Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
42
अध्याय 42 / 95

Adhyaya 42

66 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ66 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४२

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे एकचत्वारिशो ऽध्यायः ________________________________________________________________________ पुलस्त्य उवाच ।एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः समं दैत्यैस्तथान्धकः ।मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं प्रमथाश्रितकन्दरम्

iti śrīvāmanapurāṇe ekacatvāriśo 'dhyāyaḥ ________________________________________________________________________ pulastya uvāca / etasminnantare prāptaḥ samaṃ daityaistathāndhakaḥ / mandaraṃ parvataśreṣṭhaṃ pramathāśritakandaram

हिन्दी अर्थ

चण्डिकासे मातृकाओंकी उत्पत्ति, असुरोंसे उनका युद्ध, रक्तबीज-निशुम्भ-शुम्भ-वध

English

The man taking a bath in Sivadvara attains supreme position.

अध्याय ४२

श्लोक 2

प्रमथा दानवातन् दृष्ट्वा चक्रुः किलकिलाध्वनिम् ।प्रमथाश्चापि संरब्धा जघ्नुस्तूर्याण्यनेकशः

pramathā dānavātan dṛṣṭvā cakruḥ kilakilādhvanim / pramathāścāpi saṃrabdhā jaghnustūryāṇyanekaśaḥ

हिन्दी अर्थ

उस दानव-सेनापतिके मारे जानेपर वे सभी दानव हा तात! हा भाई! कहाँ जा रहे हो, क्षणभर रुको, यहाँ आओ-ऐसा कहते हुए करुण क्रन्दन करने लगे। डुकड़े हुए कवचवाले अनेक नंगे हैत्योंको पृथ्वीपर गिरा दिया। वे हैत्य पर्वतश्रेष्ठको छोड़कर भाग गये। टूटे कवच, हथियारों एवं आभूषणोंसे युक्त अपनी सेनाको देखकर टूटे (ही) चक्र एवं धुरीवाले रथपर

English

mSbki: ssHiMVth f^RT:l T& 3TT73> <M 5dlcRJWlfa ZcfaHJI ^ k II

अध्याय ४२

श्लोक 3

स चावृणोन्महानादो रोदसी प्रलयोपमः ।शुश्राव वायुमार्गस्थो विघ्नराजो विनायकः

sa cāvṛṇonmahānādo rodasī pralayopamaḥ / śuśrāva vāyumārgastho vighnarājo vināyakaḥ

हिन्दी अर्थ

चढ़कर दानवश्रेष्ठ निशुम्भ क्रोधपूर्वक मृडानी (देवी)- के पास गया। चमकती हुई तलवार और ढाल लेकर सिर हिलाते हुए वह देवीका रूप देखकर मोहज्चरसे पीडित हो चित्र-लिखे हुएकी भाँति ठिठक

English

■qsr mitt ww sidicRt wiro ^cwhji ^ mi

अध्याय ४२

श्लोक 4

समभ्ययात् सुसंक्रुद्धः प्रमथैरभिसंवृतः ।मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं ददृशे पितरं तथा

samabhyayāt susaṃkruddhaḥ pramathairabhisaṃvṛtaḥ / mandaraṃ parvataśreṣṭhaṃ dadṛśe pitaraṃ tathā

हिन्दी अर्थ

देवीने उस स्तब्ध हुए देवताओंके शत्रुको सामने देखकर हँसते हुए यह वचन कहा--क्या इसी शक्तिके 'बलपर तुमने देवताओंको पराजित किया है? और, क्या इसी बलपर मुझको (पत्नीरूपमें) पानेके लिये याचना करते रहे? कौशिकीकी बात सुननेके बाद देरतक विचार करके बोलनेवालोंमें श्रेष्ठ वह दानव यह वचन बोला भीरु! यह तुम्हारा अत्यन्त कोमल शरीर मेरे शस्त्रोंकी मारसे जलमें कच्चे बर्तनकी तरह सैकड़ों टुकड़ोंमें

English

One should then visit Anaraka, a holy place popular throughout the three worlds. Brahma exists at its east, at south, Rudrapatm in the west, Padmanabha in the north and in the middle of them this place has

अध्याय ४२

श्लोक 5

प्रणिपत्य तथा भक्त्या वाक्यमाह महेश्वरम् ।किं तिष्ठसि जगन्नाथ समुत्तिष्ठ रणोत्सुकः

praṇipatya tathā bhaktyā vākyamāha maheśvaram / kiṃ tiṣṭhasi jagannātha samuttiṣṭha raṇotsukaḥ

हिन्दी अर्थ

अलग-अलग हो जायगा। सुन्दरि! यह सोचकर मैं तुम्हारे ऊपर आघात करनेका विचार नहीं कर रहा हूँ। अतः विशालनयने! तुम मुझे अङ्गीकार कर लो॥ ३५--३८॥

English

T'TR <Jir=U 'giKl fraftt mn4):l re. Tracer ct 7 4cHia T <l 3f^n?T rT rCT qfivilfadHJ

अध्याय ४२

श्लोक 6

ततो विघ्नेशवचनाज्जगन्नाथो ऽम्बिकां वचः ।प्राह यास्ये ऽन्धकं हन्तुं स्थेयमेवाप्रमत्तया

tato vighneśavacanājjagannātho 'mbikāṃ vacaḥ / prāha yāsye 'ndhakaṃ hantuṃ stheyamevāpramattayā

हिन्दी अर्थ

मेरी तलवारकी मारको इन्द्र भी नहीं सह सकते। तुम युद्धका विचार छोड़ दो एवं अब मेरी पत्नी बन जाओ। मुने! योगीश्वरीने निशुम्भकी यह बात सुनकर हँसते हुए उससे भावभरे वचनमें कहा-वीर! लड़ाईके मैदानमें बिना हारे हुए मैं किसीकी पत्री नहीं बन

English

^SRTT: aiURffi ~ ch T <Kli?ra^ :ll^dll

अध्याय ४२

श्लोक 7

ततो गिरिसुता देवं समालिङ्ग्य पुनः पुनः ।समीक्ष्य सस्नेहहरं प्राह गच्छ जयान्धकम्

tato girisutā devaṃ samāliṅgya punaḥ punaḥ / samīkṣya sasnehaharaṃ prāha gaccha jayāndhakam

हिन्दी अर्थ

संग्राममें मुझे जीत लो। नारदजी! इस बातके कहनेपर उस दानवने तलवार उठाकर कौशिकीकी ओर उसे वेगसे चलाया

