Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
28
अध्याय 28 / 95

Adhyaya 28

77 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ77 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २८

श्लोक 1

________________________________________________________________________ पुलस्त्य उवाच ।ततो गिरौ वसन् रुद्रः स्वेच्छया विचरन् मुने ।विश्वकर्माणमाहूय प्रोवाच कुरु मे गुहम्

________________________________________________________________________ pulastya uvāca / tato girau vasan rudraḥ svecchayā vicaran mune / viśvakarmāṇamāhūya provāca kuru me guham

हिन्दी अर्थ

उनके पाप नहीं रह जाते। जो व्यक्ति उस आपगा नदीके तटपर जाकर श्राद्ध करेंगे, वे निःसंदेह समस्त (शुभ) कामनाओंसे पूर्ण होंगे। सभी पितर कहते हैं तथा पितामह लोग स्मरण करते हैं कि हमारे कुलमें कोई ततो गच्छेत विप्रेन्द्रा ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम्। ब्रह्मोदुम्बरमित्येवं सर्वलोकेषु विश्ुतम्

English

Grant of boon to Aditi by lord

अध्याय २८

श्लोक 2

ततश्चकार शर्वस्य गृहं स्वस्तिकलक्षणम् ।योजनानि चतुःषष्टिः प्रमाणेन हिरण्मयम्

tataścakāra śarvasya gṛhaṃ svastikalakṣaṇam / yojanāni catuḥṣaṣṭiḥ pramāṇena hiraṇmayam

हिन्दी अर्थ

विश्वामित्रो वसिष्ठश्च अत्रिश्च भगवानृषिः ब्रह्मणा सेवितं यस्माद् ब्रह्मोदुम्बरमुच्यते

English

Lomaharsana said- Lord Vasudeva, invisible to all creatures appeared before her as a result of the prayer so made and said

अध्याय २८

श्लोक 3

दन्ततोरमनिर्व्यूहं मुक्ताजालान्तरं शुभम् ।शुद्धस्फटिकसोपानं वैडूर्यकृतपरूपकम्

dantatoramanirvyūhaṃ muktājālāntaraṃ śubham / śuddhasphaṭikasopānaṃ vaiḍūryakṛtaparūpakam

हिन्दी अर्थ

तस्मिस्तीर्थवरे स्त्रातो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः। ब्रह्मलोकमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा देवान् पितृन् समुद्दिश्य यो विप्रं भोजयिष्यति। पितरस्तस्य सुखिता दास्यन्ति भुवि दुर्लभम्

English

Lord Visnu said- O religion abiding Aditi! You shall undoubtedly receive all that is desired by you under my grace.

अध्याय २८

श्लोक 4

सप्तकक्षं सुविस्तीर्णं सर्वैः समुदितं गुणैः ।ततो देवपतिश्चक्रे यज्ञं गार्हस्थ्यलक्षणम्

saptakakṣaṃ suvistīrṇaṃ sarvaiḥ samuditaṃ guṇaiḥ / tato devapatiścakre yajñaṃ gārhasthyalakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

ऋणीणां च प्रसादेन सप्तलोकाधिपो भवेत् यस्मिन् स्थितः स्वयं देवो वृद्धकेदारसंज्ञितः

English

sjuj •RjfTOFt Wt wt fft fw: I ft faWT ? d^lfa^fa^fall ^ II

अध्याय २८

श्लोक 5

तं पूर्वचरितं मार्गमनुयाति स्म शङ्करः ।तथा सतस्त्रिनेत्रस्य महान् कालो ऽभ्यगान्मुने

taṃ pūrvacaritaṃ mārgamanuyāti sma śaṅkaraḥ / tathā satastrinetrasya mahān kālo 'bhyagānmune

हिन्दी अर्थ

अन्तर्धानमवाप्नोति शिवलोके स मोदते दिण्डिदेवं नमस्कृत्य केदारस्य फलं लभेत्

English

Ask for whatever you desire and listen that a glimpse of me by the devotees seldom proves fruitless.

अध्याय २८

श्लोक 6

रमतः सह पार्वत्या धर्मापेक्षो जगत्पतिः ।ततः कदाचिन्नर्मार्थं कालीत्युक्ता भवेन हि

ramataḥ saha pārvatyā dharmāpekṣo jagatpatiḥ / tataḥ kadācinnarmārthaṃ kālītyuktā bhavena hi

हिन्दी अर्थ

यस्तत्र कुरुते राद्धं शिवमुद्दिश्य मानवः। चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां प्राप्नोत्ति परमं पदम् कलस्यां तु ततो गच्छेद् यत्र देवी स्वयं स्थिता। दुर्गा कात्यायनी भद्रा निद्रा माया सनातनी

English

^ f&lccJT fam ^ cfiRtqftl cFTOT: tttot *nf%t$ftimi

अध्याय २८

श्लोक 7

पार्वती मन्युनाविष्टा शङ्करं वाक्यमब्रवीत् ।संरोहतीषुणा विद्धं वनं परशुना हतम् ।वाचा दुरुक्तां बीभत्सं न प्ररोहति वाक्क्षतम्

pārvatī manyunāviṣṭā śaṅkaraṃ vākyamabravīt / saṃrohatīṣuṇā viddhaṃ vanaṃ paraśunā hatam / vācā duruktāṃ bībhatsaṃ na prarohati vākkṣatam

हिन्दी अर्थ

कुरुक्षेत्रके तीर्थोके माहात्म्य एवं क्रमका अनुक्रान्त वर्णन ऐसा पुत्र या पौत्र उत्पन्न होगा, जो आपगा नदीके तटपर जाकर तिलसे तर्पण करेगा, जिससे हम सभी सैकड़ों 'कल्पतक (अनन्त कालतक) तृप्त रहेंगे॥ १--५॥

English

Whosoever person shall live in this forest for three nights with penance, all his desires will be fulfilled by my pleasure.

अध्याय २८

श्लोक 8

वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति तैराहतः शोचति रात्र्यहानि ।न तान् विमुञ्चेत हि पण्डितो जनस्तमद्य धर्म वितथं त्वया कृतम्

vāksāyakā vadanānniṣpatanti tairāhataḥ śocati rātryahāni / na tān vimuñceta hi paṇḍito janastamadya dharma vitathaṃ tvayā kṛtam

हिन्दी अर्थ

भाद्रपदके महीनेमें, विशेषकर कृष्णपक्षमें, चतुर्दशी तिथिको मध्याह्न कालमें पिण्डदान करनेवाला मनुष्य मुक्ति प्राप्त करता है। विप्रवरो! उसके बाद समस्त लोकोंमें'ब्रह्मोदुम्बर' नामसे प्रसिद्ध ब्रह्माके श्रेष्ठ स्थानमें जाना चाहिए। द्विजवरो! वहाँ ब्रह्मर्षिकुण्डमें स्नान करनेवाले व्यक्तिको सप्तर्षियोंकी कृपासे सात सोमयज्ञोंका 'फल प्राप्त होता है। भरद्वाज, गौतम, जमदग्नि, कश्यप, विश्वामित्र, वसिष्ठ एवं भगवान् अत्रि (इन सात)

English

TTtsfa *nf?r wt f% yHfwracnmi

अध्याय २८

श्लोक 9

तस्माद् व्रजामि देववेश तपस्तप्तुमनुत्तमम् ।तथा यतिष्ये यथा भवान् कालीति वक्ष्यति

tasmād vrajāmi devaveśa tapastaptumanuttamam / tathā yatiṣye yathā bhavān kālīti vakṣyati

हिन्दी अर्थ

ऋषियोंने मिलकर पृश्वीमें दुर्लभ इस कुण्डको बनाया था। ब्रह्मद्वार सेवित होनेके कारण यह स्थान 'ब्रह्मोदुम्बर' कहलाता है अव्यक्त जन्मवाले ब्रह्माके उस श्रेष्ठ तीर्थमें स्नान करके मनुष्य ब्रह्मलोकको प्राप्त करता है-इसमें कोई संदेहकी बात नहीं है। जो मनुष्य वहाँ देवताओं और 'पितरोंके उद्देश्यसे ब्राह्मणोंको भोजन करायेगा, उसके पितर

English

For to say of the man who resides in that forest when merely remembering once the Aditivana enables a man living at far distance to attain the supreme abode.

