Skanda Purana· Skanda Purāṇa
95
अध्याय 95 / 116

Adhyaya 95

106 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ106 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९५

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे आदित्येश्वरतीर्थकीर्तनो नाम चतुर्नवतितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ९५ मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र करञ्जेश्वरम् उत्तमम् ।यत्र ते निहतास् तात दानवास् तत्पदानुगैः

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe ādityeśvaratīrthakīrtano nāma caturnavatitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 95 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchet tu rājendra karañjeśvaram uttamam / yatra te nihatās tāta dānavās tatpadānugaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

If a devotee perceives Siva being bathed duly, and he has devotion and absence of envy, his residence is near Siva in the world of Sakra. There is no doubt at all.

अध्याय ९५

श्लोक 2

इन्द्राद्यैश् चैव संहृष्टैः स्तुतो यज्ञः सुबुद्धिभिः ।तेषां ये पुत्रपौत्राश् च पूर्ववैरमनुस्मरन्

indrādyaiś caiva saṃhṛṣṭaiḥ stuto yajñaḥ subuddhibhiḥ / teṣāṃ ye putrapautrāś ca pūrvavairamanusmaran

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Hence with all efforts one should resort to a de- serving, well-qualified Brahmana. He shall then redeem the departed ones from hells, the chief whereof is Kumbhlpaka.

अध्याय ९५

श्लोक 3

तत्र स्थास् तु सुराः सर्वे स्थापयित्वा ह्य् उमापतिम् ।इन्द्रचन्द्रयमाः सूर्यः स्थापयित्वेष्टसिद्धये

tatra sthās tu surāḥ sarve sthāpayitvā hy umāpatim / indracandrayamāḥ sūryaḥ sthāpayitveṣṭasiddhaye

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All the gods who stayed there installed the husband of Uma; Indra, Chandra, Yama and the Sun installed him for the accomplishment of their desires,

अध्याय ९५

श्लोक 4

हृष्टपुष्टाः सुराः सर्वे जग्मुर् आकाशसस्थिताः ।दानवानां महाभाग करोट्यः पतिता यतः

hṛṣṭapuṣṭāḥ surāḥ sarve jagmur ākāśasasthitāḥ / dānavānāṃ mahābhāga karoṭyaḥ patitā yataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and all the gods, delighted and thriving, went to their places in the sky. Because the skulls of the danavas fell there, fortunate one,

अध्याय ९५

श्लोक 5

तदा प्रभृति तत् तीर्थं करोटीति महीपते ।विख्यातं भारते लोके भूपृष्ठे पाण्डुनन्दन

tadā prabhṛti tat tīrthaṃ karoṭīti mahīpate / vikhyātaṃ bhārate loke bhūpṛṣṭhe pāṇḍunandana

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

from that time that holy place has been called Karoti, lord of the earth, renowned in the land of Bharata on the surface of the earth, delight of Pandu.

अध्याय ९५

श्लोक 6

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां शुभे पक्षे तु भक्तितः ।उपोष्य शूलिनश् चाग्रे रात्रौ कुर्वीत जागरम्

aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ śubhe pakṣe tu bhaktitaḥ / upoṣya śūlinaś cāgre rātrau kurvīta jāgaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On the eighth and fourteenth of the bright fortnight, fasting with devotion before the trident-bearer, one should keep vigil at night,

अध्याय ९५

श्लोक 7

तत्कथालापसंयुक्तं वेदोद्गीतं तथैव च ।प्रभाते विमले प्राप्ते स्थाणुं सम्पूज्य यत्नतः

tatkathālāpasaṃyuktaṃ vedodgītaṃ tathaiva ca / prabhāte vimale prāpte sthāṇuṃ sampūjya yatnataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with talk of his stories and Vedic chanting; when clear dawn comes, having carefully worshipped Sthanu,

अध्याय ९५

श्लोक 8

पञ्चामृतेन संस्नाप्य श्रीखण्डेनैव चार्चयेत् ।शतपल्लवपुष्पैश् च पूजयेच् च प्रयत्नतः

pañcāmṛtena saṃsnāpya śrīkhaṇḍenaiva cārcayet / śatapallavapuṣpaiś ca pūjayec ca prayatnataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bathing him with the five nectars one should worship him with sandal, and worship him carefully with flowers of a hundred petals;

अध्याय ९५

श्लोक 9

बहुरूपं जपेन्मन्त्रं दक्षिणां तु प्रदाय च ।तत्फलं समवाप्नोति आदित्येश्वर नार्मदे

bahurūpaṃ japenmantraṃ dakṣiṇāṃ tu pradāya ca / tatphalaṃ samavāpnoti ādityeśvara nārmade

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

reciting the Bahurupa mantra and giving a fee, one obtains the fruit of Adityeshvara on the Narmada.

अध्याय ९५

श्लोक 10

श्रुततीर्थप्रभावं वै यः पठेच् च नराधिप ।तत्सर्वं कथयिष्यामि भक्त्या तव महीपते

śrutatīrthaprabhāvaṃ vai yaḥ paṭhec ca narādhipa / tatsarvaṃ kathayiṣyāmi bhaktyā tava mahīpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever recites the power of the holy place he has heard, lord of men — I shall tell you all of it with devotion, lord of the earth.

अध्याय ९५

श्लोक 11

यथोक्तेन विधानेन नाभिमात्रे जले स्थितः ।श्राद्धं तत्रैव प्रेताय कारयेत जितेन्द्रियः

yathoktena vidhānena nābhimātre jale sthitaḥ / śrāddhaṃ tatraiva pretāya kārayeta jitendriyaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Standing navel-deep in the water according to the rule stated, with senses controlled, one should have shraddha performed there for the departed,

अध्याय ९५

श्लोक 12

विविधैरग्रपाठैश् च वेदाध्ययनतत्परैः ।गोहिरण्येन सम्पूज्य वस्त्रताम्बूलभोजनैः

vividhairagrapāṭhaiś ca vedādhyayanatatparaiḥ / gohiraṇyena sampūjya vastratāmbūlabhojanaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with various foremost recitations by those devoted to Vedic study; having honoured the brahmin with cows and gold, with clothing, betel and food,

अध्याय ९५

श्लोक 13

भूषणैः पट्टदानैश् च ब्राह्मणं पाण्डुनन्दन ।तस्मिंस् तीर्थे तु सम्पूज्य कामिकं भोजनं ददेत्

bhūṣaṇaiḥ paṭṭadānaiś ca brāhmaṇaṃ pāṇḍunandana / tasmiṃs tīrthe tu sampūjya kāmikaṃ bhojanaṃ dadet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with ornaments and gifts of silk, son of Pandu, having honoured him at that holy place, one should give food as he desires;

