Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
50
अध्याय 50 / 95

Adhyaya 50

48 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ48 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५०

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे एकोनपञ्चाशो ऽध्यायः ________________________________________________________________________ पुलस्त्य उवाच ।गते त्रैलोक्यराज्ये तु दानवेषु पुरन्दरः ।जगाम ब्रह्मसदनं सह देवैः शचीपतिः

iti śrīvāmanapurāṇe ekonapañcāśo 'dhyāyaḥ ________________________________________________________________________ pulastya uvāca / gate trailokyarājye tu dānaveṣu purandaraḥ / jagāma brahmasadanaṃ saha devaiḥ śacīpatiḥ

हिन्दी अर्थ

प्रसन्नतापूर्वक स्वागत-सत्कार किया

English

Description of Pfthudaka-tirtha

अध्याय ५०

श्लोक 2

तत्रापश्यत् स देवेशं ब्रह्माणं कमलोद्भवम् ।ऋषिभिः सार्धमासीनं पितरं स्वं च कश्यपम्

tatrāpaśyat sa deveśaṃ brahmāṇaṃ kamalodbhavam / ṛṣibhiḥ sārdhamāsīnaṃ pitaraṃ svaṃ ca kaśyapam

हिन्दी अर्थ

ततस्तामाह नृपतिर्बाले कामाग्नितापितम्। मां समाह्ाादयस्वाद्य स्वपरिष्वङ्गवारिणा भगिनी धर्मतस्तेऽहं भवाञ्शिष्यः पितुर्मम

English

The god of gods said- the great holy places of the world shall be of the name “Prthudaka” where you performs the meditation. O gods! Thus, the holy place Prthudaka is sacrosanct and destroyer of evils and fear together. Go at the great holy places falling till Sannidhi reservoir is arrived.

अध्याय ५०

श्लोक 3

ततो ननाम शिरसा शक्रः सुरगणैः सह ।ब्रह्माणं कश्यपं चैव तांश्च सर्वास्तपोधनान्

tato nanāma śirasā śakraḥ suragaṇaiḥ saha / brahmāṇaṃ kaśyapaṃ caiva tāṃśca sarvāstapodhanān

हिन्दी अर्थ

सोऽब्रवीद् भीरु मां शुक्रः कालेन परिधक्ष्यति। कामा्िर्निर्दहति मामद्यैव तनुमध्यमे

English

(dyfo TfT fdk: WIT c^PJT uR«ll*ll

अध्याय ५०

श्लोक 4

प्रोवाचेन्द्रः सुरैः सार्ध देवनाथं पितामहम् ।पितामह हृतं राज्यं बलिना बलिना मम

provācendraḥ suraiḥ sārdha devanāthaṃ pitāmaham / pitāmaha hṛtaṃ rājyaṃ balinā balinā mama

हिन्दी अर्थ

'दण्डोऽब्रवीत् सुतन्वङ्गि कालक्षेपो न मे क्षमः। च्युतावसरकर्तृत्वे विघ्नो जायेत सुन्दरि गच्छस्व शुक्रशापेन सभृत्यज्ञातिबान्धवः

English

The sacred day when moon, sun and Jupiter come in the constellation Mrgasira is called an Aksaya Tithi.

अध्याय ५०

श्लोक 5

ब्रह्मा प्रोवाच शक्रैतद् भुज्यते स्वकृतं फलम् ।शक्रः पप्रच्छ भो ब्रूहि किं मया दुष्कृतं कृतम्

brahmā provāca śakraitad bhujyate svakṛtaṃ phalam / śakraḥ papraccha bho brūhi kiṃ mayā duṣkṛtaṃ kṛtam

हिन्दी अर्थ

चित्राङ्गदाया यद् वृत्तं पुरा देवयुगे शुभे

English

<t fregk Raster m irrat mwti ftfnwik ^ «fawr:imi

अध्याय ५०

श्लोक 6

कश्यपो ऽप्याह देवेशं भ्रूणहत्या कृता त्वया ।दित्युदरात् त्वया गर्भः कृत्तो वै बहुधा बलात्

kaśyapo 'pyāha deveśaṃ bhrūṇahatyā kṛtā tvayā / dityudarāt tvayā garbhaḥ kṛtto vai bahudhā balāt

हिन्दी अर्थ

विश्वकर्मसुता साध्वी नाम्ना चित्राङ्गदाऽभवत्। रूपयौवनसम्पन्ना पदाहीनेव पदिनी सुदेवतनयो धीमान् सुरथो नाम नामतः। तां ददर्श च तन्वङ्गीं शुभाङ्गो मदनातुरः

English

O the best gods! Where river flows at the east direction go there and do worship of your Pitrs by performing sraddha.

