Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
35
अध्याय 35 / 95

Adhyaya 35

76 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ76 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३५

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः ________________________________________________________________________ ब्रह्मोवाच ।परदाराभिगमनं पापीयांसोपसेवनम् ।पारुष्यं सर्वभूतानां प्रथमं नरकं स्मृतम्

iti śrīvāmanapurāṇe catustriṃśo 'dhyāyaḥ ________________________________________________________________________ brahmovāca / paradārābhigamanaṃ pāpīyāṃsopasevanam / pāruṣyaṃ sarvabhūtānāṃ prathamaṃ narakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

सवर्णश्चाप्यवर्णश्च कर्त्ता हर्त्ता त्वमेव हि तिन्दुको गिरिजो वृक्षो मुद्रं चाखिलजीवनम्। प्राणाः सत्त्वं रजश्चैव तमश्च प्रतिपत्पतिः

English

Account of various tlrthas and forests

अध्याय ३५

श्लोक 2

फलस्तेयं महापापं फलहीनं तथाटनम् ।छेदनं वृक्षजातीनां द्वितीयं नरकं स्मृतम्

phalasteyaṃ mahāpāpaṃ phalahīnaṃ tathāṭanam / chedanaṃ vṛkṣajātīnāṃ dvitīyaṃ narakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

आप इस चराचरकी सृष्टि करनेवाले, पालन करनेवाले एवं संहार करनेवाले हैं। विद्वज्जन आपको ब्रह्म एवं ज्ञानियोंकी (कैवल्य) गति कहते हैं। आप मनकी परमज्योति हैं और ज्योतियोंके (धारण करनेवाले)

English

tr? fsr^trr wt^tt ^ii

अध्याय ३५

श्लोक 3

वर्ज्यादानं तथा दुष्टमवध्यवधबन्धनम् ।विवादमर्थहेतूत्थं तृतीयं नरकं स्मृतम्

varjyādānaṃ tathā duṣṭamavadhyavadhabandhanam / vivādamarthahetūtthaṃ tṛtīyaṃ narakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

वायु हैं। ब्रह्ममादीजन आपको हंसवृक्षपर रहनेवाला भ्रमर कहते हैं। वे आपको यजुर्मय, ऋड्मय एवं साममय कहते हैं। वेद और उपनिषदोंके समूह स्तुतियोंद्वारा आपका ही नित्य पाठ करते हैं। आप ही मेघसमूह, विद्युत् तथा मेघगर्जन भी हैं ॥ १०७ --११०॥

English

sragrttia ^twr ^r: w fi %fymr :i grcfateii ^corg ^fiftarfd spn^ii fTdTWffidr^d rl^ST ^ fidN*l:l dcT^ftrR: tifol tWjgf2#H*<l:ll 3II

अध्याय ३५

श्लोक 4

भयदं सर्वसत्त्वानां भवभूति विनाशनम् ।भ्रंशनं निजधर्माणां चतुर्थं नरकं स्मृतम्

bhayadaṃ sarvasattvānāṃ bhavabhūti vināśanam / bhraṃśanaṃ nijadharmāṇāṃ caturthaṃ narakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

निमेष, काष्ठा तथा कला हैं। आप वृक्षोमें अर्जुन वृक्ष, पर्वतोंमें हिमालय, पशुओंमें व्याघ्र, पक्षियोंमें गरुड़ और साँपोंमें शेषनाग हैं। आप समुद्रोमें क्षीरसागर, यन्त्रोंमें धनुष, आयुधोंमें वज्र और ब्रतोंमें सत्य हैं । आप ही द्वेष,

English

Lomaharsana said- The Dvija should then visit Ramahrda. Brahmin Rama (Parasurama), chivalrous son of Jamadagni had made five reservoirs here when he killed forcibly the Ksatriyas. O king to people! We heard that he had filled these five reservoirs with the blood

अध्याय ३५

श्लोक 5

मारणं मित्रकौटिल्यं लिथ्याभिशपनं च यत् ।मिष्टौकाशनमित्युक्तं पञ्चमं तु नृपाचनम्

māraṇaṃ mitrakauṭilyaṃ lithyābhiśapanaṃ ca yat / miṣṭaukāśanamityuktaṃ pañcamaṃ tu nṛpācanam

हिन्दी अर्थ

काम, क्रोध, जय और पराजय हैं आप बाण धारण करनेवाले, गदा धारण करनेवाले, खट्वाङ्ग धारण करनेवाले एवं धनुर्धारी हैं। आप विदारण करनेवाले, प्रहार करनेवाले, अवबोधन (सतर्क) करनेवाले, प्राप्त करानेबाले और सनातन हैं। आप दस

English

Ksatriyas and thus satiated his Pitara and grandfathers. O great Dvijas! the so pleased Pitras then said to Parasurama

अध्याय ३५

श्लोक 6

यन्त्रः फलादिहरणं यमनं योगनाशनम् ।यानयुग्यस्य हरणं षष्ठमुक्तं नृपाचनम्

yantraḥ phalādiharaṇaṃ yamanaṃ yoganāśanam / yānayugyasya haraṇaṃ ṣaṣṭhamuktaṃ nṛpācanam

हिन्दी अर्थ

लक्षणोंसे संयुक्त धर्म, अर्थ एवं काम तथा समस्त समुद्र, नदियाँ, गङ्गा, पर्वत एवं सरोवर हैं। समस्त

English

TPT TPT t|?raT5t Rfe: wfel

अध्याय ३५

श्लोक 7

राजभागहरं मूढं राजजायानिषेवणम् ।राज्ये त्वहितकारित्वं सप्तमं निरयं स्मृतम्

rājabhāgaharaṃ mūḍhaṃ rājajāyāniṣevaṇam / rājye tvahitakāritvaṃ saptamaṃ nirayaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

पाँच कर्मो; रूप, रस, गन्ध आदि चौबीस गुणोंके आरम्भक भी आप ही हैं। आप ही समयपर फूल एवं फल देनेवाले हैं। आप वेदोंके आदि और अन्त हैं, गायत्री तथा प्रणव भी आप ही हैं। आप ही लोहित, मेचक, सवर्ण, अवर्ण, कर्ता एवं हर्ता हैं॥ ११५--११९॥

English

3PHJT feS^UI % feTtimi

अध्याय ३५

श्लोक 8

लुब्धत्वं लोलुपत्वं च लब्धधर्मार्थनाशनम् ।लालासंकीर्णमेवोक्तमष्टमं नरकं स्मृतम्

lubdhatvaṃ lolupatvaṃ ca labdhadharmārthanāśanam / lālāsaṃkīrṇamevoktamaṣṭamaṃ narakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

आप इन्द्र, यम, वरुण, कुबेर, पवन, उपप्लव, चित्रभानु, स्वर्भानु एवं भानु हैं। आप शिक्षा, होत्र, त्रिसौपर्ण, यजुर्वेदका शतरुद्रिय, पवित्रोंमें पवित्र एवं मङ्गलोंमें मङ्गल हैं। आप तिन्दुक, शिलाजतु, वृक्ष, मुद,

English

O Bhargava Rama! 0 sovereign! We are pleased with your devotion to Pitrs and your valour as well.

