Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
33
अध्याय 33 / 95

Adhyaya 33

47 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ47 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३३

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे द्वात्रिंशो ऽध्यायः ________________________________________________________________________ नारद उवाच ।यो ऽसौ मन्त्रयतां प्राप्तो दैत्यानां शरताडितः ।स केन वद निर्भिन्नः शरेण दितिजेश्वरः

iti śrīvāmanapurāṇe dvātriṃśo 'dhyāyaḥ ________________________________________________________________________ nārada uvāca / yo 'sau mantrayatāṃ prāpto daityānāṃ śaratāḍitaḥ / sa kena vada nirbhinnaḥ śareṇa ditijeśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

तिस्रः कोट्योऽर्धकोटी च लिङ्गानां वायुर॒ब्रवीत्।

English

Lomaharsana said- Taking care of the words of highly intelligent Markandeya, the river flowed in Kuruksetra.

अध्याय ३३

श्लोक 2

पुलस्त्य उवाच ।आसीन्नृपो रघुकुले रिपुजिन्महर्षे तस्यात्मजो गुमगणैकनिर्धिर्महात्मा ।सूरो ऽसैन्यदमनो बलवान् सुहृत्सु विप्रान्धदीनकृपणेषु समानभावः

pulastya uvāca / āsīnnṛpo raghukule ripujinmaharṣe tasyātmajo gumagaṇaikanirdhirmahātmā / sūro 'sainyadamano balavān suhṛtsu viprāndhadīnakṛpaṇeṣu samānabhāvaḥ

हिन्दी अर्थ

अकामो वा सकामो वा प्रविष्ट: स्थाणुमन्दिरम्। चैत्रमासे त्रयोदश्यां दिव्यनक्षत्रयोगतः। शुक्रार्कचन्द्रसंयोगे दिने पुण्यतमे शुभे

English

W( TfT VM W-JdlT T GTWdll

अध्याय ३३

श्लोक 3

ऋतध्वजो नाम महान् महीयान् स गालवार्थे तुरगाधिपूढः ।पातालकेतुं निजघान पृष्ठे बाणेन चन्द्रार्धनिभेन वेगात्

ṛtadhvajo nāma mahān mahīyān sa gālavārthe turagādhipūḍhaḥ / pātālaketuṃ nijaghāna pṛṣṭhe bāṇena candrārdhanibhena vegāt

हिन्दी अर्थ

स्थाणुलिङ्गके समीप असंख्य लिङ्गोंकी स्थापना और उनके दर्शन-अर्चनका माहात्म्य

English

<JT#tt mtRTT h%ht 3 II

अध्याय ३३

श्लोक 4

नारद उवाच।।किमर्थं गालवस्यासौ साधयामास सत्तमः ।येनासौ पत्रिणा दैत्यं निजघान नृपात्मजः

nārada uvāca/ / kimarthaṃ gālavasyāsau sādhayāmāsa sattamaḥ / yenāsau patriṇā daityaṃ nijaghāna nṛpātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

उसके पश्चिम भागमें कार्तवीर्यने (एक) लिङ्गकी स्थापना कौ है। (यह लिङ्ग) पापका तत्काल हरण करनेवाला है। (इसके) दर्शन करनेसे पुण्यकी प्राप्ति होती है। उसके भी उत्तरकी ओर बिलकुल निकट स्थानमें (एक) लिङ्गकी स्थापना हुई है; हनुमान्ने उस लिङ्गकी आराधना कर शंकरकी कृपासे सिद्धि प्राप्त को

English

That holy water Sarasvatl entered in Rantuka, flowed through Kuruksetra and then took a turn towards the west.

अध्याय ३३

श्लोक 5

पुलस्त्य उवाच ।पुरा तपस्तप्यति गालवर्षिर्महाश्रमे स्वे सततं निविष्टः ।पपातालकेतुस्तपसो ऽस्य विघ्नं करोति मौढ्यात् स समाधिभङ्गम्

pulastya uvāca / purā tapastapyati gālavarṣirmahāśrame sve satataṃ niviṣṭaḥ / papātālaketustapaso 'sya vighnaṃ karoti mauḍhyāt sa samādhibhaṅgam

हिन्दी अर्थ

उसके भी पूर्वी भागमें प्रभावशाली विष्णुने 'वरदाता महादेवकी आराधना कर सुदर्शनचक्र प्राप्त किया था। उसके भी पूर्वी भागमें मित्र एवं वरुणने सभी अभिलाषाओंकी पूर्ति करनेवाले दो लिङ्गोंकी स्थापना

English

cftt tEfafa: ^fad 'l fd an

अध्याय ३३

श्लोक 6

न चेष्यतऽसौ तपसो व्ययं हि शक्तो ऽपि कर्त्तु त्वथ भस्मसात् तम् ।आकाशमीक्ष्याथ स दीर्घमुष्णं मुमोच निःश्वासमनुत्तमं हि

na ceṣyata'sau tapaso vyayaṃ hi śakto 'pi karttu tvatha bhasmasāt tam / ākāśamīkṣyātha sa dīrghamuṣṇaṃ mumoca niḥśvāsamanuttamaṃ hi