अध्याय ५०

श्लोक 7

पितरं प्राह देवेन्द्रः स मातुर्देषतो विभो ।कृन्तनं प्राप्तवान् गर्भो यदशौचा हि सा भवत्

pitaraṃ prāha devendraḥ sa māturdeṣato vibho / kṛntanaṃ prāptavān garbho yadaśaucā hi sā bhavat

हिन्दी अर्थ

अन्धकासुरका प्रसङ्ग, दण्डकाख्यानका कथन, दण्डकका अरजासे चित्राङ्गदाकाः वृत्तान्त-कथन

English

^ TjnftefcH ^T: MW.I

अध्याय ५०

श्लोक 8

ततो ऽब्रवीत् कश्यपस्तु मातुर्देषः स दासताम् ।गतस्ततो विनिहतो दासो ऽपि कुलिशेन भो

tato 'bravīt kaśyapastu māturdeṣaḥ sa dāsatām / gatastato vinihato dāso 'pi kuliśena bho

हिन्दी अर्थ

उसके बाद राजाने उससे पूछा-बाले ! मैं कामाग्निसे संतप्त हूँ। आज तुम अपने आलिङ्गनरूपी जलसे मुझे आनन्दित करो। वह (अरजा) बोली--नरपतिप्रवर ! (कामसे) अधीर होकर अपनेको विनष्ट मत करो। मेरे पिता अपने महान् क्रोधसे देवताओंको भी भस्म कर सकते हैं। मूढबुद्धे! तुम मेरे भाई हो। परंतु अनीतिसे ओतप्रोत हो गये हो। मैं धर्मसे तुम्हारी बहन हूँ; क्योंकि तुम मेरे पिताके शिष्य हो। उस (दण्डक)-ने कहा--

English

All gods including Indra went to Prthudaka existed in Kuruksetra, the holy place when so suggested by Murari.

अध्याय ५०

श्लोक 9

तच्छ्रुत्वा कश्यपवचः प्राह शक्रः पितामहम् ।विनाशं पाप्मनो ब्रूहि प्रायश्चित्तं विभो मम

tacchrutvā kaśyapavacaḥ prāha śakraḥ pitāmaham / vināśaṃ pāpmano brūhi prāyaścittaṃ vibho mama

हिन्दी अर्थ

भीरु! शुक्र (भविष्यमें) किसी समय मुझे जला देंगे; परंतु कृशोदरि! कामकी आग तो मुझे आज ही (अभी) 'जलाये जा रही है

English

ferrecr w&i wqrfkd; ipifw: fRit ftfar m&i irar Esi^tswn?r:i

अध्याय ५०

श्लोक 10

ब्रह्मा प्रोवाच देवेशं वशिष्ठः कश्यपस्तथा ।हितं सर्वस्य जगतः शक्रस्यापि विशेषतः

brahmā provāca deveśaṃ vaśiṣṭhaḥ kaśyapastathā / hitaṃ sarvasya jagataḥ śakrasyāpi viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

उस (अरजा)-ने राजा दण्डसे कहा-राजन्! एक क्षण प्रतीक्षा करो। तुम उन गुरुसे ही याचना करो। वे तुम्हें निःसन्देह मुझको दे देंगे। दण्डने कहा--सुन्दरि! मैं समयकी प्रतीक्षा करनेमें असमर्थ हूँ। बहुधा अवसर चूक जानेपर कार्यमें विघ्न हो जाया करता है। उसके बाद अरजाने कहा--राजपुत्र! मैं स्वयं अपनेको तुम्हें अर्पित करनेमें समर्थ नहीं हूँ; क्योंकि स्त्रियाँ स्वतन्त्र नहीं होतीं। अथवा नरपते! तुमसे अधिक कहनेसे क्या

English

All gods said to Bfhaspati (Jupiter) after taking bath there- "O lord! Enter in this Mrgasira constellation and make it a sin absolving Tithi holy. The appropriate time has

अध्याय ५०

श्लोक 11

शङ्खचक्रगदापाणिर्माधवः पुरुषोत्तमः ।तं प्रपद्यस्व शरणं स ते श्रेयो विधास्यति

śaṅkhacakragadāpāṇirmādhavaḥ puruṣottamaḥ / taṃ prapadyasva śaraṇaṃ sa te śreyo vidhāsyati

हिन्दी अर्थ

(लाभ); (बस मैं इतना ही कहती हूँ कि इस असत् प्रस्तावके कारण--) तुम शुक्राचार्यके शापसे भृत्य,जाति और बन्धुओंके साथ अपना विनाश मत करो॥ ३४--३७॥

English

jrark tfawn T^msfir f^iRiRftii \ 9

अध्याय ५०

श्लोक 12

सहस्राक्षो ऽपि वचनं गुरूणां स निशम्य वै ।प्रोवाच स्वल्पकालेन कस्मिन् प्राप्यो बहूदयः ।तमूचुर्देवता मर्त्ये स्वल्पकाले महोदयः

sahasrākṣo 'pi vacanaṃ gurūṇāṃ sa niśamya vai / provāca svalpakālena kasmin prāpyo bahūdayaḥ / tamūcurdevatā martye svalpakāle mahodayaḥ