English

aRiaifu ugt tt^#T ^Wdll 3 o

अध्याय ४२

श्लोक 8

ततो ऽमरगुरोर्गौरी चन्दनं रोचनाञ्जनम् ।प्रतिवन्द्य सुसंप्रीता पादावेवाभ्यवन्दत

tato 'maragurorgaurī candanaṃ rocanāñjanam / prativandya susaṃprītā pādāvevābhyavandata

हिन्दी अर्थ

देवीने अपनी ओर आती हुई उस तलवारको ढालसहित मोरके पंखसे सुशोभित छः बाणोंसे काट दिया। वह (दृश्य) बड़ा ही विचित्र हुआ।

English

A man is freed from evils and heinous evils committed. A bath on the sixth day of (May) if it falls on Tuesday, absolves the man from all evils attached. One should donate kalasa (metal pitcher) full of four Karaka (special vessel) and Apupas (Mulapua) this day after a bath. He should prior to donation worship the god by offering Karakas cooked with cereal. The men taking a bath with this procedure, attains the supreme position after decay of sins attached. If there is the sixth day of month with Tuesday, the bath on that day also fructifies in spite of the month not being Vaisakha (May).

अध्याय ४२

श्लोक 9

ततो हरः प्राह वचो यशस्यं मालिनीमपि ।जयां च विजयां चैव जयन्तीं चापराजिताम्

tato haraḥ prāha vaco yaśasyaṃ mālinīmapi / jayāṃ ca vijayāṃ caiva jayantīṃ cāparājitām

हिन्दी अर्थ

समाद्रवत् कोशभवां वायुवेगसमो जवे

English

dMlfM jjltlMciqi fK*IT

अध्याय ४२

श्लोक 10

युष्माभिरप्रमत्ताभिः स्थेयं गेहे सुरक्षिते ।रक्षणीया प्रयत्नेन गिरिपुत्री प्रमादतः

yuṣmābhirapramattābhiḥ stheyaṃ gehe surakṣite / rakṣaṇīyā prayatnena giriputrī pramādataḥ

हिन्दी अर्थ

तस्यापतत एवाशु करौ श्लिष्टौ समौ दृढौ। गदया सह चिच्छेद क्षुरप्रेण रणेऽम्बिका तस्मिन्निपतिते रौद्रे सुरशत्रौ भयंकरे।

English

tr qjy f taWi fg 3>dm :ii

अध्याय ४२

श्लोक 11

इति संदिश्य ताः सर्वाः समारुह्य वृषं विभुः ।निर्जगाम गृहात् तुष्टो जयेप्सुः शूलधृग् बली

iti saṃdiśya tāḥ sarvāḥ samāruhya vṛṣaṃ vibhuḥ / nirjagāma gṛhāt tuṣṭo jayepsuḥ śūladhṛg balī

हिन्दी अर्थ

गगनस्थास्ततो देवाः शतक्रतुपुरोगमाः। जयस्व विजयेत्यूचुष्टाः शत्रौ निपातिते

English

O great Dvijasl The holy place of places viz. the best holy place Kamyaka-vana is considered. A man receives supreme position as a result of a bath taken there.

अध्याय ४२

श्लोक 12

निर्गच्छतस्तु भवनादीश्वरस्य गणाधिपाः ।समन्तात् परिवार्यैव जयशब्दांश्च चक्रिरे

nirgacchatastu bhavanādīśvarasya gaṇādhipāḥ / samantāt parivāryaiva jayaśabdāṃśca cakrire

हिन्दी अर्थ

पुष्पवृष्टिं च मुमुचुः सुराः कात्यायनीं प्रति जग्राह चतुरो बाणांध्रन्द्रार्धाकारवर्चसः

English

Even an entrance into this place absolves the sins of a man thoroughly. The sun as Pusa has apparently existed in this

अध्याय ४२

श्लोक 13

रणाय निर्गच्छति लोकपाले महेश्वरे शूलधरे महर्षे ।शुभानि सौम्यानि सुमङ्गलानि जातानी चिह्नानि जयाय शंभोः

raṇāya nirgacchati lokapāle maheśvare śūladhare maharṣe / śubhāni saumyāni sumaṅgalāni jātānī cihnāni jayāya śaṃbhoḥ

हिन्दी अर्थ

द्वाभ्यां कुम्भे जघानाथ हसन्ती लीलया5म्बिका

English

3TTf^R^T Sift TTR^: I

अध्याय ४२

श्लोक 14

शिवा स्थिता वामतरे ऽथ भागे प्रयाति चाग्रे स्वनमुन्नदन्ती ।क्रव्यादसंघाश् च तथामिषैणः प्रयान्ति हृष्टास्तृषितासृगर्थे

śivā sthitā vāmatare 'tha bhāge prayāti cāgre svanamunnadantī / kravyādasaṃghāś ca tathāmiṣaiṇaḥ prayānti hṛṣṭāstṛṣitāsṛgarthe

हिन्दी अर्थ

शिरश्चिच्छेद बाणेन कुण्डलालंकृतं शिवा छिन्ने शिरसि हैत्येन्द्रो निपतात सकुञ्जरः। यथा समहिषः क्रौञ्चो महासेनसमाहतः

English

O Brahmins! A sight of Pusa ensures emancipation of the people. The man taking a bath in that place on Sunday receives the pure body and thus he obtains the desired objects.

अध्याय ४२

श्लोक 15

दक्षिणाङ्गं नखान्तं वै समकम्पत शूलिनः ।शकुनिश् चापि हारीतो मौनी याति पराङ्गमुखः

dakṣiṇāṅgaṃ nakhāntaṃ vai samakampata śūlinaḥ / śakuniś cāpi hārīto maunī yāti parāṅgamukhaḥ

हिन्दी अर्थ

सेन्द्राः ससूर्यमरुदश्चिवसुप्रधानाः।

English

Description of Durga-tirtha and others

अध्याय ४२

श्लोक 16

निमित्तानीदृशान् दृष्ट्वा भूतभव्यभवो विभुः ।शैलादिं प्राह वचनं सस्मितं शशिशेखरः

nimittānīdṛśān dṛṣṭvā bhūtabhavyabhavo vibhuḥ / śailādiṃ prāha vacanaṃ sasmitaṃ śaśiśekharaḥ

हिन्दी अर्थ

देव्यास्तदा स्तुतिपदं त्विदमीरयन्तः नमोऽस्तु ते भगवति पापनाशिनि

English

3n«ra>Tst jj #dt «pr

अध्याय ४२

श्लोक 17

हर उवाच ।नन्दिन् जजो ऽद्य मे भावी न कथञ्चित् पराजयः ।निमित्तानीह दृस्यन्ते संभूतानि गणेश्वर

hara uvāca / nandin jajo 'dya me bhāvī na kathañcit parājayaḥ / nimittānīha dṛsyante saṃbhūtāni gaṇeśvara