अध्याय २८

श्लोक 10

इत्येवमुक्त्वा गिरिजा प्रणम्य च महेश्वरम् ।अनुज्ञाता त्रिरिजा दिवमेवोत्पपात ह

ityevamuktvā girijā praṇamya ca maheśvaram / anujñātā tririjā divamevotpapāta ha

हिन्दी अर्थ

सुखी होकर उसे संसारमें दुर्लभ वस्तु प्रदान करेंगे। सात ऋषियोंके उद्देश्यसे जो (व्यक्ति) अलगसे ख्रान करेगा, वह ऋषियोंके अनुग्रहसे सात लोकोंका स्वामी होगा। वहाँ सभी पापोंका विनाश करनेवाला विख्यात कपिस्थल नामक तीर्थ है, जहाँ वृद्धकेदार नामके देव स्वयं विद्यमान हैं। वहाँ स्नान करनेके बाद दिण्डिके साथ रुद्रदेवका अर्चन करनेसे मनुष्यको अन्तर्धानकी शक्ति प्राप्त होती है और वह शिवलोकमें आनन्द प्राप्त करता है॥ ११--१५॥

English

W PT FtH ttefT ai3<*£)ci gfn

अध्याय २८

श्लोक 11

समुत्पत्य च वेगेन हिमाद्रिशिखरं शिवम् ।टङ्कच्छिन्नं प्रयत्नेन विधात्रा निर्मितं तथा

samutpatya ca vegena himādriśikharaṃ śivam / ṭaṅkacchinnaṃ prayatnena vidhātrā nirmitaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

जो व्यक्ति उस स्थानपर तर्पण करके दिण्डि भगवानूको प्रणाम कर तीन चुल्लू जल पीता है, वह केदारतीर्थमें जानेका फल प्राप्त करता है। जो व्यक्ति वहाँ शिवजीके उद्देश्यसे चैत्र शुक्ला चतुर्दशी तिथिमें श्राद्ध करता है, वह परम पद (मोक्ष)-को प्राप्त कर लेता है। उसके बाद कलसी नामके तीर्थमें जाना चाहिए जहाँ भद्रा, निद्रा, माया, सनातनी, कात्यायनीरूपा दुर्गादेवी स्वयं अवस्थित हैं। कलसी तीर्थमें स्नानकर उसके तीरपर

English

^rK: TFf *nfw wit ^ n

अध्याय २८

श्लोक 12

ततो ऽवतीर्य सस्मार जयां च विजयां तथा ।जयन्तीं च महापुण्यां चतुर्थोमपराजिताम्

tato 'vatīrya sasmāra jayāṃ ca vijayāṃ tathā / jayantīṃ ca mahāpuṇyāṃ caturthomaparājitām

हिन्दी अर्थ

स्थित दुगदिवीका दर्शन करनेवाला मनुष्य दुस्तर संसार- दुर्ग (सांसारिक भवबन्धन)-को पार कर जाता हैं। इसमें (तनिक भी) संदेह नहीं करना चाहिए ततो गच्छेत सरकं त्रैलोक्यस्यापि दुर्लभम् कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां दृष्टा देवं महेश्वरम्

English

Whosoever person shall offer food to fire, a tree, two or even only one Brahmin with sheer obeisance definitely will attain the best position in his life.

अध्याय २८

श्लोक 13

ताः संस्मृताः समाजग्मुः कालीं द्रष्टुं हि देवताः ।अनुज्ञातास्तथा देव्या शुश्रूषां चक्रिरे शुभाः

tāḥ saṃsmṛtāḥ samājagmuḥ kālīṃ draṣṭuṃ hi devatāḥ / anujñātāstathā devyā śuśrūṣāṃ cakrire śubhāḥ

हिन्दी अर्थ

लभते सर्वकामांश्च शिवलोकं स गच्छति। तिस्त्रः कोट्यस्तु तीर्थानां सरके द्विजसत्तमाः रूद्रकोटिस्तथा कूपे सरोमध्ये व्यवस्थिता। तस्मिन् सरे च यः स्त्रात्वा रुद्रकोटिं स्मरेन्नरः

English

Aditi said- O merciful god! I wish to see my son Indra, the ruler of three-worlds if you indeed are pleased with my devotion.

अध्याय २८

श्लोक 14

ततस्तपसि पार्वत्यां स्थितायां हिमवद्वनात् ।समाजगाम तं देशं व्याघ्रो दंष्ट्रानखायुधः

tatastapasi pārvatyāṃ sthitāyāṃ himavadvanāt / samājagāma taṃ deśaṃ vyāghro daṃṣṭrānakhāyudhaḥ

हिन्दी अर्थ

पूजिता रुद्रकोटिश्च भविष्यति न संशयः। रूद्राणां च प्रसादेन सर्वदोषविवर्जितः इडास्पदं च तत्रैव तीर्थं पापभयापहम्

English

It rm lagrer wm fitful

अध्याय २८

श्लोक 15

एकपादस्थितायां तु देव्यां व्याघ्रस्त्वचिन्तयत् ।यदा पतिष्यते चेयं तदादास्यामि वै अहम्

ekapādasthitāyāṃ tu devyāṃ vyāghrastvacintayat / yadā patiṣyate ceyaṃ tadādāsyāmi vai aham

हिन्दी अर्थ

अस्मिन् मुक्तिमवाप्नोति दर्शनादेव मानवः। तत्र स्त्रात्वाऽर्चयित्वा च पितृदेबगणानपि केदारं च महातीर्थं॑सर्वकल्मषनाशनम्

English

The monsters have exhorted his state and the share in offering (yajna), O gracious lord! My son should regain his right with your

अध्याय २८

श्लोक 16

इत्येवं चिन्तयन्नेव दत्तदृष्टिर्मृगाधिपः ।पश्यमानस्तु वदनमेकदृष्टिरजायत

ityevaṃ cintayanneva dattadṛṣṭirmṛgādhipaḥ / paśyamānastu vadanamekadṛṣṭirajāyata

हिन्दी अर्थ

तस्मिन् स्त्रातस्तु पुरुषः सर्वयज्ञफलं लभेत् सरकस्य तु पूर्वेण तीर्थ त्रैलोक्यविश्रुतम्। अन्यजन्म सुविख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्

English

swiraf^r?Tt w fffii n

अध्याय २८

श्लोक 17

ततो वर्षशतं देवी गृणन्ती ब्रह्ममः पदम् ।तपो ऽवर्षशतं देवी गृणन्ती ब्रह्म त्रिभुवनेश्वरः

tato varṣaśataṃ devī gṛṇantī brahmamaḥ padam / tapo 'varṣaśataṃ devī gṛṇantī brahma tribhuvaneśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

तिर्यग्योनौ स्थितो विष्णुः सिंहेषु रतिमाप्नुवन् ततो देवाः सगन्धर्वा आराध्य वरदं शिवम्। ऊचुः प्रणतसर्वाङ्गा विष्णुदेहस्य लम्भने

English

O Kesava! The confiscation of fire state from my son is not a matter of worry to me but the bereavement of coparcenary share from the subjugated is the strong cause for my

अध्याय २८

श्लोक 18

पितामहस्ततोवाच देवीं प्रीतो ऽस्मि शास्वते ।तपसा धूतपापासि वरं वृणु यथेप्सितम्

pitāmahastatovāca devīṃ prīto 'smi śāsvate / tapasā dhūtapāpāsi varaṃ vṛṇu yathepsitam

हिन्दी अर्थ

ततो देवो महात्माऽसौ शारभं रूपमास्थितः । युद्धं च कारयामास दिव्यं वर्षसहस्त्रकम्। युध्यमानौ तु तौ देवौ पतितौ सरमध्यतः तस्मिन् सरस्तटे विप्रो देवर्षिर्नारदः स्थितः। अश्वत्यवृक्षमाश्रित्य ध्यानस्थस्तौ ददर्श ह

English

3«T: WTfT ft w Wcr tfe

अध्याय २८

श्लोक 19

अथोवाच वचः काली व्याघ्रस्य कमलोद्भव ।वरदो भव तेनाहं यास्ये प्रीतिमनुत्तमाम्

athovāca vacaḥ kālī vyāghrasya kamalodbhava / varado bhava tenāhaṃ yāsye prītimanuttamām

