Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
36
अध्याय 36 / 95

Adhyaya 36

59 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ59 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ३६

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे पञ्चत्रिंशो ________________________________________________________________________ पुलस्त्य उवाच ।ततो मुरारिभवनं समभ्येत्य सुरास्ततः ।ऊचुर्देवं नमस्कृत्य जगत्संक्षुब्धिकारणम्

iti śrīvāmanapurāṇe pañcatriṃśo ________________________________________________________________________ pulastya uvāca / tato murāribhavanaṃ samabhyetya surāstataḥ / ūcurdevaṃ namaskṛtya jagatsaṃkṣubdhikāraṇam

हिन्दी अर्थ

इस स्तवको सुनकर मनुष्य सभी पापोंसे मुक्त हो जायगा। राजन्! इस कुरुक्षेत्र तथा इस सरोवरका माहात्म्य और मेरे लिङ्गकी उत्पत्तिका वर्णन सुननेसे मनुष्य पापसे बिलकुल छूट जाता है सनत्कुमारने कहा--इस प्रकार कहकर समस्त लोकोंद्वारा नमस्कृत भगवान् सभी लोगोंके देखते हुए वहीं अन्तर्हित हो गये। वह कुत्ता भी उसी समय पूर्वजन्मका स्मरण करके दिव्य शरीर धारणकर उस

English

There is one more holy place Dasasvamedhika and it renders the same fruit on bathing here as is rendered by

अध्याय ३६

श्लोक 2

तच्छ्रुत्वा भगवान् प्राह गच्छामो हरमन्दिरम् ।स तव्त्स्यति महाज्ञानी जगत्क्षुब्धं चरचरम्

tacchrutvā bhagavān prāha gacchāmo haramandiram / sa tavtsyati mahājñānī jagatkṣubdhaṃ caracaram

हिन्दी अर्थ

राजाके सामने उपस्थित हुआ। उसके बाद वेनका पुत्र पृथु त्रान करके पितृदर्शनकी अभिलाषासे स्थाणु- तीर्थमें आनेपर कुटीको सूनी देख चिन्तित हो गया। वेन उसे देखकर बड़ी प्रसन्नतापूर्वक बोला-वत्स! तुमने

English

TT^cT *WWI4|yN Hlchfct^d^l cTTST cftshsi Kh(^3:llt\oll

अध्याय ३६

श्लोक 3

तयोक्ता वासुदेवेनन देवाः शक्रपुरोगमाः ।जनार्दनं पुरस्कृत्य प्रजाग्मुर्मन्दरं गिरिम् ।न तत्र देवं न वृषं न देवीं न च नन्दिनम्

tayoktā vāsudevenana devāḥ śakrapurogamāḥ / janārdanaṃ puraskṛtya prajāgmurmandaraṃ girim / na tatra devaṃ na vṛṣaṃ na devīṃ na ca nandinam

हिन्दी अर्थ

नरक-सागरमें जानेसे मेरी रक्षा कर ली, अतः तुम सत्पुत्र सिद्ध हुए अस्य साधोः प्रसादेन स्थाणोर्देवस्य दर्शनात्

English

The man on pilgrimage should then visit Manusa-tlrtha, a popular holy place of the world. Merely seeing it, ensures weaving-off

अध्याय ३६

श्लोक 4

शून्यं गिरिमपश्यन्त अज्ञानतिमिरावृताः ।तान् मूढदृष्टीन् संप्रोक्ष्य देवान् विष्णुर्महाद्युतिः

śūnyaṃ girimapaśyanta ajñānatimirāvṛtāḥ / tān mūḍhadṛṣṭīn saṃprokṣya devān viṣṇurmahādyutiḥ

हिन्दी अर्थ

मुक्तपापश्च स्वर्लोकं यास्ये यत्र शिवः स्थितः। इत्येवमुक्त्वा राजानं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

English

In days of yore, black stag suffering from the pain of an arrow shot by a hunter fell down in that reservoir but suddenly he gained a manly body.

अध्याय ३६

श्लोक 5

प्रोवाच किं न पश्यध्वं महेशं पुरतः स्थितम् ।तमूचुर्नैव देवेशं पश्यामो गिरिजापतिम्

provāca kiṃ na paśyadhvaṃ maheśaṃ purataḥ sthitam / tamūcurnaiva deveśaṃ paśyāmo girijāpatim

हिन्दी अर्थ

राजा पितृऋणैर्मुक्त: परिपाल्य वसुन्धराम् पुत्रानुत्पाद्य धर्मेण कृत्वा यज्ञं निरर्गलम्। दत्त्वा कामांश्च विप्रेभ्यो भुक्त्वा भोगान् पृथग्विधान्

English

forRTRf m: jttw w ^ fg#?mr:i dwia^i st^tht: <t$ f%qr»m:im^ii

अध्याय ३६

श्लोक 6

न विद्मः कारणं तच्च येन दृष्टिर्हता हि नः ।तानुवाच जगन्मूर्तिर्यूयं देवस्य सागसः

na vidmaḥ kāraṇaṃ tacca yena dṛṣṭirhatā hi naḥ / tānuvāca jaganmūrtiryūyaṃ devasya sāgasaḥ

हिन्दी अर्थ

सुहदोऽथ ऋणैर्मुबत्वा कामैः संतर्प्य च स्त्रियः । अभिषिच्य सुतं राज्ये कुरुक्षेत्रं ययौ नृपः

English

The hunters had then asked those Brahmins- O great Dvija! a black stag, shot by us has suddenly vanished from this reservoir. Can you tell us where it may be now? The Brahmin replied- "I myself was that stag but now got a human body when I fell in this reservoir. You all can be resolved from sins if a bath with sheer reverence is taken by you.” They all followed him, got purity in body and thus, approached the heavenly abode.

अध्याय ३६

श्लोक 7

पापिष्ठा गर्भहन्तारो मृडान्याः स्वार्थतत्पराः ।तेन ज्ञानविवेको वै हृतो देवेवन शूलिना

pāpiṣṭhā garbhahantāro mṛḍānyāḥ svārthatatparāḥ / tena jñānaviveko vai hṛto devevana śūlinā

हिन्दी अर्थ

तत्र तप्त्वा तपो घोरं पूजयित्वा च शङ्करम्। आत्मेच्छया तनुं त्यक्त्वा प्रयातः परमं पदम् सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमां गतिम्

English

O great Dvijas! The people mere listening to this magnificence of Manusa-tlrtha too attain supreme position.

