Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
48
अध्याय 48 / 95

Adhyaya 48

49 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ49 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ४८

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः ________________________________________________________________________ पुलस्त्य उवाच ।संनिवृत्ते ततो बाणे दानवाः सत्वरं पुनः ।निवृत्ता देवतानां च सशस्त्रा युद्धलालसाः

iti śrīvāmanapurāṇe saptacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ________________________________________________________________________ pulastya uvāca / saṃnivṛtte tato bāṇe dānavāḥ satvaraṃ punaḥ / nivṛttā devatānāṃ ca saśastrā yuddhalālasāḥ

हिन्दी अर्थ

“मुरारि' नामसे प्रसिद्ध हुए॥ ७४--७७॥ शिवके अभिषेक और तप्त-कृच्छू-व्रतका उपदेश, हरि-हरके संयोगसे विष्णुके हृदयमें शिवकी संस्थिति, शुक्रको संजीवनी विद्याकी शिक्षा, मङ्कणकी कथा और सप्त सारस्वततीर्थका माहात्म्य

English

Boon-providing to Vena

अध्याय ४८

श्लोक 2

विष्णुरप्यमितौजास्तं ज्ञात्वाजेयं बलेः सुतम् ।प्राहामन्त्र्य सुरान् सर्वान् युध्यध्वं विगतज्वराः

viṣṇurapyamitaujāstaṃ jñātvājeyaṃ baleḥ sutam / prāhāmantrya surān sarvān yudhyadhvaṃ vigatajvarāḥ

हिन्दी अर्थ

ऊचुर्देवं नमस्कृत्य जगत्संक्षुब्धिकारणम्

English

airaraw xitpt gicrafei^gTn^n t>n

अध्याय ४८

श्लोक 3

विष्णुनाथ समादिष्टा देवाः शक्रपुरोगमाः ।युयुधुर्दानवैः सार्धं विष्णुस्त्वन्तरधीयत

viṣṇunātha samādiṣṭā devāḥ śakrapurogamāḥ / yuyudhurdānavaiḥ sārdhaṃ viṣṇustvantaradhīyata

हिन्दी अर्थ

तथोक्ता वासुदेवेन देवा: शक्रपुरोगमाः। न तत्र देवं न वृषं न देवीं न च नन्दिनम्

English

Sanatkumara said- The master of three- worlds and supreme orator then was pleased and said to Vena

अध्याय ४८

श्लोक 4

माधवं गतमाज्ञाय शुक्रो बलिमुवाच ह।गोविन्देन मुरास्त्यक्तास्त्वं जयस्वाधुना बले

mādhavaṃ gatamājñāya śukro balimuvāca ha/ govindena murāstyaktāstvaṃ jayasvādhunā bale

हिन्दी अर्थ

तान् मूढदृष्टी न् संप्रेक्ष्य देवान् विष्णुर्महाद्युतिः

English

3H?T It TFiR^n^T ^$RTI

अध्याय ४८

श्लोक 5

स पुरोहितवाक्येन प्रीतो याते जनार्दने ।गदामादाय देजस्वी देवसैन्यमभिद्रुतः

sa purohitavākyena prīto yāte janārdane / gadāmādāya dejasvī devasainyamabhidrutaḥ

हिन्दी अर्थ

तमूचुर्नैव देवेशं पश्यामो गिरिजापतिम् न विदाः कारणं तच्च येन दृष्टिहता हि नः। तानुवाच जगम्मूर्तिर्यूयं देवस्य सागसः

English

O king! O great resolute! I am satisfied with the psalm. No need to say anything more in praise. You will reside near me.

अध्याय ४८

श्लोक 6

बाणो बाहुसहस्रेण गृह्य प्रहरणान्यथ ।देवसैन्यमभिद्रुत्य निजघान सहस्रशः

bāṇo bāhusahasreṇa gṛhya praharaṇānyatha / devasainyamabhidrutya nijaghāna sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

पापिष्ठा गर्भहन्तारो मृडान्याः स्वार्थतत्पराः। तेन ज्ञानविवेको वै हतो देवेन शूलिना

English

IRrat hth y i ^dj i 3 ii

अध्याय ४८

श्लोक 7

मयो ऽपि मायामास्थाय तैस्तै रूपान्तरैर्मुने ।योधयामास बलावान् सुराणां च वरूछिनीम्

mayo 'pi māyāmāsthāya taistai rūpāntarairmune / yodhayāmāsa balāvān surāṇāṃ ca varūchinīm

हिन्दी अर्थ

तस्मात् कायविशुद्धयर्थं देवदृष्ट्यर्थमादरात् पञ्चगव्यस्य शुद्धस्य कुम्भाः षोडश कीर्तिताः

English

After the long passage of time you will become Andhaka and kill the gods originated from my body.