हिन्दी अर्थ

दुर्गदिबीके दर्शनके बाद तीनों लोकोंमें दुर्लभ सरकतीर्थमें जाना चाहिए। वहाँ कृष्णपक्षकी चतुर्दशी तिथिको माहेश्वरदेवका दर्शन करके मनुष्य (अपने) सभी मनोरथोंको प्राप्त करता और (अन्तमें) शिबलोकमें चला जाता है। द्विजश्रेष्ठो! सरकतीर्थमें तीन करोड़ तीर्थ विद्यमान हैं। सरके बीच कूपमें रुद्रकोटि स्थित है। उस सरमें यदि व्यक्ति स्नान कर रुद्रकोटिका स्मरण करता है तो निःसंदेह (उसके द्वारा) रुद्रकोटि

English

W7FT t TEW fam i fM ^f lr f ll \o ||

अध्याय २८

श्लोक 20

ततः प्रादाद् वरं ब्रह्मा व्याग्रस्याद्भुतकर्मणः ।गाणपत्यं विभौ भक्तिमजेयत्वं च धर्मिताम्

tataḥ prādād varaṃ brahmā vyāgrasyādbhutakarmaṇaḥ / gāṇapatyaṃ vibhau bhaktimajeyatvaṃ ca dharmitām

हिन्दी अर्थ

पूजित हो जाते हैं और रुद्रोंके प्रसादसे वह व्यक्ति समस्त दोषोंसे छूट जाता है। वह इन्द्रसम्बन्धी ज्ञानसे पूरित होकर परम पदको प्राप्त कर लेता है। वहीं पापों और भयोंका दूर करनेवाला इडास्पद नामका तीर्थ वर्तमान है॥ २०--२४॥

English

The lord said- 0 goddess! I have graced on you as per your desire. I will come to your womb soon by virtue of coition by Kasyapa through my own rays and thus, will become

अध्याय २८

श्लोक 21

वरं व्याघ्राय दत्वैवं शिवकान्तामथाब्रवीत् ।वृणीष्व वरमव्यग्रा वरं दास्ये तवाम्बिके

varaṃ vyāghrāya datvaivaṃ śivakāntāmathābravīt / vṛṇīṣva varamavyagrā varaṃ dāsye tavāmbike

हिन्दी अर्थ

इस इडास्पद नामके तीर्थके दर्शनसे ही मनुष्य मुक्तिको प्राप्त कर लेता है। वहाँ स्नान करके पितरों एवं देवोंका पूजन करनेसे मनुष्यकी दुर्गति नहीं होती और उसे मनोवाञ्छित वस्तु प्राप्त होती है। सभी पापोंका विनाश करनेवाला केदार नामक महातीर्थ है। वहाँ जाकर स्त्रान करनेसे मनुष्यको सभी प्रकारके दानोंका 'फल प्राप्त होता है। वहींपर पृथ्वीमें दुर्लभ किंरूप नामका (भी) तीर्थ है। उसमें स्नान करनेवाले मनुष्यको

English

^ ffenfa ft^rr «iar ^r\\ nn

अध्याय २८

श्लोक 22

ततो वरं गिरिसुता प्राह देवी पितामहम् ।वरः प्रदीयतां मह्यं वर्णं कनकसंनिभम्

tato varaṃ girisutā prāha devī pitāmaham / varaḥ pradīyatāṃ mahyaṃ varṇaṃ kanakasaṃnibham

हिन्दी अर्थ

सभी प्रकारके यज्ञोंका फल प्राप्त होता है। सरकके पूर्वमें तीनों लोकोंमें सुप्रसिद्ध सम्पूर्ण पापोंका विनाश करनेवाला अन्यजन्म नामका तीर्थ है नरसिंहका शरीर धारण कर शक्तिशाली दानव (हिरण्याक्ष)-का वध करनेके बाद विष्णु पशुयोनिमें स्थित सिंहोंमें प्रेम करने लगे। उसके बाद गन्धर्वोके साथ सभी देवताओंने वरदाता शिवकी आराधना कर

English

I will kill all your enemies after birth from your womb. 0 Nandinl! return now to your

अध्याय २८

श्लोक 23

तथेत्युक्त्वा गतो ब्रह्मा पर्वती चाभवत् ततः ।कोशं कृष्णं परित्यज्य पद्मकिञ्जल्कसन्निभाः

tathetyuktvā gato brahmā parvatī cābhavat tataḥ / kośaṃ kṛṣṇaṃ parityajya padmakiñjalkasannibhāḥ

हिन्दी अर्थ

साष्टाङ्ग प्रणाम करते हुए विष्णुसे पुन: स्वदेह (स्वरूप) धारण करनेकी प्रार्थना की। उसके बाद (फिर) महादेवने शरभ (सिंहोंसे भी बलवान् पशु-विशेष)-का रूप धारण करके (नरसिंहसे) हजारों दिव्य वर्षोतक युद्ध किया-कराया। दोनों देवता (आपसमें) युद्ध करते हुए सरोवरमें गिर पड़े। उस सरोवरके तीरपर (स्थित) अश्वत्थ (पीपल)-वृक्षके नीचे देवर्षि नारद ध्यान लगाये

English

qfonifdlgd ^ fg ^ r 4\fHfre<Mfjg T:ll nil

अध्याय २८

श्लोक 24

तस्मात् कोशाच्च संजाता भूयः कात्यायनी मुने ।तामभ्येत्य सहस्राक्षः प्रतिजग्राह दक्षिणाम् ।प्रोवाच गिरिजां देवो वाक्यं स्वार्थाय वासवः

tasmāt kośācca saṃjātā bhūyaḥ kātyāyanī mune / tāmabhyetya sahasrākṣaḥ pratijagrāha dakṣiṇām / provāca girijāṃ devo vākyaṃ svārthāya vāsavaḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णुश्चतुर्भुजो जज्ञे लिड्राकार: शिव: स्थित: । तौ दृष्टा तत्र पुरुषौ तुष्टाव भक्तिभावितः नमः शिवाय देवाय विष्णवे प्रभविष्णवे। हरये च उमाभरत्रे स्थितिकालभृते नमः

English

Aditi said- O god of the gods! Please, be gracious. O beloved of the whole universe! I salute you. 0 Kesava! O Isa! I will not able to endure you as everything is within yourself. You are Visvayoni and Isvara.

अध्याय २८

श्लोक 25

इन्द्र उवाच ।इयं प्रदीयतां मह्यं भगिनी मे ऽस्तु कौशिकी ।त्वत्कोशसंभवा चेयं कौशिकी कौशिको ऽप्यहम्

indra uvāca / iyaṃ pradīyatāṃ mahyaṃ bhaginī me 'stu kauśikī / tvatkośasaṃbhavā ceyaṃ kauśikī kauśiko 'pyaham

हिन्दी अर्थ

त्र्यम्बकाय सुसिद्धाय कृष्णाय ज्ञानहेतवे अद्यप्रभृति त्रैलोक्ये अन्यजन्मेति विश्रुतम्

English

sit XT 'dftsnft 3TR*TR ^ftl

अध्याय २८

श्लोक 26

तां प्रादादिति संश्रुत्य कौशिकीं रूपसंयुताम् ।सहस्राक्षो ऽपि तां गृह्य विन्ध्यं वेगाज्जगाम च

tāṃ prādāditi saṃśrutya kauśikīṃ rūpasaṃyutām / sahasrākṣo 'pi tāṃ gṛhya vindhyaṃ vegājjagāma ca

हिन्दी अर्थ

अश्वत्थस्य तु यन्मूलं सदा तत्र वसाम्यहम्। अश्चत्थवन्दनं कृत्वा यमं रौद्रं न पश्यति पौण्डरीके नरः स्त्रात्वा पुण्डरीकफलं लभेत्

English

•T ^ ttft "<*Rwfifa igRfr sMU^II ^

अध्याय २८

श्लोक 27

तत्र गत्वा त्वथोवाच तिष्ठस्वात्र महाबले ।पूज्यमाना सुरैर्नाम्ना ख्याता त्वं विन्ध्यवासिनी

tatra gatvā tvathovāca tiṣṭhasvātra mahābale / pūjyamānā surairnāmnā khyātā tvaṃ vindhyavāsinī

हिन्दी अर्थ

ततस्त्रविष्टपं गच्छेत् तीर्थं देवनिषेवितम्। तत्र वैतरणी पुण्या नदी पापप्रमोचनी सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छत्येव परां गतिम्

English

The lord said- O Nandini! I will bear you as well as myself and you will feel no pain during pregnancy. 1 wish all good of you and now leave this place.

