Skanda Purana· Skanda Purāṇa
91
अध्याय 91 / 116

Adhyaya 91

110 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ110 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९१

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे चित्रसेनकथावर्णनो नाम नवतितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ९१ राजोवाच: अन्यच् च श्रोतुम् इच्छामि केन गङ्गावतारिता ।रुद्रशीर्षस्थिता पुण्या देवी कथम् इहागता

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe citrasenakathāvarṇano nāma navatitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 91 rājovāca: anyac ca śrotum icchāmi kena gaṅgāvatāritā / rudraśīrṣasthitā puṇyā devī katham ihāgatā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, O king, one should go to the highly splendid Tirtha called Candaditya. O excellent king, it was established by Canda and Munda.

अध्याय ९१

श्लोक 2

पुण्या देवशिलानाम तस्या माहात्म्यमुत्तमम् ।एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसादात् पुरुषोत्तम

puṇyā devaśilānāma tasyā māhātmyamuttamam / etadākhyāhi me sarvaṃ prasādāt puruṣottama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"The holy one named Devashila — its excellent greatness, tell me all of this by your grace, Supreme Person."

अध्याय ९१

श्लोक 3

रुद्र उवाच: शृणुष्वैकमना भूत्वा यथा गङ्गावतारिता ।पुरा देवी महाभाग ब्रह्माद्यैः सकलैः सुरैः

rudra uvāca: śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā yathā gaṅgāvatāritā / purā devī mahābhāga brahmādyaiḥ sakalaiḥ suraiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Rudra said: Listen with one mind to how the Ganga was brought down. Long ago, fortunate one, the goddess — Brahma and all the gods

अध्याय ९१

श्लोक 4

अभ्यर्थयज् जगन्नाथं देवदेवं जगद्गुरुम् ।घटमध्ये स्थिता गङ्गा मोचिता च सुभूतले

abhyarthayaj jagannāthaṃ devadevaṃ jagadgurum / ghaṭamadhye sthitā gaṅgā mocitā ca subhūtale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

petitioned the lord of the world, god of gods, guru of the world; the Ganga, who had been held in a pot, was released onto the fair earth,

अध्याय ९१

श्लोक 5

भारती च ततो मुक्ता रुद्रेण शिरसो भुवि ।नरास्तीर्थे तटे तस्याः स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः

bhāratī ca tato muktā rudreṇa śiraso bhuvi / narāstīrthe taṭe tasyāḥ snānaṃ kurvanti bhaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and then the Bharati was released by Rudra from his head onto the earth. Men who bathe with devotion at the holy place on her bank

अध्याय ९१

श्लोक 6

पिबन्ति च जलं नित्यं न ते यान्ति यमालयम् ।यत्र सा पतिता कुण्डे शूलभेदे नराधिप

pibanti ca jalaṃ nityaṃ na te yānti yamālayam / yatra sā patitā kuṇḍe śūlabhede narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and ever drink her water do not go to Yama's abode — where she fell into the pool at Shulabheda, lord of men.

अध्याय ९१

श्लोक 7

देवनद्याः प्रतीच्यां च यत्र प्राची सरस्वती ।याम्यां च शूलभेदाख्यम् अस्ति तीर्थम् अनुत्तमम्

devanadyāḥ pratīcyāṃ ca yatra prācī sarasvatī / yāmyāṃ ca śūlabhedākhyam asti tīrtham anuttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

To the west of the divine river, where the eastward-flowing Sarasvati is, and to the south, is the unsurpassed holy place called Shulabheda.

अध्याय ९१

श्लोक 8

तत्रदेवशिला रम्या स्वयं देवेन निर्मिता ।तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणं भोजयेन् नृप

tatradevaśilā ramyā svayaṃ devena nirmitā / tatra snātvā tu yo bhaktyā brāhmaṇaṃ bhojayen nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

There is the lovely Devashila, made by the god himself. Whoever bathes there and feeds a brahmin with devotion, O king,

अध्याय ९१

श्लोक 9

अल्पस्यैव तु दानस्य तस्य चान्तो न विद्यते ।उत्तानपाद उवाच: कानि दानानि शस्तानि देवेश धरणीतले

alpasyaiva tu dānasya tasya cānto na vidyate / uttānapāda uvāca: kāni dānāni śastāni deveśa dharaṇītale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

even for a small gift there is no end to its merit. Uttanapada said: "Which gifts are praised on earth, lord of the gods,

अध्याय ९१

श्लोक 10

यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ।देवशिलाया माहात्म्यं स्नानदानाद्धि यत्फलम्

yāni dattvā naro bhaktyā mucyate sarvakilbiṣaiḥ / devaśilāyā māhātmyaṃ snānadānāddhi yatphalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by giving which with devotion a man is freed from all sins? The greatness of Devashila, the fruit from bathing and giving,

अध्याय ९१

श्लोक 11

व्रतोपवासनि यमैर् यत् प्राप्यं तद् वदस्व मे ।श्रीभगवान् उवाच: आसीत् पुरा महावीर्यश्चेदिनाथो महाबलः

vratopavāsani yamair yat prāpyaṃ tad vadasva me / śrībhagavān uvāca: āsīt purā mahāvīryaścedinātho mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and what is to be gained by vows, fasts and restraints — tell me that." The Blessed Lord said: "Long ago there was a lord of the Chedis, of great valour and great strength,

अध्याय ९१

श्लोक 12

वीरसेन इति ख्यातो मण्डलाधिपतीश्वरः ।तस्य राज्ये रिपुर्नास्ति न व्याधिर्न च तस्करः

vīrasena iti khyāto maṇḍalādhipatīśvaraḥ / tasya rājye ripurnāsti na vyādhirna ca taskaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

renowned as Virasena, overlord of the rulers of provinces; in his kingdom there was no enemy, no disease and no thief,

अध्याय ९१

श्लोक 13

न चाधर्मो ऽभवत् तत्र धर्म एव हि सर्वदा ।सदा मुदान्वितो राजा सभार्यो बहुपुत्रकः

na cādharmo 'bhavat tatra dharma eva hi sarvadā / sadā mudānvito rājā sabhāryo bahuputrakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

nor was there adharma there, only dharma always. The king was ever joyful, with his wife and many sons.

अध्याय ९१

श्लोक 14

एका च दुहिता तस्य सुरूपा गिरिजा इव ।दृष्टा सा पितृमातृभ्यां बन्धुवर्गजनैः सह

ekā ca duhitā tasya surūpā girijā iva / dṛṣṭā sā pitṛmātṛbhyāṃ bandhuvargajanaiḥ saha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He had one daughter, lovely like Girija; she was cherished by her father and mother together with all their kin.