अध्याय ४८

श्लोक 8

विद्युज्जिह्वः प्ररिभद्रो वृषपर्वा शतेक्षणः ।विपाको विक्षरः सैन्यं ते ऽपि देवानुपाद्रवन्

vidyujjihvaḥ praribhadro vṛṣaparvā śatekṣaṇaḥ / vipāko vikṣaraḥ sainyaṃ te 'pi devānupādravan

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी (पुनः) बोले--उन देवोंने विष्णुभवनमें पहुँचकर उन्हें नमस्कार करनेके बाद जगत्के अशान्त होनेका कारण पूछा। भगवान् विष्णुने उनके प्रश्‍नको सुनकर कहा-हम सभी लोग शिवजीके

English

^cffcifaT ^UT xTII'JSII

अध्याय ४८

श्लोक 9

ते हन्यमाना दितिजैर्देवाः शक्रपुरोगमाः ।गते जनार्दने देवे प्रायशो विमुख्याभवन्

te hanyamānā ditijairdevāḥ śakrapurogamāḥ / gate janārdane deve prāyaśo vimukhyābhavan

हिन्दी अर्थ

पास चलें। वे महान् ज्ञानी हैं। इस चराचर जगत्के व्याकुल होनेका कारण वे जानते होंगे। वासुदेवके ऐसा कहनेपर इन्द्र आदि देवगण जनार्दन भगवानको आगे कर मन्दरपर्वतपर गये। (किंतु) वहाँ उन्होंने न तो महादेवको देखा, न वृषको, न देवी पार्वती और न नन्दीको ही। अज्ञानके अन्धकारमें पड़े हुए उन लोगोंने पर्वतको देवशून्य देखा। (फिर तो) महातेजस्वी विष्णुने दर्शन प्राप्त न होनेके कारण चकपकाये हुए देवोंको

English

As you have eriticised the Vedas, you would have to be. bom as the son of Hiranyaksa and thus, you will be brought up

अध्याय ४८

श्लोक 10

तान् प्रभग्नान् सुरगाणान् बलिबाणापुरोगमाः ।पृष्ठतश्चाद्रवन् सर्वे त्रैलोक्यविजिगीषवः

tān prabhagnān suragāṇān balibāṇāpurogamāḥ / pṛṣṭhataścādravan sarve trailokyavijigīṣavaḥ

हिन्दी अर्थ

देखकर कहा--क्या आपलोग सामने स्थित महादेवको नहीं देख रहे हैं? उन्होंने उत्तर दिया-हाँ, हमलोग गिरिजापति देवेशको नहीँ देख रहे हैं

English

metfiiuyift wf^fimii

अध्याय ४८

श्लोक 11

संबाध्यमाना दैतेयैर्दवाः सेन्द्रा भयातुराः ।त्रिविष्टपं परित्यज्य ब्रह्मलोकमुपागताः

saṃbādhyamānā daiteyairdavāḥ sendrā bhayāturāḥ / triviṣṭapaṃ parityajya brahmalokamupāgatāḥ

हिन्दी अर्थ

हमलोग उस कारणको नहीं जानते, जिसमे हमारी देखनेकी शक्ति नष्ट हो गयी है। जगम्मूर्ति (विष्णु) -ने उनसे कहा-आपलोगोंने देवताओंके साथ अपराध किया है। आपलोग स्वार्थी हैं। आपलोग मृडानीका गर्भ नष्ट करनेके कारण महापापसे ग्रस्त हो गये हैं, इसलिये शूलपाणि महादेवने आपलोगोंके सम्यक् अवबोधको और विचारशक्तिको अपहृत कर लिया है। इस कारण आप सब सामने स्थित (शङ्कर)-

English

When you will then expect Parvatl to accompany and enjoy carnal temptations, I will kill you through Sula and thus, your body so slaughtered will avail of purity up to several billion years.

अध्याय ४८

श्लोक 12

ब्रह्मलोकं गतेष्वित्थं सेन्द्रेष्वपि सुरेषु वै ।स्वर्गभोक्ता बलिर्जातः सपुत्रभ्रातृबान्धवः

brahmalokaṃ gateṣvitthaṃ sendreṣvapi sureṣu vai / svargabhoktā balirjātaḥ saputrabhrātṛbāndhavaḥ

हिन्दी अर्थ

को देखकर भी नहीं देख रहे हैं। अतः सब लोग विश्वासके साथ शरीरकी पवित्रता और देवका दर्शन प्राप्त करनेके लिये तप्त-कृच्छू-ब्रतद्वारा पावन होकर स्नान करें। और, है देवताओ! महादेवको दूधसे स्नान

English

d?4IU|cb«r*TOl ^ nferf: Tpr;|

अध्याय ४८

श्लोक 13

शक्रो ऽभूद् भगवान् ब्रह्मन् बलिर्बाणो यमो ऽभवत् ।वरुणो ऽभून्मयः सोमो राहुर्ह्लोदो हुताशनः

śakro 'bhūd bhagavān brahman balirbāṇo yamo 'bhavat / varuṇo 'bhūnmayaḥ somo rāhurhlodo hutāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

करानेके लिये डेढ़ सौ घड़ोंका प्रयोग करें उनके अभिषेकके लिये दहीके चौसठ, घीके बत्तीस पञ्चगव्यके शुद्ध सोलह घड़ोंका विधान कहा गया है।

