Skanda Purana· Skanda Purāṇa
97
अध्याय 97 / 116

Adhyaya 97

55 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ55 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९७

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे भस्मासुरवधो नाम षण्णवतितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ९७ मार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेच् च राजेन्द्र धनदं तीर्थम् उत्तमम् ।नर्मदादक्षिणे कूले सर्वपापक्षयंकरम्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe bhasmāsuravadho nāma ṣaṇṇavatitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 97 mārkaṇḍeya uvāca: tato gacchec ca rājendra dhanadaṃ tīrtham uttamam / narmadādakṣiṇe kūle sarvapāpakṣayaṃkaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, a person should go to the excellent Vyasatirtha, O king. It is rarely accessible to men. It is meri- torious and is stationed in the air-space between heaven and earth.

अध्याय ९७

श्लोक 2

सर्वतीर्थफलं तत्र प्राप्यते नात्र संशयः ।चैत्रमासे त्रयोदश्यां शुक्लपक्षे जितेन्द्रियः

sarvatīrthaphalaṃ tatra prāpyate nātra saṃśayaḥ / caitramāse trayodaśyāṃ śuklapakṣe jitendriyaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

No bird crosses beyond the terrible trident. O prince, I shall succinctly mention its region.

अध्याय ९७

श्लोक 3

उपोष्य परया भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम् ।पञ्चामृतेन राजेन्द्र स्नापयेद् वरदं विभुम्

upoṣya parayā bhaktyā rātrau kurvīta jāgaram / pañcāmṛtena rājendra snāpayed varadaṃ vibhum

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O fair lady, by my knowledge (insight) I know your nativity. You are not the daughter of a fisherman. O beautiful woman, you are the daughter of a king. 8

अध्याय ९७

श्लोक 4

पूजयेद्भक्तियुक्तेन गीतवाद्यं प्रदापयेत् ।प्रभाते पूजयेद् विप्रानात्मनः श्रेय इच्छता

pūjayedbhaktiyuktena gītavādyaṃ pradāpayet / prabhāte pūjayed viprānātmanaḥ śreya icchatā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

W 18-49 describe how Satyavati, though a daughter of King Vasu (called

अध्याय ९७

श्लोक 5

प्रतिग्रहाविमुक्ताश् च विद्यासिद्धान्तवादिनः ।भर्तव्या हि प्रियैर् भक्त्या परिवादविवर्जिताः

pratigrahāvimuktāś ca vidyāsiddhāntavādinaḥ / bhartavyā hi priyair bhaktyā parivādavivarjitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

King Vasu, the chastiser of enemies, has gone to the other shore. O splendid lady, without boats it is impossible to go there. All the boats are taken to the other shore.

अध्याय ९७

श्लोक 6

पूजयेद् गोहिरण्येन वस्त्रालंकरणेन च ।हस्त्यश्वरथदानेन सर्वपापक्षयो भवेत्

pūjayed gohiraṇyena vastrālaṃkaraṇena ca / hastyaśvarathadānena sarvapāpakṣayo bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Take this letter and go quickly to the presence of King Vasu.

अध्याय ९७

श्लोक 7

त्रिजन्मजनितं पापं धनदस्य प्रभावतः ।स्वर्गदं दुर्विनीतानां विनीतानां च मुक्तिदम्

trijanmajanitaṃ pāpaṃ dhanadasya prabhāvataḥ / svargadaṃ durvinītānāṃ vinītānāṃ ca muktidam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then she (the girl with the boat) reflected upon the words, of Parasara and said: "Well, O dear Brahniana, there is the odour of fish emanating from me." After saying this, O king, she was willing to surrender herself.

अध्याय ९७

श्लोक 8

धनवान् स नरव्याघ्र भवेज् जन्मनि जन्मनि ।कुलीनत्वं स्वरूपत्वं दुःखं नास्ति निरन्तरम्

dhanavān sa naravyāghra bhavej janmani janmani / kulīnatvaṃ svarūpatvaṃ duḥkhaṃ nāsti nirantaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

On seeing that boy of her own family, O son of Kunti, the maiden became suspicious and nervous. Tremblingly she sought refuge in the sage saying: "O excellent sage, save, save my son, the wonderful son with a loin cloth and excellent girdle, holding a staff, having matted hairs and embellished with an upper cloth."

