथंचिद् दह्य यत्नतः

tebhyo nivedayāmāsa yathā vṛttaṃ narottamaḥ / saṃhatais tair anujñātaḥ kathaṃcid dahya yatnataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and told them, best of men, what had happened; permitted by them all together, he somehow carefully cremated them.

अध्याय ८९

श्लोक 92

देहं स्वं पावनं कृत्वास्थीनि प्रगृह्य यत्नतः ।याम्यां हि प्रस्थितो राजा पादचारी महीपतिः

dehaṃ svaṃ pāvanaṃ kṛtvāsthīni pragṛhya yatnataḥ / yāmyāṃ hi prasthito rājā pādacārī mahīpatiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having purified his own body and carefully gathered the bones, the king, lord of the earth, set out southward on foot.

अध्याय ८९

श्लोक 93

न शक्नोति यदा गन्तुं छायामाश्रित्य तिष्ठति ।विश्रम्य च पुनर् गच्छन् विश्रम्य च पुनः पुनः

na śaknoti yadā gantuṃ chāyāmāśritya tiṣṭhati / viśramya ca punar gacchan viśramya ca punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When he could not go on he stayed in the shade; resting and going on again, resting again and again,

अध्याय ८९

श्लोक 94

सचैलं कुरुते स्नानमस्थीन् वोढा पदे पदे ।विना जलं निराहारः सो ऽगच्छद् दक्षिणामुखः

sacailaṃ kurute snānamasthīn voḍhā pade pade / vinā jalaṃ nirāhāraḥ so 'gacchad dakṣiṇāmukhaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

carrying the bones, he bathed with his clothes on at every step; without water or food he went on facing south.

अध्याय ८९

श्लोक 95

अचिरेणैव कालेन स गतो नर्मदातटे ।आश्रमस्थान् द्विजान् सर्वान् पप्रच्छ राजसत्तमः

acireṇaiva kālena sa gato narmadātaṭe / āśramasthān dvijān sarvān papraccha rājasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In a short time he reached the bank of the Narmada; the best of kings asked all the brahmins living in the hermitages:

अध्याय ८९

श्लोक 96

कथ्यतां मे द्विजश्रेष्ठाः शूलभेदस्य मार्गकः

kathyatāṃ me dvijaśreṣṭhāḥ śūlabhedasya mārgakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Tell me, best of brahmins, the way to Shulabheda."

अध्याय ८९

श्लोक 97

विप्रा ऊचुः: नर्मदादक्षिणे कूले गतो द्रक्ष्यसि नान्यथा

viprā ūcuḥ: narmadādakṣiṇe kūle gato drakṣyasi nānyathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The brahmins said: "Go to the southern bank of the Narmada and you will see it, not otherwise."

अध्याय ८९

श्लोक 98

ऋषिवाक्येन वै राजा गतो ऽथ हि नरेश्वरः ।स ददर्श ततस् तीर्थं बहुद्विजसमाकुलम्

ṛṣivākyena vai rājā gato 'tha hi nareśvaraḥ / sa dadarśa tatas tīrthaṃ bahudvijasamākulam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At the sages' word the king, lord of men, went there; then he saw the holy place crowded with many brahmins,

अध्याय ८९

श्लोक 99

बहुद्रुमलताकीर्णं बहुपुष्पोपशोभितम् ।बहुमूलफलोपेतं बहुश्वापदशोभितम्

bahudrumalatākīrṇaṃ bahupuṣpopaśobhitam / bahumūlaphalopetaṃ bahuśvāpadaśobhitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

thick with many trees and creepers, beautified with many flowers, rich with many roots and fruits, adorned with many wild beasts,

अध्याय ८९

श्लोक 100

ऋषिसङ्घैः समाकीर्णं नानाव्रतधरैः शुभैः ।एकपादस्थिताः केचिद् अपरे सूर्यवर्चसः

ṛṣisaṅghaiḥ samākīrṇaṃ nānāvratadharaiḥ śubhaiḥ / ekapādasthitāḥ kecid apare sūryavarcasaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

crowded with hosts of sages keeping many auspicious vows: some standing on one foot, others bright as the sun,

अध्याय ८९

श्लोक 101

एकदृष्टिस्थिताः केचिद् ऊर्ध्वबाहुस्थिताः परे ।चान्द्रायणपरा केचित् केचित् पक्षोपवासिनः

ekadṛṣṭisthitāḥ kecid ūrdhvabāhusthitāḥ pare / cāndrāyaṇaparā kecit kecit pakṣopavāsinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some standing with a fixed gaze, others with upraised arms; some devoted to the chandrayana, some fasting for a fortnight,

अध्याय ८९

श्लोक 102

मासोपवासिनः केचित् केचिद् ऋतुमुपोषिताः ।शीर्णपर्णाशिनः केचित् केचिन् मारुतभोजनाः

māsopavāsinaḥ kecit kecid ṛtumupoṣitāḥ / śīrṇaparṇāśinaḥ kecit kecin mārutabhojanāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some fasting for a month, some fasting for a season; some eating withered leaves, some living on air,

अध्याय ८९

श्लोक 103

योगाभ्यासरताः केचिद् ध्यायन्तः परमं पदम् ।गार्हस्थम् आस्थिताः केचित् केचिच् चैवाग्निहोत्रिणः

yogābhyāsaratāḥ kecid dhyāyantaḥ paramaṃ padam / gārhastham āsthitāḥ kecit kecic caivāgnihotriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some devoted to the practice of yoga, meditating on the supreme state; some established in household life, some keeping the agnihotra.