English

TsETTcTT WlRuit HTRT Tjffftfe: *JTT:II5U

अध्याय ४८

श्लोक 14

स्वर्भानुरभवत् सूर्यः शुक्रश्चासीद् बृहस्पतिः ।ये ऽन्ये ऽप्यधिकृता देवास्तेषु जाताः सुरारयः

svarbhānurabhavat sūryaḥ śukraścāsīd bṛhaspatiḥ / ye 'nye 'pyadhikṛtā devāsteṣu jātāḥ surārayaḥ

हिन्दी अर्थ

तततो रोचनया देवमष्टोत्तरशतेन हि

English

You will, on rebirth, worship me with strict penance and then become a popular commander of ganas and addressed as

अध्याय ४८

श्लोक 15

पञ्चमस्य कलेरादौ द्वापरान्ते सुदारुणः ।देवासुरो ऽभूत् संग्रामो यत्र शक्रो ऽप्यभूद् बलिः

pañcamasya kalerādau dvāparānte sudāruṇaḥ / devāsuro 'bhūt saṃgrāmo yatra śakro 'pyabhūd baliḥ

हिन्दी अर्थ

अगुरुं सह कालेयं चन्दनेनापि धूपयेत् एवं कृते तु देवेशं पश्यध्वं नेतरेण च

English

ildifelft let HIT: ftlfig J T fiibttfq i

अध्याय ४८

श्लोक 16

पातालाः सप्त तस्यास्न् वशे लोकत्रयं तथा ।भूर्भुवःस्वरिति ख्यातं दशलोकाधिपो बलिः

pātālāḥ sapta tasyāsn vaśe lokatrayaṃ tathā / bhūrbhuvaḥsvariti khyātaṃ daśalokādhipo baliḥ

हिन्दी अर्थ

इत्युक्ता वासुदेवेन देवाः केशवमब्रुवन्।

English

w c% fnfviBl ^rdifcvMMuii

अध्याय ४८

श्लोक 17

स्वर्गे स्वयं निवसति भुञ्जन् भोगान् सुदर्लभान् ।तत्रोपासन्त गन्धर्वा विश्वावसुपुरोगमाः

svarge svayaṃ nivasati bhuñjan bhogān sudarlabhān / tatropāsanta gandharvā viśvāvasupurogamāḥ

हिन्दी अर्थ

यस्मिश्चीर्णे कायशुद्द्धिर्भवते सार्वकालिकी वासुदेव उवाच त्र्यहमुष्णं पिबेदापः त्र्यहमुष्णं पयः पिबेत्। ज्यहमुष्णं पिबेत्सर्पि्वायुभक्षो दिनत्रयम्

English

hsit nmt <ifcBtat tusht iftPrffo:i

अध्याय ४८

श्लोक 18

तिलोत्तमाद्याप्सरसो नृत्यन्ति सुरतापस ।वादयन्ति च वाद्यानि यक्षविद्याधरादयः

tilottamādyāpsaraso nṛtyanti suratāpasa / vādayanti ca vādyāni yakṣavidyādharādayaḥ

हिन्दी अर्थ

षट्पलं सर्पिषः प्रोक्तं दिवसे दिवसे पिबेत्

English

^lUM^y&HitHW 3Rtf^rT: ll<?ll

अध्याय ४८

श्लोक 19

विविधानपि भोगांश्च भुञ्जन् दैत्येश्वरो बलि ।सस्मार मनसा ब्रह्मन् प्रह्लादं स्वपितामहम्

vividhānapi bhogāṃśca bhuñjan daityeśvaro bali / sasmāra manasā brahman prahlādaṃ svapitāmaham

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्य उवाच इत्येवमुक्ते बचने सुराः कायविशुद्धये। ततो ब्रते सुराश्वीर्णे विमुक्ताः पापतोऽभवन्। विमुक्तपापा देवेशं वासुदेवमथाब्रुवन्

English

You will then live near me and obtain grand success (siddhi). The psalm offered by Vena here shall ensure longevity and enjoy all good for a man who will recite and listen to it. As Mahadeva is the greatest among gods, the psalm framed and recited here by Vena is the best among all other prayers. Its recital endows fame, state, pleasure, luxury, wealth

अध्याय ४८

श्लोक 20

संस्मृतो नप्तृणा चासौ महाभागवतो ऽसुरः ।समभ्यागात् त्वरायुक्तः पातालात् स्वर्गमव्ययम्

saṃsmṛto naptṛṇā cāsau mahābhāgavato 'suraḥ / samabhyāgāt tvarāyuktaḥ pātālāt svargamavyayam

हिन्दी अर्थ

क्वासौ वद जगन्नाथ शंभुस्तिष्ठति केशव। यं क्षीराद्यभिषेकेण स्नापयामो विधानतः

English

ciiiRidl dbtiyl UN 1 *! *liPeid:ii^oii

अध्याय ४८

श्लोक 21

तमागतं समीक्ष्यैव त्यक्त्वा सिंहासनं बलिः ।कृताञ्जलिपुटो भूत्वा ववन्दे चरणावुभौ

tamāgataṃ samīkṣyaiva tyaktvā siṃhāsanaṃ baliḥ / kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vavande caraṇāvubhau

