Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
55
अध्याय 55 / 95

Adhyaya 55

33 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ33 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५५

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे चतुष्पञ्चाशो ऽध्यायः ________________________________________________________________________ पुलस्त्य उवाच ।इरावतीमनुप्राप्य पुण्यां तामृषिकन्यकाम् ।स्त्रात्वा संपूजयामास चैत्राष्टम्यां जनार्दनम्

iti śrīvāmanapurāṇe catuṣpañcāśo 'dhyāyaḥ ________________________________________________________________________ pulastya uvāca / irāvatīmanuprāpya puṇyāṃ tāmṛṣikanyakām / strātvā saṃpūjayāmāsa caitrāṣṭamyāṃ janārdanam

हिन्दी अर्थ

तावदेवान्तरं चास्ति भवतो वा हरस्य च वारितोऽसि मया वीर भूयो भूयश्च वार्यसे। श्रृणुष्व वाक्यं देवर्षेरसितस्य महात्मनः

English

The two ministers of Mahisasura named Canda and Munda have immersed deep in water as they feared of goddess. has also killed our king Mahisa at Vindhya mountain. Tell me that who is your father and what is your popular name? To what extent you are valorous and influencive in term of physical power? Sumbha and Nisumbha replied- I am wedlock son of Danu and popularly addressed as Sumbha. This is my younger brother popularly known as Nisumbha. He is killer of This Nisumbha has defeated several times the great gods like Indra, Rudra, Divakara etc. and many other powerful warriors. draw

अध्याय ५५

श्लोक 2

नक्षत्रपुरुषं चीर्त्वा व्रतं पुण्यप्रदं शुचिः ।जगाम स कुरुक्षेत्रं प्रह्लादो दानवेश्वरः

nakṣatrapuruṣaṃ cīrtvā vrataṃ puṇyapradaṃ śuciḥ / jagāma sa kurukṣetraṃ prahlādo dānaveśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

दण्डक-अरजाके प्रसङ्गमें शुक्रद्वारा दण्डकको शाप और अन्धक-शिव-सन्दर्भ

English

Tell me now that who is the woman you say killed Mahisasura. Both of us will go with our army and kill that woman. O sage! When these monster were talking mutually, the monster Canda and Munda came out from the river. wfadll ?ra IT WR <* 41 ra wr fgtfral ft

अध्याय ५५

श्लोक 3

ऐरावतेन मन्त्रेण चक्रतीर्थं सुदर्शनम् ।उपामन्त्र्य ततः सस्नौ वेदोक्तविधिना मुने

airāvatena mantreṇa cakratīrthaṃ sudarśanam / upāmantrya tataḥ sasnau vedoktavidhinā mune

हिन्दी अर्थ

भगवान् शुक्र इक्ष्वाकुनन्दन दण्डको इस प्रकार शाप देकर शिष्यके साथ दानवोंके निवास-स्थान पाताललोकमें चले गये। उसके बाद दण्ड भी बहुत बड़ी उपलवृष्टिके कारण सात रात्रियोंके भीतर ही अपने राष्ट्र, सेना और वाहनोंके साथ नष्ट हो गया! यही कारण है कि

English

They went near Raktablja and asked humbly- "Who is this stood beside you? He replied- It is Sumbha and that is Nisumbha, his younger brother. These have defeated the gods several times. tj.d i d i fiicd m pf Hftreff i Hyre: ari wrat I will undoubtedly make that wicked Mahisasura killer but beautiful woman with assistance of these two monsters.

अध्याय ५५

श्लोक 4

उपोष्य क्षणदां भक्त्या पूजियत्वा कुरुध्वजम् ।कृतशौचौ जगामाथ द्रष्टुं पुरुषकेसरिम्

upoṣya kṣaṇadāṃ bhaktyā pūjiyatvā kurudhvajam / kṛtaśaucau jagāmātha draṣṭuṃ puruṣakesarim

हिन्दी अर्थ

राक्षसोंका स्थान बना दिया

English

Canda said- "You have not said right. You are still incompetent to get that gem. Only a king is able to receive such gem. Hence, think this only for Sumbha. TTfert II They described then so originated before Sumbha and Nisumbha.