अध्याय ९५

श्लोक 14

भवेत् कोटिगणं तस्य नात्र कार्या विचारणा ।तत्र तीर्थे यथा भक्त्या त्यजेद् देहं च मानद

bhavet koṭigaṇaṃ tasya nātra kāryā vicāraṇā / tatra tīrthe yathā bhaktyā tyajed dehaṃ ca mānada

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

it becomes a crore-fold for him; there is no need for deliberation. Whoever with devotion gives up his body at that holy place, giver of honour,

अध्याय ९५

श्लोक 15

तस्य तीर्थे भवेत् पुण्यं तच् छृणुष्व नराधिप ।यावद् अस्थिमनुष्यस्य तिष्ठते नर्मदाम्भसि

tasya tīrthe bhavet puṇyaṃ tac chṛṇuṣva narādhipa / yāvad asthimanuṣyasya tiṣṭhate narmadāmbhasi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

hear, lord of men, the merit that is his at the holy place: as long as a man's bones remain in the water of the Narmada,

अध्याय ९५

श्लोक 16

तावद् वसति धर्मात्मा शिवलोके सुदुर्लभे ।ततः कालात् प्रच्युतश् च देवो मानुष्यतां गतः

tāvad vasati dharmātmā śivaloke sudurlabhe / tataḥ kālāt pracyutaś ca devo mānuṣyatāṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

so long does the righteous one dwell in the most rare world of Shiva; then, falling from there in time, the god enters human birth

अध्याय ९५

श्लोक 17

कोटिध्वजपतिः श्रीमान् जायते नात्र संशयः ।सर्वधर्मसमायुक्तो मेधावी जीवपुत्रकः

koṭidhvajapatiḥ śrīmān jāyate nātra saṃśayaḥ / sarvadharmasamāyukto medhāvī jīvaputrakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and is born a glorious lord of a crore of banners, no doubt, endowed with every dharma, intelligent, with living sons,

अध्याय ९५

श्लोक 18

विख्यातश् च धरापृष्ठे दीर्घायुर् मानवो भवेत् ।इन्द्रचन्द्रयमैः रुद्रैर् आदित्यैर् वसुभिस् तथा

vikhyātaś ca dharāpṛṣṭhe dīrghāyur mānavo bhavet / indracandrayamaiḥ rudrair ādityair vasubhis tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

famous on the face of the earth and long-lived. By Indra, Chandra, Yama, the Rudras, the Adityas and the Vasus,

अध्याय ९५

श्लोक 19

विश्वेदेवैस् तथा सर्वैः स्थापितास् त्रिदशेश्वरः ।नर्मदोत्तरकूले तु लोकानां हितकाम्यया

viśvedevais tathā sarvaiḥ sthāpitās tridaśeśvaraḥ / narmadottarakūle tu lokānāṃ hitakāmyayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and by all the Vishvedevas, the lord of the thirty gods was installed on the northern bank of the Narmada, desiring the good of the worlds.

अध्याय ९५

श्लोक 20

मानवः प्रेतम् उद्दिश्य प्रासादं कारयेत् तु यः ।तस्मिन् नरवरश्रेष्ठः स सद्गतिम् अवाप्नुयात्

mānavaḥ pretam uddiśya prāsādaṃ kārayet tu yaḥ / tasmin naravaraśreṣṭhaḥ sa sadgatim avāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever has a temple built there for the sake of a departed one — that best of men attains a good goal.

अध्याय ९५

श्लोक 21

न्यायोपार्जितद्रव्येण यः श्राद्धं कुरुते ऽत्र वै ।ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्राश् च सत्कृताः

nyāyopārjitadravyeṇa yaḥ śrāddhaṃ kurute 'tra vai / brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ striyaḥ śūdrāś ca satkṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever performs shraddha here with wealth earned justly — brahmins, kshatriyas, vaishyas, women and shudras honoured there —

अध्याय ९५

श्लोक 22

ते ऽपि यान्ति परे लोके शाङ्करे सुरपूजिते ।यः शृणोति नरो भक्त्या माहात्म्यं तीर्थजं नृप

te 'pi yānti pare loke śāṅkare surapūjite / yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā māhātmyaṃ tīrthajaṃ nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they too go to the supreme world of Shankara, worshipped by the gods. The man who hears with devotion the greatness born of the holy place, O king,

अध्याय ९५

श्लोक 23

तस्य पापं प्रणश्येत षण्मासेन तु यत्कृतम् ।मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र कुमारेश्वरम् उत्तमम्

tasya pāpaṃ praṇaśyeta ṣaṇmāsena tu yatkṛtam / mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchet tu rājendra kumāreśvaram uttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

his sin committed over six months perishes. Markandeya said: Then, king of kings, one should go to the excellent Kumareshvara,

अध्याय ९५

श्लोक 24

प्रसिद्धं सर्वतीर्थानाम् अगस्त्येश्वरम् उत्तमम् ।षण्मुखेन तपस्तप्तं सर्वपातकनाशनम्

prasiddhaṃ sarvatīrthānām agastyeśvaram uttamam / ṣaṇmukhena tapastaptaṃ sarvapātakanāśanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

famous among all holy places, and the excellent Agastyeshvara. Shanmukha practised austerity there, destroying all sins;

अध्याय ९५

श्लोक 25

स्नानं च परया भुक्त्या सिद्धिः प्राप्ता नराधिप ।देवसैन्याधिपो राजन् सर्वशत्रुविमर्दनः

snānaṃ ca parayā bhuktyā siddhiḥ prāptā narādhipa / devasainyādhipo rājan sarvaśatruvimardanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by bathing with supreme devotion perfection was attained, lord of men; the leader of the army of the gods, O king, crusher of all enemies,

अध्याय ९५

श्लोक 26

उग्रतेजा महात्मा च संजातस् तीर्थसेवनात् ।तदा प्रभृति तत्तीर्थं विख्यातं नर्मदातटे

ugratejā mahātmā ca saṃjātas tīrthasevanāt / tadā prabhṛti tattīrthaṃ vikhyātaṃ narmadātaṭe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

became of fierce radiance and great-souled by serving the holy place. From that time that holy place has been famed on the bank of the Narmada.