हिन्दी अर्थ

उसके बाद राजाने कहा-सुन्दरि! प्राचीन कालमें- पवित्र देवयुगमें घटित चित्राङ्गदाका एक वृत्तान्त सुनो। विश्वकर्माकी चित्राङ्गदा नामकी एक साध्वी कन्या थी। वह रूप और यौवनसे सम्पन्न मानो कमलसे रहित कमलिनी थी। कमलके समान नेत्रोंबाली वह किसी समय अपनी सखियोंसे घिरी हुई-सखियोंके साथ नैमिष नामके महारण्यमें स्नान करनेके लिये गयी। वह स्नान करनेके लिये जलमें जैसे ही उतरी, वैसे ही

English

craRtrt git wf -grunt tfifw ^:i

अध्याय ५०

श्लोक 13

इत्येवमुक्तः सुरराड् विरिञ्चिना मरीचिपुत्रेण च कश्यपेन ।तथैव मित्रावरुणात्मजेन वेगान्महीपृष्ठमवाप्य तस्थौ

ityevamuktaḥ surarāḍ viriñcinā marīciputreṇa ca kaśyapena / tathaiva mitrāvaruṇātmajena vegānmahīpṛṣṭhamavāpya tasthau

हिन्दी अर्थ

सुदेवके पुत्र बुद्धिमान् राजा सुरथ वहाँ पहुँचे। उन्होंने उस कृशाङ्गीको देखा। सुन्दर शरीरवाले वे उसे देखकर कामातुर हो गये

English

Sun is existed there and moon is also entering into it. O preceptor! The divine work is in your hands. Please, complete this

अध्याय ५०

श्लोक 14

कालिञ्जरस्योत्तरतः सुपुण्यस्तथा हिमाद्रेरपि दक्षिणस्थः ।सुशस्थलात् पूर्वत एव विश्रुतो वसोः पुरात् पिश्चिमतो ऽवतस्थे

kāliñjarasyottarataḥ supuṇyastathā himādrerapi dakṣiṇasthaḥ / suśasthalāt pūrvata eva viśruto vasoḥ purāt piścimato 'vatasthe

हिन्दी अर्थ

उनको देखकर उस (चित्रङ्गदा)-ने अपनी सखियोंसे सत्य (छिपावरहित) वचन कहा-यह राजपुत्र मेरे ही लिये कामपीड्त होकर कष्ट पा रहा है। अतः मुझे यह

English

nk ^tfsrnts? mi rmt TO i ft k?rr:i «n<sgg: grT: rk ktsrft arjppjrrgii 9 ,11

अध्याय ५०

श्लोक 15

पूर्वं गयेन नृवरेम यत्र यष्टो ऽश्वमेधः शतकृत्सदक्षिणः ।मनुष्येमेधः शतकृत्सहस्रकृन्नरेन्द्रसूयश्च सहस्रकृद् वै

pūrvaṃ gayena nṛvarema yatra yaṣṭo 'śvamedhaḥ śatakṛtsadakṣiṇaḥ / manuṣyemedhaḥ śatakṛtsahasrakṛnnarendrasūyaśca sahasrakṛd vai

हिन्दी अर्थ

पिता तवास्ति धर्मिष्ठः सर्वशिल्पविशारदः

English

The dip preceptor Brhaspati replied- "I will go if it makes me the regent of the year." All gods said- "Very well". He then entered into constellation

अध्याय ५०

श्लोक 16

तथा पुरा दुर्यजनः सुरासुरैः ख्यातो महामेध इति प्रसिद्धः ।यत्रास्य चक्रे भगवान् मुरारिः वास्तव्यमव्यक्ततनुः खमूर्तिमत् ।ख्यातिं जगामाथ गदाधरेति महाघवृक्षस्य शितः कुठारः

tathā purā duryajanaḥ surāsuraiḥ khyāto mahāmedha iti prasiddhaḥ / yatrāsya cakre bhagavān murāriḥ vāstavyamavyaktatanuḥ khamūrtimat / khyātiṃ jagāmātha gadādhareti mahāghavṛkṣasya śitaḥ kuṭhāraḥ

हिन्दी अर्थ

एतस्मिन्नन्तरे राजा सुरथः सत्यवाक् सुधी: नोचेत् प्रधक्ष्यते कामो भूयो भूयोऽतिदर्शनात्। ततः सा चारुसर्वाङ्गी राज्ञो राजीवलोचना

English

wt tftet: fqti t srft5cT:ll ^o||

अध्याय ५०

श्लोक 17

यस्मिन् द्विजेन्द्राः श्रुतिशास्त्रवर्जिताः समत्वमायान्ति पितामहेन ।सकृत् पितृन् यत्र च संप्रपूज्य भक्त्या त्वनन्येन हि चेतसैव ।फलं महामेधमखस्य मानवा लभन्त्यनन्त्यं भगवत्प्रसादात्

yasmin dvijendrāḥ śrutiśāstravarjitāḥ samatvamāyānti pitāmahena / sakṛt pitṛn yatra ca saṃprapūjya bhaktyā tvananyena hi cetasaiva / phalaṃ mahāmedhamakhasya mānavā labhantyanantyaṃ bhagavatprasādāt