अध्याय ३५

श्लोक 9

विप्रोष्यं ब्रह्महरणं ब्राह्मणानां विनिन्दनम् ।विरोधं बन्धुभिश्चोक्तं नवमं नरपाचनम्

viproṣyaṃ brahmaharaṇaṃ brāhmaṇānāṃ vinindanam / virodhaṃ bandhubhiścoktaṃ navamaṃ narapācanam

हिन्दी अर्थ

सबके जीवन, प्राण, सत्त्व, रज, तम तथा प्रतिपत्पति हैं। शुचिरोमा हरिशमश्रुरूर्ध्वकेशश्चलाचलः

English

fepft m: jnranr 3T:imii ■R fill'd ffelT^I

अध्याय ३५

श्लोक 10

शिष्टाचारविनाशं च शिष्टद्वेषं शिशोर्वधम् ।शास्त्रस्तेयं धर्मनाशं दशमं परिकीर्तितम्

śiṣṭācāravināśaṃ ca śiṣṭadveṣaṃ śiśorvadham / śāstrasteyaṃ dharmanāśaṃ daśamaṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

गीतवादित्रनृत्यज्ञो गीतवादित्रकप्रियः। मत्स्यो जालो जलौकाश्च कालः केलिकला कलि:

English

^rTt ^ % 3ttcTT ^TJingRTT Rfel $ ||

अध्याय ३५

श्लोक 11

षडङ्गनिधनं घोरं षाङ्गुण्यप्रतिषेधनम् ।एकादशममेवोक्तं नरकं सद्भिरुत्तमम्

ṣaḍaṅganidhanaṃ ghoraṃ ṣāṅguṇyapratiṣedhanam / ekādaśamamevoktaṃ narakaṃ sadbhiruttamam

हिन्दी अर्थ

अकालकश्च विकालश्च दुष्कालः काल एव च। मृत्युश्च मृत्युकर्ता च यक्षो यक्षभयंकरः संवर्त्कोऽन्तकश्चैव संवर्त्तकबलाहकः। घण्टा घण्टी महाघण्टी चिरी माली च मातलि:

English

O great illustrious! Ask us whatever you want? Parasurama the most chivalrous said with folded hands- "I would like to regain my power of austerity if you really are pleased with me and desirous of giving what I desire. May the splendour with you absolve me from the offence I committed by the massacre of the Ksatriyas in my vagary of anger. May these reservoirs be famous as holy place in the

अध्याय ३५

श्लोक 12

सत्सु नित्यं सदा वैरमनाचारमसत्क्रिया ।संस्कारपरिहीनत्वमिदं द्वादशमं स्मृतम्

satsu nityaṃ sadā vairamanācāramasatkriyā / saṃskāraparihīnatvamidaṃ dvādaśamaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मकालयमाग्नीनां दण्डी मुण्डी त्रिमुण्डधृक्। चतुर्युगश्चतुर्वेदश्चातुहोत्रप्रवर्त्तकः

English

TTcPJrfiT: TjfT ctlcPr TTRTW faTCWI

अध्याय ३५

श्लोक 13

हानिर्धर्मार्थकामनामपवर्गस्य हारणम् ।संभेदः संविदामेतत् त्रयोदशममुच्यते

hānirdharmārthakāmanāmapavargasya hāraṇam / saṃbhedaḥ saṃvidāmetat trayodaśamamucyate

हिन्दी अर्थ

चातुराश्रम्यनेता च चातुर्वर्ण्यकरस्तथा। नित्यमक्षप्रियो धूर्त्तो गणाध्यक्षो गणाधिपः रक्तमाल्याम्बरधरो गिरिको गिरिकप्रियः। शिल्पं च शिल्पिनां श्रेष्ठ: सर्वशिल्पप्रवर्त्तकः

English

The ancestors cheered on listening to this desire and said

अध्याय ३५

श्लोक 14

कृपणं धर्महीनं च यद् वर्ज्यं यच्च वह्निदम् ।चतुद्र्दशममोवोक्तं नरकं तद् विगर्हितम्

kṛpaṇaṃ dharmahīnaṃ ca yad varjyaṃ yacca vahnidam / catudrdaśamamovoktaṃ narakaṃ tad vigarhitam

हिन्दी अर्थ

स्वाहा स्वधा वषट्कारो नमस्कारो नमो नम:

English

rPlfe d«£di fMqH«K«u fe^<w:l

अध्याय ३५

श्लोक 15

अज्ञानं चाप्यमुयत्वमशौचमशुभावहम् ।स्मृतं तत् पञ्चदशममस्त्यवचनानि च

ajñānaṃ cāpyamuyatvamaśaucamaśubhāvaham / smṛtaṃ tat pañcadaśamamastyavacanāni ca

हिन्दी अर्थ

गूढव्रतो गुह्यातपास्तारकास्तारकामयः। धाता विधाता संधाता पृथिव्या धरणोऽपरः ब्रह्मा तपश्च सत्यं च व्रतचर्यमथार्जवम्। भूतात्मा भूतकृद् भूतिर्भूतभव्यभवोद्धवः

English

3RT §tdMrUl(c;d t^TTII ^o||

अध्याय ३५

श्लोक 16

आलस्यं वै षोडशममाक्रोशं च विशेषतः ।सर्वस्य चाततायित्वलमावासेष्वग्निदीपनम्

ālasyaṃ vai ṣoḍaśamamākrośaṃ ca viśeṣataḥ / sarvasya cātatāyitvalamāvāseṣvagnidīpanam

हिन्दी अर्थ

दीक्षितोऽदीक्षितः कान्तो दुर्दान्तो दान्तसम्भवः

English

rHUST Vlfddl'k) Wdtffa: I

अध्याय ३५

श्लोक 17

इच्छा च परदारेषु नरकाय निगद्यते ।ईर्षर्याभावश्च सत्येषु उद्धृत्तं तु विगर्हितम्

icchā ca paradāreṣu narakāya nigadyate / īrṣaryābhāvaśca satyeṣu uddhṛttaṃ tu vigarhitam

हिन्दी अर्थ

बिन्दुः कामो ह्यणुः स्थूलः कर्णिकारस्तरजप्रियः स्थाणुतीर्थके सन्दर्भमें राजा वेनका चरित्र, पृथु-जन्म और उनका अभिषेक

English

tra frfcfer ufubyPt n hm

अध्याय ३५

श्लोक 18

एतैस्तु पापैः पुरुषः पुन्नमाद्यैर्न संशयः ।संयुक्तः प्रीणयेद् देवं संतत्या जगतः पतिम्

etaistu pāpaiḥ puruṣaḥ punnamādyairna saṃśayaḥ / saṃyuktaḥ prīṇayed devaṃ saṃtatyā jagataḥ patim

हिन्दी अर्थ

निमेष, छींक एवं जँँभाई हैं

English

O son! May your penance increase manifold by virtue of your devotion to Pitrs. As the K§atriyas were killed due to their evil acts, you are now free from the trap of that evil. These reservoirs made by you shall undoubtedly become holy places during the days to come.

अध्याय ३५

श्लोक 19

प्रीतः सृष्ट्या तु शुभया स पापाद्येन मुच्यते ।पुंनामनरकं घोरं विनाशयति सर्वतः

prītaḥ sṛṣṭyā tu śubhayā sa pāpādyena mucyate / puṃnāmanarakaṃ ghoraṃ vināśayati sarvataḥ

हिन्दी अर्थ

आप लोहितके अन्तःस्थित, दृष्टि, बड़े मुँहवाले, भारी पेटवाले, पवित्र रोमावलीवाले, हरिश्मश्रु, ऊर्ध्वकेश एवं चल तथा अचल हैं। आप गाने, बजाने, नृत्यकलाके विद्वान् हैं तथा गाना-बजाना करनेवालोंके भी आप प्रिय हैं। आप मत्स्य, जाल, जलौका, काल तथा केलिकला एवं कलह हैं। आप अकाल, विकाल, दुष्काल और कालस्वरूप हैं। आप मृत्यु, मृत्युकर्ता, यक्ष तथा यक्षको भी भय देनेवाले हैं। आप संवर्तक, अन्तक एवं संवर्तक

English

<IWpi ftrRT Wrferfet ^Ttfll ^ II

अध्याय ३५

श्लोक 20

एतस्मात् कारणात् साध्य सुतः पुत्रेति गद्यते ।अतः परं प्रवक्ष्यामि शेषपापस्य लक्षणम्

etasmāt kāraṇāt sādhya sutaḥ putreti gadyate / ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śeṣapāpasya lakṣaṇam

हिन्दी अर्थ

नामक बादल हैं। आप घण्टा, घण्टी, महाघण्टी, चिरी, माली और मातलि भी हैं

English

tpj tKif^yr Tm^rfwwii arrtpsr *jpfe Mldiw^w^diwciii 'tiq$<l: JtRfT W^E?rq^TrtR:ll ^11