अध्याय ३६

श्लोक 8

येनाग्रतः स्थितमपि पश्यन्तो ऽपि न पश्यथ ।तस्मात् कायविशुद्ध्यर्थं देवदृष्ट्यर्थमादरात्

yenāgrataḥ sthitamapi paśyanto 'pi na paśyatha / tasmāt kāyaviśuddhyarthaṃ devadṛṣṭyarthamādarāt

हिन्दी अर्थ

तीर्थके तटपर रहने एवं तुम्हारे द्वारा नित्य अभिषिञ्जित होनेके कारण तथा इस साधुके अनुग्रह एवं स्थाणुदेवके दर्शन करनेसे मैं पापोंसे छूटकर उस स्वर्गलोकको जा रहा हूँ, जहाँ शिवजी (स्वयं) स्थित हैं। राजा पृथुसे ऐसा

English

Account of tlrthas of

अध्याय ३६

श्लोक 9

तप्तकृच्छ्रेम संशुद्धाः कुरुध्वं स्नानमीश्वरे ।क्षीरस्नाने प्रयुञ्जीत सार्द्ध कुम्भशतं सुराः

taptakṛcchrema saṃśuddhāḥ kurudhvaṃ snānamīśvare / kṣīrasnāne prayuñjīta sārddha kumbhaśataṃ surāḥ

हिन्दी अर्थ

कहनेके पश्चात् उस पुत्रद्वारा (पापनिर्मुक्त) तारित वेनने स्थाणुतीर्थमें महेश्वरको प्रतिष्ठापित करके सिद्धि प्राप्त कर ली। स्थाणुतीर्थके प्रभावसे वह कुत्ता भी पापसे रहित होकर परम सिद्धिको प्राप्त हुआ और शिवलोकको चला गया। राजा पृथु पितृ-ऋणसे मुक्त हो गये और पृथ्वीका पालन करते हुए उन्होंने धर्मपूर्वक पुत्रोंको उत्पन्न करके बाधारहित होकर यज्ञ (यज्ञानुष्ठान) किया। उन्होंने ब्राह्मणोंको मनोऽभिलषित पदार्थोंका दान दिया

English

Lomaharsana said- O great Dvijas! A popular river Apaga flows at a length of one kosa facing east from Manusa-tirtha. Dvijas live on its banks. TO

अध्याय ३६

श्लोक 10

दधिस्नाने चुतःषष्टिर्द्वात्रिंशद्धविषोर्ऽहणे ।पञ्चगव्यस्य शुद्धस्य कुम्भाः षोडश कीर्तिताः

dadhisnāne cutaḥṣaṣṭirdvātriṃśaddhaviṣor'haṇe / pañcagavyasya śuddhasya kumbhāḥ ṣoḍaśa kīrtitāḥ

हिन्दी अर्थ

तथा भाँति-भाँतिके भोगोंका उपभोग किया

English

The people who feed Brahmins on a cuisine of Syamaka rice cooked in milk and added ghee, become free from the clutches of sins. The persons doing sraddha on the bank of Apaga river shall undoubtedly receive their mission duly achieved.

अध्याय ३६

श्लोक 11

मदुनो ऽष्टौ जलस्योक्ताः सर्वे ते द्विगुणाः सुराः ।ततो रोचनया देवमष्टोत्तरशतेन हि

maduno 'ṣṭau jalasyoktāḥ sarve te dviguṇāḥ surāḥ / tato rocanayā devamaṣṭottaraśatena hi

हिन्दी अर्थ

मित्रोंको (भी) ऋणसे मुक्त तथा स्त्रियोंके मनोरथोंको संतुष्टि प्रदान करनेके पश्चात् पुत्रको राज्यपर अभिषिक्त कर पृथु राजा कुरुक्षेत्रमं चले गये। वहाँ घोर तपस्या तथा शङ्करका पूजन करके अपनी इच्छासे शरीरका त्याग कर उन्होंने परमपदको प्राप्त किया। जो मनुष्य स्थाणुतीर्थके इस प्रभावको सुनेगा, वह सभी पापोंसे छूट जायगा और परम गतिको प्राप्त करेगा॥ ३३--३५॥

English

Ufamfd imi The Pitrs say and Pitamaha bring to mind a wish to get tarpana made with sesamum seed on the bank of Apaga from a son or grand-son bom in their clan. They imagine that their act will keep them satiated for the period of several hundred kalpas.

अध्याय ३६

श्लोक 12

अनुलिम्पेत् कुङ्कुमेन चन्दनेन च भक्तितः ।बिल्वपत्रैः सकमलैः धत्तूरसुरचन्दनैः

anulimpet kuṅkumena candanena ca bhaktitaḥ / bilvapatraiḥ sakamalaiḥ dhattūrasuracandanaiḥ

हिन्दी अर्थ

चार मुखोंकी उत्पत्ति-कथा, ब्रह्म-कृत शिवकी स्तुति और स्थाणुतीर्थका माहात्म्य

English

The man giving Pinda to his Pitrs at noon on fourteenth day of dark fortnight in the month of Bhadrapada (August) definitely attains to emancipation.

अध्याय ३६

श्लोक 13

मन्दारैः पारिजातैश्च अतिमुक्तैस्तथार्ऽचयेत् ।अगुरुं सह कालेयं चन्दनेनापि धूपयेत्

mandāraiḥ pārijātaiśca atimuktaistathār'cayet / aguruṃ saha kāleyaṃ candanenāpi dhūpayet

हिन्दी अर्थ

तथा ब्रह्मेश्वराणां च श्रोतुमिच्छा प्रवर्तते ब्रह्मणः स्त्रष्टुकामस्य यद् वृत्तं पद्मजन्मनः

English

O great Brahmins! One should then visit Brahmodumbara, the best place of Brahma as duly known to this world.

अध्याय ३६

श्लोक 14

जप्तव्यं शतरूद्रीयं ऋग्वेदोक्तैः पदक्रमैः ।एवं कृते तु देवेशं पश्यध्वं नेतरेण च

japtavyaṃ śatarūdrīyaṃ ṛgvedoktaiḥ padakramaiḥ / evaṃ kṛte tu deveśaṃ paśyadhvaṃ netareṇa ca

हिन्दी अर्थ

उत्पन्न एव भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः।

English

O Brahmins! The man bathing in reservoirs called Brahmarsi/kundas obtains the fruit of Somayajna by the grace of Saptarsis. This reservoir was made by the joint participation of Bharadvaja, Gautama, Jamadagni, Kasyapa, Visvamitra, Vasi$tha and the renowned hermit Atri. As lord Brahma resides here it is called

अध्याय ३६

श्लोक 15

इत्युक्ता वासुदेवेन देवाः केशवमब्रुवन् ।विधानं तप्तकृच्छ्रस्य कथ्यतां मधुसूदन ।यस्मिश्चिर्णे कायशुद्धिर्भवते सार्वकालिकी

ityuktā vāsudevena devāḥ keśavamabruvan / vidhānaṃ taptakṛcchrasya kathyatāṃ madhusūdana / yasmiścirṇe kāyaśuddhirbhavate sārvakālikī

हिन्दी अर्थ

मार्कण्डेयने कहा--निष्पाप! चार मुखों और बरहमेश्वरोंकी उत्पत्तिको विस्तारपूर्वक सुननेकी मेरी इच्छा हो रही है (अतः आप उसे सुनानेकी कृपा करें) सनत्कुमार बोले-अनघ! सृष्टिकी कामना करनेवाले एवं कमलसे उत्पन्न होनेवाले ब्रह्माका जो वृत्तान्त है, उसे मैं तुमसे पूर्णतः कहता हूँ, सुनो। लोकपितामह भगवान् ब्रह्माने उत्पन्न होते ही पहले

English

TO BKraf A bath in this best holy place of inexpressible and unborn Brahma enables a man to access to Brahmaloka.