हिन्दी अर्थ

अरजस्काऽब्रवीद् दण्डं तस्या यद् वृततमुत्तरम्

English

<pt: jfaroj ftrodt £rarq;ii uw

अध्याय ५०

श्लोक 18

महानदी यत्र सुरर्षिकन्या जलापदेशाद्धिमशैलमेत्य ।चक्रे जगत्पापविनष्टिमग्र्यां संदर्शनप्राशनमञ्जनेन

mahānadī yatra surarṣikanyā jalāpadeśāddhimaśailametya / cakre jagatpāpavinaṣṭimagryāṃ saṃdarśanaprāśanamañjanena

हिन्दी अर्थ

किं त्वया न परिज्ञातं तस्मात् ते कथयाम्यहम्। तदा तया तु तन्वङ्गथा सुरथस्य महीपतेः यस्माद् धर्म परित्यज्य स्त्रीभावान्मन्दचेतसे

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 19

तत्र शक्रः समभ्येत्य महानद्यास्तटे ऽद्भुते ।आराधनाय देवस्य कृत्वाश्रममवस्थितः

tatra śakraḥ samabhyetya mahānadyāstaṭe 'dbhute / ārādhanāya devasya kṛtvāśramamavasthitaḥ

हिन्दी अर्थ

मृतकल्पा महाबाहो विश्वकर्मसुताऽभवत्। तां मृतामिति विज्ञाय जग्मुः सख्यस्त्वरान्विताः

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 20

प्रातःस्नायी त्वधःशायी एकभक्तस्त्वयाचितः ।तपस्तेपे सहस्राक्षः स्तुवन् देवं गदाधरम्

prātaḥsnāyī tvadhaḥśāyī ekabhaktastvayācitaḥ / tapastepe sahasrākṣaḥ stuvan devaṃ gadādharam

हिन्दी अर्थ

उचित (प्रतीत होता) है कि इस सौन्दर्यशाली व्यक्तिको मैं अपनेको समर्पित कर दूँ। उसकी “बाला' सहेलियोंने उससे कहा कि सुन्दरि! तुम सयानी (वयस्का) नहीं हो। निष्पाप बालिके! स्वयंको दान करनेमें तुम्हे स्वतन्त्रता नहीं है; तुम्हारे पिता परम धार्मिक हैं और सभी शिल्पकर्मोमें परम निपुण हैं, इसलिये यहाँ तुम्हे अपनेको राजाके लिये (दान) दे देना ठीक नहीं है। इसी बीच कामबाणसे पीडित सत्यवक्ता बुद्धिमान्

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 21

तस्यैवं तप्यतः स्मयग्जितसर्वेन्द्रियस्य हि ।कामक्रोधविहीनस्य साग्रः संवत्सरो गतः

tasyaivaṃ tapyataḥ smayagjitasarvendriyasya hi / kāmakrodhavihīnasya sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ

हिन्दी अर्थ

सुरथने उसके पास आकर कहा--मुग्धे ! मदिरेक्षणे! तुम अपनी दृष्टिसे ही मुझे मोहित कर रही हो

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 22

ततो गदाधरः प्रीतो वासवं प्राह नारद ।गच्छ प्रीतो ऽस्मि भवतो मुक्तपापो ऽसि साम्प्रतम्

tato gadādharaḥ prīto vāsavaṃ prāha nārada / gaccha prīto 'smi bhavato muktapāpo 'si sāmpratam

हिन्दी अर्थ

कामदेवने उपस्थित होकर तुम्हारी दृष्टिरूपी बाणसे मुझे घायल कर दिया है। इसलिये तुम मुझे अपने कुचतलरूपी शय्यापर सुलानेकी योग्या हो। ऐसा न करनेपर बार-बार तुम्हारे देखनेसे तो काम मुझे जला ही डालेगा। उसके बाद उस कमलनयनी सर्वाङ्गसुन्दरीने सखियोंके रोकनेपर भी स्वयंको राजाके प्रति अर्पित कर दिया। इस तरह प्राचीन कालमें उस कृशाङ्गीने उस राजाकी रक्षा की थी। अतः सुश्रोणि! तुम्हें भी मेरी रक्षा

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 23

निजं राज्यं च देवेश प्राप्स्यसे न चिरादिव ।यतिष्यामि तथा शक्र भावि श्रेयो यता तव

nijaṃ rājyaṃ ca deveśa prāpsyase na cirādiva / yatiṣyāmi tathā śakra bhāvi śreyo yatā tava

हिन्दी अर्थ

करनी चाहिए। शुक्रनन्दिनी अरजाने राजा दण्डसे 'कहा-क्या तुम उसके आगेकी घटित घटनाको नहीं जानते? (ऐसा ही लगता है;) अतः मैं तुमसे कहती हूँ, (सुनो) । जब उस कृशाङ्गीने स्वयंको राजा सुरथके