हिन्दी अर्थ

नमोऽस्तु ते मखभुजकार्यकारिणि

English

7m tftsbpr fawmi «Rft?r ^:ii ^ii

अध्याय ४२

श्लोक 18

तच्छंभुवचनं श्रुत्वा शैलादिः प्राह संकरम् ।कः संदेहो महादेव यत् त्वं जयसि शात्रवान्

tacchaṃbhuvacanaṃ śrutvā śailādiḥ prāha saṃkaram / kaḥ saṃdeho mahādeva yat tvaṃ jayasi śātravān

हिन्दी अर्थ

'ढालके साथ तलवारके कट जानेपर वह महा असुर गदा लेकर हाके समान तेजीसे कौशिकीकी ओर दौड़ा। अम्बिकाने लड़ाईमें चढ़ाई करनेवाले उस असुरकी, गदाके साथ सुपुष्ट, सुडौल, गठीली भुजाओंको क्षुरप्र (खुरपे या बाण)-से उसी समय काट गिराया। उस अत्यन्त भयङ्कर देवशत्रुके गिरनेपर चण्डी आदि मातृकाएँ प्रसन्न होकर किलकिलाध्वनि (हर्षसूचक ध्वनि) करने लगीं ॥ ४३--४६॥

English

The hermits said- Kindly explain the origin of Karijatlrtha worshipped by the gods in detail which is located at the east of

अध्याय ४२

श्लोक 19

तच्छंभुवचनं श्रुत्वा शैलादिः प्राह शङ्करम् ।समादिदेश युद्धाय महापशुपतैः सह

tacchaṃbhuvacanaṃ śrutvā śailādiḥ prāha śaṅkaram / samādideśa yuddhāya mahāpaśupataiḥ saha

हिन्दी अर्थ

उसके बाद आकाशमें स्थित इन्द्र आदि देवगण शत्रुको मारकर गिराये जानेपर हर्षित होते हुए बोले-

English

ifcMlUli rlftw gc^T TgrHt *lcrf?T : II ? II

अध्याय ४२

श्लोक 20

ते ऽभ्येत्य दानवबलं मर्दयन्ति स्म वेगिताः ।नानाशस्त्रधरा वीरा वृक्षानशनयो यथा

te 'bhyetya dānavabalaṃ mardayanti sma vegitāḥ / nānāśastradharā vīrā vṛkṣānaśanayo yathā

हिन्दी अर्थ

बजाने लगे और देवगण कात्यायनीके ऊपर फूलोंकी वर्षा करने लगे। महामुनि नारदजी! निशुम्भको गिरा हुआ देखकर शुम्भ क्रोधसे हाथमें पाश लिये हुए हाथीपर चढ़कर आया। हाथीपर चढ़कर दानवेश्वरको आते देख (देवीने) चमकते हुए अर्धचन्द्राकार चार बाणोंको उठा लिया॥ ४७ --५०॥

English

Lomaharsana hermits! listen to the best magnificence of all holy places. A man is absolved from sins by giving ear to the character of hermits.

अध्याय ४२

श्लोक 21

ते वध्यमाना बलिभिः प्रमथैर्दैत्यदानवाः ।प्रवृत्ताः प्रमथान् हन्तुं कूटमुद्गरपाणयः

te vadhyamānā balibhiḥ pramathairdaityadānavāḥ / pravṛttāḥ pramathān hantuṃ kūṭamudgarapāṇayaḥ

हिन्दी अर्थ

हँसते हुए उस अम्बिकाने खेल-खेलमें दो तीखे बाणोंसे उस हाथीके दो पैरोंको काट दिया एवं दो बाणोंसे उसके कुम्भस्थलपर आघात किया। दो पैरोंके कट जानेपर वह हाथी इन्द्रके वज्रसे घायल

English

^ ftfalg r 3PRT: ¥W:i

अध्याय ४२

श्लोक 22

ततो ऽम्बरतले देवाः सेन्द्रविष्णुपितामहाः ।ससूर्याग्निपुरोगास्तु समायाता दिदृक्षवः

tato 'mbaratale devāḥ sendraviṣṇupitāmahāḥ / sasūryāgnipurogāstu samāyātā didṛkṣavaḥ

हिन्दी अर्थ

पर्वतराजकी ऊँची चोटीकी तरह अपने-आप ही गिर पड़ा। शिवाने घायल हुए हाथीपरसे उछलनेवाले शुम्भका कुण्डलसे सुशोभित मस्तक बाणसे (झट) काट दिया। सिरके कट जानेपर हैत्येन्द्र हाथीके साथ ऐसे गिरा जैसे महासेन कार्तिकेयद्वारा घायल हुआ क्रौञासुर महिषके साथ गिरा था। मृडानी (देवी)-द्वारा दोनों देवशत्रुओंका संहार किया जाना सुनकर इन्द्रसहित सूर्य, मरुत्, अश्विनीकुमार एवं वसुगण आदि देवता उस श्रेष्ठ

English

WWriJI^ 3t^T q xt Fffoftll ? II

अध्याय ४२

श्लोक 23

ततो ऽम्बरतले घोषः सस्वनः समजायत ।गीतवाद्यादिसंमिश्रो दुन्दुभीनां कलिप्रिय

tato 'mbaratale ghoṣaḥ sasvanaḥ samajāyata / gītavādyādisaṃmiśro dundubhīnāṃ kalipriya

हिन्दी अर्थ

पर्वतपर आये एवं विनयपूर्वक देवीकी इस प्रकार स्तुति करने लगे

English

The hermits of Naimi§aranya came to take a bath in Sarasvatl at Kuruksetra but they could

अध्याय ४२

श्लोक 24

ततः पश्यत्सु देवेषु महापाशुपतादयः ।गणास्तद्दानवं सैन्यं जिघांसन्ति स्म कोपिताः

tataḥ paśyatsu deveṣu mahāpāśupatādayaḥ / gaṇāstaddānavaṃ sainyaṃ jighāṃsanti sma kopitāḥ

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है। सुर-शत्रुओंके दर्पका दलन करनेवाली! आपको नमस्कार है। विष्णु और शङ्करको राज्य देनेवाली! आपको नमस्कार है। यज्ञके भागके भोक्ता देवोंका कार्य करनेवाली ! आपको नमस्कार है। नमोऽस्तु ते त्रिदशरिपुक्षयंकरि

English

They then constructed a holy place namely "yajnopavltika", the rest of hermits could not access even to it.