अध्याय ३५

श्लोक 21

ऋमं देवर्षिभूतानां मनुष्याणां विशेषतः ।पितृणां च द्विजश्रेष्ठ सर्वर्वणेषु चैकता

ṛmaṃ devarṣibhūtānāṃ manuṣyāṇāṃ viśeṣataḥ / pitṛṇāṃ ca dvijaśreṣṭha sarvarvaṇeṣu caikatā

हिन्दी अर्थ

आप ब्रह्मा, काल, यम और अग्निको दण्ड देनेवाले, मुण्डी एवं त्रिमुण्डधारी हैं। आप चतुर्युग, चतुर्वेद एवं चातुर्होत्रके प्रवर्तक हैं। आप चारों आश्रमोंके नेता तथा चारों वर्णोकी सृष्टि करनेवाले हैं। आप नित्यद्यूतप्रिय, ( धर्म्य) धूर्तईके भी प्रयोक्ता, गणाध्यक्ष और गणोंके स्वामी हैं। आप लाल माला और लाल वस्त्र धारण करनेवाले हैं तथा गिरिक, गिरिकप्रिय, शिल्प, शिल्पिश्रेष्ठ तथा हर प्रकारके शिल्पोंके प्रवर्तक हैं। आप

English

The people who do tarpana of their Pitrs after a bath in these reservoirs, shall achieve their ambitions and everlasting residence in heaven after death by the grace of Pitrs. O Brahmins! The Pitrs of Parasurama then wished to return and cheerfully vanished there. Thus, these reservoirs had become holy

अध्याय ३५

श्लोक 22

ओङ्कारादपि निर्वृत्तिः पापकार्यकृतश्च यः ।मत्स्यादश्च महापापमगम्यागमनं तथा

oṅkārādapi nirvṛttiḥ pāpakāryakṛtaśca yaḥ / matsyādaśca mahāpāpamagamyāgamanaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

भगनेत्राङ्कुश, चण्ड एवं पूषाके दाँतोंके विनाशक हैं। आप स्वाहा, स्वधा, वषट्कार और नमस्कार हैं। आपको बारम्बार नमस्कार है

English

RTatT TPRZt dgfrllfl ^fejPT:l

अध्याय ३५

श्लोक 23

घृतादिविक्रयं घोरं चण्डालादिपरिग्रहः ।स्वदोषाच्छादनं पापं परदोषप्रकाशनम्

ghṛtādivikrayaṃ ghoraṃ caṇḍālādiparigrahaḥ / svadoṣācchādanaṃ pāpaṃ paradoṣaprakāśanam

हिन्दी अर्थ

तारकामय हैं। आप धाता, विधाता, संधाता और पृथ्वीके श्रेष्ठ धारण और पोषण करनेवाले हैं। आप ब्रह्मा, तप, सत्य, व्रत-चर्या और सरल एवं शुद्ध हैं। आप (पञ्च) भूतस्वरूप ऐश्वर्य और प्राणियोंके उत्पत्ति- स्थान हैं। आप भूः, भुवः, स्वः, ऋतः, भ्रुव, कोमल तथा महेश्वर हैं। आप दीक्षित, अदीक्षित, कान्त, दुर्दान्त (उग्र) और दान्तसे उत्पन्न हैं। आप चन्द्रावर्त, युगावर्त, संवर्तक और प्रवर्तक हैं। आप बिन्दु, काम, अणु, स्थूल

English

The man by virtue of his reverence, purity in resolution observes celibacy and takes a bath in the reservoirs made by Parasurama and then worships him. It renders him with considerable quantum of gold.

अध्याय ३५

श्लोक 24

मत्सरित्वं वाग्दुष्टत्वं निष्टुरत्वं तथा परम् ।टाकित्वं तालवादित्वं नाम्ना वाचाप्यधर्मजम्

matsaritvaṃ vāgduṣṭatvaṃ niṣṭuratvaṃ tathā param / ṭākitvaṃ tālavāditvaṃ nāmnā vācāpyadharmajam

हिन्दी अर्थ

तथा कनेरकी मालाके प्रेमी हैं

English

mw diaS^cJl Rtfet: i wdyif+Md fen: -ri^t^ dviMvi^ii

अध्याय ३५

श्लोक 25

दारुणत्वमधार्मिक्यं नरकावहमुच्यते ।एतैश्च पापैः संयुक्तः प्रीणयेद् यदि शङ्करम्

dāruṇatvamadhārmikyaṃ narakāvahamucyate / etaiśca pāpaiḥ saṃyuktaḥ prīṇayed yadi śaṅkaram

हिन्दी अर्थ

आप नन्दीमुख, भीममुख, सुमुख तथा दुर्मुख हैं। आप हिरण्यगर्भ, शकुनि, महासर्पपति तथा विराट्, हैं। अधर्महा महादेवो दण्डधारो गणोत्कट:। गोनर्दो गोप्रतारश्च॒ गोवृषेश्वरवाहनः

English

O Brahmins! A bath in Vansamula tlrtha renders a man with axiom in his race when he visits there and regulates his senses properly.

अध्याय ३५

श्लोक 26

ज्ञानाधिरमशेषेण शेषपापं जयेत् ततः ।शारीरं वाचिकं यत् तु मानसं कायिकं तथा

jñānādhiramaśeṣeṇa śeṣapāpaṃ jayet tataḥ / śārīraṃ vācikaṃ yat tu mānasaṃ kāyikaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

त्रैलोक्यगोप्ता गोविन्दो गोमार्गो मार्ग एव च।

English

Vtil^E&MIHlfd R l d^dfRd WT:II ^911

अध्याय ३५

श्लोक 27

पितृमातृकृतं यच्च कृतं यच्चाश्रितैर्नरैः ।भ्रातृभिर्बान्धवैश्चापि तस्मिन् जन्मनि धर्मज

pitṛmātṛkṛtaṃ yacca kṛtaṃ yaccāśritairnaraiḥ / bhrātṛbhirbāndhavaiścāpi tasmin janmani dharmaja

हिन्दी अर्थ

दुर्द्धर्षो दुष्प्रकाशश्च दुर्दर्शो दुर्जयो जयः शशाङ्कानलशीतोष्णः क्षुत्तृष्णा च निरामयः। आधयो व्याधयश्चैव व्याधिहा व्याधिनाशनः

English

A man's body enjoys purity when he takes a bath in the renowned holy place Kayasodhana. It is famous all through the three worlds.

अध्याय ३५

श्लोक 28

तत्सर्वं विलयं याति स धर्मः सुतशिष्ययोः ।विपरीते भवेत् साध्य विपरीतः पदक्रमः

tatsarvaṃ vilayaṃ yāti sa dharmaḥ sutaśiṣyayoḥ / viparīte bhavet sādhya viparītaḥ padakramaḥ

हिन्दी अर्थ

समूहश्च समूहस्य हन्ता देवः सनातनः। शिखण्डी पुण्डरीकाक्षः पुण्डरीकवनालयः

English

tt Rfn ^iwsrraRfrr jpr: i dld^Emfd fa<4Kd'WfiHldU||:i

अध्याय ३५

श्लोक 29

तस्मात् पुत्रश्च शिष्यश्च विधातव्यौ विपश्चिता ।एतदर्थमभिध्याय शिष्याच्छ्रेष्ठतरः सुतः ।सेषात् तारयते शिष्यः सर्वतो ऽपि हि पुत्रकः

tasmāt putraśca śiṣyaśca vidhātavyau vipaścitā / etadarthamabhidhyāya śiṣyācchreṣṭhataraḥ sutaḥ / seṣāt tārayate śiṣyaḥ sarvato 'pi hi putrakaḥ

हिन्दी अर्थ

त्र्यम्बको दण्डधारश्च उग्रदंष्टः कुलान्तकः। अमृताशी जगन्नाथो देवदेव गणेश्वरः

English

The man with so purifigd a body then goes to a place from where he never returns. The Siddha Purusa visits frequently the holy places unless they reach at