अध्याय ९५

श्लोक 27

तस्मिंस् तीर्थे तु यो भक्त्या एकचित्तो जितेन्द्रियः ।अष्टम्यां च चतुर्दश्यां कार्त्तिकस्य विशेषतः

tasmiṃs tīrthe tu yo bhaktyā ekacitto jitendriyaḥ / aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ kārttikasya viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever at that holy place, with devotion, single-minded and with senses controlled, on the eighth and fourteenth, especially of Kartika,

अध्याय ९५

श्लोक 28

स्नापयेद् गिरिजानाथं दधिदुग्धेन सर्पिषा ।गीतं तत्र प्रकर्तव्यं पिण्डदानं यथाविधि

snāpayed girijānāthaṃ dadhidugdhena sarpiṣā / gītaṃ tatra prakartavyaṃ piṇḍadānaṃ yathāvidhi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

bathes the lord of Girija with curd, milk and ghee — singing should be done there and pinda offerings according to rule,

अध्याय ९५

श्लोक 29

ब्राह्मणैः श्रोत्रियैः पार्थ षट्कर्मनिरतैः सदा ।यत्किंचिद् दीयते तत्र अक्षयं पाण्डुनन्दन

brāhmaṇaiḥ śrotriyaiḥ pārtha ṣaṭkarmanirataiḥ sadā / yatkiṃcid dīyate tatra akṣayaṃ pāṇḍunandana

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with learned brahmins ever devoted to the six duties, son of Pritha; whatever is given there is imperishable, delight of Pandu.

अध्याय ९५

श्लोक 30

सर्वतीर्थात् परं तीर्थं निर्मितं शशिना नृप ।एतत् ते सर्वम् आख्यातं कुमारेश्वरजं फलम्

sarvatīrthāt paraṃ tīrthaṃ nirmitaṃ śaśinā nṛpa / etat te sarvam ākhyātaṃ kumāreśvarajaṃ phalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

It is a holy place beyond all holy places, made by the Moon, O king. This I have told you in full, the fruit born of Kumareshvara;

अध्याय ९५

श्लोक 31

कुमारदर्शनात् पुण्यं प्राप्यते पाण्डुनन्दन ।मृतः स्वर्गम् अवाप्नोति सत्यम् ईश्वरभाषितम्

kumāradarśanāt puṇyaṃ prāpyate pāṇḍunandana / mṛtaḥ svargam avāpnoti satyam īśvarabhāṣitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

by seeing Kumara merit is obtained, delight of Pandu, and dying there one attains heaven — this truth was spoken by the Lord.

अध्याय ९५

श्लोक 32

ततो गच्छेत् तु राजेन्द्र अगस्त्येश्वरम् उत्तमम् ।तत्र सिद्धो महाभाग अगस्त्यो मुनिपुङ्गवः

tato gacchet tu rājendra agastyeśvaram uttamam / tatra siddho mahābhāga agastyo munipuṅgavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, king of kings, one should go to the excellent Agastyeshvara, where the fortunate Agastya, bull among sages, attained perfection.

अध्याय ९५

श्लोक 33

युधिष्ठिर उवाच: कथं सिद्धो महाभाग अगस्त्यो मुनिपुङ्गवः ।कुम्भोद्भवो महाभाग मित्रावरुणसम्भवः

yudhiṣṭhira uvāca: kathaṃ siddho mahābhāga agastyo munipuṅgavaḥ / kumbhodbhavo mahābhāga mitrāvaruṇasambhavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Yudhishthira said: How did the fortunate Agastya, bull among sages, attain perfection — the pot-born, fortunate one, born of Mitra and Varuna,

अध्याय ९५

श्लोक 34

नर्मदातटम् आश्रित्य तत्सर्वं कथयस्व मे ।मार्कण्डेय उवाच: महाप्रश्नो महाराज परिपृष्टश् च यस् त्वया

narmadātaṭam āśritya tatsarvaṃ kathayasva me / mārkaṇḍeya uvāca: mahāpraśno mahārāja paripṛṣṭaś ca yas tvayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

resorting to the bank of the Narmada? Tell me all that. Markandeya said: It is a great question, great king, that you have asked;

अध्याय ९५

श्लोक 35

तत् ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः सदा ।पुराकृतयुगे तात भारार्ता जगती स्थिता

tat te 'haṃ sampravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanāḥ sadā / purākṛtayuge tāta bhārārtā jagatī sthitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall tell it to you; listen always with one mind. Long ago in the Krita age, dear one, the earth was afflicted by her burden,

अध्याय ९५

श्लोक 36

विज्ञप्तुकामा देवेशं नाकपृष्ठं गता नृप ।इन्द्राय कथयामास दैत्यभारार्दितं जगत्

vijñaptukāmā deveśaṃ nākapṛṣṭhaṃ gatā nṛpa / indrāya kathayāmāsa daityabhārārditaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and wishing to plead with the lord of the gods she went to the vault of heaven, O king, and told Indra that the world was oppressed by the burden of the daityas.

अध्याय ९५

श्लोक 37

इन्द्र उवाच: ब्रह्मा च जगतः कर्ता तवैव मम सुन्दरि ।ब्रह्मलोकं गमिष्यामि मन्त्रिभिर्दैवतैः सह

indra uvāca: brahmā ca jagataḥ kartā tavaiva mama sundari / brahmalokaṃ gamiṣyāmi mantribhirdaivataiḥ saha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Indra said: "Brahma is the maker of the world, both yours and mine, lovely one; I shall go to Brahma's world with the ministers and gods."

अध्याय ९५

श्लोक 38

ततः सर्वे गतास् तत्र यत्रासौ कमलासनः ।बृहस्पतिर् उवाच: ब्रह्मन् निर्लम्बना जाता दैत्यभाराद् वसुन्धरा

tataḥ sarve gatās tatra yatrāsau kamalāsanaḥ / bṛhaspatir uvāca: brahman nirlambanā jātā daityabhārād vasundharā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then they all went to where the lotus-seated one was. Brihaspati said: "Brahman, the earth has lost her support through the burden of the daityas;

अध्याय ९५

श्लोक 39

असहन्ती तु तं भारं याति देवी रसातलम् ।प्रतीकारं पृथिव्याश् च कुरुष्व जगतीपते

asahantī tu taṃ bhāraṃ yāti devī rasātalam / pratīkāraṃ pṛthivyāś ca kuruṣva jagatīpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

unable to bear that burden, the goddess is going down to Rasatala. Devise a remedy for the earth, lord of the world;

अध्याय ९५

श्लोक 40

सर्वसत्त्वोपकाराय सृष्टिस् त्वयि जगत्पते ।पितामह उवाच: कर्ता ऽस्मि सर्वजगताम् अयोनिकलशोद्भवः

sarvasattvopakārāya sṛṣṭis tvayi jagatpate / pitāmaha uvāca: kartā 'smi sarvajagatām ayonikalaśodbhavaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

creation rests in you for the benefit of all beings, lord of the world." The Grandsire said: "I am the maker of all worlds; the one born, not of a womb, but from a pot —