हिन्दी अर्थ

अथोवाच सुरान्विष्णुरेष तिष्ठति शङ्करः। मद्देहे किं न पश्यध्वं योगश्चायं प्रतिष्ठित: ततोऽव्ययात्मा स हरिः स्वहत्पङ्कजशायिनम्। दर्शयामास देवानां मुरारिरलिङ्गमैश्वरम्

English

Tragn^grRl gr feutt ^m\

अध्याय ४८

श्लोक 22

पादयोः पतितं वीरं प्रह्लादस्त्वरितो बलिम् ।समुत्थाप्य परिष्यवज्य विवेश परमासने

pādayoḥ patitaṃ vīraṃ prahlādastvarito balim / samutthāpya pariṣyavajya viveśa paramāsane

हिन्दी अर्थ

शिवके अभिषेक और तप्त-कृच्छू-ब्रतका उपदेश, शुक्रको संजीवनी विद्याकी शिक्षा

English

^JRTT ^RTT ^ ^raffT fa4?i:l R WOT: PWMl OT R OTTT R f*HI-OTi|:ll^ll fOTR MdRjrl W^:l

अध्याय ४८

श्लोक 23

लं बलिः प्राह भोस्तात त्वत्प्रसादात् सुरा मया ।निर्जिताः शक्रराज्यं च हृतं वीर्यबलान्मया

laṃ baliḥ prāha bhostāta tvatprasādāt surā mayā / nirjitāḥ śakrarājyaṃ ca hṛtaṃ vīryabalānmayā

हिन्दी अर्थ

इन सभीके दुगुने (२४०) घड़ोंसे कहा गया है। उसके बाद भक्तिपूर्वक देवको एक सौ आठ बार गोरोचन, कुङ्कुम और चन्दनका लेपन करनेका विधान है। फिर उन्हें भक्तिसे मलयचन्दन लगाना चाहिए। पूरे खिले हुए कमलोंके सहित बिल्वपत्र, धतूर एवं हरिचन्दनसे उनकी अर्चा होनी चाहिए। पूर्ण खिले हुए मन्दार और हरशृङ्गार चढ़ाकर पूजा करनी चाहिए। फिर अगुरु, केशर या काले चन्दन एवं चन्दनसे धूप दे। उसके बाद

English

^iprar wr ritI atpt jim *#r:ii ^11 %: R$r fan srafR

अध्याय ४८

श्लोक 24

तदिदं तात मद्वीर्यविनिर्जितसुरोत्तमम् ।त्रैलोक्यराज्यं भुञ्ज त्वं मयि भृत्ये पुरःस्थिते

tadidaṃ tāta madvīryavinirjitasurottamam / trailokyarājyaṃ bhuñja tvaṃ mayi bhṛtye puraḥsthite

हिन्दी अर्थ

ऋग्वेदमें कथित पद' और 'क्रम' शैलियोंसे शतरुद्रीका जप करना चाहिए। ऐसा करनेसे आपलोग देवेश्वरका दर्शन कर सकेंगे; अन्य किसी उपायसे नहीं। वासुदेवके ऐसा कहनेपर देवताओंने केशवसे कहा-मधुसूदन ! आप

English

jyipira: OTt f^czi #4% T wi fem i **ii ROT wffar RilRffti ftffig OTtjfRT fROT$T:l RROT faQui RR W OTOT$3«hlR?u*tll ^ II OTf ROT «RcHOTIj«bl4HI<ll rrot RRfaiT otot fsrirct fcR^fai m ^ rotot rr^Rototii

अध्याय ४८

श्लोक 25

एतावता पुण्ययुतः स्यामहं तात यत् स्वयम् ।त्वदङ्घ्रिपूजाभिरतस्त्वदुच्छिष्टान्नभोजनः

etāvatā puṇyayutaḥ syāmahaṃ tāta yat svayam / tvadaṅghripūjābhiratastvaducchiṣṭānnabhojanaḥ

हिन्दी अर्थ

हमें तप्त-कृच्छू (-त्रत)-का विधान (भी) बतलाइये,जिसके करनेसे सदाके लिये कायशुद्धि हो जाती है 'वासुदेवने कहा--देवताओ ! (तप्त-कृच्छ-ब्रतका विधान इस प्रकार है-) तीन दिन बारह पल गरम जल

English

The men desirous of learning should listen to this psalm with sheer reverence. The ailing persons, grievous, pauper, feared of thief or king or the man expelled from empire get fearlessness attains the supreme position among ganas in this life and their heart get purity and splendour thereby popularity assured. Wherever this psalm is recited, the monsters, devils, ghosts or Vinayakas do not create any hurdle there. The woman listening to it with due permission of her husband, definitely receives honour not lesser than god in her fathers side and father-in-law side. All arrows of the man get fulfilment on a day-to- day basis who either listens to or recites this psalm in perfect meditation. The evils committed by his mind, speech and acts are destroyed. Be your all good. Ask me whatever

अध्याय ४८

श्लोक 26

न सा पालयतो राज्यं धृतिर्भवति सत्तम ।या धृतिर्गुरुशुश्रुषां कुर्वतो जायते विभो

na sā pālayato rājyaṃ dhṛtirbhavati sattama / yā dhṛtirguruśuśruṣāṃ kurvato jāyate vibho