हिन्दी अर्थ

की है। ये दोनों लिङ्ग सभी प्रकारके पापोंका विनाश करनेवाले हैं। मुनियों, साध्यों, आदित्यों एवं वसुओंद्वारा इन लिङ्गोंकी उत्साहपूर्वक सेवा की गयी है। तत्त्वदर्शी ऋषियोंने स्वर्णलिङ्गके पीछेकी ओर जिन लिङ्गोंको प्रतिष्ठित किया है, उनकी संख्या नहीं गिनी जा सकती। उसी प्रकार स्वर्णलिङ्गके उत्तर ओघवती नदीतक पश्चिमकी ओर महादेवके एक हजार लिङ्ग स्थित हैं ॥ ४३--४७॥

English

aro? ■d&Sftistifa sm«iduilfEH:ii 3 ii

अध्याय ३३

श्लोक 7

ततो ऽम्बराद् वाजिवरः पपात बभूव वाणी त्वशरीरिणी च ।असौ तुरङ्गो बलवान् क्रमेत अह्ना सहस्राणि तु योजनानाम्

tato 'mbarād vājivaraḥ papāta babhūva vāṇī tvaśarīriṇī ca / asau turaṅgo balavān krameta ahnā sahasrāṇi tu yojanānām

हिन्दी अर्थ

उस (नदी)-के पूर्वी भागमें महात्मा बालखिल्योंने संनिहित सरोवरतक करोड़ों रुद्रोंकी स्थापना की है। गन्धर्वो, यक्षों एवं किन्नरोंने दक्षिण दिशाकी ओर भगवान् शंकरके असंख्य लिङ्गोंकी स्थापना की है।

English

There are several thousand holy places surrounded by hermits in Kuruksetra. I will describe them with pleasure of lord Brahma.

अध्याय ३३

श्लोक 8

स तं प्रगृह्यश्ववरं नरेन्द्रं ऋतध्वजं योज्य तदात्तशस्त्रम् ।स्थितस्तपस्येव ततो महर्षिर्दैत्यं समेत्य विशिखैर्नृपजो बिभेद

sa taṃ pragṛhyaśvavaraṃ narendraṃ ṛtadhvajaṃ yojya tadāttaśastram / sthitastapasyeva tato maharṣirdaityaṃ sametya viśikhairnṛpajo bibheda

हिन्दी अर्थ

वायुका कहना है कि साढ़े तीन करोड़ लिङ्गोंकी स्थापना हुई है। स्थाणुतीर्थमें अनन्त सहस्र रुद्र-लिङ्ग विद्यमान हैं। मनुष्यको चाहिए कि श्रद्धाके साथ स्थाणु- लिङ्गका आश्रय ले। इससे स्थाणु-लिङ्गकी दयासे मनोवाञ्छित फल मिलता है

English

tTfqfat wrot wt asfa wtwfi .1

अध्याय ३३

श्लोक 9

केनाम्बरतलाद् वाजी निसृष्टो वद सुव्रत ।वाक् कस्यादेहिनी जाता परं कौतूहलं मम

kenāmbaratalād vājī nisṛṣṭo vada suvrata / vāk kasyādehinī jātā paraṃ kautūhalaṃ mama

हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य निष्काम या सकामभावसे स्थाणु- मन्दिरमे प्रवेश करता है, वह घोर पापोंसे छुटकारा पाकर परम पदको प्राप्त करता है। जब चैत्र महीनेकी त्रयोदशीं तिथिमें दिव्य नक्षत्रॉका योग हुआ और

English

Even evildoers are blessed when they bring into memory the holy places and visiting them absolves them from sins and a bath there enables them to attain emancipation.

अध्याय ३३

श्लोक 10

पुलस्त्य उवाच ।विश्ववसुर्नाम महेन्द्रगायनो गन्धर्वराजो बलवान् यशस्वी ।निसृष्टवान् भूवलये तुरङ्गं ऋतध्वजस्यैव सुतार्थमाशु

pulastya uvāca / viśvavasurnāma mahendragāyano gandharvarājo balavān yaśasvī / nisṛṣṭavān bhūvalaye turaṅgaṃ ṛtadhvajasyaiva sutārthamāśu

हिन्दी अर्थ

उसमें शुक्र, सूर्य, चन्द्रका (शुभ) संयोग हुआ तब प्रतिष्ठितं स्थाणुलिङ्गं ब्रह्मणा लोकधारिणा। ऋषिभिरदेवसंघैश्च पूजितं शाश्वती: समाः

English

% Wtf^t at tftefai ^dT: mIuwPi ■riRt at % atrf% wit ^rirn^ii ^

अध्याय ३३

श्लोक 11

नारद उवाच ।कोर्ऽथो गन्धर्वराजस्य येनाप्रैषीन्महाजवम् ।राज्ञः कुवलयाश्वस्य कोर्ऽथो नृपसुतस्य च

nārada uvāca / kor'tho gandharvarājasya yenāpraiṣīnmahājavam / rājñaḥ kuvalayāśvasya kor'tho nṛpasutasya ca

हिन्दी अर्थ

तस्मिन् काले निराहारा मानवाः श्रद्धयान्विताः । पूजयन्ति शिवं ये बै ते यान्ति परमं पदम्

English

The persons who keep in memory the holy places with sheer obeisance, please the gods and who take a bath there, attain the supreme