अध्याय ९७

श्लोक 9

व्याधेस् तु न भयं तेषां नन्देद् धनदसेवनात् ।धनस्य च यस् तीर्थे विद्यां वै प्रददाति हि

vyādhes tu na bhayaṃ teṣāṃ nanded dhanadasevanāt / dhanasya ca yas tīrthe vidyāṃ vai pradadāti hi

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O dear son, do not go away now abandoning me, your sinless mother. Due to separation from you, there is no doubt, 1 will die soon.

अध्याय ९७

श्लोक 10

स याति भास्करं लोकं सर्वदुःखविवर्जितः ।मार्कण्डेय उवाच: अहं ते कथयिष्यामि चेतिहासं पुरातनम्

sa yāti bhāskaraṃ lokaṃ sarvaduḥkhavivarjitaḥ / mārkaṇḍeya uvāca: ahaṃ te kathayiṣyāmi cetihāsaṃ purātanam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Cf. Mbh, Adi 63. 84-85

अध्याय ९७

श्लोक 11

द्वे भार्य्ये कश्यपस्यास्तां सर्वलोकेष्व् अनुत्तमे ।गरुत्मान् विनतापुत्रः कद्रूपुत्रोरगाः स्मृताः

dve bhāryye kaśyapasyāstāṃ sarvalokeṣv anuttame / garutmān vinatāputraḥ kadrūputroragāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He took bath in Ganga. Kedara and Pu$kara were visited by him. So also Gaya, Naimiga, Kuruksetra and Sarasvati. He visited Mahakala at Ujjayini and Somanatha at Prabhasaka. The great sage took his holy ablution everywhere on the earth girt by the ocean.

अध्याय ९७

श्लोक 12

सन्तोषेण द्वयं तात तिष्ठतः काश्यपे गृहे ।कद्र्वास् तु भगिनी तत्र इष्टा च विनता तथा

santoṣeṇa dvayaṃ tāta tiṣṭhataḥ kāśyape gṛhe / kadrvās tu bhaginī tatra iṣṭā ca vinatā tathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Let it be so in your case, dear son, undoubtedly with my favour. I have been captivated by your devotion. I shall be visible on the banks of Narmada by a half of one-thou- sandth part in your hermitage.

अध्याय ९७

श्लोक 13

क्रीडेद् विनतया सार्धं कश्यपो ऽपि प्रजापतिः ।ततस् त्व् एकदिने पार्थ आश्रमस्था सुशोभना

krīḍed vinatayā sārdhaṃ kaśyapo 'pi prajāpatiḥ / tatas tv ekadine pārtha āśramasthā suśobhanā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

But Mbfe does not mention VySsa's marriage. It was at the sight of the celestial lady GhrtScI that Vyiys had emission of semen and £uka was bom. (MM& ton* 324. 4-10)

अध्याय ९७

श्लोक 14

उच्चैःश्रवोहयं दृष्ट्वा अतिवेगं नभःस्थितम् ।पश्य पश्य च तन्वङ्गि अश्वं सर्वत्र पाण्डुरम्

uccaiḥśravohayaṃ dṛṣṭvā ativegaṃ nabhaḥsthitam / paśya paśya ca tanvaṅgi aśvaṃ sarvatra pāṇḍuram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He bowed to them severally and invited all of them. On seeing the sage Kr$nadvaipayana humbly bowing down, they blessed him with benedictions for success and looked at one another. All of them then looked at Parasara.