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 24

इत्येवमुक्तो ऽथ गदाधरेण विसर्जितः स्नाप्य मनोहरायाम् ।स्नातस्य देवस्य तदैनसो नरास्तं प्रोचुरस्माननुसासयस्व

ityevamukto 'tha gadādhareṇa visarjitaḥ snāpya manoharāyām / snātasya devasya tadainaso narāstaṃ procurasmānanusāsayasva

हिन्दी अर्थ

लिये स्वतन्त्रतापूर्वक अपनी इच्छासे दान कर दिया, तब पिताने उसको शाप दे दिया। मन्दबुद्धि! यतः तुमने ्त्री्वभावके कारण धर्मको छोड़कर (अपनी इच्छासे) स्वयंको प्रदान कर दिया है, अतः तुम्हारा विवाह नहीं होगा। (और तब विवाहसे रहित होनेके कारण) तुम पतिसे सुख नहीं प्राप्त कर सकोगी॥ ४७--५३॥ तुम्हें न तो पुत्रफलकी प्राप्ति होगी और न पतिसे

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 25

प्रोवाच तान् भीषणकर्मकारान् नाम्ना पुलिन्दान् मम पापसंभवाः ।वसध्वमेवान्तरमद्रिसुख्ययोर्हिमाद्रिकालिञ्जरयोः पुलिन्दाः

provāca tān bhīṣaṇakarmakārān nāmnā pulindān mama pāpasaṃbhavāḥ / vasadhvamevāntaramadrisukhyayorhimādrikāliñjarayoḥ pulindāḥ

हिन्दी अर्थ

हुए मनोरथवाले राजाको तेरह योजनतक बहा ले गयी। राजाके (बहकर) दूर चले जानेपर चित्राङ्गदा भी बेहोश हो गयी। महाबाहो! उसके बाद सखियोंने सरस्वतीके जलसे उसको सींचा। सखियोंद्वार शीतल जलसे भलीभाँति

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 26

इत्येवमुक्त्वा सुरराट् पुलिन्दान् विमुक्तपापो ऽमरसिद्धयक्षैः ।संपूज्यमानो ऽनुजगाम चमं मातुस्तदा धर्मनिवासमीड्यम्

ityevamuktvā surarāṭ pulindān vimuktapāpo 'marasiddhayakṣaiḥ / saṃpūjyamāno 'nujagāma camaṃ mātustadā dharmanivāsamīḍyam

हिन्दी अर्थ

सींचे जानेपर भी वह विश्वकर्माकी पुत्री मरे हुएके समान हो गयी। सखियाँ उसे मरी हुई समझकर शीघ्रतासे कोई काष्ठान्याहर्तुमपरा वल्लिमानेतुमाकुलाः। सा च तास्वपि सर्वासु गतासु वनमुत्तमम्

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 27

दृष्ट्वादितिं मूर्ध्नि कृताञ्जलिस्तु विनाम्रमौलिः समुपाजगाम् ।प्रणम्य पादौ कमलोदराभौ निवेदयामास तपस्तदात्मनः

dṛṣṭvāditiṃ mūrdhni kṛtāñjalistu vināmramauliḥ samupājagām / praṇamya pādau kamalodarābhau nivedayāmāsa tapastadātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

संज्ञां लेभे सुचार्वङ्गी दिशश्चाप्यवलोकयत्। अपश्यन्ती नरपतिं तथा स्त्रिग्धं सखीजनम्

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 28

पप्रच्छ सा कारणमीश्वरं तम् आघ्राय चालिङ्ग्य सहाश्रुदृष्ट्या ।स चाचचक्षे बलिना रणे जयं तदात्मनो देवगणैश्च सार्धम्

papraccha sā kāraṇamīśvaraṃ tam āghrāya cāliṅgya sahāśrudṛṣṭyā / sa cācacakṣe balinā raṇe jayaṃ tadātmano devagaṇaiśca sārdham

हिन्दी अर्थ

तां वेगात् काञ्चनाक्षी तु महानद्यां नरेश्वर विहस्य त्वरजां प्राह स्वार्थमर्थक्षयंकरम्

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 29

श्रुत्वैव सा शोकपरिप्लुताङ्गी ज्ञात्वा जितं दैत्यसुतैः सुतं तम् ।दुःखान्विता देवमनाद्यमीड्यं जगाम विष्णुं शरणं वरेण्यम्

śrutvaiva sā śokapariplutāṅgī jñātvā jitaṃ daityasutaiḥ sutaṃ tam / duḥkhānvitā devamanādyamīḍyaṃ jagāma viṣṇuṃ śaraṇaṃ vareṇyam

हिन्दी अर्थ

तदा गगनसंचारी दृष्टवान् गुह्णकोऽञ्जनः

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 30

नारद उवाच ।कस्मिन् जनित्री सुरसत्तमानां स्थाने हृषीकेशमनन्तमाद्यम् ।चराचरस्य प्रभवं पुराणमाराधयामास शुभे वद त्वम्

nārada uvāca / kasmin janitrī surasattamānāṃ sthāne hṛṣīkeśamanantamādyam / carācarasya prabhavaṃ purāṇamārādhayāmāsa śubhe vada tvam