हिन्दी अर्थ

छः पल गरम घी पिये एवं तीन दिन केवल वायु पीकर रहे

English

3TOT fRTfjOT WcOTTROT ■grfits# tirati: R^OTR ^TiT: facTII ^>||

अध्याय ४८

श्लोक 27

ततस्तदुक्तं बलिना वाक्यं श्रुत्वा द्विजोत्तम ।प्रह्लादः प्राह वचनं धर्मकामार्थसाधनम्

tatastaduktaṃ balinā vākyaṃ śrutvā dvijottama / prahlādaḥ prāha vacanaṃ dharmakāmārthasādhanam

हिन्दी अर्थ

'पुलस्त्यजी बोले--इस प्रकार कहनेपर इन्द्र आदि अनुष्ठान किया। उसके बाद उस व्रतका पालन हो जानेपर

English

Vena said- I have been absolved from all sins due to the magnificence of this linga, its look and your own presence has made me free from the clutches of all evils.

अध्याय ४८

श्लोक 28

मया कृतं राज्यमकण्टकं पुरा प्रशासिता भूः सुहृदो ऽनुपूजिताः ।दत्तं यथेष्टं जनिनास्तथात्मजाः स्थितो बले सम्प्रति योगसाधकः

mayā kṛtaṃ rājyamakaṇṭakaṃ purā praśāsitā bhūḥ suhṛdo 'nupūjitāḥ / dattaṃ yatheṣṭaṃ janināstathātmajāḥ sthito bale samprati yogasādhakaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वामी वासुदेवसे कहा--जगन्नाथ! केशव! आप कृपया यह बतलाइये कि शम्भु किस स्थानपर अवस्थित हैं? जिन्हें हमलोग दूध आदिके अभिषेकसे विधिपूर्वक स्नान करायें। उसके बाद विष्णुने देवताओंसे कहा--देवताओ!

English

RfR jJgtiRl RfR RTt RRI RR-wifa rotr ot Trarti

अध्याय ४८

श्लोक 29

गृहीतं पु६ विधिवन्मया भूयो ऽर्पितः तव ।एवं भव गुरूणां त्वं सदा सुश्रूषणे रतः

gṛhītaṃ pu6 vidhivanmayā bhūyo 'rpitaḥ tava / evaṃ bhava gurūṇāṃ tvaṃ sadā suśrūṣaṇe rataḥ

हिन्दी अर्थ

मेरे शरीरमें ये शङ्कर संयुक्त होकर स्थित हैं। क्या आपलोग नहीँ देख रहे हैं ? उन लोगोंने विष्णुसे कहा कि हमलोग तो आपमें त्रिपुनाशक शङ्करको नहीं देख रहे हैं। सुरेशान! आप सच बतलाइये कि महेश किस स्थानपर स्थित हैं। उसके बाद अव्ययात्मा मुरारि विष्णुने देवताओंको अपने

English

qR OTlfil OTrM f R R^ R T Mintl ^ftdlfid: ^ MsfWOTHRROTIIRI

अध्याय ४८

श्लोक 30

इत्येवमुक्त्वा वचनं करे त्वादाय दक्षिणे ।शाक्रे सिंहासने ब्रह्मन् बलिं तूर्णं न्यवेशयत्

ityevamuktvā vacanaṃ kare tvādāya dakṣiṇe / śākre siṃhāsane brahman baliṃ tūrṇaṃ nyaveśayat

हिन्दी अर्थ

हृदयकमलमें विश्राम करनेवाले शङ्करके लिङ्गका दर्शन करा दिया। उसके बाद देवताओंने क्रमशः दूध आदिसे उस नित्य, स्थिर एवं अक्षय लिङ्गको स्नान कराया।

English

II O god! If you are pleased with me and willing to give me desired, please, then take of notices your devotee who was bom as a dog on account of punishment for misappropriation of deity account /the fund. Gods had prohibited me to take a bath earlier but it is his grace that I could fall in this reservoir under influence of fear. He has done good for me. I therefore, ask your grace for

अध्याय ४८

श्लोक 31

सोपविष्टो महेन्द्रस्य सर्वरत्नमये शुभे ।सिंहहासने दैत्यपतिः शुशुभे मघवानिव

sopaviṣṭo mahendrasya sarvaratnamaye śubhe / siṃhahāsane daityapatiḥ śuśubhe maghavāniva

हिन्दी अर्थ

बिल्वपत्राम्बुजेर्देवं पूजयामासुरञ्जसा इत्येवं चिन्तयन्तश्च देवावेतौ हरीश्वरौ। कथं योगत्वमापन्नौ सत्त्वान्धतमसोद्भवौ

English

rH<ldacM sgOTT jjg: Jfjetra '?RGT:I T^sfrr TTTCftfrfit RfROTfR R WOTrll ? %U 3 OTR RI RgM I gl fyi RHlch Rfi ra fi l

अध्याय ४८

श्लोक 32

तत्रोपविष्टश्चैवासौ कृताञ्जलिपुटो नतः ।प्रह्लादं प्राह वचनं मेघगम्भीरया गिरा

tatropaviṣṭaścaivāsau kṛtāñjalipuṭo nataḥ / prahlādaṃ prāha vacanaṃ meghagambhīrayā girā

हिन्दी अर्थ

जटागुडाकेशखगर्षभध्वजम् ।

English

God Siva was satisfied to listen to this statement and said- O great arm god! He too will be undoubtedly absolved from the evils. He will thus receive the abode of Siva. The man listening to this psalm will escape from all evils. O king! The magnificence of Kuruksetra and the reservoir and the origin of linga will absolve the people from evils whosoever will listen to it.