अध्याय ९७

श्लोक 15

धावमानम् अविश्रान्तं जवेन मानसोपमम् ।कद्रूर् उवाच: कथम् एतत् तु तन्वङ्गि कृष्णं जल्पसि पाण्डुरम्

dhāvamānam aviśrāntaṃ javena mānasopamam / kadrūr uvāca: katham etat tu tanvaṅgi kṛṣṇaṃ jalpasi pāṇḍuram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"Be victorious, O venerable goddess. Obeisance to you, O bestower of boons. Be victorious, O destroyer of sins

अध्याय ९७

श्लोक 16

असत्यं भाषितं भद्रे यमलोकं गमिष्यसि ।विनतोवाच: सत्यानृते तु वचने पणो ऽयं मे ऽस्तु ते ऽधुना

asatyaṃ bhāṣitaṃ bhadre yamalokaṃ gamiṣyasi / vinatovāca: satyānṛte tu vacane paṇo 'yaṃ me 'stu te 'dhunā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The miracle 8f change in the course of Narmad* is found only in this Pu rtna*

अध्याय ९७

श्लोक 17

सहस्रं चैव वर्षाणाम् अज्ञात्वा दास्यतां व्रजेत् ।असत्या यदि मे वाणी कृष्ण उच्चैःश्रवाहयः

sahasraṃ caiva varṣāṇām ajñātvā dāsyatāṃ vrajet / asatyā yadi me vāṇī kṛṣṇa uccaiḥśravāhayaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"O Vyasa, O great sage, 1 am delighted with your truthful utterance. If at all you desire to be granted any boon, I shall fully grant it to you. M

अध्याय ९७

श्लोक 18

तदाहं त्वद् गृहे दासी सर्वदैव भवामि हि ।यदि तूच्चैःश्रवाः श्वेतो दासी त्वं मद्गृहे पुनः

tadāhaṃ tvad gṛhe dāsī sarvadaiva bhavāmi hi / yadi tūccaiḥśravāḥ śveto dāsī tvaṃ madgṛhe punaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Benefit has been indicated by all the Tirthas for resorting to them; yet due to my deficiency of fortune, O divine river, my meritorious hope has become futile like forest-flowers in the case of people.

अध्याय ९७

श्लोक 19

एवं परस्परं द्वाभ्यां दासीयम् अब्रवीद् इति ।स्वाश्रमं हि गता कद्रू रात्रौ चिन्तातुरा स्थिता

evaṃ parasparaṃ dvābhyāṃ dāsīyam abravīd iti / svāśramaṃ hi gatā kadrū rātrau cintāturā sthitā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Holy ablution, libations and the Nitya rites (de- scribed as daily rites) were performed by the excellent Brahmanas. Thereafter they went to Vyasakun<Ja and performed Homa by means of Sriphalas and Bilva leaves in the holy fire.

अध्याय ९७

श्लोक 20

श्वेतवर्णं तु कथितं श्यामं तमश्वकं तदा ।पुत्राणां कथितं पार्थ पणश्चैव कृतो मया

śvetavarṇaṃ tu kathitaṃ śyāmaṃ tamaśvakaṃ tadā / putrāṇāṃ kathitaṃ pārtha paṇaścaiva kṛto mayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Do tell me in its entirety, whatever is merito- rious as associated with Vyasatirtha. At what time do Snana, Dana and the other rites yield great benefit?

अध्याय ९७

श्लोक 21

श्रुतं सर्वैस् तथा वाक्यं सर्पैर् मातृपणस् तदा ।जाता दासी न सन्देहः श्वेतो भास्करवाहनः

śrutaṃ sarvais tathā vākyaṃ sarpair mātṛpaṇas tadā / jātā dāsī na sandehaḥ śveto bhāskaravāhanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O great king, one should devoutly take the holy ablution on a full-moon day in accordance with the injunctions while uttering the prescribed Mantras. It destroys all sins.

अध्याय ९७

श्लोक 22

कद्रूर् उवाच: यथाहं न भवे दासी तत्कार्यं च विचिन्त्यताम् ।उच्चैःश्रवो रोमकूपे विशध्वं यूयमेव च

kadrūr uvāca: yathāhaṃ na bhave dāsī tatkāryaṃ ca vicintyatām / uccaiḥśravo romakūpe viśadhvaṃ yūyameva ca

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I have made a true statement that he who desires heavenly pleasures should make the gift of bullocks with well- adorned hoofs (with silver plate) along with food-grains and sundry articles of daily use.