हिन्दी अर्थ

इत्येवमुक्ता सा तेन गुह्यकेन सुलोचना। श्रीकण्ठमागता तूर्णं कालिन्द्या दक्षिणे तटे अथाजगाम देवस्य स्नानं कर्तु तपोधनः।

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 32

पुलस्त्य उवाच ।सुरारणिः शक्रमवेक्ष्य दीनं पराजितं दानवनायकेन ।सिते ऽथ पक्षे मरार्क्षगेर्ऽके घृतार्चिषः स्यादथ सप्तमे ऽह्नि ।।५०।३१ दृष्ट्वैवे देवं त्रिदशाधिपं तं महोदये शक्रदिशाधिरूढम् ।निराशना संयतवाक् सुचिता तदोपतस्थे शरणं सुरेन्द्रम्

pulastya uvāca / surāraṇiḥ śakramavekṣya dīnaṃ parājitaṃ dānavanāyakena / site 'tha pakṣe marārkṣager'ke ghṛtārciṣaḥ syādatha saptame 'hni / / 50.31 dṛṣṭvaive devaṃ tridaśādhipaṃ taṃ mahodaye śakradiśādhirūḍham / nirāśanā saṃyatavāk sucitā tadopatasthe śaraṇaṃ surendram

हिन्दी अर्थ

ददर्श तत्र तन्वङ्गीं मुनिश्चित्राङ्गदां शुभाम्। रतीमिव स्थितां पुण्यामनङ्गपरिवर्जिताम्

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 33

अदितिरुवाच ।जयस्व दिव्याम्बुजकोशचौर जयस्व संसारतरोः कुठार ।जयस्व पापेन्धनजातवेदस्तमौघसंरोध नमो नमस्ते

aditiruvāca / jayasva divyāmbujakośacaura jayasva saṃsārataroḥ kuṭhāra / jayasva pāpendhanajātavedastamaughasaṃrodha namo namaste

हिन्दी अर्थ

तां दृष्टा स मुनिर्ध्यांनमगमत् केयमित्युत। अथ सा तमृषिं वन्द्य कृताञ्जलिरुपस्थिता अन्धकासुरका प्रसङ्ग, दण्डकाख्यानका कथन, दण्डकका अरजासे चित्राङ्गदाका वृत्तान्त-कथन

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 34

नमो ऽसु ते भास्कर दिव्यमूर्ते त्रैलोक्यलक्ष्मीतिलकाय ते नमः ।त्वं कारणं सर्वचराचरस्य नाथो ऽसि मां पालय विश्वमूर्ते

namo 'su te bhāskara divyamūrte trailokyalakṣmītilakāya te namaḥ / tvaṃ kāraṇaṃ sarvacarācarasya nātho 'si māṃ pālaya viśvamūrte

हिन्दी अर्थ

काष्ठ लेने एवं कुछ व्याकुल होकर अग्नि लाने चली गयीं। उत्तम वनमें उन सभीके चले जानेपर उसे चेतना प्राप्त हुई; सुन्दर अङ्गोंवाली वह चारों ओर देखने लगी। राजा एवं प्रिय सखियोंको न देखकर चञ्चल नेत्रवाली

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 35

त्वया जगन्नाथ जगन्मयेन नाथेन शक्रो निजराज्यहानिम् ।अवाप्तावान् शत्रुपराभवं च ततो भवन्तं शरणं प्रपन्ना

tvayā jagannātha jaganmayena nāthena śakro nijarājyahānim / avāptāvān śatruparābhavaṃ ca tato bhavantaṃ śaraṇaṃ prapannā

हिन्दी अर्थ

वह सरस्वतीके जलमें गिर पड़ी। नरेश्वर! काञ्चनाक्षीने वेगपूर्वक उसे महानदी गोमतीकी हिलोरे लेती हुई 'लहरोंवाले जलमें फेंक दिया। राजन्! उसकी भवितव्यताको जानकर उस (गोमती)-ने भी उसे सिंह एवं व्याघ्रसे पूर्ण वनमें फेंक दिया। इस प्रकार मैंने उसकी स्वतन्त्रताकी इस दुरवस्थाका वर्णन सुना है। अतः मैं अपने उत्तम शीलकी रक्षा करती हुई स्वयंको तुम्हें समर्पित नहीं करूँगी। इन्द्रके तुल्य बलवान् राजा दण्डने उसके उस

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 36

इत्येवमुक्त्वा सुरुपूजितं सा आलिख्य रक्तेन हि चन्दनेन ।संपूजयित्वा करवीरपुष्यैः संधूप्य धूपैः कणमर्कभोज्यम्

ityevamuktvā surupūjitaṃ sā ālikhya raktena hi candanena / saṃpūjayitvā karavīrapuṣyaiḥ saṃdhūpya dhūpaiḥ kaṇamarkabhojyam

