Skanda Purana· Skanda Purāṇa
98
अध्याय 98 / 116

Adhyaya 98

24 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ24 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९८

श्लोक 1

इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे मणिनागतीर्थवर्णनो नाम सप्तनवतितमो ऽध्यायः ॥ र्क्स् अध्याय ९८ मार्कण्डेय उवाच: दक्षिणे नर्मदातीरे तीर्थं परमशोभनम् ।सर्वपापहरं पुण्यं गोपालेश्वरम् उत्तमम्

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe maṇināgatīrthavarṇano nāma saptanavatitamo 'dhyāyaḥ || rks adhyāya 98 mārkaṇḍeya uvāca: dakṣiṇe narmadātīre tīrthaṃ paramaśobhanam / sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ gopāleśvaram uttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Thereafter, O great king, one should go to the excel- lent Prabhaseivara which is well-known in all the three worlds as an excellent flight of stairs unto heaven.

अध्याय ९८

श्लोक 2

गोदेहान् निःसृतं लिङ्गं पुण्यं भूमितले नृप ।युधिष्ठिर उवाच: गोदेहात् निःसृतं कस्माल् लिङ्गं पापक्षयं करम्

godehān niḥsṛtaṃ liṅgaṃ puṇyaṃ bhūmitale nṛpa / yudhiṣṭhira uvāca: godehāt niḥsṛtaṃ kasmāl liṅgaṃ pāpakṣayaṃ karam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

This is different from the Prabh&sa which is on the western coast of Kathiawar ititt is famous for its Soman&tha temple. This one is a sacred place associated with Revft.

अध्याय ९८

श्लोक 3

दक्षिणे नर्मदा तीरे मणिनागसमीपतः ।संक्षेपात् कथ्यतां विप्र गोपालेश्वरम् उत्तमम्

dakṣiṇe narmadā tīre maṇināgasamīpataḥ / saṃkṣepāt kathyatāṃ vipra gopāleśvaram uttamam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

With my favour you will be a darling unto Bhaskara. Parvati said:

अध्याय ९८

श्लोक 4

मार्कण्डेय उवाच: कामधेनुस् तपस् तत्र पुत्रार्थं च चकार ह ।ध्यायती परया भक्त्या देवदेवं महेश्वरम्

mārkaṇḍeya uvāca: kāmadhenus tapas tatra putrārthaṃ ca cakāra ha / dhyāyatī parayā bhaktyā devadevaṃ maheśvaram

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

A Linga constituted by all the Devas was installed there, O son of Pandu. It is a rare Linga well-known in all the worlds as Prabhasesa.

अध्याय ९८

श्लोक 5

तुष्टस् तस्या जगन्नाथः कपिलाया महेश्वरः ।निःसृतो देहमध्यात् तु अक्षयः परमेश्वरः

tuṣṭas tasyā jagannāthaḥ kapilāyā maheśvaraḥ / niḥsṛto dehamadhyāt tu akṣayaḥ parameśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

All these sins (mentioned below) are dissolved, O son of Pa$4u» through the gift of a virgin (in marriage): sin resulting from an act of treachery against the master; that of one who misappropriates money deposited; that of a slayer of a friend; that of an ungrateful person; sin arising from perjury; sin arising from demolishing a park in a village; carnally ap- proaching other men's wives; sin due to usury; sin due to committing a theft; sin of destroying a well; sin of one guilty of Bi4&lavrata

अध्याय ९८

श्लोक 6

महेश्वर उवाच: तुष्टो देवि जगन्मातः कपिले परमेश्वरि ।आराधनं कृतं कस्माद् वद देवि वरानने

maheśvara uvāca: tuṣṭo devi jaganmātaḥ kapile parameśvari / ārādhanaṃ kṛtaṃ kasmād vada devi varānane

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Maheshvara said: "I am pleased, goddess, mother of the world, Kapila, supreme sovereign; why have you worshipped me? Tell me, fair-faced goddess."

अध्याय ९८

श्लोक 7

सुरभिर् उवाच: लोकानाम् उपकाराय सृष्टाहं परमेष्ठिना ।लोके कार्यं हि सर्वं वै मत्प्रसादात् प्रसिध्यति

surabhir uvāca: lokānām upakārāya sṛṣṭāhaṃ parameṣṭhinā / loke kāryaṃ hi sarvaṃ vai matprasādāt prasidhyati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Surabhi said: "I was created by the supreme lord for the benefit of the worlds; every work in the world is accomplished by my grace.