अध्याय ५५

श्लोक 5

स्नात्वा तु देविकायां च नृसिंहं प्रतिपूज्य च ।तत्रेष्य रजनोमेकां गोकर्णं दानवो ययौ

snātvā tu devikāyāṃ ca nṛsiṃhaṃ pratipūjya ca / tatreṣya rajanomekāṃ gokarṇaṃ dānavo yayau

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार (जैसा कि ऊपर वर्णित है) 'परनारियाँ (अपनेको अपवित्र करनेवाले) पुण्यात्माओंको भी जलाकर राख (नष्ट) कर देती हैं, फिर साधारण मनुष्य तो बहुत बड़ा तिरस्कार प्राप्त करते हैं। अतः अन्धक! आपको ऐसी दुर्बुद्धि नहीं करनी चाहिए। साधारण स्त्री भी जला सकती है तो पार्वतीका क्या कहना। हैत्येश! सुर या असुर कोई भी महादेवको नहीं जीत सकता। जब रणमें अत्यधिक ओजसे

English

Rid -pit HTH $td d MW ^ II Then Sumbha sent his messenger, the demon Sugrlva to

अध्याय ५५

श्लोक 6

तस्मिन् स्नात्वा तथा प्राचीं पूज्येशं विश्वकर्मिणम् ।प्राचीने चापरे दैत्यो द्रष्टुं कामेश्वरं ययौ

tasmin snātvā tathā prācīṃ pūjyeśaṃ viśvakarmiṇam / prācīne cāpare daityo draṣṭuṃ kāmeśvaraṃ yayau

हिन्दी अर्थ

सम्पन्न शंकरको देखा भी नहीं जा सकता तब उनसे युद्ध करना कैसे सम्भव है

English

That monster went there, became furious when heard otherwise from goddess and with burning in anger he said to Sumbha and

अध्याय ५५

श्लोक 7

तत्र स्नात्वा च दृष्ट्वा च पूजयित्वा च शङ्करम् ।द्रष्टुं ययौ च प्रह्लादः पुण्डरीकं महाम्भसि

tatra snātvā ca dṛṣṭvā ca pūjayitvā ca śaṅkaram / draṣṭuṃ yayau ca prahlādaḥ puṇḍarīkaṃ mahāmbhasi

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी बोले--ऐसा वचन कहनेपर क्रुद्ध एवं 'लाल-लाल आँखें किये हुए महातेजस्वी अन्धकासुरने लंबी साँस लेते हुए प्रह्मदसे कहा-असुर! क्या शरीरपर राख लपेटे, (किंतु, लोक) धर्मसे रहित अकेला वह त्रिनयन लड़ाईके मैदानमें मुझसे युद्ध कर सकता है? जो अन्धक इन्द्र या (अन्य) देवताओंसे कभी नहीं डरता वह बैलकी सवारी करनेवाले तथा स्त्रीका मुख निहारनेवाले त्रिनेत्र (शंकर)-से कैसे डर

English

wRi wf R?bjt Rwrat difu p#i •UMlPi Rfw didPi HR 4 ?hR< fdrt<¥i:ll 3311 rap* dospwP dHpr tf rgTteft i HT dTTd Rnpt dT HHIpfp ^ XII

अध्याय ५५

श्लोक 8

तत्र स्नात्वा च दृष्ट्वा च संतर्प्य पितृदेवताः ।पुण्डरीकं च संपूज्य उवास दिवसत्रयम्

tatra snātvā ca dṛṣṭvā ca saṃtarpya pitṛdevatāḥ / puṇḍarīkaṃ ca saṃpūjya uvāsa divasatrayam

हिन्दी अर्थ

सकता है? नारद! उसके उस कठोर वचनको सुनकर प्रह्मदने कहा-आप यह उचित नहीं कह रहे हैं। आपका कहना धर्म एवं अर्थके विपरीत है

English

Sugrlva said- O commanders of monster! I had gone to goddess as suggested by you all. I said to her- 0 luckiest virgin! Sumbha, the greatest monster has communicated to you- "I am the ruler of three-worlds. O beautiful lady! All gems once had with heaven, earth and nether are always stored in my treasure. O thin loin lady! Canda and Munda have told you a gem. Hence, choose either me or my younger brother for being your husband. Urtip ferfel: She laughed and replied me- O Sugriva! Listen to me. You have truly said that the ruler of three-world Kumbha is capable to keep gem