अध्याय ९७

श्लोक 23

एकं मुहूर्तं तिष्ठध्वं यावत् कृष्णः प्रदृश्यते ।क्षणेनैकेन भवतां दासी सा भवते मम

ekaṃ muhūrtaṃ tiṣṭhadhvaṃ yāvat kṛṣṇaḥ pradṛśyate / kṣaṇenaikena bhavatāṃ dāsī sā bhavate mama

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

By the power of Vyasatirtha he successively goes to the worlds of Sun-god, Sankara, Virinci and Vi?nu and enjoys the pleasures there as he pleases.

अध्याय ९७

श्लोक 24

दासीत्वे या तु तन्वङ्गी विनता सत्यगार्विता ।ततः स्वस्थानगाः सर्वे भवन्तु सुखिनः सदा

dāsītve yā tu tanvaṅgī vinatā satyagārvitā / tataḥ svasthānagāḥ sarve bhavantu sukhinaḥ sadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

O king, one who casts his life in that Tlrtha goes to the presence of Siva after piercing the world of Sun.

अध्याय ९७

श्लोक 25

सर्पा ऊचुः: यथा त्वं जननी चैव सर्वेषां भुवि पन्नगी ।तथा सापि विशेषण वञ्चितव्या न मातृवत्

sarpā ūcuḥ: yathā tvaṃ jananī caiva sarveṣāṃ bhuvi pannagī / tathā sāpi viśeṣaṇa vañcitavyā na mātṛvat

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The serpents said: "Just as you are the mother of all serpents on earth, so she too is especially not to be deceived, being like a mother."

अध्याय ९७

श्लोक 26

ततः सा तेन वाक्येन क्रुद्धा कालानलोपमा ।मम वाक्यम् अकुर्वाणा ये केचिद् भुवि पन्नगाः

tataḥ sā tena vākyena kruddhā kālānalopamā / mama vākyam akurvāṇā ye kecid bhuvi pannagāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Then, angered by those words, she became like the fire of doom: "Whatever serpents on earth do not carry out my word,

अध्याय ९७

श्लोक 27

हव्यवाहमुखं सर्वे यास्यन्तीत्य् अविचारिणः ।तेन वाक्येन भीतास्ते हयरोमसुवेष्टिताः

havyavāhamukhaṃ sarve yāsyantīty avicāriṇaḥ / tena vākyena bhītāste hayaromasuveṣṭitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

all of them, thoughtless ones, shall go into the mouth of the bearer of oblations." Frightened by those words, those who wrapped themselves around the horse's hairs...

अध्याय ९७

श्लोक 28

नष्टाः केचिद् दिशो दिव्याः कद्रूशापभयान्विताः ।केचिद् गङ्गाजले नष्टाः केचिन् नष्टाः सरस्वतीम्

naṣṭāḥ kecid diśo divyāḥ kadrūśāpabhayānvitāḥ / kecid gaṅgājale naṣṭāḥ kecin naṣṭāḥ sarasvatīm

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some vanished into the divine quarters, filled with fear of Kadru's curse; some vanished into the water of the Ganga, some into the Sarasvati;

अध्याय ९७

श्लोक 29

केचिन् महोदधिं नीताः प्रविष्टा विन्ध्यकन्दरे ।आश्रित्य नर्मदातोयं मणिनागोत्तमो नृप

kecin mahodadhiṃ nītāḥ praviṣṭā vindhyakandare / āśritya narmadātoyaṃ maṇināgottamo nṛpa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

some were carried to the great ocean, some entered the caves of the Vindhya; Maninaga, best of serpents, taking refuge in the water of the Narmada, O king,

अध्याय ९७

श्लोक 30

चचार विपुलं भक्त्या उत्तरे नर्मदातटे ।मातृशापधरो नागः प्रविष्टो नर्मदाजले

cacāra vipulaṃ bhaktyā uttare narmadātaṭe / mātṛśāpadharo nāgaḥ praviṣṭo narmadājale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

practised vast devotion on the northern bank of the Narmada. Bearing his mother's curse, the naga entered the water of the Narmada:

अध्याय ९७

श्लोक 31

त्वत्प्रसादेन भो नाथ मातृशापं तराम्य् अहम् ।हव्यवाहमुखं यस्मात् प्रयामि न जगत्पते

tvatprasādena bho nātha mātṛśāpaṃ tarāmy aham / havyavāhamukhaṃ yasmāt prayāmi na jagatpate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"By your grace, lord, may I cross over my mother's curse, so that I do not go into the mouth of the bearer of oblations, lord of the world."