अध्याय ४८

श्लोक 33

यन्मया तात कर्तव्यं त्रैलोक्यं परिरक्षता ।धर्मार्थकाममोक्षेभ्यस्तदादिशतु मे भवान्

yanmayā tāta kartavyaṃ trailokyaṃ parirakṣatā / dharmārthakāmamokṣebhyastadādiśatu me bhavān

हिन्दी अर्थ

सशङ्कटङ्काररवं महर्षे देवा हरिशङ्कर तं

English

RRRIOT^Hld>RMt<£rl:l R?RRi ttddWli R^ RRIOTlRd in'Sll

अध्याय ४८

श्लोक 34

तद्वाक्यसम कालं च शुक्रः प्रह्लादमब्रवीत् ।यद्युक्तं तन्महाबाहो वदस्वाद्योत्तरं वचः

tadvākyasama kālaṃ ca śukraḥ prahlādamabravīt / yadyuktaṃ tanmahābāho vadasvādyottaraṃ vacaḥ

हिन्दी अर्थ

तानेकचित्तान् विज्ञाय देवान् देवपतिरहरिः। प्रगृह्याभ्यद्रवततूर्णं कुरुक्षेत्रं स्वमाश्रमम्

English

Sanatkumara said- with these words, the god suddenly vanished from there. ¥ R OT ROT

अध्याय ४८

श्लोक 35

वचनं बलिशुक्राभ्यां श्रुत्वा भागवतो ऽसुरः ।प्राह धर्मार्थसंयुक्तं प्रह्लादो वाक्यमुत्तमम्

vacanaṃ baliśukrābhyāṃ śrutvā bhāgavato 'suraḥ / prāha dharmārthasaṃyuktaṃ prahlādo vākyamuttamam

हिन्दी अर्थ

त्ततोऽपश्यन्त देवेशं स्थाणुभूतं जले शुचिम्। दृष्टा नमः स्थाणवेति प्रोवत्वा सर्वे ह्युपाविशन् नमोऽस्तु सर्वदेवेभ्यः प्रोवाच प्रहसन् हरः। स चागतः सुरैः सेन्द्रैः प्रणतौ विनयान्वितैः

English

That dog. too appeared before that king when his consciousness was returned to his

अध्याय ४८

श्लोक 36

यदायत्यां क्षमं राजन् यद्धितं भुवनस्य च ।अविरोधेन धर्मस्य अर्थस्योपार्जनं च यत्

yadāyatyāṃ kṣamaṃ rājan yaddhitaṃ bhuvanasya ca / avirodhena dharmasya arthasyopārjanaṃ ca yat

हिन्दी अर्थ

फिर उन लोगोंने गोरोचन और सुगन्धित चन्दनका लेपन कर बिल्वपत्रों और कमलोंसे भक्तिपूर्वक (यथाविधि उन) देवकी पूजा की

English

memory about his previous life and got a healthy human body. i

अध्याय ४८

श्लोक 37

सर्वसत्त्वानुगमनं कामवर्गफलं च यत् ।परत्रेह च यच्छ्रेयः पुत्र तत्कर्म आरच

sarvasattvānugamanaṃ kāmavargaphalaṃ ca yat / paratreha ca yacchreyaḥ putra tatkarma āraca

हिन्दी अर्थ

उसके बाद देवोंने प्रेमपूर्वक धूप-दानकर परमौषधियों (भङ्ग आदि)-को समर्पित किया। फिर (शङ्करके) एक सौ आठ नामोंका जप करनेके बाद उन्हें प्रणाम किया। सभी देवता यह विचारने लगे कि सत्त्वगुणकी प्रधानतासे विष्णु एवं तमोगुणकी अधिकतासे आविर्भूत शिवमें एकता किस प्रकार हुई? देवताओंके विचारको जानकर अविनाशी व्यापक भगवान् सभी (शुभ) लक्षणोंसे युक्त एवं सब प्रकारके आयुधोंको

English

When Vena's son Prthu returned from the holy place after a bath and with water for cleaning the body of his father, he saw the cottage deserted. It spurted-up his sorrow and he began wailing.

अध्याय ४८

श्लोक 38

यता श्लाघ्यं प्रयास्यद्य यथा कीर्तिर्भवेत्तव ।यता नायशसो योगस्तथा कुरु महामते

yatā ślāghyaṃ prayāsyadya yathā kīrtirbhavettava / yatā nāyaśaso yogastathā kuru mahāmate

हिन्दी अर्थ

धारण करनेवाले विश्वमूर्ति हो गये। महर्षे! फिर तो

English

Cecils I Vena saw his son, became happy and said to Pfthu, O son! You have defended me from falling into hell.