अध्याय ४२

श्लोक 25

चतुरङ्गबलं दृष्ट्वा हन्यमानं गणेश्वरैः ।क्रोधान्वितस्तुहुण्डस्तु वेगोनाबिससार ह

caturaṅgabalaṃ dṛṣṭvā hanyamānaṃ gaṇeśvaraiḥ / krodhānvitastuhuṇḍastu vegonābisasāra ha

हिन्दी अर्थ

नमोऽस्तु ते महिषविनाशकारिणि नमोऽस्तु ते हरिहरभास्करस्तुते

English

mgrit: vfrrft 5 ^gT ^ wcwdiii v ii

अध्याय ४२

श्लोक 26

आदाय परिघं घोरं पट्टोद्ब्द्धमयस्मयम् ।राजतं राजते ऽत्यर्थमिन्द्रध्वजमिवोच्छ्रितम्

ādāya parighaṃ ghoraṃ paṭṭodbddhamayasmayam / rājataṃ rājate 'tyarthamindradhvajamivocchritam

हिन्दी अर्थ

नमोऽस्तु लोकार्तिहरे त्रिशूलिनि नमोऽस्तु नारायणि चक्रधारिणि नमोऽस्तु मालाविकटे सुकेशिनि।

English

%?TTsf 'n4f^lU|i f^TT f^Tfq TfT ^tl

अध्याय ४२

श्लोक 27

तं भ्रामयानो बलवान् निजघान रणे गणान् ।रुद्राद्याः स्कन्दपर्यन्तास्ते ऽभज्यन्त भयातुराः

taṃ bhrāmayāno balavān nijaghāna raṇe gaṇān / rudrādyāḥ skandaparyantāste 'bhajyanta bhayāturāḥ

हिन्दी अर्थ

निषूदयारीन् द्विजदेवतानाम्।

English

SM pf?FT TTPf f^trTTlI ^ II

अध्याय ४२

श्लोक 28

तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा गणनाथो विनायकः ।समाद्रवत वेगेन तुहुण्डं दनुरुङ्गवम्

tatprabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā gaṇanātho vināyakaḥ / samādravata vegena tuhuṇḍaṃ danuruṅgavam

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माणी त्वं मृडानी वरशिखिगमना स्तुतिबलिकुसुमकराः सततं ये

English

Goddess constructed the groves and then she moved towards west for the welfare of all organisms. As the number of devotees living on her banks was increasing, goddess took their comforts in mind and groves were grown there.

अध्याय ४२

श्लोक 29

आपतन्तं गणपतिं दृष्ट्वा दैत्यो दुरात्मवान् ।परिघं पातयामास गुम्भपृष्ठे महाबलः

āpatantaṃ gaṇapatiṃ dṛṣṭvā daityo durātmavān / parighaṃ pātayāmāsa gumbhapṛṣṭhe mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

चण्डिकासे मातृकाओंकी उत्पत्ति, असुरोंसे उनका युद्ध, रक्तबीज-निशुम्भ-शुम्भ-वध

English

*T: IFnfa JTfrHRV^T tfspt 7fwr TTfrcit ^ttipsii P f&il | f^IWFT ^TT Tt%cTT

अध्याय ४२

श्लोक 30

विनायकस्य तत्कुम्भे परिघं वज्रभूषणम् ।शतधा त्वगमद् ब्रह्मन् मेरोः कूट इवाशनिः

vināyakasya tatkumbhe parighaṃ vajrabhūṣaṇam / śatadhā tvagamad brahman meroḥ kūṭa ivāśaniḥ

हिन्दी अर्थ

नमस्कार है। इन्द्रके द्वारा पूजित चरणोंवाली! आपको नमस्कार हैं। महिषासुरका विनाश करनेवाली! आपको नमस्कार हैं। विष्णु, शङ्कर एवं सूर्यसे स्तुति की जानेवाली ! आपको नमस्कार है अष्टादश भुजाओंवाली ! आपको नमस्कार है। शुम्भ और निशुम्भका वध करनेवाली! आपको नमस्कार है। समस्त संसारका दुःख हरण करनेवाली! त्रिशूल धारण करनेवाली! आपको नमस्कार है। चक्र धारण करनेवाली नारायणि!

English

The people who take a bath at the starting place of this river obtain the fruit equal to a bath in the Ganges. At its south side flows Narmada and Yamuna at the west. It is Sindhu when it flows towards north.

अध्याय ४२

श्लोक 31

परिघं विफलं दृष्ट्वा समायान्तं च पार्षदम् ।बबन्ध बाहुपाशेन राहू रक्षन् हि मातुलम्

parighaṃ viphalaṃ dṛṣṭvā samāyāntaṃ ca pārṣadam / babandha bāhupāśena rāhū rakṣan hi mātulam

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है। वाराहि! धराको सदा धारण करनेवाली! आपको नमस्कार है। नारसिंहि! आपके चरणोंपर हम प्रणत हैं, आपको नमस्कार है । वज्र धारण करनेवाली! गजध्वजे! आपको नमस्कार है। कौमारि!

English

Pci f^mrai^uT tjupt tnwti

अध्याय ४२

श्लोक 32

स बद्धो बाहुपासेन बलादाकृष्य दानवम् ।समाजघान शिरशि कुठारेण महोदरः

sa baddho bāhupāsena balādākṛṣya dānavam / samājaghāna śiraśi kuṭhāreṇa mahodaraḥ

हिन्दी अर्थ

मयूरवाहिनि! आपको नमस्कार है ब्रह्माके हंसपर बैठनेवाली! आपको नमस्कार है। विकट माला धारण करनेवाली! सुन्दर केशोंवाली! आपको नमस्कार है। गर्दभकी पीठपर बैठनेवाली।! आपको नमस्कार है। समस्त क्लेशोंका नाश करनेवाली !