अध्याय ३३

श्लोक 12

पुलस्त्य उवाच ।विश्ववसोः शीलगुणोपपन्ना आसीत्पुरन्ध्रीषु वरा त्रिलोके ।लावण्यराशिः शशिकान्तितुल्या मदालसा नाम मदालसैव

pulastya uvāca / viśvavasoḥ śīlaguṇopapannā āsītpurandhrīṣu varā triloke / lāvaṇyarāśiḥ śaśikāntitulyā madālasā nāma madālasaiva

हिन्दी अर्थ

अतीव पवित्र शुभ दिनमें जगतका धारण और पोषण करनेवाले ब्रह्माने स्थाणुलिङ्गको प्रतिष्ठापित किया। ऋषियों एवं देवताओंके द्वारा अनन्त वर्षोंतक अर्थात् सहैव इसकी अर्चना होती रहेगी। जो मनुष्य उस समय निराहार रहते हुए ब्रत करके श्रद्धासे शिवकी पूजा करते हैं, वे परम पदको प्राप्त करते हैं। जिन मनुष्योंने स्थाणुलिङ्गको शिवसे आरूढ (निविष्ट) मानकर उसकी प्रदक्षिणा की, उन्होंने मानो सात

English

3Thfot: ufetT 3T ^crfgrWT TRTtsft ^Tl at: wtTfrffi? tt atT snm ^rc: ^at:ii^n

अध्याय ३३

श्लोक 13

तां नन्दने देवरिपुस्तरस्वी संक्रीडतीं रूपवतीं ददर्श ।पातालकेतुस्तु जहार तन्वीं तस्यार्थतः सो ऽश्ववरः प्रदत्तः

tāṃ nandane devaripustarasvī saṃkrīḍatīṃ rūpavatīṃ dadarśa / pātālaketustu jahāra tanvīṃ tasyārthataḥ so 'śvavaraḥ pradattaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रदक्षिणीकृता तैस्तु सप्तद्वीपा वसुन्धरा॥ ५६ द्वीपवाली पृथिवीकी प्रदक्षिणा कर ली

English

The person who is either pure in heart or malicious or whatever his position and who remembers Kuruksetra, becomes pure in body and mind both.

अध्याय ३३

श्लोक 14

हत्वा च दैत्यं नृपतेस्तनूजो लब्ध्वा वरोरूमपि संस्थितो ऽभूत् ।दृष्टो यथा देवपतिर्महेन्द्रः शच्या तथा राजसुतो मृगाक्ष्या

hatvā ca daityaṃ nṛpatestanūjo labdhvā varorūmapi saṃsthito 'bhūt / dṛṣṭo yathā devapatirmahendraḥ śacyā tathā rājasuto mṛgākṣyā

हिन्दी अर्थ

स्थाणुतीर्थके सन्दर्भमें राजा वेनका चरित्र, पृथु-जन्म और उनका अभिषेक, वेनके उद्धारके लिये पृथुका प्रयत्न और चेनकी शिव-स्तुति स्थाणुतीर्थप्रभावं तु श्रोतुमिच्छाम्यहं मुने। केन सिद्धिरथ प्राप्ता सर्वपापभयापहा

English

ft#tt Tifabinfa dyi« 4 rJHJ

अध्याय ३३

श्लोक 15

नारद उवाच ।एवं निरस्ते महिषे तारके च महासुरे ।हिरण्याक्षसुतो धीमान् किमचेष्टत वै पुनः

nārada uvāca / evaṃ niraste mahiṣe tārake ca mahāsure / hiraṇyākṣasuto dhīmān kimaceṣṭata vai punaḥ

हिन्दी अर्थ

यच्छुत्वा सर्वपापेभ्यो मुक्तो भवति मानवः

English

I will go to Kuruksetra and reside there; whosoever says or resolves, absolves the man from all sins.

अध्याय ३३

श्लोक 16

पुलस्त्य उवाच ।तारकं निहतं दृष्ट्वा महिषं च रणे ऽन्धकः ।क्रोधं चक्रे सुदुर्बुद्धिर्देवानां देवसैन्यहा

pulastya uvāca / tārakaṃ nihataṃ dṛṣṭvā mahiṣaṃ ca raṇe 'ndhakaḥ / krodhaṃ cakre sudurbuddhirdevānāṃ devasainyahā

हिन्दी अर्थ

एकार्णवे जगत्यस्मिन् नष्टे स्थावरजङ्गमे तस्मिन् ब्रह्मा समुद्भूतः सर्वलोकपितामहः

English

JK1WH4 ’TTSO? w gsm grcr: gfrhhThi

अध्याय ३३

श्लोक 17

ततः स्वल्पपरीवारः प्रगृह्य परिघं करे ।निर्जगामाथ पातालाद् विचचार च मेदिनीम

tataḥ svalpaparīvāraḥ pragṛhya parighaṃ kare / nirjagāmātha pātālād vicacāra ca medinīma

हिन्दी अर्थ

पृथिव्यां चतुरन्तायां राजासीद् धर्मरक्षिता

English

The knowledge on Brahma, Sraddha in Gaya, stake of life for the cause of cows defence and dwelling in Kuruksetra are the four acts said to be deserving emancipation for human beings.