अध्याय ४८

श्लोक 39

एतदर्थ श्रियं दीप्तां काङ्क्षन्ते पुरुषोत्तमाः ।येनैतानि गृहे ऽस्माकं निवसन्ति सुनिर्वृताः

etadartha śriyaṃ dīptāṃ kāṅkṣante puruṣottamāḥ / yenaitāni gṛhe 'smākaṃ nivasanti sunirvṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

सिरपर आपसमें चिपके लंबे बालके जटाजूट बाँधे, गलेमें सर्पके हार लटकाये, हाथमें पिनाक, शूल, आजगव धनुष, खट्वाङ्ग धारण किये तथा घण्टासे युक्त बाघाम्बर धारण करनेवाले त्रिनेत्रधारी वृषध्वज महादेव और साथ ही 'कमलके कुण्डलधारी, गरुडध्वज, हार और पीताम्बर पहने, हाथोंमें चक्र, असि, हल, शार्ङ्गधनुष, टंकार-सी ध्वनि करनेवाले शङ्खको लिये गुडाकेश विष्णुको देखा। उसके बाद “सर्वव्यापी अविनाशी प्रभुको नमस्कार

English

f^r rftfasigfcft fww:i

अध्याय ४८

श्लोक 40

कुलजो व्यसने मग्नः सखा चार्थबहिः कृतः ।वृद्धो ज्ञातिर्गुणी विप्रः कीर्तीश्च यशसा सह

kulajo vyasane magnaḥ sakhā cārthabahiḥ kṛtaḥ / vṛddho jñātirguṇī vipraḥ kīrtīśca yaśasā saha

हिन्दी अर्थ

है '--इस प्रकार कहकर ब्रह्मा आदि देवताओंने उन हरि एवं शङ्करको एक रूप (अभिन्न) समझा

English

urat: TOfifr WUTt^FR 3611 frOTm w^fch m f?ra: 1w:l

अध्याय ४८

श्लोक 41

तस्माद् यथैते निवसन्ति पुत्र राज्यस्थितस्येह कुलोद्गताद्याः ।तथा यत्स्वामलसत्त्वचेष्ट यथा यशस्वी भवितासि लोके

tasmād yathaite nivasanti putra rājyasthitasyeha kulodgatādyāḥ / tathā yatsvāmalasattvaceṣṭa yathā yaśasvī bhavitāsi loke

हिन्दी अर्थ

देवोंके स्वामी भगवान् विष्णु उन देवताओंको समान हृदयवाला समझ उन्हें साथ लेकर शीघ्र अपने आश्रम कुरुक्षत्रमें चले गये। उसके बाद उन लोगोंने जलके भीतर पवित्र स्थाणुभूत उन देवेश (महादेव)- को देखा। उन्हें देखकर 'स्थाणवे नमः” (स्थाणुको नमस्कार है)--यह कहकर बे सभी (वहां) बैठ गये। उसके बाद इन्द्रने कहा-जगन्नाथ! अतिथिप्रिय! संसार अशान्त हो उठा है। आप (कृपया) बाहर निकलकर

English

3 m i uj<M inff ftrfig 3^ur ?nfr?r:i

अध्याय ४८

श्लोक 42

भूभ्यां सदा ब्राह्मणभूषितायां क्षत्रान्वितायां दृढवापितायाम् ।शुश्रुषणासक्तसमुद्भवाया मृद्धिं प्रयान्तीह नराधिपेन्द्राः

bhūbhyāṃ sadā brāhmaṇabhūṣitāyāṃ kṣatrānvitāyāṃ dṛḍhavāpitāyām / śuśruṣaṇāsaktasamudbhavāyā mṛddhiṃ prayāntīha narādhipendrāḥ

हिन्दी अर्थ

यहाँ आइये, यहाँ आइये (और आकर) हमें वर 'दीजिये। उसके बाद वृषकेतु महादेवने वह मधुर वाणी सुनी। फिर उसे सुनकर वे सर्वव्यापी परमविशुद्ध शङ्कर वेगसे उठ खड़े हुए। उन्होंने हँसते हुए “सभी देवताओंको

English

th m sn T^n ^atvjjdlvSirmctdrti^oii 3RT faprtfl tfrK: nfttllv*! g^rtl^ll } ?ll Srtfor firm w ru«fr^l frm gmrisr fgfagt ^rtTPistf^wru ?

अध्याय ४८

श्लोक 43

तस्माद् द्विजाग्र्याः श्रुतिशास्त्रयुक्ता नराधिपांस्ते क्रतुभिर्द्विजेन्द्रा यज्ञाग्निधूमेन नृपस्य शान्तिः

tasmād dvijāgryāḥ śrutiśāstrayuktā narādhipāṃste kratubhirdvijendrā yajñāgnidhūmena nṛpasya śāntiḥ

हिन्दी अर्थ

नमस्कार है' ऐसा कहा। इन्द्र आदि देवताओंने जलसे ऊपर आये हुए उन शङ्करको और अधिक विनयभावसे प्रणाम किया अध्याय ६२ शिवके अभिषेक और तप्त-कृच्छ-ब्रतका उपदेश, शुक्रको संजीवनी विद्याकी शिक्षा २९१ क र र ला र स र क क तकी

English

By virtue of living at the bank of this holy place, the pure water you sprinkled daily on me, the grace of this gentleman and a vision of Sthanudeva compoundly enabled me to be free from the evils committed. I am now going to that heavenly abode where Siva himself lives. The Raja thereafter installed a liriga of Mahesvara in Sthanu-tirtha and thus, got grand success (siddhi) in his life. The dog was also freed from the account of evils and went to the abode of Siva. After being free from the debts of Pitr, Raja ruled happily, reproduced sons and perpetually performed yajna during his life-time. He gave in donation the desired things to Brahmins and enjoyed luxury throughout his life.