अध्याय ३६

श्लोक 16

वासुदेव उवाच ।त्र्यहमुष्णं पिबेदापः त्र्यहमुष्णं पयः पिवेत् ।त्र्यहमुष्णं पिबेत्सर्पिर्वायुभक्षो दिनत्रयम्

vāsudeva uvāca / tryahamuṣṇaṃ pibedāpaḥ tryahamuṣṇaṃ payaḥ pivet / tryahamuṣṇaṃ pibetsarpirvāyubhakṣo dinatrayam

हिन्दी अर्थ

ससर्ज सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च॥ ३ अचर और चररूप सम्पूर्ण भूतोंकी रचना की।

English

The man who will feed Brahmins for the purpose of satiation of gods and Pitrs, the pleased Pitrs shall render him with the rare thing of the world.

अध्याय ३६

श्लोक 17

पला द्वादश तोयस्य पलाष्टौ पयसः सुराः ।षट्पलं सर्पिषः प्रोक्तं दिवसे दिवसे पिबेत्

palā dvādaśa toyasya palāṣṭau payasaḥ surāḥ / ṣaṭpalaṃ sarpiṣaḥ proktaṃ divase divase pibet

हिन्दी अर्थ

तां दृष्ट्राभिमतां ब्रह्मा मैथुनायाजुहाव ताम्। तेन पापेन महता शिरोऽशीर्यत वेधसः तेन शीर्णेन स ययौ तीर्थ त्रैलोक्यविश्नुतम्। सान्निहत्यं सरः पुण्यं सर्वपापक्षयावहम्

English

A man taking a bath seven times i.e. each for the pleasure of a hermit out of seven; their pleasure will endow him ruling on seven

अध्याय ३६

श्लोक 18

पुलस्त्य उवाच ।इत्येवमुक्ते वचने सुराः कायविशुद्धये ।तप्तकृच्छ्ररहस्यं वै चक्रुः शक्रपुरोगमाः

pulastya uvāca / ityevamukte vacane surāḥ kāyaviśuddhaye / taptakṛcchrarahasyaṃ vai cakruḥ śakrapurogamāḥ

हिन्दी अर्थ

तत्र पुण्ये स्थाणुतीर्थे ऋषिसिद्धनिषेविते। सरस्वत्युत्तरे तीरे प्रतिष्ठाप्य चतुर्मुखम्

English

Kapisthala is a famous holy place there. It decays all evils of devotees. God Vrddha Kedara himself resides there. A bath and worship of god Rudra along with Dindi, gives a power of intuition and he enjoys the pleasure of living in the abode of Siva.

अध्याय ३६

श्लोक 19

ततो व्रते सुराश्चीर्णे विमुक्ताः पापतो ऽभवन् ।विमुक्तपापा देवेशं वासुदेवमथाब्रुवन्

tato vrate surāścīrṇe vimuktāḥ pāpato 'bhavan / vimuktapāpā deveśaṃ vāsudevamathābruvan

हिन्दी अर्थ

तस्यैवं भक्तियुक्तस्य शिवपूजापरस्य च। स्वयमेवाजगामाथ भगवान् नीललोहितः तमागतं शिवं दृष्टा ब्रह्मा लोकपितामहः ।

English

The man doing tarpana sipping three palmful water and saluting god Dindi gets fruit of a visit at the holy place of Kedara.

अध्याय ३६

श्लोक 20

क्वासौ वद जगन्नाथ शंभुस्तिष्ठति केशव ।यं क्षीराद्यभिषेकेण स्नापयामो विधानतः

kvāsau vada jagannātha śaṃbhustiṣṭhati keśava / yaṃ kṣīrādyabhiṣekeṇa snāpayāmo vidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

प्रणम्य शिरसा भूमौ स्तुतिं तस्य चकार ह

English

TOt4 WT A Sraddha on the fourteenth day of a bright fortnight in the month of Caitra (March) for the pleasure of Mahadeva, provides with the supreme position to the man who acts accordingly.

अध्याय ३६

श्लोक 21

अथोवाच सुरान्विष्णुरेव तिष्ठति शङ्करः ।मद्देहे किं न पश्यध्वं योगाश्चायं प्रतिष्ठितः

athovāca surānviṣṇureva tiṣṭhati śaṅkaraḥ / maddehe kiṃ na paśyadhvaṃ yogāścāyaṃ pratiṣṭhitaḥ

हिन्दी अर्थ

नमस्तेऽस्तु महादेव भूतभव्य भवाश्रय। नमस्ते स्तुतिनित्याय नमस्त्रैलोक्यपालिने

English

yjdwi 3 was xt 4 wni cfcCTmt t%t Wcfftn u n

अध्याय ३६

श्लोक 22

तमूचुर्नैव पश्यामस्त्वत्तो वै त्रिपुरान्तकम् ।सत्यं वद सुरेशान महेशानः क्व तिष्ठति

tamūcurnaiva paśyāmastvatto vai tripurāntakam / satyaṃ vada sureśāna maheśānaḥ kva tiṣṭhati

हिन्दी अर्थ

चराचरगुरो गुह्यागुह्यानां च प्रकाशकृत्

English

One should then visit the holy place where goddess Bhadra, Nidra, Maya, Sanatanl, and goddess Durga herself abide. xi qr ; <ptf qqfwmi <pf ftsfrarq W ii

अध्याय ३६

श्लोक 23

ततो ऽव्ययात्मा स हरिः स्वहृत्पङ्कजशायिनम् ।दर्शयामास देवानां मुरारिर्लिङ्गमैश्वरम्

tato 'vyayātmā sa hariḥ svahṛtpaṅkajaśāyinam / darśayāmāsa devānāṃ murārirliṅgamaiśvaram

हिन्दी अर्थ

त्वन्नामजापिनो देव न भवन्ति भवाश्रयाः नमस्ते नित्यनित्याय नमस्त्रैलोक्यपालन। शंकरायाप्रमेयाय व्याधीनां शमनाय च

English

A bath in a sight at goddess Durga on the bank of river enables a man to cross successfully the toughest worldly fort.