अध्याय ५५

श्लोक 9

विशाखयूपे तदनु दृष्ट्वा देवं तथाजितम् ।स्नात्वा तथा कृष्णतीर्थे त्रिरात्रं न्यवसच्छुचिः

viśākhayūpe tadanu dṛṣṭvā devaṃ tathājitam / snātvā tathā kṛṣṇatīrthe trirātraṃ nyavasacchuciḥ

हिन्दी अर्थ

गजेन्द्र और मशक तथा सोने और पत्थरमें जितना अन्तर कहा जाता है, उतना ही अन्तर आप और शङ्करकी तुलनामें है। वीर! आपको मैंने रोका है और (अब भी) बार-बार रोक रहा हूँ। आप देवर्षि असितका वचन सुनें - यो धर्मशीलो जितमानरोषो

English

But O great monster! I have promised to marry with a man who will defeat me in battle. I cannot deviate from this promise. wot I said to her- "You have become proudy. The monster who has conquered all gods and demons will in fact, conquer you also. Hence, O beautiful spinster! "Please stand-up."

अध्याय ५५

श्लोक 10

ततो हंसपदे हंसं दृष्ट्वा संपूज्य चेश्वरम् ।जगामासौ पयोष्णायामखण्डं द्रष्टुमीश्वरम्

tato haṃsapade haṃsaṃ dṛṣṭvā saṃpūjya ceśvaram / jagāmāsau payoṣṇāyāmakhaṇḍaṃ draṣṭumīśvaram

हिन्दी अर्थ

न तस्य लोके भयमस्ति किंचित्

English

She then said to me- "What should I do? I have resolved without giving mind to the possibilities otherwise. Hence, go and report Sumbha as stated by me. Hence, 0 great monster! I have come to you for reporting the same as she said. She is like blazing flame. Please, take in notice the report and do as you think good.

अध्याय ५५

श्लोक 11

स्नात्वा पयोष्ण्याः सलिले पूज्याखण्डं जगत्पतिम् ।द्रष्टुं जगाम मतिमान् वितस्तायां कुमारिलम्

snātvā payoṣṇyāḥ salile pūjyākhaṇḍaṃ jagatpatim / draṣṭuṃ jagāma matimān vitastāyāṃ kumārilam

हिन्दी अर्थ

धर्महीनः कलहप्रियः सदा धर्मान्वितोऽभूद् भगवान् प्रभाकरः संत्यक्तरोषश्च मुनिः स वारुणिः।

English

Pulastya said- Having heard the report, that great monster Sumbha, said Dhumralocana who was at some distance from him. Sumbha said- O Dhumrak$a! go there immediately and bring here that rude like slave by catching her hair in fist. If any powerful man would stand on his favour, kill him without thinking otherwise. Don't care even if that man would Brahma TT pp: pisfcsftfpfait: i

अध्याय ५५

श्लोक 12

तत्र स्नात्वार्ऽच्य देवेशं बालखिल्यैर्मरीचिषैः ।आराध्यामानं यद्यत्र कृतं पापप्रणाशनम्

tatra snātvār'cya deveśaṃ bālakhilyairmarīciṣaiḥ / ārādhyāmānaṃ yadyatra kṛtaṃ pāpapraṇāśanam

हिन्दी अर्थ

जाताश्च सर्वे सुरसिद्धपूज्याः

English

Dhumraksa endowed with great splendour, went at Vindhya mountain with an army numbered as six hundred Aksauhinl. TT On seeing he fell in illusion and said- O Idiot! Come immediately. Penetrate a wish to see Sumbha your husband. In case, you deny, I will grip your hair forcibly and carry there." said- It is certain that Kumbha has sent you for carrying me forcibly. What can a weak woman do now? Do as you wish.