अध्याय ९१

श्लोक 15

कृत्वा वैवाहिकं कार्यं काले प्राप्ते यथा विधि ।अनन्तरं चेदिपतिर् द्वादशाब्दे महेश्वरः

kṛtvā vaivāhikaṃ kāryaṃ kāle prāpte yathā vidhi / anantaraṃ cedipatir dvādaśābde maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

When the time came, the marriage rite was performed according to rule; then, in the twelfth year, the lord of the Chedis, the great lord —

अध्याय ९१

श्लोक 16

ततस् तस्यास्तु यो भर्ता स मृत्युवशम् आगतः ।विधवां तां सुतां दृष्ट्वा राजा शोकसमन्वितः

tatas tasyāstu yo bhartā sa mṛtyuvaśam āgataḥ / vidhavāṃ tāṃ sutāṃ dṛṣṭvā rājā śokasamanvitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

then her husband came under the sway of death. Seeing his daughter widowed, the king was filled with grief,

अध्याय ९१

श्लोक 17

उवाच वचनं राजा स्वभार्यां दुःखपीडितः ।भद्रे दुःखम् इदं जातं यावज् जीवं सुदुःसहम्

uvāca vacanaṃ rājā svabhāryāṃ duḥkhapīḍitaḥ / bhadre duḥkham idaṃ jātaṃ yāvaj jīvaṃ suduḥsaham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the king, afflicted with sorrow, said to his wife: "Good lady, this sorrow has arisen, very hard to bear as long as we live.

अध्याय ९१

श्लोक 18

नैषा रक्षयितुं शक्या रूपयौवनदर्पिता ।नोपायो विद्यते भार्य्ये भानुमत्याश् च रक्षणे

naiṣā rakṣayituṃ śakyā rūpayauvanadarpitā / nopāyo vidyate bhāryye bhānumatyāś ca rakṣaṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

She cannot be protected, proud as she is of beauty and youth; there is no means, wife, of protecting Bhanumati."

अध्याय ९१

श्लोक 19

परस्परं विवदतोस् तच्छ्रुत्वा कन्यका ऽब्रवीत् ।भानुमत्य् उवाच: न व्रीडामि तवाग्रे ऽहं ज्वलन्ती दाहकेनच

parasparaṃ vivadatos tacchrutvā kanyakā 'bravīt / bhānumaty uvāca: na vrīḍāmi tavāgre 'haṃ jvalantī dāhakenaca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing the two of them discussing it, the girl said. Bhanumati said: "I am not ashamed before you, though I burn with a burning grief.

अध्याय ९१

श्लोक 20

सत्यं नोत्पद्यते दोषो मदर्थे च नराधिप ।अद्य प्रभृत्य् अहं तात न वेषं धारये क्वचित्

satyaṃ notpadyate doṣo madarthe ca narādhipa / adya prabhṛty ahaṃ tāta na veṣaṃ dhāraye kvacit

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Truly, no fault shall arise on my account, lord of men. From today, father, I shall never wear adornments;

अध्याय ९१

श्लोक 21

स्थूलवस्त्रैर् निजाङ्गानि परिधास्यामि संयता ।चरिष्यामि व्रतान् सर्वान् पुराणविहितान् अपि

sthūlavastrair nijāṅgāni paridhāsyāmi saṃyatā / cariṣyāmi vratān sarvān purāṇavihitān api

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall cover my limbs with coarse cloth, restrained; I shall observe all the vows, even those laid down in the Puranas;

अध्याय ९१

श्लोक 22

आत्मानं शोषयिष्यामि तोषयन्ती जनार्दनम् ।ममैषा वर्तते बुद्धिर् यदि त्वं तात मन्यसे

ātmānaṃ śoṣayiṣyāmi toṣayantī janārdanam / mamaiṣā vartate buddhir yadi tvaṃ tāta manyase

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall waste my body away, pleasing Janardana. This is my resolve, if you approve, father."

अध्याय ९१

श्लोक 23

भानुमत्या वचः श्रुत्वा राजा स्नेहार्दितो ऽभवत् ।तीर्थयात्रां समुद्दिश्य कोशं दत्त्वा च पुष्कलम्

bhānumatyā vacaḥ śrutvā rājā snehārdito 'bhavat / tīrthayātrāṃ samuddiśya kośaṃ dattvā ca puṣkalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing Bhanumati's words, the king was moved with affection; for the purpose of a pilgrimage to the holy places he gave her an ample treasury

अध्याय ९१

श्लोक 24

विसृज्य राजा स्वसुतां वृद्धान् कृत्वा तु रक्षणे ।पुरुषं सायुधं चान्यं ब्राह्मणं च पुरोहितम्

visṛjya rājā svasutāṃ vṛddhān kṛtvā tu rakṣaṇe / puruṣaṃ sāyudhaṃ cānyaṃ brāhmaṇaṃ ca purohitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and sent his daughter off, placing elders to protect her, and another armed man, and a brahmin as priest.

अध्याय ९१

श्लोक 25

अवगाह्य तटे ध्यातुं गङ्गायां सा नराधिप ।नित्यम् आपूजयद् विप्रान् गन्धमाल्यादिभूषणैः

avagāhya taṭe dhyātuṃ gaṅgāyāṃ sā narādhipa / nityam āpūjayad viprān gandhamālyādibhūṣaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bathing on the bank of the Ganga to meditate, lord of men, she daily honoured brahmins with sandal, garlands and ornaments.

अध्याय ९१

श्लोक 26

दासीदासप्रभृतयस् तस्या ये रक्षणे क्षमाः ।ततः पितुर्मतेनैव गङ्गातीरे समास्थिताः

dāsīdāsaprabhṛtayas tasyā ye rakṣaṇe kṣamāḥ / tataḥ piturmatenaiva gaṅgātīre samāsthitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The maidservants, servants and others able to protect her stayed on the bank of the Ganga by her father's direction.

अध्याय ९१

श्लोक 27

द्वादशाब्दानि सा तीरे गङ्गायाः समवस्थिता ।त्यक्त्वा गङ्गां क्वचिद् राजपुत्री काष्ठां तु दक्षिणाम्

dvādaśābdāni sā tīre gaṅgāyāḥ samavasthitā / tyaktvā gaṅgāṃ kvacid rājaputrī kāṣṭhāṃ tu dakṣiṇām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

For twelve years she remained on the bank of the Ganga; then, leaving the Ganga, the princess went to the southern quarter

अध्याय ९१

श्लोक 28

प्राप्ता सा सचिवैः सार्द्धं यत्र रेवा महानदी ।षण्मासं च स्थिता तत्र ॐकारे ऽमरकण्टके

prāptā sā sacivaiḥ sārddhaṃ yatra revā mahānadī / ṣaṇmāsaṃ ca sthitā tatra oṃkāre 'marakaṇṭake

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with her ministers, to where the great river Reva is; she stayed six months at Omkara and at Amarakantaka.