अध्याय ३६

श्लोक 24

ततः सुराः क्रमेणैव क्षीरादिभिरनन्तरम् ।स्नापयाञ्चक्रिरे लिङ्गं शाश्वतं ध्रुवमव्ययम्

tataḥ surāḥ krameṇaiva kṣīrādibhiranantaram / snāpayāñcakrire liṅgaṃ śāśvataṃ dhruvamavyayam

हिन्दी अर्थ

योगेश्वराय देवाय सर्वपापक्षयाय च

English

fyietc-ite tt qxsfwi fro: tivjR T Tmt :ii?^ii

अध्याय ३६

श्लोक 25

गोरोचनया त्वालिप्य चन्दनेन सुगन्धिना ।बिल्वपत्राम्बुजैर्देवं पूजयामासुरञ्जसा

gorocanayā tvālipya candanena sugandhinā / bilvapatrāmbujairdevaṃ pūjayāmāsurañjasā

हिन्दी अर्थ

चार मुखोंकी उत्पत्ति-कथा, ब्रह्म-कृत शिवकी स्तुति पुनः उनके सृष्टिकी चिन्ता करनेपर एक नीले कमल- दलके समान श्याम, पतले मध्य भागवाली, सुलोचना, मनो-मोहिनी कन्या उत्पन्न हुई। उस मनोहर कन्याको देखकर ब्रह्माने उसे संतानोत्पत्ति हेतु बुलाया। (बस,)

English

Saraka-tlrtha is then worth seeing as it is a rare holy place in the three-worlds. A sight of god Mahesvara on the fourteenth day of dark fortnight enables a man to get success in his mission and after death to deserve a place in the abode of Siva. O great Dvija! Saraka holds three crore holy places in its lap.

अध्याय ३६

श्लोक 26

प्रधूप्यागुरुणा भक्त्या निवेद्य परमैषधीः ।जप्त्वाष्टशतनामानं प्रणामं चक्रिरे ततः

pradhūpyāguruṇā bhaktyā nivedya paramaiṣadhīḥ / japtvāṣṭaśatanāmānaṃ praṇāmaṃ cakrire tataḥ

हिन्दी अर्थ

उस महान् पापसे ब्रह्माका मस्तक गिर गया॥ २--५॥

English

IT: Tim Wife wfe:imil i ip:i Rudrakoti is located in the well just at the centre of the reservoir. A bath in that reservoir and Rudrakoti in mind automatically amounts to the worship of one crore Rudra. By the grace of Rudras, that man is protected from the defects/evils, rendered with highest conscience and thus, achieves the supreme position. At the same place, there exists a holy place Idaspada. It absolves evils and removes fear from the mind of devotees.

अध्याय ३६

श्लोक 27

इत्येवं चिन्तयन्तश्च देवावेतौ हरीश्वरौ ।कथं योगत्वमापन्नौ सत्त्वान्धतमसोद्भवौ

ityevaṃ cintayantaśca devāvetau harīśvarau / kathaṃ yogatvamāpannau sattvāndhatamasodbhavau

हिन्दी अर्थ

वे (ब्रह्माजी) उस गिरे मस्तकको लेकर सभी पापोंका विनाश करनेवाले तीनों लोकोंमें विख्यात सान्निहत्यसर नामके तीर्थमें गये। ऋषि और सिद्धोंसे सेवित उस पवित्र स्थाणुतीर्थमें सरस्वतीके उत्तरी तटपर चतुर्मुख (चार मुखवाले शिवलिङ्ग)-को स्थापित कर

English

A mere watching of this holy place ensures emancipation. A bath and worship of Pitrs and gods here endows one with prosperity and the man receives the desired things. The great holy place Kedara should then be visited. A bath in that place gives fruit of all donations. Kimrupa-tlrtha is also there on the ground. A bath here gives a devotee the fruit equal to executing all yajiias.

अध्याय ३६

श्लोक 28

सुराणां चिन्तितं ज्ञात्वा विश्वमूर्तिभूद्विभुः ।सर्वलक्षणसंयुक्तः सर्वायुधधरो ऽव्ययः

surāṇāṃ cintitaṃ jñātvā viśvamūrtibhūdvibhuḥ / sarvalakṣaṇasaṃyuktaḥ sarvāyudhadharo 'vyayaḥ

हिन्दी अर्थ

सूक्तोंसे उसकी उपासना करने लगे। उनके इस प्रकार भक्तिपूर्वक शिवपूजामें तन्मय हो जानेपर भगवान् नीललोहित (शंकरजी) स्वयं ही वहाँ आ गये। "लोकपितामह ब्रह्माने उन आये हुए शिवको देखकर

English

A holy place Anyajanma falls on the east from Saraka. It is popular throughout the three

अध्याय ३६

श्लोक 29

सार्द्धं त्रिनेत्रं कमलाहिकुण्डलं जटागुडाकेशखगर्षभध्वजम् ।समाधवं हारभुजङ्गवक्षसं पीताजिनाच्छन्नकटिप्रदेशम्

sārddhaṃ trinetraṃ kamalāhikuṇḍalaṃ jaṭāguḍākeśakhagarṣabhadhvajam / samādhavaṃ hārabhujaṅgavakṣasaṃ pītājinācchannakaṭipradeśam

हिन्दी अर्थ

सिर झुकाकर प्रणाम किया और पुनः वे (ब्रह्माजी) उन (शिव)-की स्तुति करने लगे॥ ६--१०॥ ब्रह्माने कहा-- भूत, भव्य तथा भवके आश्रयस्वरूप महादेवजी! आपको नमस्कार है। नित्य-स्तुति किये जानेवाले और तीनों लोकोंके रक्षक! आपको नमस्कार है। सभी पापोंको नष्ट करनेवाले एवं पवित्र देहवाले!

English

II Attaining the form of a lion and slaying the powerful demon, lord Visnu then dwelling among the animals developed affection for

अध्याय ३६

श्लोक 30

चक्रासिहस्तं हलशार्ङ्गपाणिं पिनाकशूलाजगवान्वितं च ।कपर्दखट्वाङ्गकपालघण्टासशङ्खटङ्काररवं महर्षे

cakrāsihastaṃ halaśārṅgapāṇiṃ pinākaśūlājagavānvitaṃ ca / kapardakhaṭvāṅgakapālaghaṇṭāsaśaṅkhaṭaṅkāraravaṃ maharṣe

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है। चर और अचरके गुरु! आप रहस्योंके भी रहस्यको (गुप्त-से-गुप्त तत्त्वको) प्रकाशित करनेवाले हैं। वैद्योंकी दवाओंसे दूर न होनेवाले सभी रोगोंका बिनाश करनेवाले ! रुरुमृगचर्मधारी! शोकसे रहित शिव!