अध्याय ९७

श्लोक 32

ईश्वर उवाच: हव्यवाहमुखं वत्स न यास्यसि ममाज्ञया ।मम लोकनिवासो ऽपि तव पुत्र भविष्यति

īśvara uvāca: havyavāhamukhaṃ vatsa na yāsyasi mamājñayā / mama lokanivāso 'pi tava putra bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The Lord said: "By my command, child, you will not go into the mouth of the bearer of oblations; you will even dwell in my world, son."

अध्याय ९७

श्लोक 33

मणिनाग उवाच: अस्मिन् स्थाने महादेव स्थीयताम् अंशभागतः ।सहस्रांशेन भागेन स्थीयतां नर्मदाजले

maṇināga uvāca: asmin sthāne mahādeva sthīyatām aṃśabhāgataḥ / sahasrāṃśena bhāgena sthīyatāṃ narmadājale

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Maninaga said: "Stay in this place, Mahadeva, by a portion of yourself; stay in the water of the Narmada by a thousandth part,

अध्याय ९७

श्लोक 34

उपकाराय लोकानां मम नाम्ना च शङ्कर ।ईश्वर उवाच: स्थापय स्वपरं लिङ्गमाज्ञया मम पन्नग

upakārāya lokānāṃ mama nāmnā ca śaṅkara / īśvara uvāca: sthāpaya svaparaṃ liṅgamājñayā mama pannaga

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for the benefit of the worlds and under my name, Shankara." The Lord said: "Install a supreme linga of your own by my command, serpent."

अध्याय ९७

श्लोक 35

इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्तदैव शिवया सह ।तत्र तीर्थे तु ये भक्त्या शुचयो यतमानसाः

ityuktvāntardadhe devastadaiva śivayā saha / tatra tīrthe tu ye bhaktyā śucayo yatamānasāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Having said this, the god vanished then with Shiva. Those who at that holy place, pure and with restrained minds,

अध्याय ९७

श्लोक 36

पञ्चम्यां च चतुर्दश्याम् अष्टम्यां शुक्लपक्षके ।अर्चयन्ति सदा पार्थ नोपसर्पन्ति ते यमम्

pañcamyāṃ ca caturdaśyām aṣṭamyāṃ śuklapakṣake / arcayanti sadā pārtha nopasarpanti te yamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

on the fifth, fourteenth and eighth of the bright fortnight always worship him with devotion, son of Pritha, do not come near Yama.

अध्याय ९७

श्लोक 37

दध्ना च मधुना चैव घृतेन क्षीरतो जनाः ।स्नापयन्ति विरूपाक्षम् उमादेहार्धधारिणम्

dadhnā ca madhunā caiva ghṛtena kṣīrato janāḥ / snāpayanti virūpākṣam umādehārdhadhāriṇam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

People bathe the odd-eyed one who bears Uma as half his body with curd, honey, ghee and milk;

अध्याय ९७

श्लोक 38

कामाङ्गदहनं देवं महासुरनिषूदनम् ।संस्नापयन्ति ये भक्त्या पश्यन्ति परमं पदम्

kāmāṅgadahanaṃ devaṃ mahāsuraniṣūdanam / saṃsnāpayanti ye bhaktyā paśyanti paramaṃ padam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

those who with devotion bathe the god who burned Kama's body, the slayer of great asuras, see the supreme state.