अध्याय ३५

श्लोक 30

पुलस्त्य उवाच ।पितामहवचः श्रुत्वा साध्यः प्राह तपोधनः ।त्रिः सत्यं तव पुत्रो ऽहं देव योगं वदस्व मे

pulastya uvāca / pitāmahavacaḥ śrutvā sādhyaḥ prāha tapodhanaḥ / triḥ satyaṃ tava putro 'haṃ deva yogaṃ vadasva me

हिन्दी अर्थ

मधुश्च्युतानां मधुपो ब्रह्मवाक् त्वं घृतच्युत। सर्वलोकस्य भोक्ता त्वं सर्वलोकपितामहः

English

Vj qwaichft Tp.-nnil

अध्याय ३५

श्लोक 31

तमुवाच महायोगी त्वन्मातापिररौ यदि ।दास्येते च ततः सूनुर्दायादो मे ऽसि पुत्रक

tamuvāca mahāyogī tvanmātāpirarau yadi / dāsyete ca tataḥ sūnurdāyādo me 'si putraka

हिन्दी अर्थ

बालो युवा स्थविरो देवदंष्टा त्वन्नो गिरिर्विश्वकृद् विश्वहर्ता

English

The man having doubts in mind and heart too approaches such supreme position from where he returns never by cleaning his body in that holy place.

अध्याय ३५

श्लोक 32

सनत्कुमारः प्रोवाच दायादपरिकल्पना ।येयं हि भवता प्रोक्ता तां मे व्याख्यातुमर्हसि

sanatkumāraḥ provāca dāyādaparikalpanā / yeyaṃ hi bhavatā proktā tāṃ me vyākhyātumarhasi

हिन्दी अर्थ

स्त्वां पूजयन्ति प्रणताः सहैव।

English

rTcTt TI^IT faiUTViM

अध्याय ३५

श्लोक 33

तदुक्तं साध्यमुख्येन वाक्यं श्रुत्वा पितामहः ।प्राह प्रहस्य भगवान् क्श्रुणु वत्सेति नारद

taduktaṃ sādhyamukhyena vākyaṃ śrutvā pitāmahaḥ / prāha prahasya bhagavān kśruṇu vatseti nārada

हिन्दी अर्थ

अहोरात्रे निमिषोन्मेषकर्त्ता न ब्रह्मा न च गोविन्दः पौराणा ऋषयो न ते। माहात्म्यं वेदितुं शक्ता याथातथ्येन शंकर

English

rTmJT ^ fgwjqr Wfgwjqill ? o II

अध्याय ३५

श्लोक 34

ब्रह्मोवाच ।औरसः क्षेत्रजश्चैव दत्तः कृत्रिम एव च ।गुढोत्पन्नो ऽपविद्धश्च दायादा बान्धवास्तु षट्

brahmovāca / aurasaḥ kṣetrajaścaiva dattaḥ kṛtrima eva ca / guḍhotpanno 'paviddhaśca dāyādā bāndhavāstu ṣaṭ

हिन्दी अर्थ

आप अधर्मका नाश करनेवाले महादेव, दण्डधार, गणोत्कट, गोनर्द, गोप्रतार तथा गोवृषेश्वर-वाहन हैं। आप त्रैलोक्यरक्षक, गोविन्द, गोमार्ग तथा मार्ग हैं। आप स्थिर, श्रेष्ठ, स्थाणु, विक्रोश तथा क्रोश हैं । आप दुर्वारण,

English

HI<*I^U WWIT rMwTTWR:l

अध्याय ३५

श्लोक 35

अमीषु षट्पु पुत्रेषु ऋमपिण्डधनक्रियाः ।गोत्रस्म्यं कुले वृत्तिः प्रतिष्ठ शाश्वती तथा

amīṣu ṣaṭpu putreṣu ṛmapiṇḍadhanakriyāḥ / gotrasmyaṃ kule vṛttiḥ pratiṣṭha śāśvatī tathā

हिन्दी अर्थ

दुर्विषह, दुःसह, दुरतिक्रम, दुर्धर्ष, दुष्प्रकाश, दुर्दर्श, दुर्जय तथा जय हैं निरामय, आधिव्याधि, व्याधिहन्ता एवं व्याधियोंको नष्ट करनेवाले हैं। आप समूह हैं और समूहके हन्ता तथा सनातन देव हैं। आप शिखण्डी, पुण्डरीकाक्ष तथा पुण्डरीकवनके आश्रय हैं। मरुत्पति! है देवदेव! आप

English

TRrnr rtfw^ H)cbi< ?

अध्याय ३५

श्लोक 36

कानीनश्च सहोढश्च क्रीतः पौनर्भवस्तथा ।स्वयेदत्तः पारशवः षडदायादबन्धवाः

kānīnaśca sahoḍhaśca krītaḥ paunarbhavastathā / svayedattaḥ pāraśavaḥ ṣaḍadāyādabandhavāḥ

हिन्दी अर्थ

तीन नेत्रवाले, दण्डधारी, भयंकर दाँतवाले, कुलके अन्त करनेवाले, विषको नष्ट करनेवाले, सुरश्रेष्ठ, सोमरस पीनेवाले, अमृताशी, जगतूके स्वामी तथा गणेश्वर हैं। आप मधुसंग्रह करनेवालोंमें मधुप, वाणियोंमें ब्रह्मवाक्,

English

O great Brahmins! One should then visit the holy places Lokoddhara, famous in the three worlds. Lord Visnu had promoted all lokas there. A bath in Lokoddhara enables a man to see everlasting lokas provided that he should keep in memory this holy place every

अध्याय ३५

श्लोक 37

अमीभिरृणपिण्डादिकथा नैवेह विद्यते ।नामधारका एवेह न गोत्रकुलसंमताः

amībhirṛṇapiṇḍādikathā naiveha vidyate / nāmadhārakā eveha na gotrakulasaṃmatāḥ

हिन्दी अर्थ

'घृतच्युत, समस्त लोकोंका पालन-पोषण और उपसंहार करनेवाले एवं सर्वलोकके पितामह हें आप हिरण्यरेता तथा अद्वितीय पुरुष हैं । आप स्त्री, पुरुष तथा नपुंसक भी हैं। आप ही बालक, युवक, वृद्ध, देवदंष्टा, गिरि, संसारके रचयिता तथा संसारके संहार करनेवाले भी हैं। आप विश्व रचनेवालोंमें वरणीय धाता

English

m fotqj: Iwf ftrd f?icrr ifr: trmR:i

अध्याय ३५

श्लोक 38

तत् तस्य वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणः सनकाग्रजः ।उवाचैषां विशेषं मे ब्रह्मन् व्याख्यातुमहसि

tat tasya vacanaṃ śrutvā brahmaṇaḥ sanakāgrajaḥ / uvācaiṣāṃ viśeṣaṃ me brahman vyākhyātumahasi

हिन्दी अर्थ

हैं। विनयी जन सहैव आपकी पूजा करते हैं चन्द्रमा एवं सूर्य आपके नेत्रस्वरूप हैं। आप ही अग्नि एवं प्रपितामह हैं। सरस्वतीरूप आपकी आराधना कर लोग (प्राजल) वाणीकी प्राप्ति करते हैं। आप दिन और रात्रि हैं और

English

Visnu and Siva both gods are there. One should, therefore, do salute to them and please for their grace. It will lead him to emancipation.

अध्याय ३५

श्लोक 39

ततो ऽब्रवीत् सुरपतिर्विशेषं शृणु पुत्रक ।औरसो यः स्वयं जातः प्रतिबिम्बमिवात्मनः

tato 'bravīt surapatirviśeṣaṃ śṛṇu putraka / auraso yaḥ svayaṃ jātaḥ pratibimbamivātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

निमेष एवं उन्मेषके कर्त्त हैं। है शंकर! ब्रह्मा, गोविन्द तथा प्राचीन ऋषि भी आपकी महिमाको ठीक-ठीक नहीं जान सकते। आप (अपनेमें) लाखों पुरुषोंको समावृत कर स्थित हैं। आप सदा महान् तमसे परे रहनेवाले परम रक्षक एवं (सबके) अवबोधक हैं

English

The holy place pertaining to goddess 3alagrama should then be visited. The goddess gives a dwelling place close to her when a bath is taken there.