अध्याय ९१

श्लोक 29

नानाविधेषु तीर्थेषु तीर्थात् तीर्थं जगाम ह ।स्नात्वा स्नात्वा द्विजान् पूज्यभक्तियुक्ता ह्य् अधिष्ठिता

nānāvidheṣu tīrtheṣu tīrthāt tīrthaṃ jagāma ha / snātvā snātvā dvijān pūjyabhaktiyuktā hy adhiṣṭhitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At holy places of many kinds she went from holy place to holy place, bathing again and again, honouring brahmins, dwelling there full of devotion.

अध्याय ९१

श्लोक 30

वारुणीं च दिशं गत्वा देवनद्याश् च सङ्गमे ।ददर्श चाश्रमं पुण्यम् ऋषिसङ्घैर् निषेवितम्

vāruṇīṃ ca diśaṃ gatvā devanadyāś ca saṅgame / dadarśa cāśramaṃ puṇyam ṛṣisaṅghair niṣevitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Going to the western quarter, at the confluence of the divine river, she saw a holy hermitage frequented by hosts of sages.

अध्याय ९१

श्लोक 31

दृष्ट्वा ऋषिसमूहं सा प्रणिपत्येदम् अब्रवीत् ।माहात्म्यं चास्य तीर्थस्य नाम चैवास्य कीर्तय

dṛṣṭvā ṛṣisamūhaṃ sā praṇipatyedam abravīt / māhātmyaṃ cāsya tīrthasya nāma caivāsya kīrtaya

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing the assembly of sages, she bowed and said: "Tell me the greatness of this holy place and its name."

अध्याय ९१

श्लोक 32

ऋषिर् उवाच: चक्रतीर्थं तु विख्यातं चक्रं दत्तं पुरा हरेः ।महेश्वरेण तुष्टेन देवदेवेन शूलिना

ṛṣir uvāca: cakratīrthaṃ tu vikhyātaṃ cakraṃ dattaṃ purā hareḥ / maheśvareṇa tuṣṭena devadevena śūlinā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A sage said: "It is famed as Chakratirtha, where long ago the discus was given to Hari by Maheshvara, the god of gods, the trident-bearer, when pleased.

अध्याय ९१

श्लोक 33

अत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत् पितृदेवताः ।अनिवर्तिका गतिस् तस्य भविता नात्र संशयः

atra tīrthe tu yaḥ snātvā tarpayet pitṛdevatāḥ / anivartikā gatis tasya bhavitā nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever bathes at this holy place and satisfies the ancestors and gods will have a goal of no return, no doubt.

अध्याय ९१

श्लोक 34

द्वितीये ऽह्नि ततो गच्छेच् छूलभेदं तपस्विनि ।रात्रौ जागरणं कृत्वा पठेत् पौराणिकीं कथाम्

dvitīye 'hni tato gacchec chūlabhedaṃ tapasvini / rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā paṭhet paurāṇikīṃ kathām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then on the second day one should go to Shulabheda, ascetic lady; keeping vigil at night one should recite the Puranic story

अध्याय ९१

श्लोक 35

विष्णुपूजां प्रकुर्वीत पुष्पदीपनिवेदनैः ।प्रभाते भोजयेद् विप्रान् दानं दद्यात् स्वभक्तितः

viṣṇupūjāṃ prakurvīta puṣpadīpanivedanaiḥ / prabhāte bhojayed viprān dānaṃ dadyāt svabhaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and perform worship of Vishnu with flowers, lamps and food offerings; at dawn one should feed brahmins and give gifts with devotion.

अध्याय ९१

श्लोक 36

चतुर्थे ऽह्णि तथा गच्छेद् यत्र प्राची सरस्वती ।ब्रह्मदेवाद् विनिष्क्रान्ता पावनार्थं नराधिप

caturthe 'hṇi tathā gacched yatra prācī sarasvatī / brahmadevād viniṣkrāntā pāvanārthaṃ narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On the fourth day one should go to where the eastward-flowing Sarasvati is, which came forth from Brahma for purification, lord of men.

अध्याय ९१

श्लोक 37

तत्र स्नात्वा नरो गत्वा तर्पयेत् पितृदेवताः ।श्राद्धदस् तु वसेत् तत्र यत्र देवः पितामहः

tatra snātvā naro gatvā tarpayet pitṛdevatāḥ / śrāddhadas tu vaset tatra yatra devaḥ pitāmahaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A man who goes and bathes there should satisfy the ancestors and gods; the giver of shraddha dwells where the god, the Grandsire, is.

अध्याय ९१

श्लोक 38

पञ्चमे ऽह्णि ततो गच्छेल् लिङ्गं मार्कण्डसंज्ञितम् ।तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या अर्चयेत् पितृदेवताः

pañcame 'hṇi tato gacchel liṅgaṃ mārkaṇḍasaṃjñitam / tatra snātvā tu yo bhaktyā arcayet pitṛdevatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On the fifth day one should go to the linga called Markanda; whoever bathes there and worships the ancestors and gods with devotion,

अध्याय ९१

श्लोक 39

श्राद्धं कृत्वा यथा न्यायम् अनिन्द्यान् पूजयेद् द्विजान् ।पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दं न संशयः

śrāddhaṃ kṛtvā yathā nyāyam anindyān pūjayed dvijān / pitarastasya tṛpyanti dvādaśābdaṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

performs shraddha duly and honours blameless brahmins, his ancestors are satisfied for twelve years, no doubt.

अध्याय ९१

श्लोक 40

सर्वदेवमयं स्थानं सर्वतीर्थमनुत्तमम् ।कोटितीर्थसमं स्थानं कोटिलिङ्गोत्तमोत्तमम्

sarvadevamayaṃ sthānaṃ sarvatīrthamanuttamam / koṭitīrthasamaṃ sthānaṃ koṭiliṅgottamottamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The place contains all gods, all holy places, unsurpassed; the place equals a crore of holy places and is the very best of a crore of lingas.