English

<mtTT*t<T: TPfrtsf -Rmt pto.- ii ^ n

अध्याय ४२

श्लोक 33

काष्ठवत् स द्विधा भूतो निपपात धरातले ।तथापि नात्यजद् राहुर्बलवान् दानवेश्वरः ।स मोक्षार्थे ऽकरोद् यत्नं न शशाक च नारद

kāṣṭhavat sa dvidhā bhūto nipapāta dharātale / tathāpi nātyajad rāhurbalavān dānaveśvaraḥ / sa mokṣārthe 'karod yatnaṃ na śaśāka ca nārada

हिन्दी अर्थ

जगन्मये! आपको नमस्कार है। विश्वेश्वरि! आपको नमस्कार है। आप विश्वकी रक्षा करें तथा ब्राह्मणों और

English

Thus, the sacred river flows in several directions. The man taking a bath in them automatically has taken a bath in all holy

अध्याय ४२

श्लोक 34

विनायकं संयतमीक्ष्य राहुणा कुण्डोदरो नाम गणेश्वरो ऽथ ।प्रगृह्य तूर्ण मुशलं महात्मा राहुं दुरात्मानमसौ जघान

vināyakaṃ saṃyatamīkṣya rāhuṇā kuṇḍodaro nāma gaṇeśvaro 'tha / pragṛhya tūrṇa muśalaṃ mahātmā rāhuṃ durātmānamasau jaghāna

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है। वरदायिनि! आपको बारम्बार नमस्कार है। आप प्रसन्न हों। ब्रह्माणी और मृडानी आप ही हैं। आप ही सुन्दर मोरपर चलनेवाली और हाथमें शक्ति धारण करनेवाली कुमारी हैं। सुन्दर मुखवाली वाराही आप ही हैं तथा गरुड़पर चलनेवाली, शार्ङ्गधनुष धारण करनेवाली वैष्णवी आप ही हैं। घुर- घुर शब्द करनेवाली, देखनेमें भयंकर नारसिंही आप ही हैं। आप ही वज्र धारण करनेवाली ऐन्द्री एवं

English

ddl J lce^ fsST&BT PcRTS' TTjJTcSFT: ) dtef ^vila^fcxama I^R ^TTP hihvi : 11 il

अध्याय ४२

श्लोक 35

ततो गणेशः कलशध्वजस्तु प्रासेन राहुं हृदये बिभेद ।घटोदरो वै गदया जघान खड्गेन रक्षो ऽधिपतिः सुकेशी

tato gaṇeśaḥ kalaśadhvajastu prāsena rāhuṃ hṛdaye bibheda / ghaṭodaro vai gadayā jaghāna khaḍgena rakṣo 'dhipatiḥ sukeśī

हिन्दी अर्थ

महामारी चर्ममुण्डा हैं। शवपर चलनेवाली तथा योग सिद्ध कर चुकनेवाली योगिनी भी आप ही हैं। तीन नेत्रोंबाली भगवति! आपको नमस्कार है। आपके चरणोंका आश्रय कर नम्रतासे प्रतिदिन अपना सिर

English

O great Brahmins! There is another holy place worth visit at Madanavihara as it is addressed. It is famous throughout the world.

अध्याय ४२

श्लोक 36

स तैश्चतुर्भिः परिताड्यमानो गणाधिपं राहुरथोत्ससर्ज ।संत्यक्तमात्रो ऽथ परश्वधेन तुहुण्मूर्द्धानमथो बिभेद

sa taiścaturbhiḥ paritāḍyamāno gaṇādhipaṃ rāhurathotsasarja / saṃtyaktamātro 'tha paraśvadhena tuhuṇmūrddhānamatho bibheda

हिन्दी अर्थ

झुकानेवालों तथा बलि एवं फूलोंको हाथमें लिये सर्वदा आपकी स्तुति करनेवालोंका कोई पराजय, अनादर और अकल्याण नहीं होता भवद्धिरुक्तामनुकीर्त्तयन्ति ॥

English

WHMhl ^ ^oEJT TWrf^TT^II ^||

अध्याय ४२

श्लोक 37

हते तुहुण्डे विमुखे च राहौ गणेश्वराः क्रोधविषं मुमुक्षवः ।पञ्चैककालानलसन्निकाशा विशान्ति सेनां दनुपुङ्गवानाम्

hate tuhuṇḍe vimukhe ca rāhau gaṇeśvarāḥ krodhaviṣaṃ mumukṣavaḥ / pañcaikakālānalasannikāśā viśānti senāṃ danupuṅgavānām

हिन्दी अर्थ

पुनरपि देवरिपूनपरांस्त्वं प्रदह हुताशनतुल्यशरीरे

English

At this place, the gods desirous of seeing lord Siva mere come but nobody among them

अध्याय ४२

श्लोक 38

तां बध्यमानां स्वचमूं समीक्ष्यचबलिर्बली मारुततुल्यवेगः ।गदां समाविध्य जघान मूर्ध्नि विनायकं कुम्भतटे करे च

tāṃ badhyamānāṃ svacamūṃ samīkṣyacabalirbalī mārutatulyavegaḥ / gadāṃ samāvidhya jaghāna mūrdhni vināyakaṃ kumbhataṭe kare ca

हिन्दी अर्थ

जाम्ना प्रसिद्धा भुवनेषु चर्चिका “सम्भूय देव्याऽमितसत्यधामया सुरा भरिष्यामि च शाकम्भरी वै

English

Siva conjugally compact to each other in body.

अध्याय ४२

श्लोक 39

कुण्डोदरं भग्नकटिं चकार महोदरं शीर्णशिरःकपालम् ।कुम्भध्वजं चूर्णितसंधिबन्धं घटोदरं चोरुविभिन्नसंधिम्

kuṇḍodaraṃ bhagnakaṭiṃ cakāra mahodaraṃ śīrṇaśiraḥkapālam / kumbhadhvajaṃ cūrṇitasaṃdhibandhaṃ ghaṭodaraṃ coruvibhinnasaṃdhim

हिन्दी अर्थ

भूयो विपक्षक्षपणाय देवा

English

TTTT: TrwT =b^tUHl+< ^fgn^ll ^11

अध्याय ४२

श्लोक 40

गणाधिपांस्तान् विमुखान् स कृत्वा बलन्वितो वीरतरो ऽसुरेन्द्रः ।समभ्यधावत् त्वरितो निहन्तुं गणेश्वरान् स्कन्दविशाखमुख्यान्

gaṇādhipāṃstān vimukhān sa kṛtvā balanvito vīrataro 'surendraḥ / samabhyadhāvat tvarito nihantuṃ gaṇeśvarān skandaviśākhamukhyān

हिन्दी अर्थ

दरवृचष्ठान् विनिहत्य हैत्यान् भूयः समेष्यामि सुरालयं हि तदा भविष्यामि हिताय देवताः।

English

TO M! TTl4 STtfetT Pfffl

अध्याय ४२

श्लोक 41

तमापतन्तं भगवान् समीक्ष्य महेश्वरः श्रेष्ठतमं गणानाम् ।शैलादिमामन्त्र्य वचो बभाषे गच्छस्व दैत्यान् जहि वीर युद्ध

tamāpatantaṃ bhagavān samīkṣya maheśvaraḥ śreṣṭhatamaṃ gaṇānām / śailādimāmantrya vaco babhāṣe gacchasva daityān jahi vīra yuddha

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ देवताओंके इस प्रकार प्रार्थना करनेपर