English

33t ^t: wraft straw croi tfeqi 3^: Uu|duc(I^I rfelll^oll

अध्याय ३६

श्लोक 31

दृष्ट्वैव देवा हरिशङ्करं तं नमो ऽस्तु ते सर्वगताव्ययेति ।प्रोक्त्वा प्रणामं कमलासनाद्याश्चक्रुर्मतिं चैकतरां नियुज्य

dṛṣṭvaiva devā hariśaṅkaraṃ taṃ namo 'stu te sarvagatāvyayeti / proktvā praṇāmaṃ kamalāsanādyāścakrurmatiṃ caikatarāṃ niyujya

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है। जलकी उत्ताल तरङ्गोंसे महाबुद्धिके विघटन करनेमें (स्वयं भी) संक्षुब्ध देव! आपके नामका जप करनेवाले प्राणी संसारमें नहीं पड़ते नित्यके भी नित्य आपको नमस्कार है। तीनों लोकोंके पालक! कल्याणकारी (निश्चयात्मिका बुद्धिसे भी अगम्य) अप्रमेय शारीरिक-मानसिक रोगोंके नाश करनेवाले आपको नमस्कार है। सबसे परे, अपरिमेय

English

All gods including Gandharvas the worshipped lord Siva, saluted him and prayed to him to manage the situation. They explained that the return of Nrsimha back in the original form of Vi$nu has become

अध्याय ३६

श्लोक 32

तानेकचित्तान् विज्ञाय देवान् देवपतिर्हरिः ।प्रगृह्याभ्यद्रवत्तूर्णं कुरुक्षेत्रं स्वमाश्रमम

tānekacittān vijñāya devān devapatirhariḥ / pragṛhyābhyadravattūrṇaṃ kurukṣetraṃ svamāśramama

हिन्दी अर्थ

(मापमें न आने योग्य), सभी प्राणियोंके प्रिय देव एवं सभी पापोंके क्षय करनेवाले योगेश्वर! आपको नमस्कार है। (आप) स्थाणुस्वरूप सिद्ध एवं सिद्धों तथा वन्दियोंके द्वारा स्तुत आपको नमस्कार है। संसारके प्राणियोंके

English

§ wl ^ qf33i tratwtT:ii^?ii 3fe*rfe fnrat fet:i fgmjsjg^rl fym: fern

अध्याय ३६

श्लोक 33

ततो ऽपश्यन्त देवेशं स्थाणुभूतं जले शुचिम् ।दृष्ट्वानमः स्थाणवेति प्रोक्त्वा सर्वेह्युपाविशन्

tato 'paśyanta deveśaṃ sthāṇubhūtaṃ jale śucim / dṛṣṭvānamaḥ sthāṇaveti proktvā sarvehyupāviśan

हिन्दी अर्थ

लिये दुर्ग बने हुए आप विश्वरूपके लिये नमस्कार है। 'फणीन्द्रवरहाराय भास्कराय नमो नमः

English

IT3 II3 3 II Mahadeva disguised himself as Sarabha (camel) and fought against Nrsimha for several thousand divine years. Both gods fell into a reservoir while fighting. Divine hermit Narada was in meditation on the bank of that reservoir under a pipala tree. He was suddenly disturbed and looked at them. Lord Visnu turned in his original form and Siva in the form of a linga. Narada duly worshipped

अध्याय ३६

श्लोक 34

ततो ऽब्रवीत् सुरपतिरेह्येहि दीयतां वरः ।क्षुब्धं जगज्जगन्नाथ उन्मज्जस्व प्रियातिथे

tato 'bravīt surapatirehyehi dīyatāṃ varaḥ / kṣubdhaṃ jagajjagannātha unmajjasva priyātithe

हिन्दी अर्थ

एवं स्तुतो महादेवो ब्रह्माणं प्राह शङ्करः। न च मन्युस्त्वया कार्यो भाविन्यर्थे कदाचन

English

11: ffera cp?T3 wfeJltl xT fefelcT# TO.MISmi

अध्याय ३६

श्लोक 35

ततस्तां मधुरां वाणीं शुश्राव वृषभध्वजः ।श्रुत्वोत्तस्थौ च वैगेन सर्वव्यापी निरञ्जनः

tatastāṃ madhurāṃ vāṇīṃ śuśrāva vṛṣabhadhvajaḥ / śrutvottasthau ca vaigena sarvavyāpī nirañjanaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रतिष्ठाय विमुक्तस्त्वं सर्वपापैर्भविष्यसि सृष्टिकामेन च पुरा त्वयाऽहं प्रेरितः किल। तेनाहं त्वां तथेत्युक्त्वा भूतानां देशवरत्तिवत्

English

Salute to god Siva, salute to impressive Visnu. Salute to administrator god Visnu and the god of destruction Siva. Salute to Hara of varied forms and Visnu of universal form. Salute to great merciful

अध्याय ३६

श्लोक 36

नमो ऽस्तु स्र्वदेभ्यः प्रोवाच प्रहसन् हरः ।स चागतः सुरैः सेन्द्रः प्रणतो विनयान्वितैः

namo 'stu srvadebhyaḥ provāca prahasan haraḥ / sa cāgataḥ suraiḥ sendraḥ praṇato vinayānvitaiḥ

हिन्दी अर्थ

दीर्घकालं तपस्तप्त्वा मग्नः संनिहिते स्थित: । सुमहान्तं ततः कालं त्वं प्रतीक्षां ममाकरोः

English

The man who ever brings to memory the Phalaklvana, his Pitrs too are satiated A holy place sumahat is located there. It is surrounded by gods and the man taking a bath here receives the fruit of the donation of one thousand cows.

अध्याय ३६

श्लोक 37

तमूचुर्देवताः सर्वस्त्यज्यतां शङ्करद्रत्म् ।महाव्रतं त्रयो लोकाः क्षुब्धास्त्वत्तेसावृताः

tamūcurdevatāḥ sarvastyajyatāṃ śaṅkaradratm / mahāvrataṃ trayo lokāḥ kṣubdhāstvattesāvṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

यदि मे नाग्रजस्त्वन्यस्ततः स्त्रक्ष्याम्यहं प्रजाः । त्वयैवोक्तश्च नैवास्ति त्वदन्यः पुरुषोऽग्रजः यैरिमं प्रकरोत् सर्व भूतग्रामं चतुर्विधम्।

English

The man receives the fruit of Rajsuya yajna, Samkhya (knowledge) and Yoga (karma) when he takes a bath in Panikhata- tirtha and do tarpana for Pitrs.

अध्याय ३६

श्लोक 38

अथोवाच महादेवो मया त्यक्तो महाव्रतः ।ततः सुरा दिवं जग्मुर्हृष्टाः प्रयतमानसाः

athovāca mahādevo mayā tyakto mahāvrataḥ / tataḥ surā divaṃ jagmurhṛṣṭāḥ prayatamānasāḥ

हिन्दी अर्थ

बिभक्षयिषवो ब्रह्मन् सहसा प्राद्रवंस्तथा । स भक्ष्यमाणस्त्राणार्थी पितामहमुपाद्रवत्

English

Another holy place Mis'raka is then worth visiting. 0 great hermits! The great soul had mixed the water of all holy places here for Dadhlci. The man taking a bath in Misraka-tlrtha thus, is considered as if he has bathed in all holy places.