अध्याय ९८

श्लोक 8

लोकाः सर्वे प्रपश्यन्ति त्वत्पसादात् त्रिशूलिनम् ।तीर्थे त्वं भव भोः शम्भो लोकानां हितकाम्यया

lokāḥ sarve prapaśyanti tvatpasādāt triśūlinam / tīrthe tvaṃ bhava bhoḥ śambho lokānāṃ hitakāmyayā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Let all the worlds see the trident-bearer by your grace; be present at this holy place, Shambhu, desiring the good of the worlds."

अध्याय ९८

श्लोक 9

मार्कण्डेय उवाच: तदा प्रभृतितत्तीर्थं विख्यातं वसुधातले ।स्नानेनैकेन राजेन्द्र सर्वपापं व्यपोहति

mārkaṇḍeya uvāca: tadā prabhṛtitattīrthaṃ vikhyātaṃ vasudhātale / snānenaikena rājendra sarvapāpaṃ vyapohati

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Markandeya said: From that time the holy place has been famous on earth; by a single bath, king of kings, it removes all sin.

अध्याय ९८

श्लोक 10

गोपालेशे तु गोदानं यस् तु भक्त्या प्रदापयेत् ।योग्ये द्विजोत्तमे देया योग्या धेनुः सकाञ्चनी

gopāleśe tu godānaṃ yas tu bhaktyā pradāpayet / yogye dvijottame deyā yogyā dhenuḥ sakāñcanī

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever with devotion has a cow given at Gopalesha — a worthy cow with gold should be given to a worthy excellent brahmin,

अध्याय ९८

श्लोक 11

सवस्त्रा तरुणी शुभ्रा क्षीरिणी वृषसंयुता ।कृष्णपक्षे चतुर्दश्याम् अष्टम्यां वा युधिष्ठिर

savastrā taruṇī śubhrā kṣīriṇī vṛṣasaṃyutā / kṛṣṇapakṣe caturdaśyām aṣṭamyāṃ vā yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

with cloth, young, fair, giving milk and with a bull — on the fourteenth or the eighth of the dark fortnight, Yudhishthira,

अध्याय ९८

श्लोक 12

सर्वेषु चैव मासेषु कार्त्तिके च विशेषतः ।दापयेत् परया भक्त्या द्विजे स्वाध्यायतत्परे

sarveṣu caiva māseṣu kārttike ca viśeṣataḥ / dāpayet parayā bhaktyā dvije svādhyāyatatpare

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

in all months and especially in Kartika, he should have her given with supreme devotion to a brahmin devoted to Vedic study.

अध्याय ९८

श्लोक 13

विधिना च प्रदास्यन्ति विधिना प्रतिगृह्णते ।उभयोः पुण्यकर्माणि प्रेक्षकाः पुण्यभाजनाः

vidhinā ca pradāsyanti vidhinā pratigṛhṇate / ubhayoḥ puṇyakarmāṇi prekṣakāḥ puṇyabhājanāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who give according to rule and those who receive according to rule — both do holy deeds, and even the onlookers share in the merit.

अध्याय ९८

श्लोक 14

पिण्डदानं प्रकर्तव्यं प्रेतानां भावसंयुतैः ।पिण्डेनैकेन राजेन्द्र प्रेता यान्ति परां गतिम्

piṇḍadānaṃ prakartavyaṃ pretānāṃ bhāvasaṃyutaiḥ / piṇḍenaikena rājendra pretā yānti parāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Pinda offerings should be made for the departed by those full of feeling; by a single pinda, king of kings, the departed go to the supreme goal.

अध्याय ९८

श्लोक 15

भक्त्या प्रणामं रुद्रस्य ये कुर्वन्ति दिने दिने ।तेषां पापं प्रलीयेत भिन्नपात्रे जलं यथा

bhaktyā praṇāmaṃ rudrasya ye kurvanti dine dine / teṣāṃ pāpaṃ pralīyeta bhinnapātre jalaṃ yathā

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Those who bow to Rudra with devotion day after day, their sin dissolves like water in a broken vessel.