अध्याय २८

श्लोक 28

तत्र स्थाप्य हरिर्देवीं दत्त्वा सिंहं च वाहनम् ।भवामरारिहन्त्रीति उक्त्वा स्वर्गमुपागमत्

tatra sthāpya harirdevīṃ dattvā siṃhaṃ ca vāhanam / bhavāmarārihantrīti uktvā svargamupāgamat

हिन्दी अर्थ

कुरुक्षेत्रके तीर्थोके माहात्म्य एवं क्रमका अनुक्रान्त वर्णन बैठे थे। उन्होंने उन दोनोंको देखा। (फिर तो) विष्णु चतुर्भुजरूपमें और शिव लिङ्गरूपमें (परिवर्तित) हो गये। उन दोनों पुरुषों (देवों)-को देखकर उन्होंने भक्तिभावसे उनकी स्तुति की

English

With these words, the lord suddenly vanished. Aditi was conceived within due course of time. The whole universe became capricious since the day Krsna came into the womb of Aditi. The mountains started shivering and oceans frequently rising with

अध्याय २८

श्लोक 29

उमापि तं वरं लब्ध्वा मन्दरं पुनेत्य च ।प्रणम्य च महेशानं स्थिता सविनयं मुने

umāpi taṃ varaṃ labdhvā mandaraṃ punetya ca / praṇamya ca maheśānaṃ sthitā savinayaṃ mune

हिन्दी अर्थ

नारदजीने स्तुति की देवाधिदेव शिवको नमस्कार है। प्रभावशाली विष्णुको नमस्कार है। स्थिति (प्रजापालन) करनेवाले श्रीहरिको नमस्कार है। संहारके आधारभूत उमापति भगवान् शिवको नमस्कार है। बहुरूपधारी शङ्करजी एवं विश्वरूपधारी (विश्वात्मा) विष्णुको नमस्कार है। परमसिद्ध (योगीश्वर) शङ्कर एवं ज्ञानके मूल कारण भगवान् कृष्णको नमस्कार है। मैं धन्य तथा सदा पुण्यवान् हूँ; क्योंकि मुझे (आज) आप

English

O great Brahmanas! The earth falling under the feet of Aditi during pregnancy pressed down on her walking.

अध्याय २८

श्लोक 30

ततो ऽमरगुरुः श्रीमान् पार्वत्या सहितो ऽव्ययः ।तस्थौ व्रषसहस्रं हि महामोहनके मुने

tato 'maraguruḥ śrīmān pārvatyā sahito 'vyayaḥ / tasthau vraṣasahasraṃ hi mahāmohanake mune

हिन्दी अर्थ

दोनों (श्रेष्ठ) पुरुषों (देवों)-के दर्शन प्राप्त हुए। आप दोनों पुरुषोंद्वारा पवित्र किया गया मेरा यह आश्रम पुण्यमय हो गया। आजसे तीनों लोकोंमें यह ' अन्यजन्म' नामसे प्रसिद्ध हो जायगा। जो व्यक्ति यहाँ आकर इस तीर्थमें स्नान कर अपने पितरोंका तर्पण करेगा श्रद्धासे सम्पन्न उस पुरुषको यहाँ इन्द्र-सम्बन्धी ज्ञान प्राप्त हो

English

^ rt^RTT WlfSTTII ^11

अध्याय २८

श्लोक 31

महामोहस्थिते रुद्रे भुवनाश्चेलुरुद्धताः ।चक्षुभुः सागराः सप्त देवाश् च भयमागमन्

mahāmohasthite rudre bhuvanāśceluruddhatāḥ / cakṣubhuḥ sāgarāḥ sapta devāś ca bhayamāgaman

हिन्दी अर्थ

मैं पीपल वृक्षके मूलमें सदा निवास करूँगा। उस अश्वत्थ (पीपल वृक्ष)-को प्रणाम करनेवाला व्यक्ति भयंकर यमराजको नहीं देखेगा। श्रेष्ठ ब्राह्मणो! उसके बाद (उस तीर्थसेवीको) उत्तम नागहृदमें जाना चाहिए। पौण्डरीकमें स्नान करके मनुष्य पुण्डरीक (एक प्रकारके यज्ञ)-का फल प्राप्त करता है। शुक्लपक्षकी

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 32

ततः सुराः सहेन्द्रेण ब्रह्मणः सदनं गताः ।प्रणम्योचुर्महेशानं जगत् क्षुब्धं तु किं त्विदम्

tataḥ surāḥ sahendreṇa brahmaṇaḥ sadanaṃ gatāḥ / praṇamyocurmaheśānaṃ jagat kṣubdhaṃ tu kiṃ tvidam

हिन्दी अर्थ

वहाँ किया गया स्त्रान, जप और श्राद्ध मोक्षपथकी प्राप्ति करानेवाला होता है। पुण्डरीकमें स्नान करनेके बाद देवताओंद्वारा पूजित "त्रिविष्टप" नामक तीर्थमें जाना चाहिए। वहाँ पापोंसे विमुक्त करनेवाली पवित्र वैतरणी नदी है। वहाँ स्रानकर शूलपाणि वृषध्वज (शिव)-की पूजा कर मनुष्य समस्त पापोंसे मुक्त हो जाता है तथा विशुद्ध होकर निश्चय ही परमगतिको प्राप्त कर लेता है॥ ३८--४२॥

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 33

तानुवाच भवो नूनं महामोहनके स्थितः ।तेनाक्रान्तास्त्विमे लोका जग्मुः क्षोभं दुरत्ययम्

tānuvāca bhavo nūnaṃ mahāmohanake sthitaḥ / tenākrāntāstvime lokā jagmuḥ kṣobhaṃ duratyayam

हिन्दी अर्थ

विप्रश्रेष्ठो! तत्पश्चात् सर्वश्रेष्ठ रसावर्त्त (तीर्थ) -में जाना चाहिए। वहाँ भक्तिसहित ख्रान करनेवाला सर्वश्रेष्ठ चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां तीर्थे स्त्रात्वा ह्यलेपके। पूजयित्वा शिवं तत्र पापलेपो न विद्यते

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 34

इत्युक्त्वा सो ऽभवत् तूष्णीं ततो ऽप्यूचुः सुरा हरिम् ।आगच्छ शक्रर् गच्छामो यावत् तन्न समाप्यते

ityuktvā so 'bhavat tūṣṇīṃ tato 'pyūcuḥ surā harim / āgaccha śakrar gacchāmo yāvat tanna samāpyate

हिन्दी अर्थ

ततो गच्छेत विप्रेन्द्राः फलकीवनमुत्तमम्। चत्र देवाः सगन्धर्वाः साध्याश्च ऋषयः स्थिताः। तपश्चरन्ति विपुलं दिव्यं वर्षसहस्त्रकम् दृषद्वत्यां नरः स्त्रात्वा तर्पयित्वा च देवताः। अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति मानवः

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 35

समाप्ते मोह्वने बालो यः समुत्पस्यते ऽव्ययः ।स नूनं देवराजस्य पदमैन्दं हरिष्यति

samāpte mohvane bālo yaḥ samutpasyate 'vyayaḥ / sa nūnaṃ devarājasya padamaindaṃ hariṣyati

हिन्दी अर्थ

तथा श्राद्धं च कर्तव्यं फलकीवनमाश्रितैः मनसा स्मरते यस्तु फलकीवनमुत्तमम्। तस्यापि पितरस्तृप्तिं प्रयास्यन्ति न संशयः

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 36

ततो ऽमराणां वचनाद् विवेको बलघातिनः ।भयाज्ज्ञानं ततो नष्टं भाविकर्मप्रचोदनात्

tato 'marāṇāṃ vacanād viveko balaghātinaḥ / bhayājjñānaṃ tato naṣṭaṃ bhāvikarmapracodanāt

हिन्दी अर्थ

तत्रापि तीर्थ सुमहत् सर्वदेवैरलंकृतम्। तस्मिन् स्नातस्तु पुरुषो गोसहस्त्रफलं लभेत् तत्र तीर्थानि मुनिना मिश्रितानि महात्मना

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 37

ततः शक्रः सुरैः सार्धं वह्निना च सहस्रदृक् ।जगाम मन्दरगिरिं तच्छृङ्गे न्यविशत्ततः

tataḥ śakraḥ suraiḥ sārdhaṃ vahninā ca sahasradṛk / jagāma mandaragiriṃ tacchṛṅge nyaviśattataḥ