अध्याय ४८

श्लोक 45

तपो ऽध्ययनसंपन्ना याजनाध्यापने रताः ।सन्तु विप्रा बले पूज्यास्त्वत्तो ऽनुज्ञामवाप्य हि ।।४८।४४ स्वाध्याययज्ञनिरता दातारः शस्त्रजीविनः ।क्षत्रियाः सन्तु दैत्येन्द्र प्रजापालनधर्मिणः

tapo 'dhyayanasaṃpannā yājanādhyāpane ratāḥ / santu viprā bale pūjyāstvatto 'nujñāmavāpya hi / / 48.44 svādhyāyayajñaniratā dātāraḥ śastrajīvinaḥ / kṣatriyāḥ santu daityendra prajāpālanadharmiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

तमूचुर्देवताः सर्वास्त्यज्यतां शङ्कर द्वुतम्। महात्रतं त्रयो लोकाः क्षुब्धास्त्वत्तेजसावृता:

English

■giff girth 'rtrmf rt atfafawt ^gg TFHf fi^g ffr:ii33ii

अध्याय ४८

श्लोक 46

यज्ञाध्ययनसंपन्ना दातारः कृषिकारिणः ।पाशुपाल्यं प्रकुर्वन्तु वेश्या विपणिजीविनः

yajñādhyayanasaṃpannā dātāraḥ kṛṣikāriṇaḥ / pāśupālyaṃ prakurvantu veśyā vipaṇijīvinaḥ

हिन्दी अर्थ

अथोवाच महादेवो मया त्यक्तो महात्रतः। जगत्क्षोभकरं विप्र तच्छीघ्रं कथ्यतां मम

English

After making his friends free from debts and satiating the temptations of his queens, he throned his son and then went to Kuruksetra.

अध्याय ४८

श्लोक 47

ब्राह्मणक्षत्रियविशां सदा शुश्रुषणे रताः ।शूद्राः सन्त्वसुरश्रेष्ठ तवाज्ञाकारिणः सदा

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ sadā śuśruṣaṇe ratāḥ / śūdrāḥ santvasuraśreṣṭha tavājñākāriṇaḥ sadā

हिन्दी अर्थ

तवाराधनकामार्थ तप्यते हि महत्तपः। संजीवनीं शुभां विद्यां ज्ञातुमिच्छे त्रिलोचन

English

gg rrtrsrr mrt vrt gjrfmm StlrtolT gj rfmm TrtnrT: WT^II^II

अध्याय ४८

श्लोक 48

यदा वर्णाः स्वधर्मस्था भवन्ति दितिजेश्वर ।धर्मवृद्धिस्तदा स्याद्वै धर्मवृद्धौ नृपोदयः

yadā varṇāḥ svadharmasthā bhavanti ditijeśvara / dharmavṛddhistadā syādvai dharmavṛddhau nṛpodayaḥ

हिन्दी अर्थ

ततोऽगमन्महादेवः सप्तसारस्वतं शुचिः। ददर्श नृत्यमानं च ऋषिं मङ्कणसंज्ञितम् चचाल भूर्भूमिधरैः सहैव

English

He observed gross penance, worshipped god Sankara, took his last breath voluntarily and thus, got supreme position in the heaven.

अध्याय ४८

श्लोक 49

तस्माद् वर्णाः स्वधर्मस्थास्त्वया कार्याः सदा बले ।तद्वृद्धौ भवतो वृद्धिस्तद्वानौ हानिरुच्यते

tasmād varṇāḥ svadharmasthāstvayā kāryāḥ sadā bale / tadvṛddhau bhavato vṛddhistadvānau hānirucyate

हिन्दी अर्थ

तं शङ्करोऽभ्येत्य करे निगृह्य

English

The man listening to the magnificence of this Sthanu-tirtha approaches supreme position after coming out from the cumbersome net of evils.

अध्याय ४८

श्लोक 50

इत्थं वचः श्राण्य महासुरेन्द्रो बलिं महात्मा स बभूव तूष्णीम् ।ततो यदाज्ञापयसे करिष्ये इत्थं बलिः प्राह वचो महर्षे

itthaṃ vacaḥ śrāṇya mahāsurendro baliṃ mahātmā sa babhūva tūṣṇīm / tato yadājñāpayase kariṣye itthaṃ baliḥ prāha vaco maharṣe

हिन्दी अर्थ

किं भावितो नृत्यसि केन हेतुना येनेह जाता शृणु तद् द्विजेनद्र।

English

?fctnrtroTTuT rtfrtnfTrtg

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 48
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.