अध्याय ३५

श्लोक 40

क्लीबोन्मत्ते व्यसनिनि पत्यौ तस्याज्ञया तु या ।भार्या ह्यनातुरा पुत्रं जनयेत् क्षेत्रजस्तु सः

klībonmatte vyasanini patyau tasyājñayā tu yā / bhāryā hyanāturā putraṃ janayet kṣetrajastu saḥ

हिन्दी अर्थ

प्राप्त करनेवाले, सत्त्वगुणमें सदा स्थित एवं संयतेन्द्रि योगिजन जिस ज्योतिका दर्शन करते हैं, उस योगात्मक (आप)-को नमस्कार है। सूक्ष्म होनेके कारण आपकी जो मूर्तियाँ प्रदर्शित नहीं की जा सकतीं उनके द्वारा आप

English

m HrarctSfatf! rr ^rrrf%

अध्याय ३५

श्लोक 41

मातापितृभ्यां यो दत्तः स दत्तः परिगीयते ।मित्रपुत्रं मित्रदत्तं कृत्रिमं प्राहुरुत्तमाः

mātāpitṛbhyāṃ yo dattaḥ sa dattaḥ parigīyate / mitraputraṃ mitradattaṃ kṛtrimaṃ prāhuruttamāḥ

हिन्दी अर्थ

सदा मेरी इस प्रकार रक्षा करें जैसे पिता अपने औरस भक्तानुकम्पी भगवान् भक्तश्चाहं सदा त्वयि

English

3ifaBlMH3i<4)fd ^4 h 1* ^ wfaiRvau

अध्याय ३५

श्लोक 42

न ज्ञायते गृहे केन जातस्त्विति स गूञकः ।बाह्मतः स्वयमानीतः सो ऽपविद्धः प्रकीर्तितः

na jñāyate gṛhe kena jātastviti sa gūñakaḥ / bāhmataḥ svayamānītaḥ so 'paviddhaḥ prakīrtitaḥ

हिन्दी अर्थ

यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाङ्गसन्धिषु। कुक्षौ समुद्राश्चत्वारस्तस्मै तोयात्मने नमः

English

The blessing equal to donation of one thousand Kapila cows is obtained when a man visits Kapilahrda, a famous holy place in the three-worlds, takes a bath there and worships gods and Pitrs. Emancipation is attained by seeing Mahadeva Siva worshipped there by hermits having pale bodies. The man should observe fast, impose control on his mind and heart, take a bath in Surya-tlrtha and worship his Pitrs. It renders the fruit equal to Agnistorna and the devotee goes to Suryaloka (abode of sun) after death.

अध्याय ३५

श्लोक 43

कन्याजातस्तु कानीनः सगर्भोढः सहोकः ।मूल्यैर्गृहीतः क्रीतः स्याद् द्विविधः स्यात् पुनर्भवः

kanyājātastu kānīnaḥ sagarbhoḍhaḥ sahokaḥ / mūlyairgṛhītaḥ krītaḥ syād dvividhaḥ syāt punarbhavaḥ

हिन्दी अर्थ

वृक्षमूलेषु गोष्ठेषु कान्तारगहनेषु च चन्द्रार्कयोर्मध्यगता ये च चन्दरार्करश्मिषु

English

The man rendered with knowledge when he sees sun god, with thousand rays and renowned in the three-worlds definitely then attains to emancipation.

अध्याय ३५

श्लोक 44

दत्त्वैकस्य च या कन्या हृत्वान्यस्य प्रदीयते ।तज्जालस्तनयो ज्ञेयो लोके पौनर्भवो मुने

dattvaikasya ca yā kanyā hṛtvānyasya pradīyate / tajjālastanayo jñeyo loke paunarbhavo mune

हिन्दी अर्थ

त्वयि मे हृदयं देव त्वयि बुद्धिर्मतिस्त्वयि

English

^RmwrtTn ift^t qyr*MH,i

अध्याय ३५

श्लोक 45

दुर्भिक्षे व्यसने चापि येनात्मा विनिवेदितः ।स स्वयन्दत्त इत्युस्तथान्यः कारणान्तरैः

durbhikṣe vyasane cāpi yenātmā viniveditaḥ / sa svayandatta ityustathānyaḥ kāraṇāntaraiḥ

हिन्दी अर्थ

स्तुत्वैवं स महादेवं विरराम द्विजोत्तमः स्थाणुतीर्थके सन्दर्भमें राजा वेनका चरित्र, पृथु-जन्म और उनका अभिषेक

English

The man on a pilgrimage then goes to Bhavanl-vana for religious bathing and receives a gift equal to the donation of one thousand cows.

अध्याय ३५

श्लोक 46

ब्राह्मणस्य सुतः शूद्रयां जायते यस्तु सुव्रत ।ऊढायां वाप्यनूढायां स पारशव उच्यते

brāhmaṇasya sutaḥ śūdrayāṃ jāyate yastu suvrata / ūḍhāyāṃ vāpyanūḍhāyāṃ sa pāraśava ucyate

हिन्दी अर्थ

पुत्रकी रक्षा करता है। पुण्यात्मन्! आप मेरी रक्षा करें। मैं आपका रक्षणीय हूँ। आपको नमस्कार है। आप भक्तोंपर अनुग्रह करनेवाले भगवान् हैं; मैं सदा आपका

English

A cow (Surabhi) was originated from the mouth of Brahma when he was eructating in the distant past. The cow so originated then entered into the nether world.

अध्याय ३५

श्लोक 47

एतस्मात् कारणात् पुत्र न स्वयं दातुमर्हसि ।स्वमात्मानं गच्छ शीघ्रं पितरौ समुपाह्वय

etasmāt kāraṇāt putra na svayaṃ dātumarhasi / svamātmānaṃ gaccha śīghraṃ pitarau samupāhvaya

हिन्दी अर्थ

रुद्रात्माको नमस्कार है जिनके केशोंमें बादल, समस्त अङ्गोंकी सन्धियोंमें नदियाँ एवं कुक्षिमें चारों समुद्र हैं, उन तोयात्मा भगवानको नमस्कार है। प्रलयकाल उपस्थित होनेपर भूतोंको अपने उदरमें स्थित रखकर जो जलके मध्यमें

English

cH^TT: IfWlt ^TTcTT Utcli) HlcbUirH: I

अध्याय ३५

श्लोक 48

ततःस मातापितरौ सस्मार वचनाद् विभोः ।तावाजग्मतुरीशानं द्रष्टुं वै दम्पती मुने

tataḥsa mātāpitarau sasmāra vacanād vibhoḥ / tāvājagmaturīśānaṃ draṣṭuṃ vai dampatī mune

हिन्दी अर्थ

शयन करते हैं उन जलशायी (विष्णु)-की मैं शरण लेता हूँ। रात्रिमें आप जो राहुके मुखमें प्रवेश कर सोमको पीते हैं तथा आपके तेजसे रक्षित राहु सूर्यको ग्रस लेता है, ऐसे आपको नमस्कार है। रुद्रगन्धकी

English

The cows generally address as mother by people then bom from that single cow. The generation was so spurted up that the nether world was fully covered with cows.