हिन्दी अर्थ

व्यासेन मुनिशार्दूला दधीच्यर्थं महात्मना । सर्वतीर्थेषु स स्नाति मिश्रके स्नाति यो नरः मनोजवे नरः स्त्रात्वा दृष्टा देवमणिं शिवम्

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 38

अशक्ताः सर्व एवैते प्रवेष्टुं तद्भवाजिरम् ।चिन्तयित्वा तु सुचिरं पावकं ते व्यसर्जयन्

aśaktāḥ sarva evaite praveṣṭuṃ tadbhavājiram / cintayitvā tu suciraṃ pāvakaṃ te vyasarjayan

हिन्दी अर्थ

गत्वा मधुवटीं चैव देव्यास्तीर्थ नरः शुचि: तत्र स्नात्वाऽर्चयेद् देवान् पितृंश्च प्रयतो नरः। स देव्या समनुज्ञातो यथा सिद्धि लभेन्नरः

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 39

स चाभ्येत्य सुरश्रेष्ठो दृष्ट्वा द्वारे च नन्दिनम् ।दुष्प्रवेशं च तं मत्वा चिन्तां वह्निः परां गतः

sa cābhyetya suraśreṣṭho dṛṣṭvā dvāre ca nandinam / duṣpraveśaṃ ca taṃ matvā cintāṃ vahniḥ parāṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

स्नायीत नियताहारः सर्वपापैः प्रमुच्यते सिद्धि (मुक्ति) प्राप्त करता है। चैत्रमासके शुक्लपक्षकी चतुर्दशी (चौदस) तिथिको 'अलेपक' नामक तीर्थमें रान कर वहाँ शिवकी पूजा करनेसे पापसे लिप्त नहीं होता --पाप दूर भाग जाता है। विप्रवरो! वहाँसे उत्तम

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 40

स तु चिन्तार्णवे मग्नः प्रापश्यच्छंभुसद्मनः ।निष्क्रामनतीं महापङ्क्तिं हंसानां विमलां तथा

sa tu cintārṇave magnaḥ prāpaśyacchaṃbhusadmanaḥ / niṣkrāmanatīṃ mahāpaṅktiṃ haṃsānāṃ vimalāṃ tathā

हिन्दी अर्थ

-फलकीवनमें जाना चाहिए। वहाँ देवता, गन्धर्व, साध्य और ऋषिलोग रहते हैं एवं दिव्य सहस्र वर्षोंतक बहुत तप करते हैं। दृषद्वती (कग्गर) नदीमें स्तानकर देवताओंका तर्पण करनेसे मनुष्य अग्निष्टोम और अतिरात्र नामक यज्ञांसे मिलनेवाले फलको प्राप्त करता है ॥ ४३--४६॥

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 41

असावुपाय इत्युक्त्वा हंसरूपो हुताशनः ।वञ्चयित्वा प्रतीहारं प्रविवेश हराजिरम्

asāvupāya ityuktvā haṃsarūpo hutāśanaḥ / vañcayitvā pratīhāraṃ praviveśa harājiram

हिन्दी अर्थ

सोमवारके दिन चन्द्रमाके क्षीण हो जानेपर अर्थात् सोमवती अमावास्याको जो मनुष्य श्राद्ध करता है, उसका पुण्यफल सुनो । जैसे गया-क्षेतरमें किया गया श्राद्ध पितरोंको नित्य तृप्त करता है, वैसे ही फलकीवनमें रहनेवालोंको श्रद्ध करनेसे पितरोंको तृप्ति होती है। जो मनुष्य मनसे 'फलकीवनका स्मरण करता है, उसके भी पितर निःसंदेह तृप्ति प्राप्त करते हैं। वहीं सभी देवोंसे सुशोभित एक 'सुमहत्' तीर्थ है; उसमें स्नान करनेवाला पुरुष हजारों

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 42

प्रविश्य सूक्ष्ममूर्तिश्च शिरोदेसे कपर्दिनः ।प्राह प्रहस्य गम्भीरं देवा द्वारि स्थिता इति

praviśya sūkṣmamūrtiśca śirodese kapardinaḥ / prāha prahasya gambhīraṃ devā dvāri sthitā iti

हिन्दी अर्थ

गौओंके दानका फल प्राप्त करता हैं। मानव पाणिखात तीर्थमें स्त्रान करके एवं पितरोंका तर्पण कर राजसूय- यज्ञ तथा सांख्य (ज्ञान) और योग (कर्म)-के अनुष्ठान करनेसे होनेवाले फलको प्राप्त करता है ॥ ४७ --५१॥ 'पाणिखातके बाद “मिश्रक' नामक महान् एवं श्रेष्ठ तीर्थमें जाना चाहिए। मुनिश्रेष्ठो ! वहाँ महात्मा व्यासदेवने दधीचिक्रषिके हेतु तीर्थोंको एकमें मिश्रित किया था। इस मिश्रकतीर्थमें स्नान कर लेनेवाला मनुष्य (मानो)

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 43

तच्छ्रत्वा सहसोत्थाय परित्यज्य गिरेः सुताम् ।विनिष्क्रन्तो ऽजिराच्छर्वो वह्निना सह नारद

tacchratvā sahasotthāya parityajya gireḥ sutām / viniṣkranto 'jirāccharvo vahninā saha nārada

हिन्दी अर्थ

सभी तीर्थोमें स्नान कर लेता है। फिर संयमशील तथा नियमित आहार करनेवाला होकर व्यासवनमें जाना चाहिए। “मनोजव' तीर्थमें स्रानकर 'देवमणि' शङ्करका दर्शन करनेसे मनुष्यको अभीष्ट-सिद्धिकी प्राप्ति होती है-इसमें संदेह नहीं । मनुष्यको देवीके मधुवटी नामक तीर्थमें जाकर स्नान करके संयत होकर देवों एवं पितरोंकी पूजा करनी चाहिए। ऐसा करनेवाला व्यक्ति देवीकी आज्ञासे (जैसी चाहता है, वैसी) सिद्धि प्राप्त

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 44

विनिष्क्रान्ते सुरपतौ देवा मुदितमानसाः ।शिरोभिरवनीं जग्मुः सेन्द्रार्कशशिपावकाः

viniṣkrānte surapatau devā muditamānasāḥ / śirobhiravanīṃ jagmuḥ sendrārkaśaśipāvakāḥ

हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य "कौशिकी' और 'दृषद्वती' (कग्गर) नदियोंके संगममें स्नान करता और नियत भोजन करता है, वह श्रेष्ठ पुरुष सभी पापोंसे मुक्त हो जाता है। ततो व्यासस्थली नाम यत्र व्यासेन धीमता। पुत्रशोकाभिभूतेन देहत्यागाय निश्चयः

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 45

ततः प्रीत्या सुरानाह वदध्वं कार्यमाशु मे ।प्रणामावनतानां वो दास्ये ऽहं वरमुत्तमम्

tataḥ prītyā surānāha vadadhvaṃ kāryamāśu me / praṇāmāvanatānāṃ vo dāsye 'haṃ varamuttamam

हिन्दी अर्थ

कृतो देवैश्च विप्रेन्द्राः पुनरुत्थापितस्तदा। अभिगम्य स्थलीं तस्य पुत्रशोकं न विन्दति तयो: स्त्रात्वा विशुद्धात्मा सूर्यलोकमवाप्नुयात्

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 46

देवा ऊचुः ।यदि तुष्टो ऽसि देवानां वरं दातुमिहेच्छसि ।तदिदं त्यज्यतां तावन्महामैथुनमीश्वर

devā ūcuḥ / yadi tuṣṭo 'si devānāṃ varaṃ dātumihecchasi / tadidaṃ tyajyatāṃ tāvanmahāmaithunamīśvara

हिन्दी अर्थ

कृतजप्यं ततो गच्छेत् त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। तत्राभिषेकं कुर्वीत गङ्गायां प्रयतः स्थितः अर्चयित्वा महादेवमश्वमेधफलं लभेत्। कोटितीर्थं च तत्रैव दृष्टा कोटीश्वरं प्रभुम्

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 47

ईश्वर उवाच ।एवं भवतु संत्यक्तो मया भावो ऽमरोत्तमाः ।ममेदं तेज उद्रिक्तं कश्चिद् देवः प्रतीच्छतु