अध्याय ८९

श्लोक 104

एवं विधान् द्विजान् दृष्ट्वा जानुभ्याम् अवनीं गतः ।प्रणम्य शिरसा राजन् राजा वचनम् अब्रवीत्

evaṃ vidhān dvijān dṛṣṭvā jānubhyām avanīṃ gataḥ / praṇamya śirasā rājan rājā vacanam abravīt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing brahmins of this kind, he went down on his knees on the ground, bowed his head and the king spoke, O king:

अध्याय ८९

श्लोक 105

कस्मिन् देशे तु तत् तीर्थं कथयध्वं द्विजोत्तमाः ।सर्वेषां वाञ्छितां सिद्धिं दद्याच् च फलम् ईप्सितम्

kasmin deśe tu tat tīrthaṃ kathayadhvaṃ dvijottamāḥ / sarveṣāṃ vāñchitāṃ siddhiṃ dadyāc ca phalam īpsitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"In what place is that holy place? Tell me, best of the twice-born, which grants all the perfection they desire and the fruit they wish."

अध्याय ८९

श्लोक 106

ऋषिरुवाच: धन्वन्तरशतं गच्छ भृगुतुङ्गस्य मूर्धनि ।कुण्डं द्रक्ष्यसि विस्तीर्णं तोयपूर्णं सुशोभनम्

ṛṣiruvāca: dhanvantaraśataṃ gaccha bhṛgutuṅgasya mūrdhani / kuṇḍaṃ drakṣyasi vistīrṇaṃ toyapūrṇaṃ suśobhanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A sage said: "Go a hundred bow-lengths to the summit of Bhrigutunga; you will see a broad, lovely pool full of water."

अध्याय ८९

श्लोक 107

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा गतः कुण्डस्य मूर्धनि ।दृष्ट्वा हि चैव तत्तीर्थं भ्रान्तिर् जाता नृपस्य हि

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā gataḥ kuṇḍasya mūrdhani / dṛṣṭvā hi caiva tattīrthaṃ bhrāntir jātā nṛpasya hi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing their words he went to the head of the pool; on seeing that holy place the king was bewildered.

अध्याय ८९

श्लोक 108

वीक्ष्य कुण्डं महाभागं गङ्गां चैव विशेषतः ।प्राचीं सरस्वतीं दृष्ट्वा भ्रान्तिर्जाता नृपस्य हि

vīkṣya kuṇḍaṃ mahābhāgaṃ gaṅgāṃ caiva viśeṣataḥ / prācīṃ sarasvatīṃ dṛṣṭvā bhrāntirjātā nṛpasya hi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing the most blessed pool, and the Ganga especially, and seeing the eastward-flowing Sarasvati, the king was bewildered.

अध्याय ८९

श्लोक 109

ततो विस्मयमापन्नश् चिन्तयानो मुहुर्मुहुः ।आकाशसंस्थितं दृष्ट्वा सामिषं कुररं तथा

tato vismayamāpannaś cintayāno muhurmuhuḥ / ākāśasaṃsthitaṃ dṛṣṭvā sāmiṣaṃ kuraraṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, filled with wonder and pondering again and again, he saw an osprey in the sky carrying flesh,

अध्याय ८९

श्लोक 110

भ्रममाणं गृहीत्वा तं वध्यमानं निरामिषैः ।परस्परं हि युध्यन्ते सर्वे चामिषभक्षकाः

bhramamāṇaṃ gṛhītvā taṃ vadhyamānaṃ nirāmiṣaiḥ / parasparaṃ hi yudhyante sarve cāmiṣabhakṣakāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

circling, set upon and attacked by birds without flesh; all the flesh-eaters fought with one another.