हिन्दी अर्थ

वचनको सुनकर हँसते हुए उस अरजासे पुरुषार्थको नष्ट करनेवाला अपना अभिप्राय कहा॥ ५४--६३॥

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 37

निवेद्य चैवाज्ययुतं महार्हमन्नं महेन्द्रस्य हिताय देवी ।स्तवेन पुण्येन च संस्तुवन्ती स्थिता निराहारमथोपवासम्

nivedya caivājyayutaṃ mahārhamannaṃ mahendrasya hitāya devī / stavena puṇyena ca saṃstuvantī sthitā nirāhāramathopavāsam

हिन्दी अर्थ

दण्डने कहा-कृशोदरि! उसके पिता तथा राजा सुरथके साथ घटित हुए उसके बादके वृत्तान्तको सुननेके लिये तुम सावधान हो जाओ। राजाके दूर चले जानेपर जब वह महावनमें गिरी, उस समय आकाशमें संचरण करनेवाले अज्ञन नामके गुह्यकने उसे देखा। उसके बाद वह उस बालाके पास गया और प्रयत्नपूर्वक उसे सान्त्वना देते हुए कहा-सुभगे! सुरथके लिये उदास मत होओ। अयि कजरारे नेत्रोंवाली ! तुम उससे संयोग अवश्य प्राप्त

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 38

ततो द्वितीये ऽह्नि कृतप्रणामा स्नात्वा विधानेन च पूजयित्वा ।दत्त्वा द्विजेभ्यः कणकं तिलाज्यं ततो ऽग्रतः सा प्रयता बभूव

tato dvitīye 'hni kṛtapraṇāmā snātvā vidhānena ca pūjayitvā / dattvā dvijebhyaḥ kaṇakaṃ tilājyaṃ tato 'grataḥ sā prayatā babhūva

हिन्दी अर्थ

कर लोगी। अतः तुम शीघ्र भगवान् श्रीकण्ठका दर्शन करनेके लिये चली जाओ

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 39

ततः प्रीतो ऽभवद् भानुर्घृतार्चिः सूर्यमण्डलात् ।विनिःसृत्ययाग्रतः स्थित्वा इदं वचनमब्रवीत्

tataḥ prīto 'bhavad bhānurghṛtārciḥ sūryamaṇḍalāt / viniḥsṛtyayāgrataḥ sthitvā idaṃ vacanamabravīt

हिन्दी अर्थ

उस गुह्यकके ऐसा कहनेपर सुन्दर नेत्रोंवाली चह शीप्रतापूर्वक कालिन्दीके दक्षिण तटपर स्थित श्रीकण्ठके निकट चली गयी। वह कालिन्दीके जलमें सनान करके महेश्वर श्रीकण्ठका दर्शन कर दोपहरतक सिर झुकाये स्थित रही। इतनेमें देव श्रीकण्ठके पास शुभ लक्षणोंसे युक्त, पाशुपताचार्य, सामवेदी, तपोधन, ऋतध्वज स्नान करनेके लिये आये। मुनिने कामसे रहित रतिके समान कृशाङ्गी कल्याणकारिणी चित्राङ्गदाको

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 40

व्रतेतानेन सुप्रीतस्तवाहं दक्षनन्दिनि ।प्राप्स्यसे दुर्लभं कामं मत्प्रसादान्न संशयः

vratetānena suprītastavāhaṃ dakṣanandini / prāpsyase durlabhaṃ kāmaṃ matprasādānna saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

उन मुनिने उसको देखकर ध्यान किया कि यह कौन है। इसके बाद वह उन ऋषिके निकट जाकर उन्हें प्रणाम कर हाथ जोड़कर खड़ी हो गयी।

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 41

राज्यं त्वत्तनयानां वै दास्ये देवि सुरारणि ।दानवान् ध्वंसयिष्यामि संभूयैवोदरे तव

rājyaṃ tvattanayānāṃ vai dāsye devi surāraṇi / dānavān dhvaṃsayiṣyāmi saṃbhūyaivodare tava

हिन्दी अर्थ

श्रुत्वर्षिः कोपमगमदशपच्छिल्पिनां वरम् यस्मात् स्वतनुजातेयं परदेयाऽपि पापिना। योजिता नैव पतिना तस्माच्छाखामृगोऽस्तु सः

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 42

तद् वाक्यं वासुदेवस्य श्रुत्वा ब्रह्मन् सुरारणिः ।प्रोवाच जगतां योनिं वेपमाना पुनः पुनः

tad vākyaṃ vāsudevasya śrutvā brahman surāraṇiḥ / provāca jagatāṃ yoniṃ vepamānā punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

उपास्य पश्चिमां सन्ध्यां पूजयामास शङ्करम्

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 43

कथं त्वामुदरेणाहं वोढुं शक्ष्यामि दुर्धरम् ।यस्योदरे जगत्सर्वं वसते स्थाणुजङ्गमम्

kathaṃ tvāmudareṇāhaṃ voḍhuṃ śakṣyāmi durdharam / yasyodare jagatsarvaṃ vasate sthāṇujaṅgamam