īśvara uvāca / evaṃ bhavatu saṃtyakto mayā bhāvo 'marottamāḥ / mamedaṃ teja udriktaṃ kaścid devaḥ pratīcchatu

हिन्दी अर्थ

तत्र स्नात्वा श्रद्दधानः कोटियज्ञफलं लभेत्। ततो वामनकं गच्छेत् त्रिषु लोकेषु विश्नुतम् यत्र वामनरूपेण विष्णुना प्रभविष्णुना। बलेरपहृतं राज्यमिन्द्राय प्रतिपादितम्

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 48

पुलस्त्य उवाच ।इत्युक्ताः शंभुना देवाः सेन्द्रचन्द्रदिवाकराः ।असीदन्त यथा मग्नाः पङ्के वृन्दारका इव

pulastya uvāca / ityuktāḥ śaṃbhunā devāḥ sendracandradivākarāḥ / asīdanta yathā magnāḥ paṅke vṛndārakā iva

हिन्दी अर्थ

तत्र विष्णुपदे स्त्रात्वा अर्चयित्वा च वामनम्। सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकमवाप्नुयात् ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे एकादश्यामुपोषितः। द्वादश्यां च नरः स्त्रात्वा ज्येष्ठत्वं लभते नृषु

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 49

सीदस्तु दैवतेष्वेवं हुतासो ऽभ्येत्य शङ्करम् ।प्रोवाच मुञ्च तेजस्त्वं प्रतीच्छाम्येष शङ्कर

sīdastu daivateṣvevaṃ hutāso 'bhyetya śaṅkaram / provāca muñca tejastvaṃ pratīcchāmyeṣa śaṅkara

हिन्दी अर्थ

तत्र प्रतिष्ठिता विप्रा विष्णुना प्रभविष्णुना। दीक्षाप्रतिष्ठासंयुक्ता विष्णुप्रीणनतत्पराः तत्रैव कोटितीर्थं च त्रिषु लोकेषु विश्नुतम्। 'तस्मिस्तीर्थे नरः स्त्रात्वा कोटियज्ञफलं लभेत्

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 50

ततो मुमोच भगवांस्तद्रेतः स्कन्नमेव तु ।जलं तृषानते वै यद्वत् तैलपानं पिपासितः

tato mumoca bhagavāṃstadretaḥ skannameva tu / jalaṃ tṛṣānate vai yadvat tailapānaṃ pipāsitaḥ

हिन्दी अर्थ

कुरुक्षेत्रके तीर्थोके माहात्म्य एवं क्रमका अनुक्रान्त वर्णन श्रेष्ठ ब्राह्मणो ! ' व्यासस्थली ' नामका एक स्थान है, जहाँ पुत्रशोकसे दुःखी होकर वेदव्यासने अपने शरीरत्यागका निश्चय कर लिया था, पर देवोंने उन्हें पुनः सँभाल 'लिया। उसके बाद उस भूमिमें जानेवाले मनुष्यको

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 51

ततः पीते तेजसि वै शार्वे देवेन वह्निना ।स्वस्थाः सुराः समामन्त्र्य हरं जग्मुस्त्रिविष्टपम्

tataḥ pīte tejasi vai śārve devena vahninā / svasthāḥ surāḥ samāmantrya haraṃ jagmustriviṣṭapam

हिन्दी अर्थ

पुत्रशोक नहीं होता। ' किंदत्त कूप'में जाकर एक पसर (तौलका एक परिमाण) तिलका दान करनेसे मनुष्य परमसिद्धि और ऋणसे मुक्ति प्राप्त करता है। 'अह' एवं 'सुदिन' नामक ये दो तीर्थ पृथ्वीमें दुर्लभ हैं। इन दोनोंमें स्नान करनेसे मनुष्य विशुद्धात्मा होकर सूर्यलोकको प्राप्त करता है

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 52

संप्रयातेषु देवेषु हरो ऽपि निजमन्दिरम् ।समभ्येत्य महादेवीमिदं वचनमब्रवीत्

saṃprayāteṣu deveṣu haro 'pi nijamandiram / samabhyetya mahādevīmidaṃ vacanamabravīt

हिन्दी अर्थ

उसके बाद तीनों लोकोंमें प्रसिद्ध “कृतजप्य' नामके तीर्थमें जाना चाहिए। वहाँ नियमपूर्वक संयत रहते हुए गड्ढामें स्नान करना चाहिए। बहाँपर महादेवका पूजन करनेसे अश्वमेध-यज्ञका फल प्राप्त होता है। वहींपर कोटितीर्थ स्थित है । वहाँ श्रद्धापूर्वक स्नानकर “कोटीश्वर' नाथका दर्शन करनेसे मनुष्य कोटि यज्ञोंका फल प्राप्त कर लेता है। उसके बाद तीनों लोकोंमें प्रसिद्ध "वामनक ' तीर्थमें जाना चाहिए, जहाँ प्रभावशाली

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 53

देवि देवैरिहाभ्येत्य यत्नात् प्रेष्य हुताशनम् ।नीतः प्रोक्तो निषिद्धस्तु पुत्रोत्पत्तिं तवोदरात्

devi devairihābhyetya yatnāt preṣya hutāśanam / nītaḥ prokto niṣiddhastu putrotpattiṃ tavodarāt

हिन्दी अर्थ

विष्णुने वामनरूप धारणकर बलिका राज्य छीन कर इन्द्रको दे दिया था वहाँ विष्णुपद' तीर्थमें स्नान कर वामनदेवकी पूजा कर समस्त पापोंसे शुद्ध होकर (छूटकर) मनुष्य विष्णुके लोकको प्राप्त कर लेता है। वहींपर सभी पापोंको नष्ट करनेवाला ज्येष्ठाश्रम नामका तीर्थ है,

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 54

सापि भर्तुर्वचः श्रुत्वा क्रुद्धा रक्तान्तलोचना ।शशाप दैवतान् सर्वान् नष्टपुत्रोद्भवा शिवा

sāpi bharturvacaḥ śrutvā kruddhā raktāntalocanā / śaśāpa daivatān sarvān naṣṭaputrodbhavā śivā

हिन्दी अर्थ

उसका दर्शन कर मनुष्य मुक्ति प्राप्त करता है-इसमें संदेह नहीं। ज्येष्ठ महीनेके शुक्लपक्षकी एकादशी तिथिको उपवास कर द्वादशी तिथिके दिन ख्नानकर मानव मनुष्योमें श्रेष्ठता (बड्प्पन) प्राप्त करता है। वहाँ (सर्वाधिक) प्रभावशाली विष्णुभगवानूने यज्ञादिमें दीक्षित (लगे हुए), प्रतिष्ठित एवं सम्मान्य तथा विष्णु- भगवान्की आराधनामें परायण ब्राह्मणोंको सम्मानित किया था

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 55

यस्मान्नेच्छन्ति ते दुष्टा मम पुत्रमथौरसम् ।तस्मात् ते न जनष्यन्तिस्वासुयोषित्सु पुत्रकान्

yasmānnecchanti te duṣṭā mama putramathaurasam / tasmāt te na janaṣyantisvāsuyoṣitsu putrakān

हिन्दी अर्थ

प्रकारके दान अक्षय एवं मन्वन्तरतक स्थिर रहते हैं। वहीं तीनों लोकोंमें विख्यात ' कोरितीर्थ' है। उस तीर्थमें स्रानकर मनुष्य करोड़ों यज्ञोंके 'फल प्राप्त करता है। कोटीश्वरं नरो दृष्टा तस्मिस्तीर्थे महेश्वरम्। महादेवप्रसादेन 'गाणपत्यमवाप्नुयात्

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 56

एवं शप्त्वा सुरान् गौरी शौचशालामुपागमत् ।आहूय मालिनीं स्वनातुं मतिं चक्रे तपोधना

evaṃ śaptvā surān gaurī śaucaśālāmupāgamat / āhūya mālinīṃ svanātuṃ matiṃ cakre tapodhanā

हिन्दी अर्थ

तस्मिन् स्त्रात्वा भक्तियुक्तः सूर्यलोके महीयते कुलोत्तारणनामानं विष्णुना कल्पितं पुरा

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 57

मालिनी सुरभिं गृह्य श्लक्ष्णमुद्वर्तनं शुभा ।देव्यङ्गमुद्विर्तयते कराभ्यां कनकप्रभम् ।तत्स्वेदं पार्वती चैव मेने कीदृग्गुणेन हि

mālinī surabhiṃ gṛhya ślakṣṇamudvartanaṃ śubhā / devyaṅgamudvirtayate karābhyāṃ kanakaprabham / tatsvedaṃ pārvatī caiva mene kīdṛgguṇena hi