अध्याय ८९

श्लोक 111

हतश् चञ्चुप्रहारैस् तु कुररः पतितो ऽम्भसि ।शूलेन शूलिना यत्र भूभागं भेदितं पुरा

hataś cañcuprahārais tu kuraraḥ patito 'mbhasi / śūlena śūlinā yatra bhūbhāgaṃ bheditaṃ purā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Struck by blows of beaks, the osprey fell into the water where long ago the trident-bearer split the ground with his trident;

अध्याय ८९

श्लोक 112

तत् तीर्थस्य प्रभावेण स सद्यः पुरुषो ऽभवत् ।विमानस्थं तु तं दृष्ट्वा क्रौंच वै दिव्यरूपिणम्

tat tīrthasya prabhāveṇa sa sadyaḥ puruṣo 'bhavat / vimānasthaṃ tu taṃ dṛṣṭvā krauṃca vai divyarūpiṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by the power of that holy place it at once became a man. Seeing the curlew in an aerial car bearing a divine form,

अध्याय ८९

श्लोक 113

अप्सरोभिर् गीयमानं नृपस् तत् तीर्थम् आगतः ।अस्थीनि भूमौ निक्षिप्य स्नानं कृत्वा यथा विधि

apsarobhir gīyamānaṃ nṛpas tat tīrtham āgataḥ / asthīni bhūmau nikṣipya snānaṃ kṛtvā yathā vidhi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

sung to by apsarases, the king came to that holy place; setting the bones on the ground and bathing according to rule,

अध्याय ८९

श्लोक 114

तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयित्वेष्टदेवताः ।धृत्वास्थीनि ततो राजा निक्षिप्यान्तर्जले तथा

tilamiśreṇa toyena tarpayitveṣṭadevatāḥ / dhṛtvāsthīni tato rājā nikṣipyāntarjale tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he satisfied his chosen deities with water mixed with sesame; then the king took the bones and cast them into the water.

अध्याय ८९

श्लोक 115

क्षणम् एकं ततो वीक्ष्य राजा ऊर्ध्वमुखः स्थितः ।तां ददर्श ततः सर्वान् देवमूर्तिधरान् शुभान्

kṣaṇam ekaṃ tato vīkṣya rājā ūrdhvamukhaḥ sthitaḥ / tāṃ dadarśa tataḥ sarvān devamūrtidharān śubhān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, after gazing for a moment, the king stood looking upward and saw them all, bearing the lovely forms of gods,

अध्याय ८९

श्लोक 116

दिव्यवस्त्रैश् च संवीतान् दिव्याभरणभूषितान् ।विमानैः काञ्चनैर् दिव्यैर् अप्सरोगणसेवितैः

divyavastraiś ca saṃvītān divyābharaṇabhūṣitān / vimānaiḥ kāñcanair divyair apsarogaṇasevitaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

clad in divine garments and adorned with divine ornaments, in divine golden aerial cars attended by hosts of apsarases.

अध्याय ८९

श्लोक 117

पृथग्भूताश् च तान् सर्वान् विमानेषु व्यवस्थितान् ।उत्पततः समालोक्य स राजा हर्षितो ऽभवत्

pṛthagbhūtāś ca tān sarvān vimāneṣu vyavasthitān / utpatataḥ samālokya sa rājā harṣito 'bhavat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing them all, each separately established in an aerial car, flying up, the king was delighted.

अध्याय ८९

श्लोक 118

ऋषिर् विमानम् आरूढश् चित्रसेनम् अथाब्रवीत् ।भो भोः साधु महाराज चित्रसेन महामते

ṛṣir vimānam ārūḍhaś citrasenam athābravīt / bho bhoḥ sādhu mahārāja citrasena mahāmate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The sage, mounted in his aerial car, then said to Chitrasena: "Well done, well done, great king Chitrasena of great mind!

अध्याय ८९

श्लोक 119

त्वत्प्रसादान् नृपश्रेष्ठ गतिर्दिव्या ममाद्य वै ।इदं च यत्त्वया किंचित् कृतं परमदुष्करम्

tvatprasādān nṛpaśreṣṭha gatirdivyā mamādya vai / idaṃ ca yattvayā kiṃcit kṛtaṃ paramaduṣkaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By your grace, best of kings, a divine goal is mine today; this that you have done is supremely difficult;

अध्याय ८९

श्लोक 120

स्वसुतो ऽपि न शक्नोति पितॄणां कर्तुम् ईदृशम् ।मदीयवचनाद् राजन् निष्पापस् त्वं भविष्यसि

svasuto 'pi na śaknoti pitṝṇāṃ kartum īdṛśam / madīyavacanād rājan niṣpāpas tvaṃ bhaviṣyasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

even one's own son cannot do such a thing for the ancestors. By my word, O king, you will become free of sin,

अध्याय ८९

श्लोक 121

यत् त्वं द्रक्ष्यसि राजेन्द्र कामिकं मनसेप्सितम् ।आशीर्वादं ततो दत्त्वा चित्रसेनाय धीमते

yat tvaṃ drakṣyasi rājendra kāmikaṃ manasepsitam / āśīrvādaṃ tato dattvā citrasenāya dhīmate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and you will see what you desire, king of kings, whatever your mind wishes." Then, having given his blessing to the wise Chitrasena,

अध्याय ८९

श्लोक 122

स्वर्गं जगाम स्वसुतैस् ततो दीर्घतपा मुनिः

svargaṃ jagāma svasutais tato dīrghatapā muniḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the sage Dirghatapas went to heaven with his sons.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 89
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.