अध्याय ५५

श्लोक 13

यत्र सा सुरभिर्देवी स्वसुतां कपिलां शुभाम् ।देवप्रियार्थमसृजद्धितार्थं जगतस्तथा

yatra sā surabhirdevī svasutāṃ kapilāṃ śubhām / devapriyārthamasṛjaddhitārthaṃ jagatastathā

हिन्दी अर्थ

अधर्मऽयुक्तोऽङ्गसुतो बभूव पराबलेप्सुर्नहुषश्च राजा

English

I. aksa , axle, car.) [Monier Williams Sanskrit English Dictionary] I Pulastya said- Dhumralocana rushed with mace towards here when he heard such reply from the goddess. TOt

अध्याय ५५

श्लोक 14

तत्र देवह्रदे स्नात्वा शंभुं संपूज्य भक्तितः ।विधिवद्दधि च प्राश्य मणिमन्तं ततो ययौ

tatra devahrade snātvā śaṃbhuṃ saṃpūjya bhaktitaḥ / vidhivaddadhi ca prāśya maṇimantaṃ tato yayau

हिन्दी अर्थ

तस्माद् धर्मो न संत्याज्यो धर्मो हि परमा गति: । धर्महीना नरा यान्ति रौरवं नरकं महत्

English

made a ear-piercing voice from her mouth and burnt him with army as the fire bums the dry fuel into ash. -afap Having observed the scene so created by by burning that mighty monster with his army, the entire universe including, movable and immovable organisms frightened

अध्याय ५५

श्लोक 15

तत्र तीर्थवरे स्नात्वा प्राजापत्ये महामतिःऽ ददर्श शंभु ब्रह्माणं देवेशं च प्रजापतिम्

tatra tīrthavare snātvā prājāpatye mahāmatiḥ' dadarśa śaṃbhu brahmāṇaṃ deveśaṃ ca prajāpatim

हिन्दी अर्थ

धर्मस्तु गदितः पुम्भिस्तारणे दिवि चेह च। पतनाय तथाऽधर्म इह लोके परत्र च त्याज्यं धर्मान्वितैर्नित्यं परदारोपसेवनम्। नयन्ति परदारा हि नरकानेकविंशतिम्। सर्वेषामपि वर्णानामेष धर्मो धुवोऽन्धक

English

Sumbha also heard that loud voice. He then ordered marching Canda and Munda with powerful monsters as also the mightiest monster Ruru. They marched happily. Their unique army with elephants, horses and chariots shortly got that place where was present. When the lion running fast and piercing their bodies. He very artfully knocked down some soldiers by slapping

अध्याय ५५

श्लोक 16

विधानतस्तु तान् देवान् पूजयित्वा तपोधन ।षड्रात्रं तत्र च स्थित्वा जगाम मधुनन्दिनीम्

vidhānatastu tān devān pūjayitvā tapodhana / ṣaḍrātraṃ tatra ca sthitvā jagāma madhunandinīm

हिन्दी अर्थ

परार्थपरदारेषु यदा वाउ्छां करिष्यति। स याति नरकं घोरं रौरवं बहुलाः समाः

English

They all so being killed by the care dwelling lion and the ghost assisting goddess ran away to Canda and Munda. When they saw their army so troubled they became dangerous with fury and their lips began oscillation. um&chii 5^ ^ qidcbqj Cilcll Wl M ^ vni Both monsters rushed fast towards goddess as moth rushes towards flame. The goddess became angry to see those fierce monsters

अध्याय ५५

श्लोक 17

मधुमत्सलिले स्नात्वा देवं चक्रधरं हरम् ।शूलबाहुं च गोविन्दं ददर्श दनुपुङ्गवः

madhumatsalile snātvā devaṃ cakradharaṃ haram / śūlabāhuṃ ca govindaṃ dadarśa danupuṅgavaḥ

हिन्दी अर्थ

जो व्यक्ति धर्मनिष्ठ, अभिमान और क्रोधको जीतनेवाला, विद्यासे विनम्र, किसीको दुःख न देनेवाला, अपनी पत्रीमें सन्तुष्ट तथा परस्त्रीका त्याग करनेवाला होता है, उसे संसारमें कोई भय नहीं होता ॥ २६--२९॥ जो व्यक्ति धर्मसे हीन, कलहसे प्रेम रखनेवाला, सदा दूसरोंको दुःख देनेवाला, वेद-शास्त्र (-के अध्ययन)- से रहित, दूसरेके धन और दूसरेकी स्त्रीकी इच्छा रखनेवाला तथा भिन्न वर्णके साथ सम्बन्ध करनेवाला