अध्याय ९१

श्लोक 41

त्रिरात्रं कुरुते यस् तु शुचिः स्नानं जितेन्द्रियः ।पक्षं मासं च षण्मासम् अब्दम् एकं कदाचन

trirātraṃ kurute yas tu śuciḥ snānaṃ jitendriyaḥ / pakṣaṃ māsaṃ ca ṣaṇmāsam abdam ekaṃ kadācana

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever, pure and with senses controlled, bathes there for three nights, a fortnight, a month, six months or a year at any time,

अध्याय ९१

श्लोक 42

न तस्य वसतिर् मर्त्ये नाके वासः सदाक्षयः ।नियमस्थस् तु मुच्येत त्रिजन्मजनितादघात्

na tasya vasatir martye nāke vāsaḥ sadākṣayaḥ / niyamasthas tu mucyeta trijanmajanitādaghāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

has no dwelling in the mortal world; his dwelling in heaven is ever imperishable; keeping the observances he is freed from sin produced in three births.

अध्याय ९१

श्लोक 43

विना पुमांसं या नारी द्वादशाब्द तु सुव्रता ।तिष्ठते साक्षयं कालं रुद्रलोके महीयते

vinā pumāṃsaṃ yā nārī dvādaśābda tu suvratā / tiṣṭhate sākṣayaṃ kālaṃ rudraloke mahīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A woman of good vows who remains without a man for twelve years is honoured in Rudra's world for imperishable time."

अध्याय ९१

श्लोक 44

मुनेश् च वचनं श्रुत्वा मुदां परमिकां ययौ ।ततो ऽवगाहते तीर्थमहर्निशमतन्द्रितम्

muneś ca vacanaṃ śrutvā mudāṃ paramikāṃ yayau / tato 'vagāhate tīrthamaharniśamatandritam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing the sage's words she was filled with the greatest joy; then she bathed in the holy place day and night unweariedly.

अध्याय ९१

श्लोक 45

दृष्ट्वा तीर्थप्रभावं तु राज्ञी वचनम् अब्रवीत् ।श्रूयतां वचनं मे ऽद्य ब्राह्मणाः सपुरोहिताः

dṛṣṭvā tīrthaprabhāvaṃ tu rājñī vacanam abravīt / śrūyatāṃ vacanaṃ me 'dya brāhmaṇāḥ sapurohitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing the power of the holy place, the princess said: "Hear my words today, brahmins, with the priest.

अध्याय ९१

श्लोक 46

न त्यजाम् ईदृशं स्थानं यावज् जीवाम्य् अहर्निशम् ।मात्रे पित्रे तथा भ्रात्रे सद्भिर् वाच्यम् इदं वचः

na tyajām īdṛśaṃ sthānaṃ yāvaj jīvāmy aharniśam / mātre pitre tathā bhrātre sadbhir vācyam idaṃ vacaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall not leave such a place as long as I live, day or night; let these words be told by the good to my mother, father and brother:

अध्याय ९१

श्लोक 47

वर्तते शूलभेदे सा नियता व्रतचारिणी ।एकान्तरोपवासेन शनैर् मासमुपोषिता

vartate śūlabhede sā niyatā vratacāriṇī / ekāntaropavāsena śanair māsamupoṣitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

'She remains at Shulabheda, restrained, keeping vows.'" Fasting every other day, she gradually fasted for a month.

अध्याय ९१

श्लोक 48

देवशिलास्थिता नित्यं ध्यायमाना तु केशवम् ।अहर्निशं स्थिता भूमौ दृष्टा राज्ञी शुभानना

devaśilāsthitā nityaṃ dhyāyamānā tu keśavam / aharniśaṃ sthitā bhūmau dṛṣṭā rājñī śubhānanā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Ever staying at Devashila, meditating on Keshava, staying day and night on the ground, the fair-faced princess was seen,

अध्याय ९१

श्लोक 49

व्रतस्था नियताहारा नाम्ना भानुमती शुभा ।गतेषु द्विजमुख्येष्व् आययौ शबरयुग्मकम्

vratasthā niyatāhārā nāmnā bhānumatī śubhā / gateṣu dvijamukhyeṣv āyayau śabarayugmakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

keeping her vows, restrained in diet, the lovely one named Bhanumati. When the chief brahmins had gone, a Shabara couple came.

अध्याय ९१

श्लोक 50

उवाच वचनं तत्र तां दृष्ट्वा शबराङ्गना ।नैवा ऽस्याः सदृशी काचित् त्रिषु लोकेषु विश्रुता

uvāca vacanaṃ tatra tāṃ dṛṣṭvā śabarāṅganā / naivā 'syāḥ sadṛśī kācit triṣu lokeṣu viśrutā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing her there, the Shabara woman said: "There is no one like her renowned in the three worlds;

अध्याय ९१

श्लोक 51

साक्षाद् असौ देवकन्या ह्यवतीर्णा महीतले ।भार्याया वचनं श्रुत्वा शबरस् ताम् उवाच ह

sākṣād asau devakanyā hyavatīrṇā mahītale / bhāryāyā vacanaṃ śrutvā śabaras tām uvāca ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

she is surely a daughter of the gods come down to earth." Hearing his wife's words, the Shabara said to her:

अध्याय ९१

श्लोक 52

कमलानि यथा लाभं दत्त्वा त्वं भुङ्क्ष्व सत्वरम् ।मम चैवार्चने बुद्धिर् न भोक्तव्यं मया ऽद्य वै

kamalāni yathā lābhaṃ dattvā tvaṃ bhuṅkṣva satvaram / mama caivārcane buddhir na bhoktavyaṃ mayā 'dya vai

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Give her the lotuses we have gathered and eat quickly; my mind is set on worship, and I shall not eat today.

अध्याय ९१

श्लोक 53

न मया वर्जितं भद्रे पापवृद्ध्या ऽशुभं कृतम् ।शबर्य् उवाच: न पूर्वं तु मया स्वामिन् भुक्तं तस्मिंस् तु वासरे

na mayā varjitaṃ bhadre pāpavṛddhyā 'śubhaṃ kṛtam / śabary uvāca: na pūrvaṃ tu mayā svāmin bhuktaṃ tasmiṃs tu vāsare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I have not given it up, good lady, doing wrong from sinful intent." The Shabara woman said: "Never before, master, have I eaten on such a day;

अध्याय ९१

श्लोक 54

भुक्तशेषं मया भुक्तं यावत् कालं स्मराम्य् अहम् ।भार्याया निश्चयं ज्ञात्वा स्नानं कर्तुं जगाम ह

bhuktaśeṣaṃ mayā bhuktaṃ yāvat kālaṃ smarāmy aham / bhāryāyā niścayaṃ jñātvā snānaṃ kartuṃ jagāma ha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I have eaten what was left after you had eaten, for as long as I remember." Knowing his wife's resolve, he went to bathe.