अध्याय ३३

श्लोक 18

ततो विचरता तेन मन्दरे चारुकन्दरे ।दृष्टा गौरी च गिरिजा सखीमध्ये स्थिताशुभा

tato vicaratā tena mandare cārukandare / dṛṣṭā gaurī ca girijā sakhīmadhye sthitāśubhā

हिन्दी अर्थ

तस्य पल्ली बभूवाथ भया नाम भयावहा। मृत्योः सकासादुत्पन्ना कालस्य दुहिता तदा मार्कण्डेयजीने कहा--मुने! अब मैं आपसे स्थाणुतीर्थके प्रभावको सुनना चाहता हूँ। इस तीर्थमें किसने सभी प्रकारके पापों एवं भयोंको दूर करनेवाली सिद्धि प्राप्त की ?

English

t g^ngtf gg$Rfii g u

अध्याय ३३

श्लोक 19

ततो ऽभूत् कामबाणार्त्तः सहसैवान्धको ऽसुरः ।तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं गिरिराजसुतां वने

tato 'bhūt kāmabāṇārttaḥ sahasaivāndhako 'suraḥ / tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ girirājasutāṃ vane

हिन्दी अर्थ

सनत्कुमारने कहा (उत्तर दिया)--मार्कण्डेय! तुम स्थाणुके उत्तम माहात्म्यको पूर्णतया सुनो, जिसको सुनकर मनुष्य सभी पापोंसे बिलकुल छूट जाता है। इस अचर-सचर संसारके प्रलयकालीन समुद्रमें विलीन हो

English

The country made by gods in the middle of two divine rivers i.e. 1 and Dfsadvatl, is called Brahmavarta.

अध्याय ३३

श्लोक 20

अथोवाचासुरो मूढो वचनं मन्मथान्धकः ।कस्येयं चारुसर्वाङ्गी वने चरति सुन्दरी

athovācāsuro mūḍho vacanaṃ manmathāndhakaḥ / kasyeyaṃ cārusarvāṅgī vane carati sundarī

हिन्दी अर्थ

जानेपर अव्यक्तजन्मवाले विष्णुकी नाभिसे एक कमल उत्पन्न हुआ। उससे समस्त लोकोंके पितामह ब्रह्मा उत्पन्न हुए। उनसे मरीचि हुए और मरीचिके पुत्र हुए कश्यप। कश्यपसे सूर्य उत्पन्न हुए एवं उनसे उत्पन्न हुए मनु। मनुके छींकनेपर उनके मुँहसे एक पुत्रकी उत्पत्ति हुई। वह सारी पृथ्वीके धर्मकी रक्षा करनेवाला राजा हुआ। उस राजाकी भया नामकी पत्नी हुई, जो (सचमुच) भय उत्पन्न करनेवाली थी। वह कालकी

English

g: ydd fgigitsfg gnh n

अध्याय ३३

श्लोक 21

इयं यदि भवेन्नैव ममान्तःपुरवासिनि ।तन्मदीयेन जीवेन क्रियते निष्फलेन किम्

iyaṃ yadi bhavennaiva mamāntaḥpuravāsini / tanmadīyena jīvena kriyate niṣphalena kim

हिन्दी अर्थ

कन्या थी और मृत्युके गर्भसे उत्पन्न हुई थी॥ २--६॥

English

The person who says- "I will go to Kuruksetra and reside there" is absolved from all sins committed.

अध्याय ३३

श्लोक 22

यदस्यास्तनुमध्याया न पिरष्वङ्गवानहम् ।अतो धिङ् मम रूपेण किं स्थिरेण प्रयोजनम्

yadasyāstanumadhyāyā na piraṣvaṅgavānaham / ato dhiṅ mama rūpeṇa kiṃ sthireṇa prayojanam

हिन्दी अर्थ

(फिर तो) उससे वेनने जन्म लिया जो दुष्टत्मा था तथा वेदोंकी निन्दा करनेवाला था। उस पुत्रके मुखको स दृष्टा पुत्रबदनं क्रुद्धो राजा वनं ययौ॥ ७ देखकर राजा क्रुद्ध हो गया और वनमें चला गया।

English

the man who takes a bath in the reservoir while living on the bank of Sarasvatl, undoubtedly acquires Brahmajnana.

अध्याय ३३

श्लोक 23

स मे बन्धुः स सचिवः स भ्राता साम्परायिकः ।यो मामसितकेशां तां योजयेन् मृगलोचनाम्

sa me bandhuḥ sa sacivaḥ sa bhrātā sāmparāyikaḥ / yo māmasitakeśāṃ tāṃ yojayen mṛgalocanām

हिन्दी अर्थ

तत्र कृत्वा तपो घोरं धर्मेणावृत्य रोदसी। प्राप्तवान् ब्रह्मसदनं पुनरावृत्तिदुर्लभम्

English

^cHifarq g§r ggqfa gggfgn ^ n

अध्याय ३३

श्लोक 24

इत्थं वदति दैत्येन्द्रे प्रह्लादो बुद्धिसागरः ।पिधाय कर्णो हस्ताभ्यां शिरःकम्पं वचो ऽब्रवीत्

itthaṃ vadati daityendre prahlādo buddhisāgaraḥ / pidhāya karṇo hastābhyāṃ śiraḥkampaṃ vaco 'bravīt

हिन्दी अर्थ

बेनो राजा समभवत् समस्ते क्षितिमण्डले। स मातामहदोषेण तेन कालात्मजात्मजः अहमेकोऽ्र बै वन्द्यः पूज्योऽहं भवतां सदा। मया हि पालिता यूयं निवसध्वं यथासुखम्

English

The gods, hermits and siddhas always live in Kuruksetra. The men living there regularly perceives Brahma within him.