अध्याय ३६

श्लोक 39

ततो ऽपि कम्पते पृथ्वी साब्धिद्वीपाचला मुने ।ततो ऽभिचिन्तयद्रुद्रः किमर्थं क्षुभिता मही

tato 'pi kampate pṛthvī sābdhidvīpācalā mune / tato 'bhicintayadrudraḥ kimarthaṃ kṣubhitā mahī

हिन्दी अर्थ

सर्पराजके द्वारा बखानी गयी महिमावाले, सर्पराजके बाजूबंद एवं माला धारण करनेवाले भास्करस्वरूप! आपको बारम्बार नमस्कार है॥ १५--१८॥ इस प्रकार स्तुति किये जानेपर शंकरने ब्रह्मासे 'कहा--ब्रह्मन्! जो कार्य अवश्यम्भावी है उसके विषयमें आपको कभी भी चिन्ता नहीं करनी चाहिए। पहले 'वराह-कल्पमें मैंने आपका जो मस्तक अपहृत किया

English

ctct) oyi'HcH Ux^Rrad) Pi<mi?H:l WNd frt: ^TTt^T ^gT ^t TRW fafmct ^ faSiRt *tm Wfr:l w *t|ct3r tar tg ^ciih'si

अध्याय ३६

श्लोक 40

ततः पर्यचरच्छूली कुरुक्षेत्रं समन्ततः ।ददर्शोघवतीतीरे उशनसं तपोनिधिम्

tataḥ paryacaracchūlī kurukṣetraṃ samantataḥ / dadarśoghavatītīre uśanasaṃ taponidhim

हिन्दी अर्थ

था वही चार मुख हो गया। अब वह कभी विनष्ट नहीं होगा। इस सान्निहिततीर्थमें भक्तिपूर्वक मेरे लिङ्गोंकी प्रतिष्ठा करके आप सभी पापॉसे छूट जायँगे। प्राचीन कालमें सृष्टि रचनेकी इच्छासे आपने मुझे अनृप्रेरित

English

cltf WWI xt t tract Tf:l %br T^rapprr *wr ftrfig n q n

अध्याय ३६

श्लोक 41

ततो ऽब्रवीत्सुरपतिः किमर्थं तप्यते तपः ।जगत्क्षोभकरं विप्र तच्छीघ्रं कथ्यतां मम

tato 'bravītsurapatiḥ kimarthaṃ tapyate tapaḥ / jagatkṣobhakaraṃ vipra tacchīghraṃ kathyatāṃ mama

हिन्दी अर्थ

किया था, अत: मैं “ऐसा ही होगा' यह कहकर भूतोंके देशमें रहनेवालेकी भाँति दीर्घकालतक तप करके संनिहितमें विलीन होकर स्थित रहा। उसके बाद आपने बहुत दिनोंतक मेरी प्रतीक्षा की फिर आपने अपने मनमें सभी प्राणियोंकी सृष्टि करनेवालेका ध्यान किया। तब उन्होंने मुझे वहाँ जलमें विलीन देखकर आपसे कहा कि यदि मुझसे अन्य कोई बड़ा पहले हुआ न माना जाय तो मैं प्रजाकी सृष्टि

English

One should then impose control over one's senses and observe punctuality in diet. is then the next visiting place. A bath in "Manojava" and the sight of lord Siva undoubtedly renders the man with desired success. A bath and worship of gods and Pitrs in Madhuvatl, a holy place pertaining to goddess, endows supreme axiom/achievement by the grace of goddess.

अध्याय ३६

श्लोक 42

उशना उवाच ।तवाराधनकामार्थं तप्यते हि महत्तपः ।संजीवनीं शुभां विद्यां ज्ञातुमिच्छे त्रिलोचन

uśanā uvāca / tavārādhanakāmārthaṃ tapyate hi mahattapaḥ / saṃjīvanīṃ śubhāṃ vidyāṃ jñātumicche trilocana

हिन्दी अर्थ

करूँगा। आपने कहा-आपके सिवा कोई दूसरा अग्रज पुरुष नहीं है। ये स्थाणु जलमें विलीन तथा विवश पड़े हैं। आप मेरा कल्याण करें। फिर उन्होंने दक्ष आदि प्रजापतियों तथा समस्त भूतोंकी सृष्टि की

English

A bath at the confluence of and Drsadvatl rivers effaces all the sins attached ranfr tftactn II ^ O II

अध्याय ३६

श्लोक 43

हर उवाच ।तपसा परितुष्टो ऽस्मि सुतप्तेन तपोधन ।तस्मात् संजीवनींविद्यां भवान् ज्ञास्यति तत्तवत्तः

hara uvāca / tapasā parituṣṭo 'smi sutaptena tapodhana / tasmāt saṃjīvanīṃvidyāṃ bhavān jñāsyati tattavattaḥ

हिन्दी अर्थ

(इस तरह) जिन्होंने इस चार प्रकारके प्राणि- समुदायको उत्पन्न किया, सृष्टि होते ही वे सभी प्रजाएँ क्षुधित हो गयीं और प्रजापतिको खानेकी इच्छासे उन्हींपर लपक पड़ीं। जब उन्होंने उन्हींका भक्षण करनेकी चेष्टा की, तब त्राण पानेकी इच्छासे वे पितामहके पास दौड़कर गये और उनसे बोले- प्रजाओंकी जीविकाका विधान कीजिये। फिर आपने उन्हें अन्न (जीवन-साधन) प्रदान किया। अचल प्राणियोंकी

English

O great Brahmins! There comes then Vyasathali where the learned Vedavyasa had decided to take his last breath in agony of his son’s death. However, the gods had again inspired and consoled him. A man seldom suffers from the agony of his son's death whosoever visits there.

अध्याय ३६

श्लोक 44

वरं लब्ध्वा ततः शुक्रस्तपसः संन्यवर्त्तत ।तथापि चलते पृथ्वी साब्धिभूभृन्नगावृता

varaṃ labdhvā tataḥ śukrastapasaḥ saṃnyavarttata / tathāpi calate pṛthvī sābdhibhūbhṛnnagāvṛtā

हिन्दी अर्थ

महौषधियाँ और निर्बल चल प्राणी शक्तिशाली प्राणियोंके अन्न (प्राणन-शक्ति) बने। इस प्रकार जीवन-निर्वाहके लिये प्राणन-शक्तिका विधान हुआ। फिर सभी प्रजाएँ अपने स्थानको लौट गयीं ॥ २७--३०॥

English

A visit at Kirhdatta Kupa and donation of sesamum a prastha (a certain measurement of quantum) ensures supreme achievement and liberty from the burden of debts to a man.