हिन्दी अर्थ

सम्पूज्य देवदेवेशं यथोक्तविधिना हरम्। उवाचागम्यतां सुश्नूं सुदतीं पतिलालसाम् त्त्रोपास्य महेशानं महान्तं हाटकेश्वरम्

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 44

कस्त्वां धारयितुं नाथ शक्तस्त्रैलोक्यधार्यसि ।यस्य सप्तार्णवाः कुक्षौ निवसन्ति सहाद्रिभिः

kastvāṃ dhārayituṃ nātha śaktastrailokyadhāryasi / yasya saptārṇavāḥ kukṣau nivasanti sahādribhiḥ

हिन्दी अर्थ

तत्र स्थिताया रम्भोरु ख्याता देववती शुभा। आगमिष्यति हैत्यस्य पुत्री कन्दरमालिनः

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 45

तस्माद् यथा सुरपतिः शक्रः स्यात् सुरराडिह ।यथा च न मम क्लेशस्तथा कुरु जनार्दन

tasmād yathā surapatiḥ śakraḥ syāt surarāḍiha / yathā ca na mama kleśastathā kuru janārdana

हिन्दी अर्थ

हाटकाख्ये महादेवे तदा संयोगमेष्यसि इत्येवमुक्ता मुनिना बाला चित्राङ्गदा तदा। सप्तगोदावरं तीर्थमगमत् त्वरिता ततः

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 46

विष्णुरुवाच ।सत्यमेतन्महाभागे दुर्धरो ऽस्मि सुरासुरैः ।तथापि संभविष्यामि अहं देव्युदरे तव

viṣṇuruvāca / satyametanmahābhāge durdharo 'smi surāsuraiḥ / tathāpi saṃbhaviṣyāmi ahaṃ devyudare tava

हिन्दी अर्थ

सम्प्राप्य तत्र देवेशं पूजयन्ती त्रिलोचनम्। समध्यास्ते शुचिपरा फलमूलाशनाऽभवत्

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 47

आत्मानं भुवनान् शैलांस्त्वाञ्च देवि सकश्यपाम् ।धारयिष्यामि योगेन मा विषादं कुथाम्बिके

ātmānaṃ bhuvanān śailāṃstvāñca devi sakaśyapām / dhārayiṣyāmi yogena mā viṣādaṃ kuthāmbike

हिन्दी अर्थ

श्लोकमेकं महाख्यानं तस्याश्च प्रियकाम्यया इत्येवमुक्त्वा स मुनिर्जगाम द्रष्ट॑ विभुं पुष्करनाथमीड्यम्। नदीं पयोष्णीं मुनिवृन्दवन्द्यां संचिन्तयन्नेव विशालनेत्राम्

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 48

तवोदरे ऽहं दाक्षेयि संभविष्यामि वै यदा ।तदा निस्तेजसो दैत्याः सभविष्यन्त्यसंशयम्

tavodare 'haṃ dākṣeyi saṃbhaviṣyāmi vai yadā / tadā nistejaso daityāḥ sabhaviṣyantyasaṃśayam

हिन्दी अर्थ

(ऋषिने) उससे पूछा--पुत्रि! देवकन्याकी भाँति तुम किसकी पुत्री हो ? मनुष्य तथा पशुरहित इस बनमें तुम क्यों आयी हो ? उसके बाद उस कृशोदरीने उन ऋषिसे सच्ची बात कही । उसे सुनकर ऋषि क्रुद्ध हो गये और शिल्पियोंमें

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

अध्याय ५०

श्लोक 49

इत्येवमुक्त्वा भगवान् विवेश तस्याश्च भूयो ऽरिगणप्रमर्दी ।स्वतेजस्ॐऽशेन विवेश देव्याः तदोदरे शक्रहिताय विप्र

ityevamuktvā bhagavān viveśa tasyāśca bhūyo 'rigaṇapramardī / svatejasoṃ'śena viveśa devyāḥ tadodare śakrahitāya vipra

हिन्दी अर्थ

श्रेष्ठ विश्वकर्माको शाप दे दिया-यतः उस पापीने दूसरेके देनेयोग्य भी अपनी इस पुत्रीको पतिसे युक्त नहीं किया, अतः वह शाखामृग (बन्दर) हो जाय यह कहनेके बाद उन महायोगीने पुनः विधिपूर्वक स्नान एवं पश्चिम (सायंकालीन) सन्ध्या कर शङ्करजीका पूजन किया। शास्त्रमें कही गयी विधिसे देवेश्वर शङ्करकी पूजा करनेके बाद उन्होंने पतिको चाहनेवाली तथा सुन्दर

English

Purandara happily offered Pinda made of cereal used for offering mixed with sesamum and. honey on the fifteenth day of dark fortnight (amavasya) in constellation Mrgasira of the mouth Asadha (July). The ancestors then gave their daughter Mena to gods. The

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 50
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.