अध्याय ९५

श्लोक 41

अगस्त्यस् तपसां राशिः शक्तो दैत्यनिवारणे ।एकतः सर्वदेवानां बलं तेजश् च जायते

agastyas tapasāṃ rāśiḥ śakto daityanivāraṇe / ekataḥ sarvadevānāṃ balaṃ tejaś ca jāyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Agastya, a mass of austerity — is able to hold back the daityas. On one side stand the strength and radiance of all the gods,

अध्याय ९५

श्लोक 42

एकतो ऋषिमुख्यस्य जायते नात्र संशयः ।ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा सर्वे देवाः सवासवाः

ekato ṛṣimukhyasya jāyate nātra saṃśayaḥ / brahmaṇo vacanaṃ śrutvā sarve devāḥ savāsavāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and on the other side those of the chief of sages; there is no doubt of this." Hearing Brahma's words, all the gods with Vasava

अध्याय ९५

श्लोक 43

तथैव कारणं चान्यत् कथयन्ति स्म भारत ।विज्ञातं देवदेवेश विश्वामित्रचिकीर्षितम्

tathaiva kāraṇaṃ cānyat kathayanti sma bhārata / vijñātaṃ devadeveśa viśvāmitracikīrṣitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

then told another cause, O Bharata: "It is known, lord of the god of gods, what Vishvamitra intends to do.

अध्याय ९५

श्लोक 44

त्रिशङ्क्वर्थे च यज्ञो ऽयं विश्वामित्रेण साधितः ।स्पर्धया च वशिष्ठस्य यज्ञाङ्गानि समासृजत्

triśaṅkvarthe ca yajño 'yaṃ viśvāmitreṇa sādhitaḥ / spardhayā ca vaśiṣṭhasya yajñāṅgāni samāsṛjat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This sacrifice has been performed by Vishvamitra for the sake of Trishanku, and out of rivalry with Vasishtha he created the parts of the sacrifice;

अध्याय ९५

श्लोक 45

स्पर्धया सृजताकाशं भूमिं चान्यां समासृजत् ।यथा तु हिमवच् छैलः पूर्वापरमहोदधिम्

spardhayā sṛjatākāśaṃ bhūmiṃ cānyāṃ samāsṛjat / yathā tu himavac chailaḥ pūrvāparamahodadhim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

out of rivalry, creating a sky, he created another earth. As the Himalaya mountain stands on the earth

अध्याय ९५

श्लोक 46

व्याप्यैव संस्थितो भूम्यां देवकार्यार्थसाधकः ।तथासौ स्पर्धते विन्ध्यः स्पर्धया कौशिकस्य च

vyāpyaiva saṃsthito bhūmyāṃ devakāryārthasādhakaḥ / tathāsau spardhate vindhyaḥ spardhayā kauśikasya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

extending to the eastern and western oceans, accomplishing the work of the gods, so this Vindhya rivals it, through rivalry and through Kaushika.

अध्याय ९५

श्लोक 47

तिष्ठन्ति देवकार्याणि कौशिकेन सुरेश्वर ।कार्यद्वयप्रतीकारं चिन्तय स्वजगद्गुरो

tiṣṭhanti devakāryāṇi kauśikena sureśvara / kāryadvayapratīkāraṃ cintaya svajagadguro

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The works of the gods are halted by Kaushika, lord of the gods; think of a remedy for these two matters, guru of your world."

अध्याय ९५

श्लोक 48

ब्रह्मोवाच: एकस् त्व् अस्य गुरुर् विप्रो ह्य् अगस्त्यो मुनिपुङ्गवः ।उत्पथे वर्तमानस्य कौशिकस्य दुरासदः

brahmovāca: ekas tv asya gurur vipro hy agastyo munipuṅgavaḥ / utpathe vartamānasya kauśikasya durāsadaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Brahma said: "His only guru is the brahmin Agastya, bull among sages, unassailable to Kaushika, who is going astray.

अध्याय ९५

श्लोक 49

अगस्त्यो मार्गभेत्ता वै भविष्यति न संशयः ।गुरुर् आत्मवतां शास्ता सर्वेषां वै न संशयः

agastyo mārgabhettā vai bhaviṣyati na saṃśayaḥ / gurur ātmavatāṃ śāstā sarveṣāṃ vai na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Agastya will be the one to break the path, no doubt; the guru is the ruler of the self-controlled, of all, no doubt.

अध्याय ९५

श्लोक 50

वर्धनं पर्वतस्यास्य देवमार्गप्रवर्तनम् ।शासः कौशिकविप्रस्य वसुधायां समन्ततः

vardhanaṃ parvatasyāsya devamārgapravartanam / śāsaḥ kauśikaviprasya vasudhāyāṃ samantataḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The growth of this mountain, the setting going of the path of the gods, and the restraint of the brahmin Kaushika all over the earth —

अध्याय ९५

श्लोक 51

क्षमः समस्तकार्याणां मित्रावरुणनन्दनः ।एवं तु निश्चयं कृत्वा देवाः सेन्द्रपितामहाः

kṣamaḥ samastakāryāṇāṃ mitrāvaruṇanandanaḥ / evaṃ tu niścayaṃ kṛtvā devāḥ sendrapitāmahāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the son of Mitra and Varuna is capable of all these tasks." Having decided thus, the gods with Indra and the Grandsire

अध्याय ९५

श्लोक 52

ययुर्वसुन्धरासार्धं हिमवन्तं नगेश्वरम् ।ददृशुस् ते स्थितं विप्रं ध्यायमानं च योगिनम्

yayurvasundharāsārdhaṃ himavantaṃ nageśvaram / dadṛśus te sthitaṃ vipraṃ dhyāyamānaṃ ca yoginam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

went with the earth to the Himalaya, king of mountains; they saw the brahmin yogi there in meditation,

अध्याय ९५

श्लोक 53

सुदृढं निश्चलध्यानं मोक्षमार्गनियामकम् ।तंदृष्ट्वा स्तोतुम् आरब्धाः सेन्द्रचन्द्राः सवारुणाः

sudṛḍhaṃ niścaladhyānaṃ mokṣamārganiyāmakam / taṃdṛṣṭvā stotum ārabdhāḥ sendracandrāḥ savāruṇāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

firm and unmoving in meditation, a guide on the path of liberation. Seeing him, they began to praise him, with Indra, Chandra and Varuna.