अध्याय ९१

श्लोक 55

अर्धोत्तरीयवस्त्रेण स्नानं कृत्वा तु भक्तितः ।सर्वदेवं नमस्कृत्य गतो देवशिलां प्रति

ardhottarīyavastreṇa snānaṃ kṛtvā tu bhaktitaḥ / sarvadevaṃ namaskṛtya gato devaśilāṃ prati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Bathing with devotion wearing half his upper garment, and bowing to all the gods, he went to Devashila

अध्याय ९१

श्लोक 56

तस्थौ स शङ्कमानो ऽपि ध्यायमानो जनार्दनम् ।कुमुदद्वयं शबर्या तु दासीहस्ते निवेदितम्

tasthau sa śaṅkamāno 'pi dhyāyamāno janārdanam / kumudadvayaṃ śabaryā tu dāsīhaste niveditam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and stood there, though hesitant, meditating on Janardana. The Shabara woman placed two white lotuses in the hand of the maidservant.

अध्याय ९१

श्लोक 57

दृष्ट्वा राज्ञी तथा पुष्पे दासीं चैव तदाब्रवीत् ।त्वेदं पुष्पद्वयं लब्धं कथ्यतां तच् च साम्प्रतम्

dṛṣṭvā rājñī tathā puṣpe dāsīṃ caiva tadābravīt / tvedaṃ puṣpadvayaṃ labdhaṃ kathyatāṃ tac ca sāmpratam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing the flowers, the princess said to the maidservant: "Where did you get these two flowers? Tell me now.

अध्याय ९१

श्लोक 58

शीघ्रं गच्छावगच्छ त्वं पुष्पं चैवानयापरम् ।अनेन वसुना चैव कमलानि समानय

śīghraṃ gacchāvagaccha tvaṃ puṣpaṃ caivānayāparam / anena vasunā caiva kamalāni samānaya

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Go quickly and find out, and bring other flowers; with this money bring lotuses."

अध्याय ९१

श्लोक 59

भानुमत्या वचः श्रुत्वा गता सा शबरीं प्रति ।श्रीफलानि च पुष्पाणि बहून्य् अन्यानि देहि मे

bhānumatyā vacaḥ śrutvā gatā sā śabarīṃ prati / śrīphalāni ca puṣpāṇi bahūny anyāni dehi me

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hearing Bhanumati's words, she went to the Shabara woman: "Give me bilva fruits and many other flowers."

अध्याय ९१

श्लोक 60

शबर्य् उवाच: श्रीफलानि च दास्यामि पुष्पाणि च विशेषतः ।मूल्येन मे स्पृहा नास्ति गत्वा राज्ञीं निवेदय

śabary uvāca: śrīphalāni ca dāsyāmi puṣpāṇi ca viśeṣataḥ / mūlyena me spṛhā nāsti gatvā rājñīṃ nivedaya

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Shabara woman said: "I will give bilva fruits and especially flowers; I have no wish for payment — go and tell the princess."

अध्याय ९१

श्लोक 61

गता दासी निवेद्याथ राज्ञी च स्वयम् आगता ।उवाच शबरं राज्ञी पुष्पं मूल्येन देहि मे

gatā dāsī nivedyātha rājñī ca svayam āgatā / uvāca śabaraṃ rājñī puṣpaṃ mūlyena dehi me

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The maidservant went and told her, and the princess came herself and said to the Shabara: "Give me flowers for a price."

अध्याय ९१

श्लोक 62

शबर उवाच: न मूल्यं कामये देवि फलपुष्पसमुद्भवम् ।श्रीफलानि च पुष्पाणि यथेष्टं मम गृह्यताम्

śabara uvāca: na mūlyaṃ kāmaye devi phalapuṣpasamudbhavam / śrīphalāni ca puṣpāṇi yatheṣṭaṃ mama gṛhyatām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Shabara said: "I do not desire payment for fruits and flowers, lady; take my bilva fruits and flowers as you wish,

अध्याय ९१

श्लोक 63

अर्चां कुरु यथान्यायं वासुदेवं जगत्पतिम् ।राज्ञी उवाच: विना मूल्यं न गृह्णामि कमलानि तवाधुना

arcāṃ kuru yathānyāyaṃ vāsudevaṃ jagatpatim / rājñī uvāca: vinā mūlyaṃ na gṛhṇāmi kamalāni tavādhunā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and worship Vasudeva, lord of the world, duly." The princess said: "I will not take your lotuses now without payment;

अध्याय ९१

श्लोक 64

धान्यस्य खण्डिकाम् एकाम् एतां प्रति निगृह्यताम्

dhānyasya khaṇḍikām ekām etāṃ prati nigṛhyatām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

take this one measure of grain in return for them."

अध्याय ९१

श्लोक 65

शबर उवाच: नाहारं चिन्तयाम्यद्य मुक्त्वा देवं वरानने

śabara uvāca: nāhāraṃ cintayāmyadya muktvā devaṃ varānane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Shabara said: "I do not think of food today, fair lady, but only of the god;

अध्याय ९१

श्लोक 66

देवकार्यं विना भद्रे नान्याबुद्धिः प्रवर्तते ।राज्ञी उवाच: न त्वयान्नं परित्याज्यं सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम्

devakāryaṃ vinā bhadre nānyābuddhiḥ pravartate / rājñī uvāca: na tvayānnaṃ parityājyaṃ sarvamanne pratiṣṭhitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

apart from the god's work, good lady, my mind turns to nothing else." The princess said: "You must not give up food; everything is founded on food.

अध्याय ९१

श्लोक 67

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ममान्नं प्रतिगृह्यताम् ।तपस्विनो महाभागा ये चारण्यनिवासिनः

tasmāt sarvaprayatnena mamānnaṃ pratigṛhyatām / tapasvino mahābhāgā ye cāraṇyanivāsinaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Therefore by all means accept my food. The fortunate ascetics who dwell in the forest

अध्याय ९१

श्लोक 68

ते मद्द्वारे स्थिताः सर्वे याचन्ते ते ऽन्नकाङ्क्षिणः ।शबर उवाच: निषेधो ऽधिकृतः पूर्वं मया सत्यं न संशयः

te maddvāre sthitāḥ sarve yācante te 'nnakāṅkṣiṇaḥ / śabara uvāca: niṣedho 'dhikṛtaḥ pūrvaṃ mayā satyaṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all stand at my door and beg, desiring food." The Shabara said: "I made a vow of abstinence earlier; it is the truth, no doubt.