अध्याय ३३

श्लोक 25

मा मैवं वद दैत्येन्द्र जगतो जननी त्वियम् ।लोकनाथस्य भार्योयं शङ्करस्य त्रिशूलिनः

mā maivaṃ vada daityendra jagato jananī tviyam / lokanāthasya bhāryoyaṃ śaṅkarasya triśūlinaḥ

हिन्दी अर्थ

ततन्मत्तोऽन्यो न देवोऽस्ति युष्माकं यः परायणम्। एतच्छुत्वा तु वचनमृषयः सर्व एव ते

English

g?gf% fgtfrt fpng ytn

अध्याय ३३

श्लोक 26

मा कुरुष्व सुदुर्बुद्धिं सद्यः कुलविनाशिनीम् ।भवतः परदारोयं मा निमज्ज रसातले

mā kuruṣva sudurbuddhiṃ sadyaḥ kulavināśinīm / bhavataḥ paradāroyaṃ mā nimajja rasātale

हिन्दी अर्थ

परस्परं समागम्य राजानं वाक्यमब्रुवन्। श्रुतिः प्रमाणं धर्मस्य ततो यज्ञः प्रतिष्ठित: चज्ञैर्विना नो प्रीयन्ते देवाः स्वर्गनिवासिनः । अप्रीता न प्रयच्छन्ति वृष्टिं सस्यस्य वृद्धये

English

I. The modern Sarasvatl, between the Yamuna and Sutlej. For description, see Arch. Survey Reports

अध्याय ३३

श्लोक 27

सत्सु कुत्सितमेवं हि असत्स्वपि हि कुत्सितम् ।शत्रवस्ते प्रकुर्वन्तु परदारावगाहनम्

satsu kutsitamevaṃ hi asatsvapi hi kutsitam / śatravaste prakurvantu paradārāvagāhanam

हिन्दी अर्थ

तस्माद् यज्ञैश्च देवैश्च धार्यते सचराचरम्।

English

South and East of it was the Drsadvatl and between them lay the sacred region called Brahmavarta (Manu II.

अध्याय ३३

श्लोक 28

किञ्चित् त्वया न श्रुतं दैत्यनाथ गीतं श्लोकं गाधिना पार्थिवेन ।दृष्ट्वा सैन्यं विप्रधेनुप्रसक्तं तथ्यं पथ्यं सर्वलोके हितं च

kiñcit tvayā na śrutaṃ daityanātha gītaṃ ślokaṃ gādhinā pārthivena / dṛṣṭvā sainyaṃ vipradhenuprasaktaṃ tathyaṃ pathyaṃ sarvaloke hitaṃ ca

हिन्दी अर्थ

ततस्त्वराजके लोके तमसा संवृते तदा ततस्ते ऋषयः सर्वे ममन्थुस्तस्य वै करम्

English

The evildoers and whosoever reside there keen of emancipation by putting appropriate control over their senses, get rid of the painful chain of sins coming down from several evils committed in numerous preceding lines and can see the almighty in their hearts.

अध्याय ३३

श्लोक 29

वरं प्राणास्त्याज्या न च पिशुनवादेष्वभिरतिः वरं मौनं कार्यं न च वचनमुक्तं यदनृतम् ।वरं क्लीबैर्भाव्यं न च परकगलत्राभिगमनं वरं भिक्षार्थित्वं न च परधनास्वादमसकृत्

varaṃ prāṇāstyājyā na ca piśunavādeṣvabhiratiḥ varaṃ maunaṃ kāryaṃ na ca vacanamuktaṃ yadanṛtam / varaṃ klībairbhāvyaṃ na ca parakagalatrābhigamanaṃ varaṃ bhikṣārthitvaṃ na ca paradhanāsvādamasakṛt

हिन्दी अर्थ

स्थाणुतीर्थके सन्दर्भमें राजा वेनका चरित्र, पृथु-जन्म और उनका अभिषेक

English

TfggRT gg fg?g mydPd g* gggu ^ ii

अध्याय ३३

श्लोक 30

स प्रह्लादवचः श्रुत्वा क्रोदान्धो मदनार्दितः ।इयं सा शत्रुजननीत्येवमुक्त्वा प्रदुद्रुवे

sa prahlādavacaḥ śrutvā krodāndho madanārditaḥ / iyaṃ sā śatrujananītyevamuktvā pradudruve

हिन्दी अर्थ

उसने वहाँ घोर तपस्या की तथा पृथ्वी एवं आकाशके बीचके स्थानको धर्मसे व्याप्तकर नहीं लौटनेवाले स्थान उस ब्रह्मलोकको प्राप्त कर लिया । (और इधर) वेन सम्पूर्ण भूमण्डलका राजा हो गया। अपने नानाके उस दोषके कारण कालकन्या भयाके उस दुष्टात्मा वेद-निन्दक पुत्रने नगरमें यह घोषणा करा दी कि कभी भी (कोई) दान नदे, यज्ञ न करे एवं हवन न करे--(दान, यज्ञ, हवन करना

English

The persons attain supreme position who continuously live in Kuruksetra, worship and take a bath in the holy water of the reservoir which has been there.