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मचर्यात्परं मोक्षं य इच्छन्ति सुनिर्मलम्। तेऽपि तत्तीर्थमासाद्य पश्यन्ति परमं पदम् ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा। कुलानि तारयेत् स्त्रातः सप्त सप्त च सप्त च

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 58

मालिनी तूर्णमगमद् गृहं स्नानस्य कारणात् ।तस्यां गतायां शैलेयी मलाच्चक्रे गजाननम्

mālinī tūrṇamagamad gṛhaṃ snānasya kāraṇāt / tasyāṃ gatāyāṃ śaileyī malāccakre gajānanam

हिन्दी अर्थ

दूरस्थोऽपि स्मरेद् यस्तु कुरुक्षेत्रं सवामनम्। सोऽपि मुक्तिमवाप्नोति किं पुनर्निबसन्नरः उस तीर्थमें कोटीश्वर' महादेवका दर्शन कर मनुष्य उन महादेवकी कृपासे गाणपत्य पद (गणनायकत्वकी उपाधि) प्राप्त करता है। और वहीं महात्मा सूर्यदेवका महान् तीर्थ है। उसमें भक्तिपूर्वक स्नानकर मनुष्य सूर्यलोकमें

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 59

चतुर्भुजं पीनवक्षं पुरुषं लक्षणान्वितम् ।कृत्वोत्ससर्ज भूम्यां च स्थिता भद्रासने पुनः

caturbhujaṃ pīnavakṣaṃ puruṣaṃ lakṣaṇānvitam / kṛtvotsasarja bhūmyāṃ ca sthitā bhadrāsane punaḥ

हिन्दी अर्थ

महान् माना जाता है॥ ७०--७३॥ श्रेष्ठ ब्राह्मणो! कोटि तीर्थके बाद पापका नाश करनेवाले “कुलोत्तारण तीर्थ'में जाना चाहिए, जिसे प्राचीनकालमें विष्णुने वर्णाश्रम-धर्मका पालन करनेवाले मनुष्योंको तारनेके लिये बनाया था। जो मनुष्य

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 60

मालिनी तच्छिरःक्नानं ददौ विहसती तदा ।ईषद्धासामुमा दृष्ट्वा मालिनीं प्राह नारद

mālinī tacchiraḥknānaṃ dadau vihasatī tadā / īṣaddhāsāmumā dṛṣṭvā mālinīṃ prāha nārada

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मचर्यत्रतसे विशुद्ध मुक्तिकी इच्छा करते हैं ऐसे लोग भी उस तीर्थमें जाकर परम पदका दर्शन कर लेते हैं। ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थी और संन्यासी वहाँ ख्रानकर अपने कुलके (७+७+७२१) इक्कीस पूर्व पुरुषोंका उद्धार कर देते हैं। जो ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य अथवा शूद्र उस तीर्थमें तीर्थपरायण होकर एवं भक्तिसे स्त्रान करते हैं, वे सभी परम पदका दर्शन करते हैं। और जो दूर रहता हुआ भी वामनसहित कुरुक्षेत्रका स्मरण करता है,

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 61

किमर्थं भीरु शनकैर्हससि त्वमतीव च ।साथोवाच हसाम्येवं भवत्यास्तनयः किल

kimarthaṃ bhīru śanakairhasasi tvamatīva ca / sāthovāca hasāmyevaṃ bhavatyāstanayaḥ kila

हिन्दी अर्थ

वह भी मुक्ति प्राप्त कर लेता है; फिर वहाँ निवास करनेवालेका तो कहना ही क्या ?॥ ७४--७८॥ कुरुक्षेत्रके तीर्थोके माहात्म्य और क्रमका पूर्वानुक्रान्त वर्णन

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 62

भविष्यतीति देवेन प्रोक्तो नन्दी गणाधिपः ।तच्छुत्वा मम हासो ऽयं संजातो ऽद्य कृशोदरि

bhaviṣyatīti devena prokto nandī gaṇādhipaḥ / tacchutvā mama hāso 'yaṃ saṃjāto 'dya kṛśodari

हिन्दी अर्थ

पवनस्य हृदे स्त्रात्वा दृष्टा देवं महेश्वरम्। पुत्रशोकेन पवनो यस्मिल्लीनो बभूव ह। ततः सन्नह्मकैर्देवैः प्रसाद्य प्रकटीकृतः

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 63

यस्माद् देवैः पुत्रकामः शङ्करो विनिवारितः ।एतच्छ्रुत्वा वचो देवी सस्नौ तत्र विधानतः

yasmād devaiḥ putrakāmaḥ śaṅkaro vinivāritaḥ / etacchrutvā vaco devī sasnau tatra vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

यत्र देवैः सगन्धर्वैः हनुमान् प्रकटीकृतः लोमहर्षण बोले--पवनके हृदमें, पुत्र (हनुमान्जी)- के शोकके कारण जिस सरोवरमें पवन लीन हो गये थे, उसमें स्नान करके महेश्वरदेवका दर्शन कर मनुष्य समस्त पापोंसे विमुक्त हो शिवपदको प्राप्त करता है। उसके

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 64

स्नात्वार्च्य शङ्करं भक्त्या समभ्यागाद् गृहं प्रति ।ततः शंभुः समागत्य तस्मिन् भद्रासने त्वपि

snātvārcya śaṅkaraṃ bhaktyā samabhyāgād gṛhaṃ prati / tataḥ śaṃbhuḥ samāgatya tasmin bhadrāsane tvapi

हिन्दी अर्थ

बाद ब्रह्माके साथ सभी देवोंने मिलकर उन्हें प्रसन्न एवं प्रत्यक्ष प्रकट किया। यहाँसे शूलपाणि (भगवान् शंकर)- के अमृत नामक स्थानमें जाना चाहिए, जहाँ गन्थर्वोके साथ देवताओंने हनुमानूजीको प्रकट किया था। कुलोत्तारणमासाद्य तीर्थसेवी द्विजोत्तमः

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 65

स्नातस्तस्य ततो ऽधस्तात् स्थितः स मलपूरुषः ।उमास्वेदं भवस्वेदं जलभूतिसमन्वितम्

snātastasya tato 'dhastāt sthitaḥ sa malapūruṣaḥ / umāsvedaṃ bhavasvedaṃ jalabhūtisamanvitam

हिन्दी अर्थ

शालिहोत्रस्य राजर्षेस्तीर्थ त्रैलोक्यविश्रुतम् श्रीकुञ्जं तु सरस्वत्यां तीर्थ त्रैलोक्यविश्रुतम्

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 66

तत्संपर्कात् समुत्तस्थौ फूत्कृत्य करमुत्तम् ।अपत्यं हि विदित्वा च प्रीतिमान् भुवनेश्वरः

tatsaṃparkāt samuttasthau phūtkṛtya karamuttam / apatyaṃ hi viditvā ca prītimān bhuvaneśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

रावणेन गृहीतायाः केशेषु द्विजसत्तमाः। तद्वधाय च सा प्राणान् मुमुचे शोककर्शिता ततो जाता गृहे राज्ञो जनकस्य महात्मनः। सीता नामेति विख्याता रामपल्ली पतिव्रता

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 67

तं चादाय हरो नन्दिमुवाच भगनेत्रहा ।रुद्रः स्नात्वर्च्य देवादीन् वाग्भिरद्भिः पितृनपि

taṃ cādāya haro nandimuvāca bhaganetrahā / rudraḥ snātvarcya devādīn vāgbhiradbhiḥ pitṛnapi

हिन्दी अर्थ

समानीता गृहं सीता कीर्तिरात्मवता यथा। तस्यास्तीर्थे नरः स्त्रात्वा कन्यायज्ञफलं लभेत् ततो गच्छेत सुमहद् ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम्

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 68

जप्त्वा सहस्रनामानमुमापार्श्वमुपागतः ।समेत्य देवीं विहसन् शङ्करः शूलधृग् वः

japtvā sahasranāmānamumāpārśvamupāgataḥ / sametya devīṃ vihasan śaṅkaraḥ śūladhṛg vaḥ