अध्याय ९१

श्लोक 69

सत्यमूलं जगत् सर्वं सत्ये चैव प्रतिष्ठितम् ।सत्येन तपते सूर्यः सत्येन द्योतते शशी

satyamūlaṃ jagat sarvaṃ satye caiva pratiṣṭhitam / satyena tapate sūryaḥ satyena dyotate śaśī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The whole world has truth as its root and is founded on truth; by truth the sun gives heat, by truth the moon shines,

अध्याय ९१

श्लोक 70

सत्येन वायवोवान्ति धरा सत्ये प्रतिष्ठिता ।तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सत्यं सत्यं न लोपयेत्

satyena vāyavovānti dharā satye pratiṣṭhitā / tasmāt sarvaprayatnena satyaṃ satyaṃ na lopayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by truth the winds blow, the earth is established on truth; therefore by every effort one should not break the truth."

अध्याय ९१

श्लोक 71

राज्ञी उवाच: आरामोपहृतं पुष्पम् आरण्यं पुष्पम् एव च ।क्रीतं प्रहिग्रहाल् लब्धं पुष्पम् एवं चतुर्विधम्

rājñī uvāca: ārāmopahṛtaṃ puṣpam āraṇyaṃ puṣpam eva ca / krītaṃ prahigrahāl labdhaṃ puṣpam evaṃ caturvidham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The princess said: "A flower brought from a garden, a wild flower, a bought one, and one obtained as a gift — flowers are thus of four kinds.

अध्याय ९१

श्लोक 72

उत्तमं फलमारण्यं गृहीत्वा स्वयम् एव हि ।मध्यमं फलमाराम्यमधमं क्रीतम् एव च

uttamaṃ phalamāraṇyaṃ gṛhītvā svayam eva hi / madhyamaṃ phalamārāmyamadhamaṃ krītam eva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Taking a wild one oneself gives the best fruit; one from a garden the middling fruit; a bought one the lowest;

अध्याय ९१

श्लोक 73

प्रतिग्रहेण यल् लब्धं निष्फलं तद् विदुर्बुधाः ।पुरोहित उवाच: गृहाण राज्ञि पुष्पाणि पूजां कुरु जनार्दने

pratigraheṇa yal labdhaṃ niṣphalaṃ tad vidurbudhāḥ / purohita uvāca: gṛhāṇa rājñi puṣpāṇi pūjāṃ kuru janārdane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and what is obtained as a gift the wise know to be fruitless." The priest said: "Take the flowers, princess, and worship Janardana."

अध्याय ९१

श्लोक 74

उपकारं प्रकुर्वन्ती पूजां चक्रे यथाविधि ।रात्रौ जागरणं कृत्वा कथा पौराणिकी श्रुता

upakāraṃ prakurvantī pūjāṃ cakre yathāvidhi / rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā kathā paurāṇikī śrutā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Doing him a kindness, she performed the worship according to rule; keeping vigil at night, she heard the Puranic story.

अध्याय ९१

श्लोक 75

शबरस् तु ततो भार्याम् इदं वचनम् अब्रवीत् ।दीपार्थं गृह्यतां स्नेहो यथालाभेन सुन्दरि

śabaras tu tato bhāryām idaṃ vacanam abravīt / dīpārthaṃ gṛhyatāṃ sneho yathālābhena sundari

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then the Shabara said to his wife: "Take oil for the lamp as we can get it, fair one."

अध्याय ९१

श्लोक 76

दत्त्वा दीपं ततः कृत्वा धूपं पूजां जनार्दने ।कृत्वा जागरणं रात्रौ ध्यायमानस् तु केशवम्

dattvā dīpaṃ tataḥ kṛtvā dhūpaṃ pūjāṃ janārdane / kṛtvā jāgaraṇaṃ rātrau dhyāyamānas tu keśavam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Offering a lamp, then incense and worship to Janardana, he kept vigil at night meditating on Keshava.

अध्याय ९१

श्लोक 77

ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकंजनम् ।केचिच् च शूलभेदे तु देवनद्यां तथैव च

tataḥ prabhātasamaye dṛṣṭvā snānotsukaṃjanam / kecic ca śūlabhede tu devanadyāṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then at dawn he saw people eager to bathe: some at Shulabheda and some in the divine river,

अध्याय ९१

श्लोक 78

सरस्वत्यां तथा केचिन्मार्कण्डेये तथा ह्रदे ।चक्रतीर्थे तथा केचित् स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः

sarasvatyāṃ tathā kecinmārkaṇḍeye tathā hrade / cakratīrthe tathā kecit snānaṃ kurvanti bhaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some in the Sarasvati, some at Markandeya's pool, some at Chakratirtha bathing with devotion.

अध्याय ९१

श्लोक 79

शुचिभूतास् तु ते सर्वे जना देवशिलोपरि ।श्राद्धं कुर्वन्ति वै तत्र प्रयत्नेन द्विजर्षभाः

śucibhūtās tu te sarve janā devaśilopari / śrāddhaṃ kurvanti vai tatra prayatnena dvijarṣabhāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All those people, purified, performed shraddha carefully on Devashila, bulls among the twice-born.

अध्याय ९१

श्लोक 80

तान् दृष्ट्वा शबरो बिल्वैः पिण्डं निर्वर्तयेत् ततः ।भानुमत्या तथा सक्तुपिण्डनिर्वपणं कृतम्

tān dṛṣṭvā śabaro bilvaiḥ piṇḍaṃ nirvartayet tataḥ / bhānumatyā tathā saktupiṇḍanirvapaṇaṃ kṛtam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing them, the Shabara then offered a pinda with bilva fruits, and Bhanumati likewise offered a pinda of barley meal.

अध्याय ९१

श्लोक 81

अनिन्द्य भोजयेद् विप्रं दम्भदोषविवर्जितम् ।हविष्येण तथा दध्ना शर्करामधुसर्पिषा

anindya bhojayed vipraṃ dambhadoṣavivarjitam / haviṣyeṇa tathā dadhnā śarkarāmadhusarpiṣā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

One should feed a blameless brahmin free of the fault of hypocrisy, with sacrificial food, curd, sugar, honey and ghee,

अध्याय ९१

श्लोक 82

पायसेन च गव्येन कृशरेण विशेषतः ।भोजयित्वा तथा राज्ञी दानं दत्त्वा यथाविधि

pāyasena ca gavyena kṛśareṇa viśeṣataḥ / bhojayitvā tathā rājñī dānaṃ dattvā yathāvidhi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with milk-rice, cow's products and especially krishara; having fed them, the princess gave gifts according to rule:

अध्याय ९१

श्लोक 83

पादुकोपानहौ छत्रं शय्या गोवृषम् एव च ।विविधानि च दानानि हेमरत्नमयानि च

pādukopānahau chatraṃ śayyā govṛṣam eva ca / vividhāni ca dānāni hemaratnamayāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

wooden sandals and shoes, an umbrella, a bed, a cow and a bull, and many kinds of gifts of gold and gems.