अध्याय ३३

श्लोक 31

ततो ऽन्वधावन् दैतेया यन्त्रमुक्ता इवोपलाः ।तान् रुरोध बलान्नन्दी वज्रोद्यतकरो ऽव्ययः

tato 'nvadhāvan daiteyā yantramuktā ivopalāḥ / tān rurodha balānnandī vajrodyatakaro 'vyayaḥ

हिन्दी अर्थ

इस संसारमें एकमात्र मैं ही आपलोगोंका वन्दनीय और पूजनीय हूँ। आपलोग मुझसे रक्षित रहकर आनन्दपूर्वक निवास करें। मुझसे भिन्न कोई दूसरा देवता नहीं है, जो आपलोगोंका उत्तम आश्रय हो सके। वेनके इस

English

^cTRT Md*f ^ f^nSRhl ^ II

अध्याय ३३

श्लोक 32

मयतारपुरोगास्ते वारिता द्रावितास्तथा ।कुलिशोनाहतास्तूर्णं जग्मुर्भीता दिशो दश

mayatārapurogāste vāritā drāvitāstathā / kuliśonāhatāstūrṇaṃ jagmurbhītā diśo daśa

हिन्दी अर्थ

वचनको सुननेके पश्चात् सभी ऋषियोंने आपसमें मिलकर (निश्चय किया और) राजासे यह वचन कहा--राजन्! धर्मके विषयमें वेद (-शास्त्र) ही प्रमाण हैं। उन्हींसे यज्ञ विहित हैं, प्रतिष्ठित हैं-विष्णुरूपमें मान्य हैं। (उन) यज्ञोंके किये बिना स्वर्गमें रहनेवाले देवता सन्तुष्ट नहीं होते और बिना सन्तुष्ट हुए वे अन्नकी वृद्धिके लिये जलकी वृष्टि नहीं करते। अतः विष्णुमय यज्ञों और देवताओंसे ही चर-अचर समस्त संसारका धारण

English

Decline of the stars, constellations and galaxy is sure in the course of time but the persons dying in Kuruksetra never suffer from falling down.

अध्याय ३३

श्लोक 33

तानर्दितान् रणे दृष्ट्वा नन्दिनान्धकदानवः ।परिघेण समाहत्य पातयामास नन्दिनम्

tānarditān raṇe dṛṣṭvā nandināndhakadānavaḥ / parigheṇa samāhatya pātayāmāsa nandinam

हिन्दी अर्थ

और पोषण होता है। यह सुनकर वेन क्रोधसे आँखें 'लालकर बार-बार कहने लगा--॥ ११--१५॥

English

gg gsr^gr ifrr w: fg^grggr.-i

अध्याय ३३

श्लोक 34

शैलादिं पतितं दृष्ट्वा धावमानं तथान्धकम् ।शतरूपाभवद् गौरी भयात् तस्य दुरात्मनः

śailādiṃ patitaṃ dṛṣṭvā dhāvamānaṃ tathāndhakam / śatarūpābhavad gaurī bhayāt tasya durātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

क्रोधसे झल्लाकर (तिलमिलाकर) उसने “न यज्ञ करना होगा और न दान देना होगा'--ऐसा कहा। उसके बाद ऋषियोंने भी क्रुद्ध होकर मन्त्रद्वारा वज़मय कुशोंसे उसे मार डाला। उसके (मर जानेके) बाद (राजासे रहित) संसारमें अराजकता छा गयी, जिससे सर्वत्र अशान्ति फैल गयी। चोरों-डाकुओंने लोकजनोंको पीड़ित कर डाला। दस्युदलोंसे त्रस्त जनवर्ग उन ऋषियोंकी शरणमें गया, जिस ऋषिवर्गने उस वेनको मार डाला था। उसके

English

gggfargt g$T: wran^nn:iiwi

अध्याय ३३

श्लोक 35

ततः स देवीगणमध्यसंस्थितः परिभ्रमन्न भाति महासुरेन्द्रः ।यथा वने मत्तकरी परिभ्रमन् करेणुमध्ये मदलोलदृष्टिः

tataḥ sa devīgaṇamadhyasaṃsthitaḥ paribhramanna bhāti mahāsurendraḥ / yathā vane mattakarī paribhraman kareṇumadhye madaloladṛṣṭiḥ

हिन्दी अर्थ

बाद उन सभी ऋषियोंने उसके बायें हाथको मथित किया। उससे एक पुरुष निकला जो छोटा बौना दीख रहा था। सभी ऋषियोंने उससे कहा--“निषीदतु भवान्' अर्थात् आप बैठें॥ १६--१९॥

English

Brahma etc. gods, hermits, siddhas, soothsayers, Gandharvas, nymphs and demi¬ gods reside there for the sake of attaining to supreme position.