अध्याय ९८

श्लोक 16

तस्मिंस् तीर्थे तु यो राजन् वृषं चैव समुत्सृजेत् ।युधिष्ठिर उवाच: वृषोत्सर्गे कृते तात यत्फलं भवते नृणाम्

tasmiṃs tīrthe tu yo rājan vṛṣaṃ caiva samutsṛjet / yudhiṣṭhira uvāca: vṛṣotsarge kṛte tāta yatphalaṃ bhavate nṛṇām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Whoever releases a bull at that holy place, O king — Yudhishthira said: "The fruit that comes to men from releasing a bull, dear one,

अध्याय ९८

श्लोक 17

तत्सर्वं कथयस्वाद्य प्रयत्नेन द्विजोत्तम ।मार्कण्डेय उवाच: सर्वलक्षणसम्पन्ने वृषे चैव तु यत्फलम्

tatsarvaṃ kathayasvādya prayatnena dvijottama / mārkaṇḍeya uvāca: sarvalakṣaṇasampanne vṛṣe caiva tu yatphalam

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

tell me all of it now with care, best of the twice-born." Markandeya said: The fruit from a bull endowed with all auspicious marks,

अध्याय ९८

श्लोक 18

तद् अहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं धर्मनन्दन ।कार्त्तिके चैव वैशाखे पौर्णमास्यां नराधिप

tad ahaṃ sampravakṣyāmi śṛṇu tvaṃ dharmanandana / kārttike caiva vaiśākhe paurṇamāsyāṃ narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I shall tell you; listen, son of Dharma. In Kartika and Vaishakha, on the full moon, lord of men,

अध्याय ९८

श्लोक 19

रुद्रस्य सन्निधौ भूत्वा शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः ।वृषोत्सर्गं तथा राजन् कारयेद् धरप्रीतये

rudrasya sannidhau bhūtvā śuciḥ snātvā jitendriyaḥ / vṛṣotsargaṃ tathā rājan kārayed dharaprītaye

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

being in Rudra's presence, pure, bathed and with senses controlled, one should perform the release of the bull, O king, to please Hara.

अध्याय ९८

श्लोक 20

स्थाने स्थित्वा पवित्रे तु चतस्रो वत्सिकाः शुभाः ।वृषभाय च मुञ्चेत सर्वलक्षणसंयुताः

sthāne sthitvā pavitre tu catasro vatsikāḥ śubhāḥ / vṛṣabhāya ca muñceta sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

Standing in a pure place one should release four auspicious heifers for the bull, endowed with all good marks:

अध्याय ९८

श्लोक 21

प्रीयतां च महादेवो ब्रह्माविष्णुस् तथा परे ।वृषभे रोमसंख्या तु सर्वाङ्गेषु नराधिप

prīyatāṃ ca mahādevo brahmāviṣṇus tathā pare / vṛṣabhe romasaṃkhyā tu sarvāṅgeṣu narādhipa

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

"May Mahadeva be pleased, and Brahma, Vishnu and the others." As many as are the hairs on all the limbs of the bull, lord of men,

अध्याय ९८

श्लोक 22

तावद् वर्षप्रमाणं तु शिवलोके महीयते ।शिवलोके उषित्वा तु पश्चान् मर्त्ये च जायते

tāvad varṣapramāṇaṃ tu śivaloke mahīyate / śivaloke uṣitvā tu paścān martye ca jāyate

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

for so many years is one honoured in Shiva's world; having dwelt in Shiva's world, one is afterwards born among mortals,

अध्याय ९८

श्लोक 23

कुले महति सम्भूतो धनधान्यसमाकुले ।सुरूपे रूपवांश् चैव विद्याढ्ये सत्यवादिनाम्

kule mahati sambhūto dhanadhānyasamākule / surūpe rūpavāṃś caiva vidyāḍhye satyavādinām

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

born in a great family abounding in wealth and grain, handsome among the handsome, among those rich in learning and truthful.

अध्याय ९८

श्लोक 24

गोपालेश्वरकं पुण्यं मयाख्यातं युधिष्ठिर ।गोदेहात् निःसृतं लिङ्गं नर्मदादक्षिणे तटे

gopāleśvarakaṃ puṇyaṃ mayākhyātaṃ yudhiṣṭhira / godehāt niḥsṛtaṃ liṅgaṃ narmadādakṣiṇe taṭe

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ मुनियो! जो मनुष्य नित्य इसका पठन या श्रवण करता है, सत्यदेवके प्रसादसे उसके ' सारे पाप नष्ट हो जाते हैं।

English

I have told you of holy Gopaleshvara, Yudhishthira, the linga that came forth from the cow's body on the southern bank of the Narmada.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_skandapurANa-revAkhaNDa-rks.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Skanda Purana — Chapter 98
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.