हिन्दी अर्थ

ततो गच्छेत सोमस्य तीर्थ त्रैलोक्यदुर्लभम्। यत्र सोमस्तपस्तप्त्वा द्विजराज्यमवारुयात् तत्र सतरात्वाऽर्चयित्वा च स्वपितृन् हैवतानि च। निर्मलः स्वर्गमायाति कार्तिक्यां चन्द्रमा यथा

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 69

प्राह त्वं पश्य शैलेयि स्वसुतं गुमसंयुतम् ।इत्युक्ता पर्वतसुता समेत्यापस्यदद्भुतम्

prāha tvaṃ paśya śaileyi svasutaṃ gumasaṃyutam / ityuktā parvatasutā sametyāpasyadadbhutam

हिन्दी अर्थ

कुरुक्षेत्रके तीर्थोके माहात्म्य और क्रमका पूर्वानुक्रान्त वर्णन उस तीर्थमें स्नान करके मनुष्य अमृतपदको पा लेता है । नियमानुसार तीर्थका सेवन करनेवाला श्रेष्ठ ब्राह्मण “कुलोत्तारण'तीर्थमें जाकर अपने मातामह और पितामहके समस्त बंशोंका उद्धार कर देता है। तीनों लोकोंमें प्रसिद्ध

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 70

यत्तदङ्गमलाद्दिव्यं कृतं गजमुखं नरम् ।ततः प्रीति गिरिसुता तं पुत्रं परिषष्वजे

yattadaṅgamalāddivyaṃ kṛtaṃ gajamukhaṃ naram / tataḥ prīti girisutā taṃ putraṃ pariṣaṣvaje

हिन्दी अर्थ

राजर्षि शालिहोत्रके तीर्थमें स्नान कर मुक्त हो मनुष्य शारीरिक पापोंसे सर्वथा छूट जाता है। सरस्वती क्षेत्रमें तीनों लोकोंमें प्रसिद्ध श्रीकुझ् नामक तीर्थ है। उसमें भक्तिपूर्वक ख्रान करनेसे मनुष्य अग्निष्टोम-यज्ञका फल ग्राप्त कर लेता है। मनुष्य वहाँसे नैमिषकुञ्जतीर्थमें जाकर पवित्र हो जाता है और नैमिषारण्यतीर्थमें स्नान करनेसे जो पुण्य होता है, उसे प्राप्त कर लेता है। वहाँपर “वेदवती 'से निषेवित बहुत प्रसिद्ध तीर्थ है

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 71

मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय ततः शर्वो ऽब्रवीदुमाम् ।नायकेन विना देवि तव भूतो ऽपि पुत्रकः

mūrdhni cainamupāghrāya tataḥ śarvo 'bravīdumām / nāyakena vinā devi tava bhūto 'pi putrakaḥ

हिन्दी अर्थ

द्विजश्रेष्ठो! रावणके द्वारा अपने केशके पकड़े जानेपर शोकसे संतप्त होकर (वेदवतीने) उसके (रावणके) वधके लिये अपने प्राणोंको छोड़ दिया था और उसके बाद महात्मा राजा जनकके घरमें वे उत्पन्न हुई और उनका नाम 'सीता' विख्यात हुआ तथा वे रामकी पतित्रता पत्नी हुई। उस सीताको रावणने स्वयं अपने विनाशके लिये अपहृत कर लिया। सीताके अपहरण हो जानेपर राम-रावण-युद्ध हुआ, जिसमें

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 72

यस्माज्जातस्ततो नाम्ना भविष्यति विनायकः ।एष विघ्नसहस्राणि सुरादीनां करिष्यति

yasmājjātastato nāmnā bhaviṣyati vināyakaḥ / eṣa vighnasahasrāṇi surādīnāṃ kariṣyati

हिन्दी अर्थ

रावणको मारनेके बाद विभीषणको (लङ्काके राज्यपर) अभिषिक्त कर राम सीताको वैसे ही घर लौटा लाये, जैसे आत्मवान् (जितेन्द्रिय) पुरुष कीर्तिको प्राप्त करता है। उनके तीर्थमें त्रान कर मनुष्य कन्यायज्ञ (कन्यादान)- का फल एवं समस्त पापोंसे मुक्त होकर परम पदको प्राप्त करता है। उस वेदवतीतीर्थके बाद ब्रह्माके उत्तम और महान् स्थानमें जाना चाहिए, जहाँ स्नान करनेसे अवर-वर्णका व्यक्ति (जन्मान्तरमें) ब्राह्मणत्व प्राप्त कर

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 73

पूजयिष्यन्ति चैवास्य लोका देवि चराचराः ।इत्येवमुक्त्वा देव्यास्तु दत्तवांस्तनयाय हि

pūjayiṣyanti caivāsya lokā devi carācarāḥ / ityevamuktvā devyāstu dattavāṃstanayāya hi

हिन्दी अर्थ

लेता है और ब्राह्मण विशुद्ध अन्त:करणवाला होकर परम पदकी प्राप्ति करता है उस ब्रह्माके तीर्थस्थलपर जानेके बाद तीनों लोकोंमें दुर्लभ ' सोमतीर्थ'में जाना चाहिए, जहाँ चन्द्रमाने तपस्या करके द्विजराजत्व-पदको प्राप्त किया था। वहाँ ख्रानकर अपने पितरों और देवताओंकी पूजा करनेसे

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 74

सहायं तु गणश्रेष्ठं नाम्ना ख्यातं घटोदरम् ।तथा मातृगणा घोरा भूता विघ्नकराश्च ये

sahāyaṃ tu gaṇaśreṣṭhaṃ nāmnā khyātaṃ ghaṭodaram / tathā mātṛgaṇā ghorā bhūtā vighnakarāśca ye

हिन्दी अर्थ

मनुष्य कार्तिककी पूर्णिमाके चन्द्रमाके समान निर्मल सप्तसारस्वतं तीर्थ त्रैलोक्यस्यापि दुर्लभम्। यत्र सप्त सरस्वत्य एकीभूता वहन्ति च

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 75

ते सर्वे परमेशेन देव्याः प्रीत्योपपादिताः ।देवी च स्वसुतं दृष्ट्वा परां मुदमवाप च

te sarve parameśena devyāḥ prītyopapāditāḥ / devī ca svasutaṃ dṛṣṭvā parāṃ mudamavāpa ca

हिन्दी अर्थ

सुप्रभा काञ्चनाक्षी च विशाला मानसहृदा। सरस्वत्योघनामा च सुरेणुर्विमलोदका पितामहस्य यजतः पुष्करेषु स्थितस्य ह। अब्रुवन् ऋषयः सर्वे नाऽयं यज्ञो महाफलः

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 76

रेमे ऽथ शंभुना सार्धं मन्दरे चारुकन्दरे ।एवं भूयो ऽभवद् देवी इयं कात्यायनी विभो ।या जघान महादैत्यै पुरा शुम्भनिशुम्भकौ

reme 'tha śaṃbhunā sārdhaṃ mandare cārukandare / evaṃ bhūyo 'bhavad devī iyaṃ kātyāyanī vibho / yā jaghāna mahādaityai purā śumbhaniśumbhakau

हिन्दी अर्थ

तच्छुत्वा भगवान् प्रीतः सस्माराथ सरस्वतीम् पितामहेन यजता आहूता पुष्करेषु वै। सुप्रभा नाम सा देवी तत्र ख्याता सरस्वती

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

अध्याय २८

श्लोक 77

एतत् तवोक्तं वचनं शुभाख्यं यथोद्भवं पर्वततो मृडान्याः ।स्वर्ग्यं यशस्यं च तथाघहारि आख्यनमूर्जस्करमद्रिपुत्र्याः

etat tavoktaṃ vacanaṃ śubhākhyaṃ yathodbhavaṃ parvatato mṛḍānyāḥ / svargyaṃ yaśasyaṃ ca tathāghahāri ākhyanamūrjaskaramadriputryāḥ

हिन्दी अर्थ

एवमेषा सरिच्छ्रेष्ठा पुष्करस्था सरस्वती। समानीता कुरुक्षेत्रे मङ्कणेन महात्मना नैमिषे मुनयः स्थित्वा शौनकाद्यास्तपोधनाः। ते पृच्छन्ति महात्मानं पौराणं लोमहर्षणम्

English

As lord Brahma had stated earlier, the splendour (so developed by demons by observing religion) of demons began decreasing since the day the lord Madhusudana appeared in the womb of Aditi.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 28
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.