अध्याय ३३

श्लोक 36

न पिरज्ञातवांस्तत्र का तु सा गिरिकन्यका ।नात्राश्चर्यं न पश्यन्ति चत्वारो ऽमी सदैव हि

na pirajñātavāṃstatra kā tu sā girikanyakā / nātrāścaryaṃ na paśyanti catvāro 'mī sadaiva hi

हिन्दी अर्थ

ततस्ते ऋषयः सर्वे ममन्थुर्दक्षिणं करम् मध्यमाने करे तस्मिन् उत्पन्नः पुरुषोऽपरः। बृहत्सालप्रतीकाशो दिव्यलक्षणलक्षितः

English

g^T f g^gT ffK: grog gguj grsr^ i gggr fgfgjg gng gig wg.-n R6 ii

अध्याय ३३

श्लोक 37

न पश्यतीह जात्यन्धो रागान्धो ऽपि न पश्यति ।न पश्यति मदोन्मत्तो लोभाक्तान्तो न पश्यति ।सो ऽपश्यमानो गिरिजां पश्यन्नपि तदान्धकः

na paśyatīha jātyandho rāgāndho 'pi na paśyati / na paśyati madonmatto lobhāktānto na paśyati / so 'paśyamāno girijāṃ paśyannapi tadāndhakaḥ

हिन्दी अर्थ

धनुर्बाणाङ्कितकरश्चक्रध्वजसमन्वितः तमुत्पन्नं तदा दृष्टा सर्वे देवाः सवासवाः

English

A man undoubtedly enjoys desired fruit when he visits there (Kuruksetra) and takes a bath in the great reservoir of Sthanu as it is

अध्याय ३३

श्लोक 38

प्रहारं नाददत् तासां युवत्य इति चिन्तयन् ।ततो देव्या स दुष्टात्मा शतवर्या निराकृतः

prahāraṃ nādadat tāsāṃ yuvatya iti cintayan / tato devyā sa duṣṭātmā śatavaryā nirākṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

अभ्यषिञ्चन् पृथिव्यां तं राजानं भूमिपालकम्। ततः स रञ्जयामास धर्मेण पृथिवीं तदा पिता मम अधर्मिष्ठो यज्ञव्युच्छित्तिकारकः

English

ftgg g g?r: f«gr ggT g?:

अध्याय ३३

श्लोक 39

कुट्टितः प्रवरैः शस्त्रैर्निपपात महीतले ।वीक्ष्यान्धकं निपतितं शतरूपा विभावरी

kuṭṭitaḥ pravaraiḥ śastrairnipapāta mahītale / vīkṣyāndhakaṃ nipatitaṃ śatarūpā vibhāvarī

हिन्दी अर्थ

कथं तस्य क्रिया कार्या परलोकसुखावहा। इत्येवं चिन्तयानस्य नारदोऽभ्याजगाम ह

English

g ggigTsr ^ngfggr gg; jg:in><>ii wr&mr gr: ggpgr g$r <jgT gong gi w fg g pgr grgj^<yi g o 11 gg ggi^ra^ ggrfg gfw gT: 1 gfgsnfg g gtetffg arfgsr jns it ggru ? ^11

अध्याय ३३

श्लोक 40

तस्मात् स्थानादपाक्रम्य गतान्तर्धानमम्बिका ।पतितं चान्धकं दृष्ट्वा दैत्यदानवयूथपाः

tasmāt sthānādapākramya gatāntardhānamambikā / patitaṃ cāndhakaṃ dṛṣṭvā daityadānavayūthapāḥ

हिन्दी अर्थ

भगवन् सर्वलोकस्य जानासि त्वं शुभाशुभम् पिता मम दुराचारो देवब्राह्मणनिन्दकः। स्वकर्मरहितो विप्र परलोकमवाप्तवान्

English

One should first devise a regulated routine, walk around the reservoir (sarovara), visit Rantuka, pray to be absolved of his evils again and again, take a bath in Sarasvatl, see the

अध्याय ३३

श्लोक 41

कुर्वान्तः सुमहाशब्दं प्राद्रवन्त रणार्थिनः ।तेषामापततां शब्दं श्रुत्वा तस्थौ गणेश्वरः

kurvāntaḥ sumahāśabdaṃ prādravanta raṇārthinaḥ / teṣāmāpatatāṃ śabdaṃ śrutvā tasthau gaṇeśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

ततोऽब्रवीन्नारदस्तं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा। म्लेच्छमध्ये समुत्पन्नं क्षयकुष्ठसमन्वितम्

English

"O the king of demi-gods! I will walk around the forest, rivers and holy places here. So, please, remove all hurdles I may find in those places."

अध्याय ३३

श्लोक 42

आदाय वज्रं बलवान् मघवानिव गणेश्वरः

ādāya vajraṃ balavān maghavāniva gaṇeśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

तच्छुत्वा 'बचनं तस्य नारदस्य महात्मनः। चिन्तयामास दुःखार्तः कथं कार्यं मया भवेत् उस बायें हाथके मथनेसे निकले हुए बौने पुरुषसे ऋषियोंद्वारा “निषीदतु भवान्' कहनेके कारण “निषीदतु' के आधारपर निषादोंकी उत्पत्ति हुई जो वेनकी पापमूर्ति थे। इसके बाद उस बौने पुरुषको राज्यकार्यसंचालनमें

English

demi-god, salute him and submit a prayer when flowers, fragrance and naivedya is duly offered as- "O the king of demi-gods! I will walk around the forest, rivers and holy places here. So, please, remove all hurdles I may find in those places."