अध्याय ९१

श्लोक 84

तत्र तीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति ।तेन दत्ता मही राजन् सशैलवनकानना

tatra tīrthe mahārāja kapilāṃ yaḥ prayacchati / tena dattā mahī rājan saśailavanakānanā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever gives a tawny cow at that holy place, great king, has given the earth, O king, with its mountains, woods and forests.

अध्याय ९१

श्लोक 85

उत्तानपाद उवाच: तिलप्रदः प्रजा इष्टा दीपदश्चक्षुरुत्तमम् ।भूमिदः स्वर्गम् आप्नोति दीर्घायुश् च हिरण्यदः

uttānapāda uvāca: tilapradaḥ prajā iṣṭā dīpadaścakṣuruttamam / bhūmidaḥ svargam āpnoti dīrghāyuś ca hiraṇyadaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Uttanapada said: "The giver of sesame gains desired offspring, the giver of lamps the finest sight; the giver of land obtains heaven, and the giver of gold long life;

अध्याय ९१

श्लोक 86

गृहदो रोगरहितो रौप्यदो रूपमुत्तमम् ।वासोदश् चन्द्रलोकं तु अश्वदः सूर्यलोकभाक्

gṛhado rogarahito raupyado rūpamuttamam / vāsodaś candralokaṃ tu aśvadaḥ sūryalokabhāk

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the giver of a house is free of disease, the giver of silver gains the finest form; the giver of clothing goes to the moon's world, the giver of a horse shares the sun's world;

अध्याय ९१

श्लोक 87

वृषदस् तु श्रियं पुण्यां गोदानात् तु त्रिविष्टपम् ।शय्यादानं च यो दद्यात् स स्वर्गमभयप्रदः

vṛṣadas tu śriyaṃ puṇyāṃ godānāt tu triviṣṭapam / śayyādānaṃ ca yo dadyāt sa svargamabhayapradaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the giver of a bull gains holy prosperity, and by the gift of a cow heaven; whoever gives a bed gains heaven and fearlessness;

अध्याय ९१

श्लोक 88

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम् ।सर्वेषाम् एव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते

dhānyadaḥ śāśvataṃ saukhyaṃ brahmado brahma śāśvatam / sarveṣām eva dānānāṃ brahmadānaṃ viśiṣyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the giver of grain gains lasting happiness, the giver of the Veda the eternal Brahman; of all gifts the gift of the Veda is pre-eminent.

अध्याय ९१

श्लोक 89

भार्याम् अश्वं महीं वासस् तिलकां च न सर्पिषम् ।ये नयेन हि भावेन दानं विप्राय यच्छति

bhāryām aśvaṃ mahīṃ vāsas tilakāṃ ca na sarpiṣam / ye nayena hi bhāvena dānaṃ viprāya yacchati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A wife, a horse, land, clothing, sesame and ghee — with whatever disposition one gives a gift to a brahmin,

अध्याय ९१

श्लोक 90

तेन तेन हि भावेन प्राप्नोति पदपूजितम् ।दृष्ट्वा दानानि सर्वाणि राज्ञ्या दत्तानि यानि च

tena tena hi bhāvena prāpnoti padapūjitam / dṛṣṭvā dānāni sarvāṇi rājñyā dattāni yāni ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with that very disposition one obtains an honoured state." Seeing all the gifts that the princess gave,

अध्याय ९१

श्लोक 91

उवाच शबरो भार्यां यच् छृणुष्व नराधिप ।शबर उवाच: पुराणं पठितं भद्रे ब्राह्मणैर् वेदपारगैः

uvāca śabaro bhāryāṃ yac chṛṇuṣva narādhipa / śabara uvāca: purāṇaṃ paṭhitaṃ bhadre brāhmaṇair vedapāragaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the Shabara said to his wife — hear it, lord of men. The Shabara said: "The Purana has been recited, good lady, by brahmins versed in the Veda,

अध्याय ९१

श्लोक 92

श्रुतं च तन् मया सर्वं दानधर्मपरं शुभम् ।पूर्वजन्मार्जितं पापं स्नानदानव्रतेन च

śrutaṃ ca tan mayā sarvaṃ dānadharmaparaṃ śubham / pūrvajanmārjitaṃ pāpaṃ snānadānavratena ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and I have heard all of it, auspicious and devoted to the dharma of giving. The sin earned in former births, by bathing, giving and vows —

अध्याय ९१

श्लोक 93

तत्सर्वं च क्षयं जातं मदीयेन प्रिये शृणु ।अत्र दत्तं हुतं तप्तं सर्वं भवति चाक्षयम्

tatsarvaṃ ca kṣayaṃ jātaṃ madīyena priye śṛṇu / atra dattaṃ hutaṃ taptaṃ sarvaṃ bhavati cākṣayam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all of it has been destroyed by mine; hear, beloved: what is given, offered or practised in austerity here all becomes imperishable."

अध्याय ९१

श्लोक 94

ते द्विजा भानुमत्या च शूलभेदं गतास् ततः ।ददृशुः शबरं कुण्डे शबर्या सह संस्थितम्

te dvijā bhānumatyā ca śūlabhedaṃ gatās tataḥ / dadṛśuḥ śabaraṃ kuṇḍe śabaryā saha saṃsthitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then those brahmins went with Bhanumati to Shulabheda; they saw the Shabara standing in the pool with his wife.

अध्याय ९१

श्लोक 95

ईशान्यां च ततो गत्वा भृगुपर्वतमूर्धनि ।मर्तुकामस् तथारूढो भार्यया सह पार्थिव

īśānyāṃ ca tato gatvā bhṛguparvatamūrdhani / martukāmas tathārūḍho bhāryayā saha pārthiva

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, going to the north-east, to the summit of Bhrigu mountain, wishing to die, he climbed up with his wife, lord of the earth.

अध्याय ९१

श्लोक 96

राजपुत्र्य् उवाच: तिष्ठ तिष्ठ महासत्त्व शृणुष्व वचनं मम ।किमर्थं त्यजसि प्राणानद्यापि च युवा भवान्

rājaputry uvāca: tiṣṭha tiṣṭha mahāsattva śṛṇuṣva vacanaṃ mama / kimarthaṃ tyajasi prāṇānadyāpi ca yuvā bhavān

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The princess said: "Stop, stop, great being, hear my words; why do you give up your life when you are still young?