अध्याय ९५

श्लोक 54

देवा ऊचुः: जयम् इच्छस्व देवानां भगवन् कलशोद्भव ।प्रसादसुमुखो भूत्वा देवानां भयमागतम्

devā ūcuḥ: jayam icchasva devānāṃ bhagavan kalaśodbhava / prasādasumukho bhūtvā devānāṃ bhayamāgatam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The gods said: "Desire victory for the gods, blessed pot-born one; be gracious and kindly — fear has come upon the gods."

अध्याय ९५

श्लोक 55

अगस्त्य उवाच: किं कार्यं तु समुत्पन्नं येन दूरं समागताः ।एकान्तवासिनं नित्यं तं मां यूयं सुराश् च भोः

agastya uvāca: kiṃ kāryaṃ tu samutpannaṃ yena dūraṃ samāgatāḥ / ekāntavāsinaṃ nityaṃ taṃ māṃ yūyaṃ surāś ca bhoḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Agastya said: "What business has arisen that you have come so far to me, who always dwell in solitude, O gods?

अध्याय ९५

श्लोक 56

उच्यतां यन् मया कार्यं तत्सर्वं करवाण्य् अहम् ।ततो मन्दानिलोद्धूतकमलाकरशोभिना

ucyatāṃ yan mayā kāryaṃ tatsarvaṃ karavāṇy aham / tato mandāniloddhūtakamalākaraśobhinā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Tell me what is to be done by me, and I will do it all." Then with his thousand eyes, lovely as a lotus pond stirred by a gentle breeze,

अध्याय ९५

श्लोक 57

गुरुं नेत्रसहस्रेण प्रेरयामास वृत्रहा ।वाक्पतिर् उवाच: त्वया पूर्वं महाभाग देवकार्यार्थसिद्धये

guruṃ netrasahasreṇa prerayāmāsa vṛtrahā / vākpatir uvāca: tvayā pūrvaṃ mahābhāga devakāryārthasiddhaye

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the slayer of Vritra urged on his guru. The lord of speech said: "Long ago, fortunate one, for the accomplishment of the gods' work,

अध्याय ९५

श्लोक 58

समुद्राः कर्षिताः सर्वे ईश्वरेण यथा जगत् ।विध्वस्तास्त्रिदशाः सर्वे दानवैर् बलदर्पितैः

samudrāḥ karṣitāḥ sarve īśvareṇa yathā jagat / vidhvastāstridaśāḥ sarve dānavair baladarpitaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all the oceans were drained by you, as by the Lord the world. All the thirty gods were routed by danavas proud of their strength;

अध्याय ९५

श्लोक 59

जिता देवास् तु ते सर्वे दानवेभ्यः पराङ्मुखाः ।तेषां वरापहाराय समुद्राः शोषिताः पुरा

jitā devās tu te sarve dānavebhyaḥ parāṅmukhāḥ / teṣāṃ varāpahārāya samudrāḥ śoṣitāḥ purā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all those gods were defeated and turned their backs on the danavas; to take away their boon the oceans were dried up long ago.

अध्याय ९५

श्लोक 60

साम्प्रतं दुःखिता धात्री पश्येमां भूतधारिणीम् ।दैत्यभारेण दुःखार्ता भूमिर्जाता रसातलम्

sāmprataṃ duḥkhitā dhātrī paśyemāṃ bhūtadhāriṇīm / daityabhāreṇa duḥkhārtā bhūmirjātā rasātalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Now the earth is in distress — see her, the bearer of beings; afflicted by the burden of the daityas, the earth has gone down to Rasatala.

अध्याय ९५

श्लोक 61

गन्तव्यं दक्षिणामाशां तपोराशे द्विजोत्तम ।नर्मदोदधिमर्यादां कुरु पुण्यां महाद्विज

gantavyaṃ dakṣiṇāmāśāṃ taporāśe dvijottama / narmadodadhimaryādāṃ kuru puṇyāṃ mahādvija

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

You must go to the southern quarter, mass of austerity, best of the twice-born; make the holy boundary of the Narmada and the ocean, great brahmin;

अध्याय ९५

श्लोक 62

वृद्धिं विन्ध्यनगस्यापि देवकार्यं समुद्धर ।कौशिको ऽथ कनीयांस् ते य उन्मार्गप्रवर्तकः

vṛddhiṃ vindhyanagasyāpi devakāryaṃ samuddhara / kauśiko 'tha kanīyāṃs te ya unmārgapravartakaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and the growth of the Vindhya mountain too — rescue the work of the gods. And Kaushika, your junior, is the one who sets going the wrong path."

अध्याय ९५

श्लोक 63

अगस्त्य उवाच: देवकार्यं करिष्यामि सुखं तिष्ठ वसुन्धरे ।गच्छामि दक्षिणाम् आशां शक्तः शिष्यस्य वारणे

agastya uvāca: devakāryaṃ kariṣyāmi sukhaṃ tiṣṭha vasundhare / gacchāmi dakṣiṇām āśāṃ śaktaḥ śiṣyasya vāraṇe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Agastya said: "I shall do the gods' work; rest at ease, Earth. I go to the southern quarter, able to restrain my disciple;

अध्याय ९५

श्लोक 64

वर्धनं पर्वतस्यास्य वारयामि न संशयः ।देवा ऊचुः: याम्यां गत्वा सुरैः सार्धं द्रष्टव्यो यं न संशयः

vardhanaṃ parvatasyāsya vārayāmi na saṃśayaḥ / devā ūcuḥ: yāmyāṃ gatvā suraiḥ sārdhaṃ draṣṭavyo yaṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall stop the growth of this mountain, no doubt." The gods said: "Having gone south, you are to be seen together with the gods, no doubt;

अध्याय ९५

श्लोक 65

सिंहस्थे भास्करे विप्र येन यास्यन्ति भक्तितः ।नश्यते च धनं धान्यं तेषां सौख्यं न संशयः

siṃhasthe bhāskare vipra yena yāsyanti bhaktitaḥ / naśyate ca dhanaṃ dhānyaṃ teṣāṃ saukhyaṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

when the sun is in Leo, brahmin, those who go out of devotion to see you — their wealth and grain perish, and their happiness too, no doubt.

अध्याय ९५

श्लोक 66

अधिकाराय देवानां स च दृष्टो भविष्यति ।तत्प्रतिज्ञाय गीर्वाणाः समं वसुधया गताः

adhikārāya devānāṃ sa ca dṛṣṭo bhaviṣyati / tatpratijñāya gīrvāṇāḥ samaṃ vasudhayā gatāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He will be seen for the sake of the gods' authority." Having promised this, the gods went with the earth.

अध्याय ९५

श्लोक 67

अगस्त्यं तपसां राशिं निर्गच्छन्तः समन्ततः ।अगस्त्यपदविक्षेपाच् चलिता च वसुन्धरा

agastyaṃ tapasāṃ rāśiṃ nirgacchantaḥ samantataḥ / agastyapadavikṣepāc calitā ca vasundharā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Agastya, the mass of austerity, set out, and all around, from Agastya's stride, the earth shook.