अध्याय ३५

श्लोक 49

धर्मो ऽहिंसा च देवेशं प्रणिपत्य न्यषीदताम् ।उपविष्टौ सुखासीनौ साध्यो वचनमब्रवीत्

dharmo 'hiṃsā ca deveśaṃ praṇipatya nyaṣīdatām / upaviṣṭau sukhāsīnau sādhyo vacanamabravīt

हिन्दी अर्थ

रक्षामें जो यहाँ गर्भ (वाष्पराशि) गिरे, आपके ही तेजसे गिरे; अतः आपको नमस्कार है; उन्हीं अद्भुत (तेजों)- में स्वाहा तथा स्वधाको वे प्राप्त करते हैं सभी देहधारियोंकी देहमें स्थित अज्जुष्ठमात्रमें निवास करनेवाले जो पुरुष हैं, वे नित्य मेरी रक्षा करें तथा वे मुझे सर्वदा संतृप्त करें। जो नदियों, समुद्रों, पर्वतो, गुहाओं, वृक्षकी जड़ों, गायोंके रहनेके स्थानों,

English

3!TfcrT UTijPJTT rTTSI %TRTT ffll

अध्याय ३५

श्लोक 50

सनत्कुमार उवाच ।योगं जिगमिषुस्तात व्रह्माणं समचूचुदम् ।स चोक्तवान् मां पुत्रार्थे तस्मात् त्वं दातुमर्हसि

sanatkumāra uvāca / yogaṃ jigamiṣustāta vrahmāṇaṃ samacūcudam / sa coktavān māṃ putrārthe tasmāt tvaṃ dātumarhasi

हिन्दी अर्थ

दक्षिण दिशाओं एवं अग्निकोण, नैर्ऋत्यकोण, वायव्यकोण एवं ईशानकोणोंमें स्थित हैं। जो चन्द्र और सूर्यके 'बीचमें रहनेवाले, चन्द्र तथा सूर्यकी किरणोंमें स्थित, रसातलमें रहनेवाले एवं उससे भी आगे पहुँचे हुए हैं,

English

These were brought for daksina when lord Brahma arranged an offering and so brought cows trapped in cave thereby

अध्याय ३५

श्लोक 51

तावेवमुक्तौ पुत्रेण योगाचार्यं पितामहम् ।उक्तवन्तौ प्रभो ऽयं हि आवयोस्तनयस्तव

tāvevamuktau putreṇa yogācāryaṃ pitāmaham / uktavantau prabho 'yaṃ hi āvayostanayastava

हिन्दी अर्थ

उनको नित्य बारम्बार नमस्कार है; नमस्कार है; नमस्कार है जिनकी कोई संख्या नहीं है और न प्रमाण तथा रूप ही है, उन अनगिनत रुद्रगणोंको सदा नमस्कार है। आपका कल्याण हो। आपके भक्तिभावमें स्थित मेरे ऊपर आप प्रसन्न हों। है देव! आपहीमें मेरा हृदय, मेरी

English

'dRAif^cr<Ai> d iwr mimfd:

अध्याय ३५

श्लोक 52

अद्यप्रभृत्ययं पुत्रस्तव ब्रह्मन् भविष्यति ।इत्युक्त्वा जग्मतुर्सूर्ण येनैवाब्यागतौ यथा

adyaprabhṛtyayaṃ putrastava brahman bhaviṣyati / ityuktvā jagmatursūrṇa yenaivābyāgatau yathā

हिन्दी अर्थ

बुद्धि एवं मति है। द्विजोत्तमने इस प्रकार महादेवकी स्तुति करके विराम ले लिया

English

^ c[gT ycMKhWHIIHlId 3 ? II

अध्याय ३५

श्लोक 53

पितामहो ऽपि तं पुत्रं साध्यं सद्धिनयान्वितम् ।सनत्कुमारं प्रोवाच योगं द्वादशपत्रकम्

pitāmaho 'pi taṃ putraṃ sādhyaṃ saddhinayānvitam / sanatkumāraṃ provāca yogaṃ dvādaśapatrakam

हिन्दी अर्थ

वेन-कृत शिव-स्तुति एवं स्थाणुतीर्थका माहात्म्य, वेन आदिकी सुगतिका वर्णन अथैनमब्रबीद् देवस्त्रैलोक्याधिपतिर्भवः। आश्वासनकरं चास्य वाक्यविद् वाक्यमुत्तमम्

English

Ganapati himself is seated at the door of that cave, the man who has good control over his senses achieves all success in his mission by merely seeing him there.

अध्याय ३५

श्लोक 54

शिखासंश्थं तु ओङ्कारं मेषो ऽस्य शिरसि स्थितः ।मासो वैशाखनामा च प्रथमं पत्रकं स्मृतम्

śikhāsaṃśthaṃ tu oṅkāraṃ meṣo 'sya śirasi sthitaḥ / māso vaiśākhanāmā ca prathamaṃ patrakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

उषित्वा सुचिरं कालं मम गात्रोद्भवः पुनः। असुरो ह्यन्धको नाम भविष्यसि सुरान्तकृत्

English

3PRtt fwtwrf? UituHlttMfed:l

अध्याय ३५

श्लोक 55

नकारो मुखसंस्थो हि वृषस्तत्र प्रकीर्तितः ।ज्येष्ठमासाश्च तत्पत्रं द्वितीयं परिकीर्तितम्

nakāro mukhasaṃstho hi vṛṣastatra prakīrtitaḥ / jyeṣṭhamāsāśca tatpatraṃ dvitīyaṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

पूर्वाधर्मेण घोरेण वेदनिन्दाकृतेन च चेनप्रोक्तं स्तवमिमं कीर्तयेद् यः श्रृणोति च

English

As a result of a bath in the holy place a man gets a beautiful complexion, undepleting luxuries, sons and grandsons and occupies, ensures emancipation for the

अध्याय ३५

श्लोक 56

मोकारो भुजयोर्युग्मं मिथुनस्तत्र संस्थितः ।मासो आषाढनामा च तृतीयं पत्रकं स्मृतम्

mokāro bhujayoryugmaṃ mithunastatra saṃsthitaḥ / māso āṣāḍhanāmā ca tṛtīyaṃ patrakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

यथा सर्वेषु देवेषु विशिष्टो भगवाञ्शिवः

English

A bath in Brahmavartta leads a man to become a Brahma knower and he abandons body whenever so desired by him.

अध्याय ३५

श्लोक 57

भकारं नेत्रयुगलं तत्र कर्कटकः स्थितः ।मासः श्रावण इत्युक्तश्चतुर्थं पत्रकं स्मृतम्

bhakāraṃ netrayugalaṃ tatra karkaṭakaḥ sthitaḥ / māsaḥ śrāvaṇa ityuktaścaturthaṃ patrakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

यशो राज्यसुखैश्वर्यधनमानाय कीर्तितः श्रोतव्यो भक्तिमास्थाय विद्याकामैश्च यत्रतः। व्याधितो दुःखितो दीनश्चौरराजभयान्वितः

English

WT# •HtWrUI :II 3V9II

अध्याय ३५

श्लोक 58

गकारं हृदयं प्रोक्तं सिंहो वसति तत्र च ।मासो भाद्रस्तथा प्रोक्तः पञ्चमं पत्रकं स्मृतम्

gakāraṃ hṛdayaṃ proktaṃ siṃho vasati tatra ca / māso bhādrastathā proktaḥ pañcamaṃ patrakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

राजकार्यविमुक्तो वा मुच्यते महतो भयात्। अनेनैव तु देहेन गणानां श्रेष्ठतां व्रजेत्

English

xf tpeh^t xjwPtii ^ c n

अध्याय ३५

श्लोक 59

वकारं कवचं विद्यात् कन्या तत्र प्रतिषिठता ।मासश्चाश्वयुजो नाम ष्ष्ठं तत् पत्रकं स्मृतम्

vakāraṃ kavacaṃ vidyāt kanyā tatra pratiṣiṭhatā / māsaścāśvayujo nāma ṣṣṭhaṃ tat patrakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

न राक्षसाः पिशाचा वा न भूता न विनायकाः सनत्कुमारने कहा--इसके बाद किसीकी किसी प्रकारकी भी उक्तिके अभिप्रायको भलीभाँति जाननेवाले तीनों लोकोंके स्वामी शंकरभगवानूने उस (वेन)-को आश्वासन देनेवाला उत्तम वचन कहा--राजन्! सुब्रत!