English

fTOgw ^qniw^ 'triUiriM *llini:ll^II

अध्याय ४२

श्लोक 42

इत्येवमुक्तो वृषभध्वजेन वज्रं समादाय शिलादसूनुः ।बलिं सम्भ्येत्य जघान मूर्ध्नि संमोहितः सो ऽवनिमाससाद

ityevamukto vṛṣabhadhvajena vajraṃ samādāya śilādasūnuḥ / baliṃ sambhyetya jaghāna mūrdhni saṃmohitaḥ so 'vanimāsasāda

हिन्दी अर्थ

सिद्धों और श्रेष्ठ महर्षियोंसे हँसकर कहा--मैंने आप- लोगोंकी कृपासे युद्धभूमिमें (शत्रुका) मर्दन कर देवशब्रुओं (दानवों)-पर अत्यन्त अनूठी विजय प्राप्त की है। आप- लोगोंसे कही गयी इस स्तुतिको पढ़नेवाले भक्तिपरायण श्रेष्ठ मनुष्योंके दुःस्वप्नोंका निस्सन्देह नाश होगा। (अब) आपलोग दूसरे इच्छित वरको माँगें

English

On their failure, an idea emerged and they began to worship Nandi (the gana of Siva cardinal popularly known as carrier to lord Sankara having the body of a bull). Nandi was pleased and described the play of lord Siva with Uma, (daughter of Himalaya) in varied ways in that "Vihara”, The gods also called their cows and began to play with them in varied ways.

अध्याय ४२

श्लोक 43

संमोहितं भ्रातृसुतं विदित्वा बली कुजम्भो मुसलं प्रगृह्य ।संभ्रामयंस्तूर्णतरं स वेगात् ससर्ज नन्दिं प्रति जातकोपः

saṃmohitaṃ bhrātṛsutaṃ viditvā balī kujambho musalaṃ pragṛhya / saṃbhrāmayaṃstūrṇataraṃ sa vegāt sasarja nandiṃ prati jātakopaḥ

हिन्दी अर्थ

देना चाहती हैं तो ब्राह्मणों, बच्चों और गौओंके कल्याणके लिये यत्र कीजिये। अग्निके सदृश शरीरवाली! आप (हम सबके) अन्य देवशत्रुओंको भविष्यमें भी जलाकर भस्म करें

English

PT: ^Fnfr SPgmsf^d:li ^11

अध्याय ४२

श्लोक 44

तमापतन्तं मुसलं प्रगृह्य करेण तूर्ण भगवान् स नन्दी ।जघान तेनैव कुजम्भमाहवे स प्राणहीनो निपपात भूमौ

tamāpatantaṃ musalaṃ pragṛhya kareṇa tūrṇa bhagavān sa nandī / jaghāna tenaiva kujambhamāhave sa prāṇahīno nipapāta bhūmau

हिन्दी अर्थ

देवीने कहा--देवो! मैं पुनः शङ्करके मुखके पसीनेके जलसे उत्पन्न हो करके रक्तसे रजि मुखवाली होकर संसारमें चर्चिका नामसे प्रसिद्ध होऊँगी और अन्धकासुरका संहार करूँगी। फिर मैं नन्दके गृहमें यशोदासे उत्पन्न होकर प्रबल देव- शत्रुका वध करूँगी। वहाँ मैं अवतार लेकर दाँतोंके आघातसे विप्रचित्ति, लवणासुर एवं अन्य शुम्भः निशुम्भ दानवोंका विनाश करूँगी। देवताओ! कलि-

English

3 <ifciW pttI P^Uir tfer ^ii

अध्याय ४२

श्लोक 45

हत्वा कुजम्भं मुसलेन नन्दी वज्रेण वीरः शतशो जघान ।ते वध्यमाना गणनायकेन दुर्योधनं वै शरणं प्रपन्नाः

hatvā kujambhaṃ musalena nandī vajreṇa vīraḥ śataśo jaghāna / te vadhyamānā gaṇanāyakena duryodhanaṃ vai śaraṇaṃ prapannāḥ

हिन्दी अर्थ

युगमें भोजन न करती हुई इनद्रके घरमें मारीको देखकर मैं पुनः अमितसत्यधामा देवीके साथ इन्द्रके घर शाकम्भरीके रूपमें प्रकट होकर भरण-पोषण करूँगी। देवताओ! पुनः मैं शत्रुओंके संहार तथा

English

Lord Sankara was pleased with them and declared that whosoever men take a bath here with observing all serenity shall always be in the company of his beloved and prosperity. One should then visit great holy place Durga.

अध्याय ४२

श्लोक 46

दुर्योधनः प्रेक्ष्य गणाधिपेन वज्रपहारैर्निहतान् दितीशान् ।प्रासं समाविध्य तडित्प्रकाशं नन्दिं प्रचिक्षेप हतो ऽसि वै ब्रुवन्

duryodhanaḥ prekṣya gaṇādhipena vajrapahārairnihatān ditīśān / prāsaṃ samāvidhya taḍitprakāśaṃ nandiṃ pracikṣepa hato 'si vai bruvan

हिन्दी अर्थ

ऋषियोंकी रक्षाके लिये विन्ध्याचलमें उपस्थित होऊँगी। देवो! वहाँ दुराचारी हैत्योंका नाश करनेके बाद पुनः स्वर्ग चली जाऊँगी। देवताओ! अरुणाक्ष नामक महासुरके उत्पन्न होनेपर महाभ्रमरके रूपसे पुनः उत्पन होऊँगी एवं उसका संहार कर फिर स्वर्ग चली

English

Mlfo W PTWriil: fPT ^li

अध्याय ४२

श्लोक 47

तमापतन्तं कुलिशेन नन्दी बिभेद गुह्यं पिशुनो यथा नरः ।तत्प्रासमालक्ष्य तदा निकृत्तं संवर्त्त्य मुष्टिं गणमाससाद

tamāpatantaṃ kuliśena nandī bibheda guhyaṃ piśuno yathā naraḥ / tatprāsamālakṣya tadā nikṛttaṃ saṃvarttya muṣṭiṃ gaṇamāsasāda

हिन्दी अर्थ

विसृज्य भूतानि जगाम देवी खं सिद्धसङ्कैरनुगम्यमाना

English

The man who takes a bath and worships in pitaras seldom is deteriorated in material as also metaphysical terms. A well famous in the three-world has existed there.