अध्याय ९१

श्लोक 97

किं सन्तापः समुद्वेगः किं दुःखं व्याधिर् एव च ।शिशुश् च दृश्यते ऽद्यापि कारणं कथयस्व मे

kiṃ santāpaḥ samudvegaḥ kiṃ duḥkhaṃ vyādhir eva ca / śiśuś ca dṛśyate 'dyāpi kāraṇaṃ kathayasva me

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

What torment, what anxiety, what sorrow or disease is it? Your child is still to be seen; tell me the reason."

अध्याय ९१

श्लोक 98

शबर उवाच: कारणं नास्ति मे किंचिन् न दुःखं किंचिद् एव हि ।संसारसारभूतत्वे नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

śabara uvāca: kāraṇaṃ nāsti me kiṃcin na duḥkhaṃ kiṃcid eva hi / saṃsārasārabhūtatve nānyā buddhiḥ pravartate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Shabara said: "I have no reason at all, no sorrow whatever; my mind turns to nothing but the essence of worldly existence.

अध्याय ९१

श्लोक 99

दुःखेन लभते यस्मान् मनुष्यत्वं वरानने ।मानुष्यं जन्म चासाद्य यो न धर्मं समाचरेत्

duḥkhena labhate yasmān manuṣyatvaṃ varānane / mānuṣyaṃ janma cāsādya yo na dharmaṃ samācaret

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Since human birth is gained with difficulty, fair lady, whoever attains human birth and does not practise dharma

अध्याय ९१

श्लोक 100

स गच्छेन् नरकं घोरम् अल्पदोषेण सुन्दरि ।तस्मात् पतितुम् इच्छामि अस्मिंस् तीर्थे तपस्विनि

sa gacchen narakaṃ ghoram alpadoṣeṇa sundari / tasmāt patitum icchāmi asmiṃs tīrthe tapasvini

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

goes to dreadful hell even for a small fault, lovely one; therefore I wish to fall at this holy place, ascetic lady."

अध्याय ९१

श्लोक 101

राजपुत्र्य् उवाच: अद्यापि वर्तते कालः स्वधर्मा विविधाः क्रियाः ।कृत्वा प्रकृतधर्माणि तत्र दानेन शुद्ध्यति

rājaputry uvāca: adyāpi vartate kālaḥ svadharmā vividhāḥ kriyāḥ / kṛtvā prakṛtadharmāṇi tatra dānena śuddhyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The princess said: "There is still time for the various rites of your own dharma; having performed your natural duties, one is purified there by giving.

अध्याय ९१

श्लोक 102

अहं दास्यामि ते धान्यं वासांसि द्रविणानि च ।नित्यं त्वमाचरेर्धर्मं ध्यायमानो जनार्दनम्

ahaṃ dāsyāmi te dhānyaṃ vāsāṃsi draviṇāni ca / nityaṃ tvamācarerdharmaṃ dhyāyamāno janārdanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I will give you grain, garments and wealth; practise dharma always, meditating on Janardana."

अध्याय ९१

श्लोक 103

शबर उवाच: न चाहं कामये देवि धान्यं वस्त्राणि चैव हि ।यः परस्यान्नम् अश्नाति स नरो ऽश्नाति किल्बिषम्

śabara uvāca: na cāhaṃ kāmaye devi dhānyaṃ vastrāṇi caiva hi / yaḥ parasyānnam aśnāti sa naro 'śnāti kilbiṣam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Shabara said: "I do not desire grain or garments, lady; the man who eats another's food eats sin."

अध्याय ९१

श्लोक 104

राजपुत्र्य् उवाच: कन्दमूलफलाहारो भुक्त्वा वै भक्ष्यमुत्तमम् ।अवगाह्य च तीर्थानि सर्वपापैः प्रमुच्यसे

rājaputry uvāca: kandamūlaphalāhāro bhuktvā vai bhakṣyamuttamam / avagāhya ca tīrthāni sarvapāpaiḥ pramucyase

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The princess said: "Living on bulbs, roots and fruits, eating excellent food and bathing at the holy places, you will be freed from all sins;

अध्याय ९१

श्लोक 105

ततो विमुक्तपापस् तु यः कश्चित् पुरुषः शुचिः ।कर्मणा तेन चैव त्वं गतिं सम्प्राप्स्यसे शुभाम्

tato vimuktapāpas tu yaḥ kaścit puruṣaḥ śuciḥ / karmaṇā tena caiva tvaṃ gatiṃ samprāpsyase śubhām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

then any man freed from sin and pure — by that very deed you will attain a good goal."

अध्याय ९१

श्लोक 106

शबर उवाच: अत्र मध्ये मया त्यक्ताः प्राणा दृष्ट्वा हितं च यत् ।सत्यन्न लोपये देवि इति मे निश्चिता मतिः

śabara uvāca: atra madhye mayā tyaktāḥ prāṇā dṛṣṭvā hitaṃ ca yat / satyanna lopaye devi iti me niścitā matiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Shabara said: "Here in the meantime I have given up my life, seeing what is good; I will not break the truth, lady — this is my settled resolve.

अध्याय ९१

श्लोक 107

प्रसादः क्रियतां देवि क्षमस्व त्वं जनैः सह ।बद्धोत्तरीयवस्त्रेण आत्मानं च प्रयत्नतः

prasādaḥ kriyatāṃ devi kṣamasva tvaṃ janaiḥ saha / baddhottarīyavastreṇa ātmānaṃ ca prayatnataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Be gracious, lady, and forgive me, you and your people." Binding himself carefully with his upper garment,

अध्याय ९१

श्लोक 108

भार्यया सहितस् तत्र हरिं ध्यात्वा पपात ह ।नगार्धं पतितो यावद् गतजीवो नराधिप

bhāryayā sahitas tatra hariṃ dhyātvā papāta ha / nagārdhaṃ patito yāvad gatajīvo narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

together with his wife he meditated on Hari and leapt; before he had fallen half the mountain's height his life was gone, lord of men.

अध्याय ९१

श्लोक 109

तूष्णीं भूतं तु तं दृष्ट्वा कुण्डस्योपरि भूमिप ।त्रिमूर्तिगर्ते तत्काले शबरो भार्यया सह

tūṣṇīṃ bhūtaṃ tu taṃ dṛṣṭvā kuṇḍasyopari bhūmipa / trimūrtigarte tatkāle śabaro bhāryayā saha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Seeing him lying silent above the pool, lord of the earth — at that moment, in the pit of the three forms, the Shabara with his wife

अध्याय ९१

श्लोक 110

दिव्यं विमानम् आरूढो गतश् च गतिमुत्तमाम्

divyaṃ vimānam ārūḍho gataś ca gatimuttamām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

mounted a divine aerial car and went to the highest goal.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 91
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.