अध्याय ९७

श्लोक 39

षट्कर्मनिरतास् तात शूद्रप्रणयवर्जिताः ।ते ऽपि यान्ति परं लोकं सर्वपापविवर्जिताः

ṣaṭkarmaniratās tāta śūdrapraṇayavarjitāḥ / te 'pi yānti paraṃ lokaṃ sarvapāpavivarjitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those devoted to the six duties, dear one, and avoiding intimacy with shudras also go to the supreme world, free of all sins.

अध्याय ९७

श्लोक 40

व्रात्यांश् च दुर्धरान् षण्ढान् वार्धक्यांश् च कृषीवलान् ।भिन्नदृष्टिकरान् विप्रान् कश्चिन्नैव च पूजयेत्

vrātyāṃś ca durdharān ṣaṇḍhān vārdhakyāṃś ca kṛṣīvalān / bhinnadṛṣṭikarān viprān kaścinnaiva ca pūjayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

No one should honour vratyas, the unruly, eunuchs, usurers, cultivators and brahmins who sow discord.

अध्याय ९७

श्लोक 41

वृषली मन्दिरे यस्य महिषं यस् तु वाहयेत् ।ते विप्रा दूरतस् त्याज्या व्रते श्राद्धे नृपेश्वर

vṛṣalī mandire yasya mahiṣaṃ yas tu vāhayet / te viprā dūratas tyājyā vrate śrāddhe nṛpeśvara

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The one in whose house is a shudra woman, the one who drives a buffalo — such brahmins are to be kept far away at vows and shraddha, lord of kings.

अध्याय ९७

श्लोक 42

काणाः कुण्डाश् च गोलाश् च वैद्याश् चैव विवर्जिताः ।नैते पूज्या द्विजाः पार्थ मणिनागेश्वरे शुभे

kāṇāḥ kuṇḍāś ca golāś ca vaidyāś caiva vivarjitāḥ / naite pūjyā dvijāḥ pārtha maṇināgeśvare śubhe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

The one-eyed, the kunda and golaka and physicians are excluded; these brahmins are not to be honoured, son of Pritha, at the auspicious Maninageshvara.

अध्याय ९७

श्लोक 43

यदीच्छेद् ऊर्ध्वगमनां पितृणाम् आत्मनस् तथा ।सर्वाङ्गरुचिराङ्गाश् च सदा पूज्या द्विजास् तु वै

yadīcched ūrdhvagamanāṃ pitṛṇām ātmanas tathā / sarvāṅgarucirāṅgāś ca sadā pūjyā dvijās tu vai

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

If one desires the upward journey of the ancestors and oneself, brahmins with lovely and whole limbs are always to be honoured.

अध्याय ९७

श्लोक 44

स याति परमं लोकं यावद् आहूतसम्प्लवम् ।ततः स्वर्गाच् च्युतः सो ऽपि जायते विपुले कुले

sa yāti paramaṃ lokaṃ yāvad āhūtasamplavam / tataḥ svargāc cyutaḥ so 'pi jāyate vipule kule

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

He goes to the supreme world until the deluge; then, falling from heaven, he is born in a great family.

अध्याय ९७

श्लोक 45

मणिनागेश्वरं देवं यः पश्यति नराधिप ।धेनुं शय्यां तथा छत्रं कन्यां दासीं सुभक्तितः

maṇināgeśvaraṃ devaṃ yaḥ paśyati narādhipa / dhenuṃ śayyāṃ tathā chatraṃ kanyāṃ dāsīṃ subhaktitaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever sees the god Maninageshvara, lord of men, and with good devotion gives a cow, a bed, an umbrella, a maiden and a maidservant

अध्याय ९७

श्लोक 46

पात्रे दद्यात् तु राजेन्द्र यदीच्छेच् छ्रेय आत्मनः ।सुरभीणि च पुष्पाणि गन्धवस्त्राणि दापयेत्

pātre dadyāt tu rājendra yadīcchec chreya ātmanaḥ / surabhīṇi ca puṣpāṇi gandhavastrāṇi dāpayet

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

to a worthy recipient, king of kings, if he desires his own good — and he should have fragrant flowers, perfumes and garments given;

अध्याय ९७

श्लोक 47

दीपं धान्यं गृहं शुभ्रं सर्वोपस्करसंयुतम् ।ददते ये नरा भक्त्या ते व्रजन्ति त्रिविष्टपम्

dīpaṃ dhānyaṃ gṛhaṃ śubhraṃ sarvopaskarasaṃyutam / dadate ye narā bhaktyā te vrajanti triviṣṭapam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

men who with devotion give a lamp, grain and a fine house with all its furnishings go to heaven.