अध्याय ९५

श्लोक 68

मनोवेगेन सम्प्राप्तः कौशिको यत्र तापसः ।कौशिको ऽपि गुरुं दृष्ट्वा साष्टाङ्गं प्रणिपत्य च

manovegena samprāptaḥ kauśiko yatra tāpasaḥ / kauśiko 'pi guruṃ dṛṣṭvā sāṣṭāṅgaṃ praṇipatya ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

With the speed of mind he reached where the ascetic Kaushika was. Kaushika, seeing his guru, prostrated with eight limbs:

अध्याय ९५

श्लोक 69

धन्ये ऽहं मुनिशार्दूलप्रीतो ऽहं तव दर्शनात् ।अर्घपात्रं समादाय दध्यक्षतसमन्वितम्

dhanye 'haṃ muniśārdūlaprīto 'haṃ tava darśanāt / arghapātraṃ samādāya dadhyakṣatasamanvitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"I am blessed, tiger among sages, I am delighted by the sight of you." Taking a vessel of guest-water with curd and unbroken rice,

अध्याय ९५

श्लोक 70

दूर्वा च चन्दनं पूज्यभक्त्या पात्रे समाहितम् ।गुरुपादपरिक्षिप्त उवाच मधुरं तदा

dūrvā ca candanaṃ pūjyabhaktyā pātre samāhitam / gurupādaparikṣipta uvāca madhuraṃ tadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

durva grass and sandal placed in the vessel with reverent devotion, having sprinkled his guru's feet, he spoke sweetly:

अध्याय ९५

श्लोक 71

आदेशो दीयतां तात तव प्रेष्यो द्विजोत्तम ।अगस्त्य उवाच: देवकार्यविघातं च कौशिक त्वं विसर्जय

ādeśo dīyatāṃ tāta tava preṣyo dvijottama / agastya uvāca: devakāryavighātaṃ ca kauśika tvaṃ visarjaya

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Give me your command, dear one; I am your servant, best of the twice-born." Agastya said: "Kaushika, give up obstructing the work of the gods;

अध्याय ९५

श्लोक 72

देवकार्यविसृष्टेन कर्मणा न प्रवर्तसे ।यदि ते निश्चला भक्तिर् विश्वामित्र ममोपरि

devakāryavisṛṣṭena karmaṇā na pravartase / yadi te niścalā bhaktir viśvāmitra mamopari

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

do not proceed with work abandoned by the gods. If your devotion to me is firm, Vishvamitra,

अध्याय ९५

श्लोक 73

तदा त्वं वर्जयेः सर्वम् उन्मार्गस्य प्रवर्तनम् ।विश्वामित्र उवाच: गुरुर् आत्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम्

tadā tvaṃ varjayeḥ sarvam unmārgasya pravartanam / viśvāmitra uvāca: gurur ātmavatāṃ śāstā rājā śāstā durātmanām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

then abandon all this setting going of the wrong path." Vishvamitra said: "The guru is the ruler of the self-controlled, the king the ruler of the wicked,

अध्याय ९५

श्लोक 74

इह प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः ।स्पर्धया च वशिष्ठस्य त्रिशङ्कुर्मे सुयाचितः

iha pracchannapāpānāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ / spardhayā ca vaśiṣṭhasya triśaṅkurme suyācitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and here Yama, son of Vivasvat, is the ruler of those with hidden sins. Out of rivalry with Vasishtha, Trishanku's request was granted by me;

अध्याय ९५

श्लोक 75

अद्य प्रभृति तत् सर्वं त्यक्तम् एव द्विजोत्तम ।इत्युक्तः प्रययौ शीघ्रं रेवातीरं सुदुर्लभम्

adya prabhṛti tat sarvaṃ tyaktam eva dvijottama / ityuktaḥ prayayau śīghraṃ revātīraṃ sudurlabham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

from today all that is abandoned, best of the twice-born." Thus answered, he went quickly to the most rare bank of the Reva,

अध्याय ९५

श्लोक 76

उत्तरं तटम् आसाद्य तपस् तत्र समारभत् ।नर्मदा त्रिषु लोकेषु पवित्रा पापनाशिनी

uttaraṃ taṭam āsādya tapas tatra samārabhat / narmadā triṣu lokeṣu pavitrā pāpanāśinī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

reached the northern bank and began austerity there — the Narmada is holy in the three worlds and destroys sin.

अध्याय ९५

श्लोक 77

निश्चयं परमं कृत्वा मित्रावरुणनन्दनः ।शिलातले निविष्टस् तु चचार विपुलं तपः

niścayaṃ paramaṃ kṛtvā mitrāvaruṇanandanaḥ / śilātale niviṣṭas tu cacāra vipulaṃ tapaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having made a supreme resolve, the son of Mitra and Varuna sat on a flat rock and practised vast austerity,

अध्याय ९५

श्लोक 78

वायुभक्षः सदा कालं कुम्भयोनिर् महातपाः ।ज्ञातो भक्तियुतः श्रेष्ठ ईश्वरेण युधिष्ठिर

vāyubhakṣaḥ sadā kālaṃ kumbhayonir mahātapāḥ / jñāto bhaktiyutaḥ śreṣṭha īśvareṇa yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the pot-born one of great austerity living on air at all times; the excellent one was recognized as full of devotion by the Lord, Yudhishthira.

अध्याय ९५

श्लोक 79

प्रत्यक्षो द्वादशे वर्षे सङ्गतः पार्वतीपतिः ।ईश्वर उवाच: साधु साधु मुनिश्रेष्ठ तपसा द्योतितं नभः

pratyakṣo dvādaśe varṣe saṅgataḥ pārvatīpatiḥ / īśvara uvāca: sādhu sādhu muniśreṣṭha tapasā dyotitaṃ nabhaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

In the twelfth year the husband of Parvati became manifest and came to him. The Lord said: "Well done, well done, best of sages; the sky is illumined by your austerity.

अध्याय ९५

श्लोक 80

निश्चयं तव तुष्टो ऽस्मि मित्रावरुणनन्दन ।वर्षायुतसहस्रेण नान्येषां वरदो ह्य् अहम्

niścayaṃ tava tuṣṭo 'smi mitrāvaruṇanandana / varṣāyutasahasreṇa nānyeṣāṃ varado hy aham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I am truly pleased with you, son of Mitra and Varuna; even after ten million years I do not grant boons to others."