अध्याय ३६

श्लोक 45

ततो ऽगमन्महादेवः सप्तसारस्वतं शुचिः ।ददर्श नृत्यमानं च ऋषिं मङ्कणसंज्ञितम्

tato 'gamanmahādevaḥ saptasārasvataṃ śuciḥ / dadarśa nṛtyamānaṃ ca ṛṣiṃ maṅkaṇasaṃjñitam

हिन्दी अर्थ

भूतग्रामे विवृद्धे तु तुष्टे लोकगुरौ त्वयि तदा प्रभृति लोकेषु स्थाणुरित्येष विश्रुतः।

English

The two holy places- Ahna and Sudina are among the rare places on the earth. A bath in them ensures achieving the abode of sun for a

अध्याय ३६

श्लोक 46

भावेन पोप्लूयति बालवत् स भुजौ प्रसार्यैव ननर्त्त वेगात् ।तस्यैव वेगेन समाहता तु चचाल भूर्भूमिधरैः सहैव

bhāvena poplūyati bālavat sa bhujau prasāryaiva nanartta vegāt / tasyaiva vegena samāhatā tu cacāla bhūrbhūmidharaiḥ sahaiva

हिन्दी अर्थ

प्रयाति मोक्षं परमं यस्मान्नावर्तते पुनः। यश्चेह तीर्थे निवसेत् कृष्णाष्टम्यां समाहितः

English

fjcfttra cm) ux*)c^ ftP| c-il<btj ^rafct fr^rat tract: f^rw: 11

अध्याय ३६

श्लोक 47

तं शङ्गरो ऽभ्येत्य करे निगृह्य प्रोवाच वाक्यं प्रहसन् महर्षे ।किं भावितो नृत्यसि केन हेतुना वदस्व मामेत्य किमत्र तुष्टिः

taṃ śaṅgaro 'bhyetya kare nigṛhya provāca vākyaṃ prahasan maharṣe / kiṃ bhāvito nṛtyasi kena hetunā vadasva māmetya kimatra tuṣṭiḥ

हिन्दी अर्थ

इत्युक्त्वा भगवान् देवस्तत्रैवान्तरधीयत ब्रह्मा विशुद्धपापस्तु पूज्यं देवं चतुर्मुखम् लिङ्गानि देवदेवस्य ससृजे सरमध्यतः

English

^tfZcf)^ xt ct^eT cbliihat ^mi cm ^TiraT ST^IR: R^cfl ctiqq^gui fgnjptr jrafcirojWli

अध्याय ३६

श्लोक 48

स ब्राह्मणः प्राह ममाद्य तुष्टिर्येनेह जाता शृणु तद् द्विजेन्द्र ।बहून् गणान् वै मम तप्यतस्तपः संवत्सरान् कायविशोषणार्थम्

sa brāhmaṇaḥ prāha mamādya tuṣṭiryeneha jātā śṛṇu tad dvijendra / bahūn gaṇān vai mama tapyatastapaḥ saṃvatsarān kāyaviśoṣaṇārtham

हिन्दी अर्थ

आद्यं ब्रह्मसरः पुण्यं हरिपार्श्चे प्रतिष्ठितम्। द्वितीयं ब्रह्मसदनं स्वकीये ह्याश्रमे कृतम्

English

One should then go at Krtajapya, a holy place renowned throughout th$ three worlds. Regular dwelling and bath in the Ganga as also worship of Mahadeva endows one with the fruit of Asvamedha (horse sacrifice). Koti

अध्याय ३६

श्लोक 49

ततो ऽनुपश्यामि करात् क्षतोत्थं निर्गच्छते शाकरसं ममेह ।तेनाद्य तुष्टो ऽस्मि भृशं द्विजेन्द्र येनास्मि नृत्यामि सुभावितात्मा

tato 'nupaśyāmi karāt kṣatotthaṃ nirgacchate śākarasaṃ mameha / tenādya tuṣṭo 'smi bhṛśaṃ dvijendra yenāsmi nṛtyāmi subhāvitātmā

हिन्दी अर्थ

चतुर्थं ब्रह्मणा लिङ्गं सरस्वत्यास्तटे कृतम् एतानि ब्रह्मतीर्थांनि पुण्यानि पावनानि च। ये पश्यन्ति निराहारास्ते यान्ति परमां गतिम्

English

Kotisvara gives a man the fruit of a crore yajiias. Then there is Vamanaka, another holy place known to the three-worlds. It is the same place where Vamana (dwarf) form Visnu had

अध्याय ३६

श्लोक 50

तं प्राह शंभुर्द्विज पश्य मह्यं भस्म प्रवृत्तो ऽङ्गुलितो ऽतिशुक्लम् ।संताडनादेव न च प्रहर्षो ममास्ति नृनं हि भवान् प्रमत्तः

taṃ prāha śaṃbhurdvija paśya mahyaṃ bhasma pravṛtto 'ṅgulito 'tiśuklam / saṃtāḍanādeva na ca praharṣo mamāsti nṛnaṃ hi bhavān pramattaḥ

हिन्दी अर्थ

कृते युगे हरेः पार्श्व त्रेतायां ब्रह्मणाश्रमे। द्वापरे तस्य पूर्वेण सरस्वत्यास्तटे कलौ

English

Bali and headed it over to Indra. The man attains the abode of Visnu when duly purified by a bath in Visnupada, a holy place and worship of god Vamana.

अध्याय ३६

श्लोक 51

श्रुत्वाथ वाक्यं वृषभध्वजस्य मत्वा मुनिर्मङ्कणको महर्षे ।नृत्यं परित्यज्य सुविस्मितो ऽथ ववन्द पादौ विनयावनम्रः

śrutvātha vākyaṃ vṛṣabhadhvajasya matvā munirmaṅkaṇako maharṣe / nṛtyaṃ parityajya suvismito 'tha vavanda pādau vinayāvanamraḥ

हिन्दी अर्थ

सृष्टिकाले भगवता पूजितस्तु महेश्वरः। सरस्वत्युत्तरे तीरे नाम्ना ख्यातश्चतुर्मुखः लोलासंकरसंभूतैस्तथा वैभाण्डसंकरैः

English

Jyestasrama is also located there. A mere sight of this place enables a man to get emancipation. TTlfir Tr ch

अध्याय ३६

श्लोक 52

तमाह शंभुर्द्विज गच्छ लोकं तं ब्रह्मणो दुर्गममव्ययस्य ।इदं च तीर्थं प्रवरं पृथिव्यां पृथूदकस्यास्तु समं फलेन

tamāha śaṃbhurdvija gaccha lokaṃ taṃ brahmaṇo durgamamavyayasya / idaṃ ca tīrthaṃ pravaraṃ pṛthivyāṃ pṛthūdakasyāstu samaṃ phalena

हिन्दी अर्थ

तथैव द्वापरे प्राप्ते स्वाश्रमे पूज्य शङ्करम्। विमुक्तो राजसैर्भावैर्वर्णसंकरसम्भवैः

English

A man gets better living than common men if he observes fast on the eleventh day of bright fortnight in the month of Jyestha (June) month and takes bath on (the twelvth tr? y fa fa <ii

अध्याय ३६

श्लोक 53

सांनिध्यमत्रैव सुरासुराणां गन्धर्वविद्याधरकिन्नराणाम् ।सदास्तु धर्मस्य निधानमग्र्यं सारस्वतं पापमलापहारि

sāṃnidhyamatraiva surāsurāṇāṃ gandharvavidyādharakinnarāṇām / sadāstu dharmasya nidhānamagryaṃ sārasvataṃ pāpamalāpahāri

हिन्दी अर्थ

चार मुखोंकी उत्पत्ति-कथा, ब्रह्म-कृत शिवकी स्तुति फिर तो वे सब परस्पर प्रेमपूर्वक रहकर बढ़ने लगे। प्राणि-समुदायके बढ़ने एवं लोकके गुरु आपके हर्षित होनेपर मैंने उस जलसे निकलकर प्रजाको देखा। उसके बाद अपने तेजसे उत्पन्न हुई उन प्रजाओंको

English

The magnificence lord Visnu had blessed with supreme position to the Brahmins who were qualified in procedure of yajna etc. and who had worshipped him with due honour. tterr The donations given to Brahmins fructify undepleting and gain stability up to one Manvantara (viz. the period in which four eras cycled seventy one time).