अध्याय ९७

श्लोक 48

मणिनागे नृप स्वर्णपन्नगो यः प्रदीयते

maṇināge nṛpa svarṇapannago yaḥ pradīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

At Maninaga, O king, whoever gives a golden serpent —

अध्याय ९७

श्लोक 49

पातकानि प्रलीयन्त आमपात्रे जलं यथा ।नर्मदातोयसंसिद्धं भोज्यं विप्राय दीयते

pātakāni pralīyanta āmapātre jalaṃ yathā / narmadātoyasaṃsiddhaṃ bhojyaṃ viprāya dīyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

his sins dissolve like water in an unbaked pot. Food prepared with Narmada water given to a brahmin —

अध्याय ९७

श्लोक 50

ते ऽपि पापैर् विनिर्मुक्ताः क्रीडन्ते दैवतैः सह ।त्यागिनो भोगसंयुक्ता धर्माख्यानरताः सदा

te 'pi pāpair vinirmuktāḥ krīḍante daivataiḥ saha / tyāgino bhogasaṃyuktā dharmākhyānaratāḥ sadā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

they too are freed from sins and sport with the gods. Those who are generous yet enjoy pleasures, ever delighting in accounts of dharma,

अध्याय ९७

श्लोक 51

देवद्विजगुरोर् भक्तास् तीर्थसेवापरायणाः ।मातापितृस्वामिभक्ताः क्रोधद्रोहविवर्जिताः

devadvijaguror bhaktās tīrthasevāparāyaṇāḥ / mātāpitṛsvāmibhaktāḥ krodhadrohavivarjitāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

devoted to gods, brahmins and gurus, intent on serving holy places, devoted to mother, father and master, free of anger and malice —

अध्याय ९७

श्लोक 52

एतैः सर्वैर् गुणैर् युक्ता ये नराः पाण्डुनन्दन ।जायन्ते स्वर्गकामाश् च स्वर्गे वासो भविष्यति

etaiḥ sarvair guṇair yuktā ye narāḥ pāṇḍunandana / jāyante svargakāmāś ca svarge vāso bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

men endowed with all these virtues, delight of Pandu, are born desiring heaven, and their dwelling will be in heaven.

अध्याय ९७

श्लोक 53

सर्वतीर्थवरं तीर्थं मणिनागं नृपोत्तम ।तीर्थाख्यानम् इदं पुण्यं यः पठेच् छृणुयाद् अपि

sarvatīrthavaraṃ tīrthaṃ maṇināgaṃ nṛpottama / tīrthākhyānam idaṃ puṇyaṃ yaḥ paṭhec chṛṇuyād api

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Maninaga is the best of all holy places, best of kings. Whoever recites or hears this holy account of the holy place

अध्याय ९७

श्लोक 54

सो ऽपि पापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते ।न विषं क्रमते तेषां विचरन्ति यथेच्छया

so 'pi pāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate / na viṣaṃ kramate teṣāṃ vicaranti yathecchayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

is freed from sin and honoured in Shiva's world. Poison does not overcome them, and they roam as they please.

अध्याय ९७

श्लोक 55

भाद्रपद्यां च यः षष्ठ्यां भाद्रे स्नायाच् च दर्शके ।तस्य पुण्यफलावाप्तिर् आख्यानकथनेन तु

bhādrapadyāṃ ca yaḥ ṣaṣṭhyāṃ bhādre snāyāc ca darśake / tasya puṇyaphalāvāptir ākhyānakathanena tu

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever bathes on the sixth of Bhadrapada and on the new moon of Bhadra — the attainment of that fruit of merit comes by telling this account.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 97
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.