अध्याय ४२

श्लोक 48

ततो ऽस्य नन्दी कुलिसेन तृर्ण शिरो ऽच्छिनत् तालफलप्रकाशम् ।हतो ऽथ भूमौ निपपात वेगाद् दैत्याश्च भीता विगता दिशो दश

tato 'sya nandī kulisena tṛrṇa śiro 'cchinat tālaphalaprakāśam / hato 'tha bhūmau nipapāta vegād daityāśca bhītā vigatā diśo daśa

हिन्दी अर्थ

इदं पुराणं परमं पवित्रं देव्या जयं मङ्गलदायि पुंसाम्। श्रोतव्यमेतन्नियतैः सहैव रक्षोघ्नमेतद्भगवानुवाच कार्तिकेयका जन्म, उनके छः मुख और चतुर्मूर्ति होनेका हेतु, उनका दण्डादिका पाना

English

<¥k^frt>q|iHlld ■p<fuTcfchc|^ld:l

अध्याय ४२

श्लोक 49

ततो हतं स्वं तनयं निरीक्ष्य हस्ती तदा नन्दिनमाजगाम ।प्रगृह्य बाणासनमुग्रवेगं बिभेद बाणैर्यमदण्डकल्पैः

tato hataṃ svaṃ tanayaṃ nirīkṣya hastī tadā nandinamājagāma / pragṛhya bāṇāsanamugravegaṃ bibheda bāṇairyamadaṇḍakalpaiḥ

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी बोले--ऐसा कहनेके बाद देवी श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको प्रणाम करके अन्य प्राणियोंको बिदाकर एवं देवोंको वर देकर सिद्धोंके साथ स्वर्गमें चली गयीं। देवीकी यह विजय-कथा परम पवित्र और प्राचीन है,

English

Hiq^l Pgr jp>dvT I T:ii W Wf fft^dl l

अध्याय ४२

श्लोक 50

गणान् सन्दीन् वृषभध्वजांस्तान् धाराभिरेवाम्बुरास्तु शैलान् ।ते छाद्यमानासुरबामजालैर्विनायकाद्या बलिनो ऽपि समन्तान्

gaṇān sandīn vṛṣabhadhvajāṃstān dhārābhirevāmburāstu śailān / te chādyamānāsurabāmajālairvināyakādyā balino 'pi samantān

हिन्दी अर्थ

यह पुरुषोंको मङ्गल देनेवाली है, संयतचित्त मनुष्योंको इसे सदा सुननी चाहिए। भगवानूने इसे 'रक्षोष्न' कहा कार्तिकेयका जन्म, उनके छः मुख और चतुर्मूर्ति होनेका हेतु, उनका सेनापति होना तथा उनका गण, मयूर, शक्ति और दण्डादिका पाना

English

^ c^qpfai ftfpTII w II

अध्याय ४२

श्लोक 51

पराङ्मुखान् वीक्ष्य गणान् कुमारः शक्त्या पृषत्कान्थ वारयित्वा ।तूर्णं सभभ्येत्य रिपुं समीक्ष्य प्रगृह्य शक्त्या हृदये विभेद

parāṅmukhān vīkṣya gaṇān kumāraḥ śaktyā pṛṣatkāntha vārayitvā / tūrṇaṃ sabhabhyetya ripuṃ samīkṣya pragṛhya śaktyā hṛdaye vibheda

हिन्दी अर्थ

एतन्मे विस्तराद् ब्रह्मन् कथयस्वामितद्युते

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 52

शक्तिनिर्भिन्नहृदयो हस्ती भूम्यां पपातह ।ममार चारिपृतना जाता भूयः पराङ्मुखी

śaktinirbhinnahṛdayo hastī bhūmyāṃ papātaha / mamāra cāripṛtanā jātā bhūyaḥ parāṅmukhī

हिन्दी अर्थ

यशोवृद्धिं कुमारस्य कार्तिकेयस्य नारद् तेनाक्रान्तोऽभवद् ब्रह्मन् मन्दतेजा हुताशनः

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 53

अमरारिबलं दृष्ट्वा भग्नं क्रुद्धा गणेश्वराः ।पुरतो नन्दिनं कृत्वा जिघांसन्ति स्म दानवान्

amarāribalaṃ dṛṣṭvā bhagnaṃ kruddhā gaṇeśvarāḥ / purato nandinaṃ kṛtvā jighāṃsanti sma dānavān

हिन्दी अर्थ

ततो जगाम देवानां सकाशममितद्युतिः। तैश्चापि प्रहितस्तूर्णं ब्रह्मलोकं जगाम ह

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 54

ते वध्यमानाः प्रमथैर्दैत्याश्चापि पराङ्मुखाःष ।भूयो निवृत्ता बलिनः कार्त्तस्वरपुरोगमाः

te vadhyamānāḥ pramathairdaityāścāpi parāṅmukhāḥṣa / bhūyo nivṛttā balinaḥ kārttasvarapurogamāḥ

हिन्दी अर्थ

स गच्छन् कुटिलां देवीं ददर्श पथि पावकः। तां दृष्टा प्राह कुटिले तेज एतत्सुदुर्द्धरम् प्रक्षिपस्वाम्भसि मम प्राह वह्निं महापगा

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 55

तान् निवृत्तान् समीक्ष्यैव क्रोधदीप्तेक्षणः श्वशसन् ।नन्दिषेणो व्याघ्रमुखो निवृत्तश्चापि वेगवान्

tān nivṛttān samīkṣyaiva krodhadīptekṣaṇaḥ śvaśasan / nandiṣeṇo vyāghramukho nivṛttaścāpi vegavān

हिन्दी अर्थ

नारदजीने पूछा--दृढ्तासे ब्रतका सुपालन करनेवाले अमित तेजस्वी ब्रह्मन्! आप मुझे विस्तारसे यह बतलाइये कि स्कन्दने महिषके सहित क्रौज्ञको किस प्रकार मारा?

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 56

तस्मिन् निवृत्ते गणपे पट्टिशाग्रकरे तदा ।कार्त्तस्वरो निववृते गदामादाय नारद

tasmin nivṛtte gaṇape paṭṭiśāgrakare tadā / kārttasvaro nivavṛte gadāmādāya nārada

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी बोले--नारद! सुनो, मैं कीर्तिको बढानेवाली कुमार कार्तिकेयकी पवित्र प्राचीन कथा कहता हूँ। ब्रह्मन्! अग्निने शङ्करके उस च्युत शुक्रका पान कर लिया था। उससे ग्रस्त होनेके कारण अग्निका तेज फीका हो गया। उसके बाद अत्यन्त तेजस्वी अग्नि देवताओंके निकट गये। फिर उन देवोंके भेजे जानेपर वे शीघ्र ही ब्रह्मलोक चले गये। मार्गमें जाते हुए अग्निने कुटिला नामकी देवीको देखा। उसको