English

O great Brahmins! He should then go to the holy place called Rantuka located on the bank of Sarasvatl river. Rantuka is a great demi-god and blesses the man with fulfilment of desire when a bath is taken and fast is observed

अध्याय ३५

श्लोक 60

तेकारमस्त्रग्रामं च तुलाराशिः कृताश्रयः ।मासश्च कार्तिको नाम सप्तमं पत्रकं स्मृतम्

tekāramastragrāmaṃ ca tulārāśiḥ kṛtāśrayaḥ / māsaśca kārtiko nāma saptamaṃ patrakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

तुम्हारी इस स्तुतिसे मैं संतुष्ट हूँ। इस विषयमें अधिक 'कहनेसे क्या लाभ है; तुम मेरे निकट (में ही सदा) निवास करोगे। बहुत दिनोंतक निवास करनेके बाद तुम फिर देवोंको नष्ट करनेवाले अन्धक नामक असुर

English

WTcTrf Tt: 'RTr^T W ft%rP{ll 3 II

अध्याय ३५

श्लोक 61

वाकारं नाभिसंयुक्तं स्थितस्तत्र तु वृश्चिकः ।मासो मार्गशिरो नाम त्वष्टमं पत्रकं स्मृतम्

vākāraṃ nābhisaṃyuktaṃ sthitastatra tu vṛścikaḥ / māso mārgaśiro nāma tvaṣṭamaṃ patrakaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

होकर मेरे शरीरसे उत्पन्न होओगे और वेदकी निन्दा करनेसे पूर्वकालिक प्रचण्ड पापके कारण पुनः हिरण्याक्षके घरमें उत्पन्न होकर बड़े होगे-सयाने होगे॥ १--४॥ जब तुम जगतूकी माता (पार्वती)-की अभिलाषा करोगे तब मैं शूलद्वारा तुम्हारी देहका हनन करके दस करोड़ वर्षोतकके लिये (तुम्हें) पवित्र करूँगा। उसके बाद वहाँ पापसे रहित होकर पुनः मेरी स्तुति करोगे

English

O great Brahmins! One should thereafter visit the holy place Brahmavartta, the place appreciated by sages. A man who takes bath in this place attains supreme Brahma.

अध्याय ३५

श्लोक 62

सुकारं जघनं प्रोक्तं तत्रस्थश्च धनुर्धरः ।पौषति गदितो मासो नवमं परिकीर्तितम्

sukāraṃ jaghanaṃ proktaṃ tatrasthaśca dhanurdharaḥ / pauṣati gadito māso navamaṃ parikīrtitam

हिन्दी अर्थ

और तब तुम भृङ्गिरिटि नामसे प्रसिद्ध गणाधिप बनोगे। फिर मेरी संनिधिमें रहकर तुम सिंद्धिको प्राप्त करोगे। जो मनुष्य वेनके द्वारा कही हुई इस स्तुतिका कीर्तन करेगा या इसे सुनेगा, वह कभी अशुभ (अकल्याण)-

English

dif tiPifeni ^j?H*o|l

अध्याय ३५

श्लोक 63

देकारश्चोरुयुगलं मकरो ऽप्यत्र संस्थितः ।माघो निगदितो मासः पत्रकं दशमं स्मृतम्

dekāraścoruyugalaṃ makaro 'pyatra saṃsthitaḥ / māgho nigadito māsaḥ patrakaṃ daśamaṃ smṛtam

हिन्दी अर्थ

को नहीं प्राप्त होगा और दीर्घ आयु प्राप्त करेगा। जैसे सभी देवताओंमें भगवान् शिवकी विशिष्टता है, वैसे ही वेनसे निर्मित यह स्तव सभी स्तवोंें श्रेष्ठ (विशिष्ट) है। इसका कीर्तन यश, राज्य, सुख, ऐश्वर्य, धन एवं मानका विद्याकी इच्छा रखनेवालेको श्रद्धासहित यत्रपूर्वक इस स्तुतिको सुनना चाहिए। व्याधिसे ग्रस्त, दुःखित, दीन, चोर या राजासे भयभीत अथवा राजकार्यसे अलग किया गया पुरुष (इस स्तुतिके द्वारा) महान् भयसे मुक्त

English

O great Brahmins! Then there comes the number of holy place Sutlrthaka. The Pitrs with gods reside there. A bath and worship of gods and Pitrs endows the man with the fruit of Asvamedha sacrifice as this act pleases his

अध्याय ३५

श्लोक 64

वाकारो जनुयुग्मं च कुम्भस्तत्रादिसंस्थितः ।पत्रकं फाल्गुनं प्रोक्तं तदेकादशमुत्तमम्

vākāro januyugmaṃ ca kumbhastatrādisaṃsthitaḥ / patrakaṃ phālgunaṃ proktaṃ tadekādaśamuttamam

हिन्दी अर्थ

होकर इसी देहसे गणोंमें श्रेष्ठता प्राप्त करता है एवं निर्मल होकर तेज एवं यशसे युक्त होता है। जिस गृहमें इस स्तवका पाठ होता है उसमें राक्षस, पिशाच, भूत या विनायकगण विघ्न नहीं करते। पतिकी आज्ञा प्राप्त कर

English

rrrrs-EjcR wflia wi*nifi

अध्याय ३५

श्लोक 65

पादौ यकारो मीनो ऽपि स चैत्रे वसते मुने ।इदं द्वादशमं प्रोक्तं पत्रं वै केशवस्य हि

pādau yakāro mīno 'pi sa caitre vasate mune / idaṃ dvādaśamaṃ proktaṃ patraṃ vai keśavasya hi

हिन्दी अर्थ

मातृपक्षे पितुः पक्षे पूज्या भवति देववत्। शृणुयाद् यः स्तवं दिव्यं कीर्तयेद् वा समाहितः तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्धि गच्छन्ति नित्यशः । मनसा चिन्तितं यच्च यच्च वाचाऽनुकीर्तितम्

English

Tj file? fi? 'fifofi:ll*3M

अध्याय ३५

श्लोक 66

द्वादशारं तथा चक्रं षष्णाभि द्वियुतं तथा ।त्रिव्यूहमेकमूर्तिश्च तथोक्तः परमेश्वरः

dvādaśāraṃ tathā cakraṃ ṣaṣṇābhi dviyutaṃ tathā / trivyūhamekamūrtiśca tathoktaḥ parameśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

सर्व सम्पद्यते तस्य स्तवनस्यानुकीर्त्तनात्। मनसा कर्मणा वाचा कृतमेनो विनश्यति। बरं वरय भद्रं ते यत्त्वया मनसेप्सितम्

English

'M feljil ffirWRli rfiT: Wfsmdl foffil¥R :ll**ll

अध्याय ३५

श्लोक 67

एतत् तवोक्तं देवस्य रूपं द्वादशपत्रकम् ।यस्मिन् ज्ञाते मुनिश्रेष्ठ न भूयो मरणं भवेत्

etat tavoktaṃ devasya rūpaṃ dvādaśapatrakam / yasmin jñāte muniśreṣṭha na bhūyo maraṇaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम। देवस्वभक्षणाज्जातं श्वयोनौ तब सेवकम् एतस्यापि प्रसादं त्वं कर्तुमहसि शंकर। एतस्यापि भयान्मध्ये सरसोऽहं निमञ्जितः

English

O great religious! One should then go to Ambuvana and see the holy place Kamesvara. A bath there ensures obtaining Brahma and a body free from ailments. There falls another holy place Matrtlrtha. A bath here blesses one with children and undepleting wealth. is then worth seeing. The man should impose due control on his diet and the senses both in route to this holy place. A rare holy place dandaka is also existed in that forest somewhere else. It renders purity of heart and mind merely by seeing it.