अध्याय ३३

श्लोक 43

सम्भ्येत्याम्बिकां दृष्ट्वा ववन्दे चरणौ शुभौ ।देवी च ता निजा मूर्तिः प्राह गच्छध्वमिच्छया

sambhyetyāmbikāṃ dṛṣṭvā vavande caraṇau śubhau / devī ca tā nijā mūrtiḥ prāha gacchadhvamicchayā

हिन्दी अर्थ

अनृपयुक्त समझकर उन सभी ऋषियोंने (पुनः मरे हुए) वेनके दायें हाथको मथा। उस हाथके मथे जानेपर बड़े शालवृक्षकी भाँति और दिव्य लक्षणोंसे युक्त एक दूसरा पुरुष निकला। उसके हाथमें धनुष, बाण, चक्र और

English

demi-god, salute him and submit a prayer when flowers, fragrance and naivedya is duly offered as- "O the king of demi-gods! I will walk around the forest, rivers and holy places here. So, please, remove all hurdles I may find in those places."

अध्याय ३३

श्लोक 44

विहरध्वं महीपृष्ठे पूज्यमाना नरैरिह ।वसतिर्भवतीनां च उद्यानेषु वनेषु च

viharadhvaṃ mahīpṛṣṭhe pūjyamānā narairiha / vasatirbhavatīnāṃ ca udyāneṣu vaneṣu ca

हिन्दी अर्थ

ध्वजाकी रेखाएँ थीं । उस समय उसे उत्पन्न हुआ देखकर इन्द्रके सहित सभी देवताओंने उसको पृथ्वीमें भूलोकका पालन करनेवाले राजाके रूपमें (राजपदपर) अभिषिक्त कर दिया। उसके बाद उसने पृथिवीका धर्मपूर्वक रञ्जन किया-प्रजाको प्रसन्न रखा

English

demi-god, salute him and submit a prayer when flowers, fragrance and naivedya is duly offered as- "O the king of demi-gods! I will walk around the forest, rivers and holy places here. So, please, remove all hurdles I may find in those places."

अध्याय ३३

श्लोक 45

वनस्पतिषु वृक्षेषु गच्छध्वं प्रणिपत्याम्बिकां क्रमात्

vanaspatiṣu vṛkṣeṣu gacchadhvaṃ praṇipatyāmbikāṃ kramāt

हिन्दी अर्थ

उसके पिताने जिस जनताको अपने कुकृत्योंसे अपरागवाली बना दिया था उसी जनताको उसने भलीभाँति पालित किया। सारी पृथ्वीका र्न करनेके कारण ही उसे यथार्थरूपमें 'राजा' शब्दसे सम्बोधित

English

demi-god, salute him and submit a prayer when flowers, fragrance and naivedya is duly offered as- "O the king of demi-gods! I will walk around the forest, rivers and holy places here. So, please, remove all hurdles I may find in those places."

अध्याय ३३

श्लोक 46

दक्षु सवासु जग्मुस्ताः स्तूयमानाश्च किन्नरैः ।अन्धको ऽपि स्मृतिं लब्ध्वा अपश्यन्नद्रिनन्दिनीम् ।स्वबलं निर्जितं दृष्ट्वा ततः पातालमाद्रवात्

dakṣu savāsu jagmustāḥ stūyamānāśca kinnaraiḥ / andhako 'pi smṛtiṃ labdhvā apaśyannadrinandinīm / svabalaṃ nirjitaṃ dṛṣṭvā tataḥ pātālamādravāt

हिन्दी अर्थ

किया जाने लगा। वह पृथ्वीपति राजा उनसे राज्य प्राप्त कर चिन्तन करने लगा कि मेरे पिता अधर्मी, पाप-मति और यज्ञका विशेषतया उच्छेद करनेवाले थे। इसलिये कौन-सी क्रिया की जाय जो उन्हें परलोकमें सुख देनेवाली हो। (उसी समय) इस प्रकार चिन्तन करते हुए उसके पास नारदजी आ गये। उसने उन नारदजीको बैठनेके लिये आसन दिया और साष्टाङ्ग प्रणाम कर पूछा-भगवन्! आप सारे संसारके प्राणियोंके शुभ और

English

demi-god, salute him and submit a prayer when flowers, fragrance and naivedya is duly offered as- "O the king of demi-gods! I will walk around the forest, rivers and holy places here. So, please, remove all hurdles I may find in those places."

अध्याय ३३

श्लोक 47

ततो दुरात्मा स तदान्धको मुने पातालमभ्येत्य दिवा न भुङ्क्ते ।रात्रौ न शेते मदनेषुताडितो गौरीं स्मरन्कामबलाभिपन्नः

tato durātmā sa tadāndhako mune pātālamabhyetya divā na bhuṅkte / rātrau na śete madaneṣutāḍito gaurīṃ smarankāmabalābhipannaḥ

हिन्दी अर्थ

अशुभको जानते हैं; (देखें,) मेरे पिता देवताओं और ब्राह्मणोंकी निन्दा करनेवाले दुराचारी थे। विप्रदेव! वे अपने कर्तव्य कर्मसे रहित थे और अब वे परलोक चले गये हैं (उनकी गतिके लिये मुझे कौन-सी क्रिया

English

demi-god, salute him and submit a prayer when flowers, fragrance and naivedya is duly offered as- "O the king of demi-gods! I will walk around the forest, rivers and holy places here. So, please, remove all hurdles I may find in those places."

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 33
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.