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 57

तमापतन्तं ज्वलनप्रकाशं गमः समीक्ष्यैव महासुरेन्द्रम् ।तं पट्टिशं भ्राम्य जघान मूर्ध्नि कार्तस्वरं विस्वरमुन्नदन्तम्

tamāpatantaṃ jvalanaprakāśaṃ gamaḥ samīkṣyaiva mahāsurendram / taṃ paṭṭiśaṃ bhrāmya jaghāna mūrdhni kārtasvaraṃ visvaramunnadantam

हिन्दी अर्थ

देखकर अग्निने कहा-कुटिले! इस तेजको धारण करना कठिन है॥ २--५॥

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 58

तस्मिन् हते समाविध्य तुरङ्गकन्धरः ।बबन्ध वीरः सह पट्टिशेन गणेश्वरं चाप्यथ नन्दिषेणम्

tasmin hate samāvidhya turaṅgakandharaḥ / babandha vīraḥ saha paṭṭiśena gaṇeśvaraṃ cāpyatha nandiṣeṇam

हिन्दी अर्थ

शङ्करके द्वारा त्यागा गया यह तेज समस्त लोकोंको दग्ध कर देगा, अतः तुम इसे ग्रहण कर लो। इससे तुम्हें एक भाग्यशाली पुत्र होगा। अग्निके इस प्रकार कहनेपर अपने उत्तम मनोरथका स्मरणकर महानदी कुटिलाने अग्निसे कहा-इसे मेरे जलमें छोड़

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 59

नन्दिषेणं तथा बद्धं समीक्ष्य बलिनां वरः ।विशाखः कपितो ऽभ्येत्य शक्तिपाणिरवस्थितः

nandiṣeṇaṃ tathā baddhaṃ samīkṣya balināṃ varaḥ / viśākhaḥ kapito 'bhyetya śaktipāṇiravasthitaḥ

हिन्दी अर्थ

'ततस्त्वधारयद्देवी शार्वं तेजस्त्वपूपुषत्। हुताशनोऽपि भगवान् कामचारी परिभ्रमन्

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 60

तं दृष्ट्वा बलिनां श्रेष्ठः पाशपाणिरयःशिराः ।संयोधयामास बली विशाखं कुक्कुटध्वजम्

taṃ dṛṣṭvā balināṃ śreṣṭhaḥ pāśapāṇirayaḥśirāḥ / saṃyodhayāmāsa balī viśākhaṃ kukkuṭadhvajam

हिन्दी अर्थ

रोमश्मश््वक्षिकेशाद्याः सर्वे जाता हिरण्मयाः। हिरण्यरेता लोकेषु तेन गीतश्च पावकः धारयन्ती तदा गर्भ ब्रह्मणः स्थानमागता

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 61

विशाखं संनिरुद्धं वै दृष्ट्वायशिरसा रणे ।शाखश्च नैगमेयश्च तूर्णमाद्रवतां रिपुम्

viśākhaṃ saṃniruddhaṃ vai dṛṣṭvāyaśirasā raṇe / śākhaśca naigameyaśca tūrṇamādravatāṃ ripum

हिन्दी अर्थ

दृष्टा पप्रच्छ केनायं तव गर्भः समाहितः

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 62

एकतो नैगमेयेन भिन्नः शक्त्या त्वयःसिराः ।शाखश्च नैगमेयश्च तूर्णमाद्रवतां रिपुम्

ekato naigameyena bhinnaḥ śaktyā tvayaḥsirāḥ / śākhaśca naigameyaśca tūrṇamādravatāṃ ripum

हिन्दी अर्थ

सा चाह शाङ्करं यत्तच्छुक्रं पीतं हि वह्निना। तदशक्तेन तेनाद्य निक्षिप्तं मयि सत्तम गर्भस्य वर्तते कालो न पपात च कर्हिचित्

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 63

स त्रिभिः शङ्करसुतैः पीड्यमानो जहौ पणम् ।ते प्राप्ताः शम्बरं तूर्णं प्रेक्ष्यमाणा गणेश्वराः

sa tribhiḥ śaṅkarasutaiḥ pīḍyamāno jahau paṇam / te prāptāḥ śambaraṃ tūrṇaṃ prekṣyamāṇā gaṇeśvarāḥ

हिन्दी अर्थ

तक भगवानाह गच्छ त्वमुदयं गिरिम्। योजनशतं रौद्रं शरवणं महत्

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 64

पाशं शक्त्या समाहत्य चतुर्भिः शङ्करात्मजैः ।जगाम विलयं तूर्णमाकासादिव भूतलम्

pāśaṃ śaktyā samāhatya caturbhiḥ śaṅkarātmajaiḥ / jagāma vilayaṃ tūrṇamākāsādiva bhūtalam

हिन्दी अर्थ

सा श्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं रूपिणी गिरिमागता। आगत्य गर्भ तत्याज मुखेनैवाद्रिनन्दिनी सा तु संत्यज्य तं बालं ब्रह्माणं सहसागमत्। आपोमयी मन्त्रवशात् संजाता कुटिला सती

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 65

पाशे निराशतां याते शम्बरः कातरेक्षणः ।दिशो ऽथ भेजे देवर्षे कुमारः सैन्यमर्दयत्

pāśe nirāśatāṃ yāte śambaraḥ kātarekṣaṇaḥ / diśo 'tha bheje devarṣe kumāraḥ sainyamardayat

हिन्दी अर्थ

उत्तानशायी भगवान् दिव्ये शरवणे स्थित: । मुखेऽङ्गुष्टं समाक्षिप्य रुरोद घनराडिव

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

अध्याय ४२

श्लोक 66

तैर्वध्यमाना पृतना महर्षे सादानवी रुद्रसुतैर्गणैश्च ।विषण्णारूपा भयविह्वलाङ्गी जगाम सुक्रं शरणं भयार्ता

tairvadhyamānā pṛtanā maharṣe sādānavī rudrasutairgaṇaiśca / viṣaṇṇārūpā bhayavihvalāṅgī jagāma sukraṃ śaraṇaṃ bhayārtā

हिन्दी अर्थ

एतस्मिन्नन्तरे 'देव्यः कृत्तिकाः षट् सुतेजसः। ददृशुः स्वेच्छया यान्त्यो बालं शरवणे स्थितम् दें। (ऐसा करनेपर) उसके बाद वह देवी शङ्करके तेजको ग्रहणकर उसका पालन-पोषण करने लगी। भगवान् अग्रिदेव भी इच्छाके अनुसार विचरण करने लगे। अग्निने उस तेजको पाँच हजार वर्षोंतक धारण

English

A mere visit to this holy place blesses the man with emancipation after cleaning all evils with reverence. The man who does tarpana of gods and pitrs gets everlasting supply of

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 42
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.