अध्याय ९५

श्लोक 81

अगस्त्य उवाच: संसारपल्वलातीतसृष्टिजन्मविवर्जित ।दुर्लक्ष्यासुरसङ्घानां प्रमथेश नमो ऽस्तु ते

agastya uvāca: saṃsārapalvalātītasṛṣṭijanmavivarjita / durlakṣyāsurasaṅghānāṃ pramatheśa namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Agastya said: "Beyond the puddle of worldly existence, free of creation and birth, hard to perceive for the hosts of asuras, lord of the Pramathas, salutation to you.

अध्याय ९५

श्लोक 82

नन्दिस्कन्दगणा देवा वृथा क्लिश्यन्ति मोहिताः ।सनत्कुमारमुख्याश् च ऋषयः शंसितव्रताः

nandiskandagaṇā devā vṛthā kliśyanti mohitāḥ / sanatkumāramukhyāś ca ṛṣayaḥ śaṃsitavratāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Nandi, Skanda, the ganas and the gods toil in vain, deluded; the sages of praised vows headed by Sanatkumara

अध्याय ९५

श्लोक 83

त्वद् रूपं ते न जानन्ति शम्भो नाथ नमो ऽस्तु ते ।ब्रह्माद्या देवताः सर्वे ध्यायन्ति त्वाम् अहर्निशम्

tvad rūpaṃ te na jānanti śambho nātha namo 'stu te / brahmādyā devatāḥ sarve dhyāyanti tvām aharniśam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

do not know your form, Shambhu, lord — salutation to you. Brahma and all the gods meditate on you day and night,

अध्याय ९५

श्लोक 84

नैते पश्यन्ति त्वद् रूपं धातर्देव नमो ऽस्तु ते ।ईश्वर उवाच: प्रसन्नस् तव विप्रेन्द्र ऊर्ध्वरेतस् त्व् अयोनिज

naite paśyanti tvad rūpaṃ dhātardeva namo 'stu te / īśvara uvāca: prasannas tava viprendra ūrdhvaretas tv ayonija

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

yet they do not see your form, creator god — salutation to you." The Lord said: "I am pleased with you, chief of brahmins, of upward seed, not born of a womb;

अध्याय ९५

श्लोक 85

तव भक्तिगृहीतो ऽहं प्रसन्न उमया सह ।अगस्त्य उवाच: यदि तुष्टो ऽसि देवेश यदि देयो वरो मम

tava bhaktigṛhīto 'haṃ prasanna umayā saha / agastya uvāca: yadi tuṣṭo 'si deveśa yadi deyo varo mama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I am captured by your devotion and pleased, together with Uma." Agastya said: "If you are pleased, lord of gods, if a boon is to be given me,

अध्याय ९५

श्लोक 86

प्रत्यक्षो भव तीर्थे ऽस्मिन् यदि सत्यं वरप्रदः ।अन्तर्जले सदाकालं धर्माध्यक्षो महेश्वर

pratyakṣo bhava tīrthe 'smin yadi satyaṃ varapradaḥ / antarjale sadākālaṃ dharmādhyakṣo maheśvara

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

be manifest at this holy place, if you truly are a giver of boons; always within the water, Maheshvara, overseer of dharma,

अध्याय ९५

श्लोक 87

शिलायां भव नित्यं च नर्मदायोत्तरे तटे ।देवकार्यस्य कर्ताहं त्वत्प्रसादाज् जगत्पते

śilāyāṃ bhava nityaṃ ca narmadāyottare taṭe / devakāryasya kartāhaṃ tvatprasādāj jagatpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

dwell ever in the rock on the northern bank of the Narmada; by your grace, lord of the world, I shall accomplish the gods' work."

अध्याय ९५

श्लोक 88

तथेति चोक्त्वा वृषवाहनो ऽपि जगाम कैलासनगं नगेशः ।अयोनिजो योगबलेन युक्तः प्रविद्यया लिङ्गबलाच् छिवस्य

tatheti coktvā vṛṣavāhano 'pi jagāma kailāsanagaṃ nageśaḥ / ayonijo yogabalena yuktaḥ pravidyayā liṅgabalāc chivasya

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Saying "So be it," the bull-borne lord of mountains went to Mount Kailasa. The one not born of a womb, endowed with the power of yoga, by knowledge and by the power of Shiva's linga,

अध्याय ९५

श्लोक 89

जगाम दक्षिणाम् आशां सुरसङ्घैर् अभिष्टुतः ।तपोवनं यथापुण्यं देवदानवसेवितम्

jagāma dakṣiṇām āśāṃ surasaṅghair abhiṣṭutaḥ / tapovanaṃ yathāpuṇyaṃ devadānavasevitam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

went to the southern quarter, praised by hosts of gods, to an ascetic grove holy as could be, served by gods and danavas.

अध्याय ९५

श्लोक 90

प्रविष्टो मुनिशार्दूलः पवित्रं देवकम्बलम् ।निश्चला सुषमादेवी संस्थिता धरणी तथा

praviṣṭo muniśārdūlaḥ pavitraṃ devakambalam / niścalā suṣamādevī saṃsthitā dharaṇī tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The tiger among sages entered the pure Devakambala; the goddess Sushama became steady, and so did the earth.

अध्याय ९५

श्लोक 91

पुष्पाणि ववृषुर्देवा जयशब्दं पुनः पुनः ।युधिष्ठिर उवाच: तस्य तीर्थस्य यत्पुण्यं कथ्यतां मुनिसुव्रत

puṣpāṇi vavṛṣurdevā jayaśabdaṃ punaḥ punaḥ / yudhiṣṭhira uvāca: tasya tīrthasya yatpuṇyaṃ kathyatāṃ munisuvrata

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The gods rained down flowers with cries of victory again and again. Yudhishthira said: "Tell me the merit of that holy place, sage of good vows,

अध्याय ९५

श्लोक 92

आदिमध्यावसाने च ब्राह्मणैः सह बान्धवैः ।पितॄणां सर्वतीर्थानां सर्वसत्त्वोपकारकम्

ādimadhyāvasāne ca brāhmaṇaiḥ saha bāndhavaiḥ / pitṝṇāṃ sarvatīrthānāṃ sarvasattvopakārakam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

at its beginning, middle and end, with brahmins and kin, beneficial to the ancestors, to all holy places and to all beings."