अध्याय ३६

श्लोक 54

सुप्रभा काञ्चानाक्षी च सुवेणुर्विमलोदका ।मनोहरा चौघवती विशाला च सरस्वती

suprabhā kāñcānākṣī ca suveṇurvimalodakā / manoharā caughavatī viśālā ca sarasvatī

हिन्दी अर्थ

देखकर भारी क्रोधसे भरकर मैंने लिङ्गको उखाड़कर फेंक दिया। तालाबके बीचमें फेंका गया वह (लिङ्ग) ऊपर स्थित हो गया। तभीसे वह (लिङ्ग) संसारमें “स्थाणु' नामसे प्रसिद्ध हो गया। इस (लिङ्ग)-का एक

English

There also exists Koti-tlrtha, a renowned holy place throughout the three worlds.

अध्याय ३६

श्लोक 55

एताः सप्त सरस्वत्यो निविसिष्यन्ति नित्यशः ।सोमपालफलं सर्वाः प्रयच्छन्ति सुपुण्यदाः

etāḥ sapta sarasvatyo nivisiṣyanti nityaśaḥ / somapālaphalaṃ sarvāḥ prayacchanti supuṇyadāḥ

हिन्दी अर्थ

बार भी दर्शन करनेसे मनुष्य सभी पापोंसे छूटकर मोक्षपद प्राप्त कर लेता है; जहाँसे वह फिर नहीं लौटता। कृष्णाष्टमीके दिन मनको शान्त-समाहित कर इस तीर्थमें निवास करनेवाला व्यक्ति अगम्यागमनसे होनेवाले सभी पापोंसे छूट जाता है-एऐसा कहकर भगवान् महादेव वहीं अन्तर्हित हो गये

English

The person receives Ganapatya by the grace of Mahadeva when he pay homage to Kotisvara Mahesvara in that holy place. The great holy place of great soul Suryadeva is there. The man is adored in the abode of sun by taking a bath with sheer devotion there.

अध्याय ३६

श्लोक 56

भवानपि कुरुक्षेत्रे मूर्तिं स्थाप्य गरीयसीम् ।गमिष्यति महापुण्यं ब्रह्मलोकं सुदुर्गमम्

bhavānapi kurukṣetre mūrtiṃ sthāpya garīyasīm / gamiṣyati mahāpuṇyaṃ brahmalokaṃ sudurgamam

हिन्दी अर्थ

पापके शोधन हो जानके कारण ब्रह्माने भी चतुर्मुख महादेवका पूजन कर तालाबके बीचमें देवाधिदेव (शिव)-के लिङ्गोंकी सृष्टि की। पहले तो उन्होंने हरिकी बगलमें ब्रह्मसरको स्थापित किया और दूसरा

English

rRTT TMJii fajl-SRcM ^vF^RTTR^I fHl-dKUHmH fatUjdl cbi^Md JTTIIVa^ll rt dRuiiii ■hPi4<hm s i

अध्याय ३६

श्लोक 57

इत्येवमुक्तो देवेन शङ्करेम तपोधनः ।मूर्त्ति स्थाप्य कुरुक्षेत्रे ब्रह्मलोकमगाद् वशी

ityevamukto devena śaṅkarema tapodhanaḥ / mūrtti sthāpya kurukṣetre brahmalokamagād vaśī

हिन्दी अर्थ

अपने आश्रम ब्रह्मसदनका निर्माण किया। उसीकी पूर्व दिशामें ब्रह्माने तृतीय लिङ्गको एवं सरस्वती नदीके तटपर चतुर्थ लिङ्गको प्रतिष्ठित किया। जो प्राणी उपवास- ब्रतपूर्वक इन पवित्र और पापनाशक ब्रह्मतीर्थोका दर्शन करते हैं, वे परम गतिको प्राप्त करते हँ

English

Brahmins! One should then go to Kulottarana-tirtha. It sways all sins attached to a man. It had been installed by god Visnu for the purification of the people abiding by their religion as prescribed by the Varnasrama long The people willing emancipation through celibacy also see supreme position by a visit

अध्याय ३६

श्लोक 58

गते मङ्कणके पृथ्वी निश्चला समजायत ।अथागान्मन्दरं शंभुर्निजमावसथं शुचिः

gate maṅkaṇake pṛthvī niścalā samajāyata / athāgānmandaraṃ śaṃbhurnijamāvasathaṃ śuciḥ

हिन्दी अर्थ

सत्ययुगमें हरिकी बगलमे, त्रेतामें ब्रह्माके आश्रममें, द्वापरमें उसके पूर्व तथा कलिमें सरस्वतीके तटपर स्थित लिङ्गोंका भक्तिपूर्वक पूजन एवं दर्शन करनेसे मनुष्य सभी पापोंसे छूटकर परम गतिको प्राप्त करते हैं। सृष्टि

English

The celibate, householder (Grhastha), Vanaprasth! and recluse do welfare for as many as twenty one generations preceding by taking a bath there. till

अध्याय ३६

श्लोक 59

एतत् तवोक्तं द्विज शङ्करस्तु गतस्तदासीत् तपसे ऽथ शैले ।शून्ये ऽभ्यगाद् दृष्टमतिर्हि देव्या संयोधितो येन हि कारणेन

etat tavoktaṃ dvija śaṅkarastu gatastadāsīt tapase 'tha śaile / śūnye 'bhyagād dṛṣṭamatirhi devyā saṃyodhito yena hi kāraṇena

हिन्दी अर्थ

करनेके समय सरस्वतीके उत्तरी तटपर भगवान् ब्रह्मासे अचित भगवान् महेश्वर चतुर्मुख नामसे विख्यात हुए। मनुष्य उनको श्रद्धाके साथ प्रणाम कर लोलासाङ्कर्य (चंचलासे उत्पन्न वर्णसंकर) तथा वैभाण्डसाङ्कर्यसे उत्पन्न सभी पापोंसे मुक्त हो जाता है

English

The Brahmins, Ksatriya, Vaisya or Sudra taking a bath in that holy place receive supreme positions. ydfijeuwciuoii The man at far distant place can also attain emancipation by only bringing the scene of

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 36
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.