अध्याय ३५

श्लोक 68

द्वितीयमुक्तं सत्त्वाढ्यं चतुर्वर्णं चतुर्मुखम् ।चतुर्बाहुमुदाराङ्गं श्रीवत्सधरमव्ययम्

dvitīyamuktaṃ sattvāḍhyaṃ caturvarṇaṃ caturmukham / caturbāhumudārāṅgaṃ śrīvatsadharamavyayam

हिन्दी अर्थ

देवैर्निवारितः पूर्वं तीर्थेऽस्मिन् सत्रानकारणात्। अयं कृतोपकारश्च एतदर्थे वृणोम्यहम्

English

$ fif^fifit ’Rcrfn TTOT-.I fi? WfeifcT? WljvifHKH 1^11*511

अध्याय ३५

श्लोक 69

तृतीयस्तमसो माम शेषमूर्तिः सहस्रपात् ।सहस्रवदनः श्रीमान् प्रजाप्रलयकारकः

tṛtīyastamaso māma śeṣamūrtiḥ sahasrapāt / sahasravadanaḥ śrīmān prajāpralayakārakaḥ

हिन्दी अर्थ

तस्यैतद् वचनं श्रुत्वा तुष्टः प्रोवाच शंकरः। एषोऽपि पापनिर्मुक्तो भविष्यति न संशयः प्रसादान्मे महाबाहो शिवलोकं गमिष्यति। तथा स्तवमिमं श्रुत्वा मुच्यते सर्वपातकैः

English

A man gets-rid of clutches of evils when he does mundana ceremony (shaving off hair from head completely). One more holy place Svanulomayana is also there.

अध्याय ३५

श्लोक 70

चतुर्थो राजसो नाम रक्तवर्णश्चतुर्मुखः ।द्विभुजो धारयन् मालं सृष्टिकृच्चादिपूरुषः

caturtho rājaso nāma raktavarṇaścaturmukhaḥ / dvibhujo dhārayan mālaṃ sṛṣṭikṛccādipūruṣaḥ

हिन्दी अर्थ

मम लिङ्गस्य चोत्पत्तिं श्रुत्वा पापैः प्रमुच्यते

English

fi? fosn fa r gm^dcM^ :!

अध्याय ३५

श्लोक 71

अव्याक्तात् मभवन्त्येते त्रयो व्यक्ता महामुने ।अतो मरीचिप्रमुखास्तथान्ये ऽपि सहस्रशः

avyāktāt mabhavantyete trayo vyaktā mahāmune / ato marīcipramukhāstathānye 'pi sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

इत्येवमुक्त्वा भगवान् सर्वलोकनमस्कृतः। पश्यतां सर्वलोकानां तत्रैवान्तरधीयत स च श्वा तत्क्षणादेव स्मृत्वा जन्म पुरातनम्। दिव्यमूर्तिधरो भूत्वा तं राजानमुपस्थितः

English

yiuiidT^fH^Fd wRNift %iKnn:i

अध्याय ३५

श्लोक 72

एतत् तवोक्तं मुनिवर्य रूपं विभोः पुराणं मतिपुष्टिवर्धनम् ।चुतुर्भुजं तं स मुरुर्दुरात्मा कृतान्तवाक्यात् पुनराससाद

etat tavoktaṃ munivarya rūpaṃ vibhoḥ purāṇaṃ matipuṣṭivardhanam / cuturbhujaṃ taṃ sa mururdurātmā kṛtāntavākyāt punarāsasāda

हिन्दी अर्थ

सत्पुत्रेण त्वया वत्स त्रातोऽहं नरकार्णवात्

English

%tr?4Rsr ^ fen: tot :t iffiTii*£ii

अध्याय ३५

श्लोक 73

तमागतं प्राह मुने मधुघ्नः प्राप्तो ऽसि केनासुर कारणेन ।स प्राह योद्धुं सह वै त्वयाद्य तं प्राह भूयः सुरशत्रुहन्ता

tamāgataṃ prāha mune madhughnaḥ prāpto 'si kenāsura kāraṇena / sa prāha yoddhuṃ saha vai tvayādya taṃ prāha bhūyaḥ suraśatruhantā

हिन्दी अर्थ

वेन-कृत शिव-स्तुति एवं स्थाणुतीर्थका माहात्म्य इस स्तवका श्रवण करनेवाली नारी मातृपक्ष एवं पितृपक्षमें देवताके समान पूजनीया हो जाती है। जो मनुष्य समाहित होकर इस दिव्य स्तवको सुनेगा या कीर्तन करेगा, उसके सभी कार्य नित्य सिद्ध होंगे। इस

English

O great Brahmins! In this famous holy place, the learned Brahmins abandon their hair and attain supreme position with all purity in

अध्याय ३५

श्लोक 75

यदीह मां योद्धुमुपागतो ऽसि तत् कम्पेत ते हृदयं किमर्थम् ।ज्वरातुरस्येव मुहुर्मुहुर्वै तन्नास्मि योत्स्ये सह कातरेण ।।३५।७४ इत्येवमुक्तो मधुसूदनेन मुरुस्तदा स्वे हृदये स्वहस्तम् ।कथं क्व कस्येति मुहुस्तथोक्त्वा निपातयामास विपन्नबुद्धिः

yadīha māṃ yoddhumupāgato 'si tat kampeta te hṛdayaṃ kimartham / jvarāturasyeva muhurmuhurvai tannāsmi yotsye saha kātareṇa / / 35.74 ityevamukto madhusūdanena murustadā sve hṛdaye svahastam / kathaṃ kva kasyeti muhustathoktvā nipātayāmāsa vipannabuddhiḥ

हिन्दी अर्थ

स्तवका कीर्तन करनेवाले मनुष्यके मनमें चिन्तित तथा वचनके द्वारा कथित सभी कार्य सम्पन्न होते जायेगे और मानसिक, वाचिक तथा कार्मिक-सारे पाप विनष्ट हो जायँगे। तुम्हारे मनमें जो अभीष्ट हो उस वरको माँग

English

O great Brahmins! In this famous holy place, the learned Brahmins abandon their hair and attain supreme position with all purity in

अध्याय ३५

श्लोक 76

हरिश्च चक्रं मृदुलाघवेन मुमोच तद्धतकमलस्य शत्रोः ।चिच्छेद देवास्तु गतव्यथाभवन् देवं प्रसंसन्ति च पद्मनाभम्

hariśca cakraṃ mṛdulāghavena mumoca taddhatakamalasya śatroḥ / ciccheda devāstu gatavyathābhavan devaṃ prasaṃsanti ca padmanābham

हिन्दी अर्थ

वेनने कहा--इस लिङ्गके माहात्म्यसे, इसके तथा आपके दर्शनसे मैं समस्त पापोंसे निश्चित रूपसे छूट गया हूँ। देव! यदि आप मुझपर प्रसन्न हैं और मुझे वर देना चाहते हैं तो है शङ्कर! अपने उस सेवकपर कृपा करें जो देवद्रव्यका भक्षण करनेके कारण कुत्तेकी योनिमें उत्पन्न हुआ है । पहले इस तीर्थमें स्नान करनेके लिये देवोंके मना करनेपर भी इस (कुत्ते)-के भयसे मैंने सरोवरमें स्नान किया। इसने मेरा उपकार किया है।

English

O great Brahmins! In this famous holy place, the learned Brahmins abandon their hair and attain supreme position with all purity in

अध्याय ३५

श्लोक 77

एतत् तवोक्तं मुरदैत्यनाशनं कृतं हि युक्त्या शितचक्रपाणिना ।अतः प्रसिद्धिं समुपाजगाम मुरारिरित्येव विभुर्नृसिंहः

etat tavoktaṃ muradaityanāśanaṃ kṛtaṃ hi yuktyā śitacakrapāṇinā / ataḥ prasiddhiṃ samupājagāma murārirityeva vibhurnṛsiṃhaḥ

हिन्दी अर्थ

अतएव मैं इसके लिये वर माँगता हूँ। उस (वेन)-के इस वचनको सुनकर शंकर सन्तुष्ट होकर बोले महाबाहो! यह भी मेरी कृपासे निःसन्देह सभी पापोंसे बिलकुल छूट जायगा और शिवलोकको प्राप्त करेगा।

English

O great Brahmins! In this famous holy place, the learned Brahmins abandon their hair and attain supreme position with all purity in

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 35
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.