अध्याय ९५

श्लोक 93

मार्कण्डेय उवाच: पितॄन् मोक्षदं प्रोक्तं सर्वकाले जनाधिप ।शिवाख्यां कार्त्तिके मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम्

mārkaṇḍeya uvāca: pitṝn mokṣadaṃ proktaṃ sarvakāle janādhipa / śivākhyāṃ kārttike māsi kṛṣṇapakṣe caturdaśīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Markandeya said: It is declared to give release to the ancestors at all times, lord of people. On the fourteenth of the dark fortnight in the month of Kartika, called Shiva's night,

अध्याय ९५

श्लोक 94

उपोष्य यो नरो भक्त्या कामक्रोधविवर्जितः ।शमीतरुं समास्थाय रात्रौ कुर्वीत जागरम्

upoṣya yo naro bhaktyā kāmakrodhavivarjitaḥ / śamītaruṃ samāsthāya rātrau kurvīta jāgaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the man who fasts with devotion, free of desire and anger, should take his place by a shami tree and keep vigil at night,

अध्याय ९५

श्लोक 95

तत्कथालापसंयुक्तो धर्माख्यानैर् द्विजैः सह ।गवां घृतेन देवेशं रात्रौ च स्नापयेत् पुनः

tatkathālāpasaṃyukto dharmākhyānair dvijaiḥ saha / gavāṃ ghṛtena deveśaṃ rātrau ca snāpayet punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

engaged in talk of his stories, with brahmins and accounts of dharma; and at night he should bathe the lord of gods with cow's ghee,

अध्याय ९५

श्लोक 96

घटेनैव घटार्धेन तदर्धेन स्वशक्तितः ।घृतेन बोधयेद् दीपं घृतं विप्राय दापयेत्

ghaṭenaiva ghaṭārdhena tadardhena svaśaktitaḥ / ghṛtena bodhayed dīpaṃ ghṛtaṃ viprāya dāpayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with a pot, half a pot or half of that, according to his means; he should light a lamp with ghee and have ghee given to a brahmin;

अध्याय ९५

श्लोक 97

पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत् परमेश्वरम् ।प्रभाते पूजयेद् विप्रान् स्वदारनिरतान् सदा

pañcāmṛtena gavyena snāpayet parameśvaram / prabhāte pūjayed viprān svadāraniratān sadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

he should bathe the supreme Lord with the five nectars and cow's products. At dawn he should honour brahmins who are ever devoted to their own wives,

अध्याय ९५

श्लोक 98

वेदाभ्यसनशीलांश् च परदारविवर्जितान् ।शूद्रसेवारता नित्यं धूर्तकर्मरता जनाः

vedābhyasanaśīlāṃś ca paradāravivarjitān / śūdrasevāratā nityaṃ dhūrtakarmaratā janāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

given to the study of the Veda and avoiding others' wives. People ever devoted to serving shudras, engaged in cheating,

अध्याय ९५

श्लोक 99

पतिताः कूटसाक्ष्येण प्रतिग्रहरताः सदा ।वेदद्वेषणशीलाश् च कुब्जाश् च विकलाः सदा

patitāḥ kūṭasākṣyeṇa pratigraharatāḥ sadā / vedadveṣaṇaśīlāś ca kubjāś ca vikalāḥ sadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

fallen through false witness, ever intent on receiving gifts, given to hating the Veda, hunchbacked and always defective,

अध्याय ९५

श्लोक 100

हीनातिरिक्तगात्रा ये द्विजाः श्राद्धे विवर्जिताः ।वेदोक्तेन विशुद्धाङ्गाः पूज्या नित्यं युधिष्ठिर

hīnātiriktagātrā ye dvijāḥ śrāddhe vivarjitāḥ / vedoktena viśuddhāṅgāḥ pūjyā nityaṃ yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

brahmins with missing or extra limbs — these are excluded at shraddha; those whose limbs are pure as the Veda prescribes are always to be honoured, Yudhishthira.

अध्याय ९५

श्लोक 101

भूमिदानेन वस्त्रेण कन्यादानैर् विशेषतः ।श्राद्धकालेषु योगेषु भर्तव्या भक्तितत्परैः

bhūmidānena vastreṇa kanyādānair viśeṣataḥ / śrāddhakāleṣu yogeṣu bhartavyā bhaktitatparaiḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

With the gift of land and clothing, and especially the gift of maidens, at times of shraddha and on auspicious conjunctions, they should be supported by the devout.

अध्याय ९५

श्लोक 102

गोदानं तत्र कर्तव्यं श्रेयो ऽर्थम् आत्मनस् तथा ।सवत्सां क्षीरिणीं शुभ्रां पुष्टां वै शीलसंयुताम्

godānaṃ tatra kartavyaṃ śreyo 'rtham ātmanas tathā / savatsāṃ kṣīriṇīṃ śubhrāṃ puṣṭāṃ vai śīlasaṃyutām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The gift of a cow should be made there for one's own good: with her calf, giving milk, fair, well fed and good-natured,

अध्याय ९५

श्लोक 103

कम्बलं परया भक्त्या पादुकोपानहौ तथा ।हिरण्यरुक्मिणीं कन्थां ताम्बूलं भोजनं तथा

kambalaṃ parayā bhaktyā pādukopānahau tathā / hiraṇyarukmiṇīṃ kanthāṃ tāmbūlaṃ bhojanaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

and with supreme devotion a blanket, wooden sandals and shoes, a quilt with gold and ornaments, betel and food;

अध्याय ९५

श्लोक 104

घण्टाभरणशोभाढ्यां वस्त्रयुग्मावगुण्ठिताम् ।स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरीं कांस्यदोहेन संयुताम्

ghaṇṭābharaṇaśobhāḍhyāṃ vastrayugmāvaguṇṭhitām / svarṇaśṛṅgīṃ raupyakhurīṃ kāṃsyadohena saṃyutām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

the cow rich with the splendour of a bell and ornaments, covered with a pair of cloths, with gilded horns and silver hooves, with a bronze milking pail —

अध्याय ९५

श्लोक 105

उच्चार्य परया भक्त्या यावद् आहूतसंप्लवम् ।सर्व कोटिगुणं पार्थ शुभं वा यदि वाशुभम्

uccārya parayā bhaktyā yāvad āhūtasaṃplavam / sarva koṭiguṇaṃ pārtha śubhaṃ vā yadi vāśubham

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

uttering the formula with supreme devotion, until the deluge — everything becomes a crore-fold, son of Pritha, whether good or bad.

अध्याय ९५

श्लोक 106

तीर्थाख्यानं च यो भक्त्या पठते शृणुते ऽथवा ।मुच्यते सर्वपापेभ्यः शिवलोके वसत्य् अपि

tīrthākhyānaṃ ca yo bhaktyā paṭhate śṛṇute 'thavā / mucyate sarvapāpebhyaḥ śivaloke vasaty api

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever with devotion recites or hears the account of the holy place is freed from all sins and dwells in Shiva's world.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 95
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.