English

The goddess raised her three lined brow up. From the curved brow in forehead, Yogini Kali came out immediately. Her mouth was looking most dangerous. ffc- A fierce Khatvanga and aggressive sword with holder like Kalanjana were in her hands. Her body was dried and blood strained and there was a garland of the kings heads on her

अध्याय ५५

श्लोक 18

नारद उवाच।।किमर्थं भगवान् शम्भुर्दधाराथ सुदर्शनम् ।शूलं तथा वासुदेवो ममैतद् ब्रूहि पृच्छतः

nārada uvāca/ / kimarthaṃ bhagavān śambhurdadhārātha sudarśanam / śūlaṃ tathā vāsudevo mamaitad brūhi pṛcchataḥ

हिन्दी अर्थ

होता है, वह इस लोक और परलोकमें सुख नहीं पा सकता । भगवान् सूर्य धर्मसे युक्त थे, महर्षि वारुणि

English

She furiated and killed some of the enemies consisting of elephant, chariot and horses by blows of sword and some other by Khatvanga. gst w tiro Trufegp{i k 9 , ii Then Ambika began to throw in her mouth the elephant with carma, goad, Mudgara, bow, gongs and yantra.

अध्याय ५५

श्लोक 19

पुलस्त्य उवाच ।श्रूयतां कथयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् ।कथयामास यां विष्णुर्भविष्यमनवे पुरा

pulastya uvāca / śrūyatāṃ kathayiṣyāmi kathāmetāṃ purātanīm / kathayāmāsa yāṃ viṣṇurbhaviṣyamanave purā

हिन्दी अर्थ

थे और अगस्त्य ऋषि अपनी पत्नीमें सन्तुष्ट थे। मैंने कुलके क्रमानुसार इन पुण्य करनेवालोंका उल्लेख किया है। शाप और वर देनेमें समर्थ ये सभी तेजस्वीलोग देवताओं और सिंद्धोंके पूज्य हुए। अङ्गपुत् था। दुरात्मा नमुचि परसंतापी एवं राजा नहुष परस्त्रीपर अधिकार प्राप्त करना चाहता था

English

She put in her mouth the chariot with its wheels and structure, the horses and warriors and began chewing. ^ S>ll She called death for some by gripping hair, some by pressing neck and some others by hitting hard through feet.

अध्याय ५५

श्लोक 20

जलोद्भवो नाम महासुरेन्द्रो घोरं स तप्त्वा तप उग्रवीर्यः ।आराधयामास विरञ्चिमारात् स तस्य तुष्टो वरदो बभूव

jalodbhavo nāma mahāsurendro ghoraṃ sa taptvā tapa ugravīryaḥ / ārādhayāmāsa virañcimārāt sa tasya tuṣṭo varado babhūva

हिन्दी अर्थ

दितिका पुत्र हिरण्याक्ष परधनका लालची था। उसका छोटा भाई दुर्बुद्धि एवं मूर्ख था तथा पराक्रमी यदु भिन्न जातिके साथ सम्बन्ध करनेवाला था। ये सभी पूर्वकालमें दुर्नीतिके कारण नष्ट हो गये। इसलिये

English

When Ruru saw that dreadful scene in which the entire army was being so churned by goddess, he immediately rushed there Candl saw him forwarding and gave a hard blow of Khatvahga on his head. He fell down on ground like a fallen tree cut-off at root. Thus, he was dead. The goddess cut-off the portion of his body from ears to the feet when saw him on the ground. It was done just as hide of a dead animal is pulled out. rf gjfti She tied her matted hair with that hide (skin). A matted hair was escaped from tie-up. Hence, she pulled in from root and threw on

अध्याय ५५

श्लोक 21

देवासुराणामजयो महाहवे निजैश्च शस्त्रैरमरैरवध्यः ।ब्रह्मर्षिशापैश्च निरीप्सितार्थो जले च वह्नौ स्वगुणोपहर्त्ता

devāsurāṇāmajayo mahāhave nijaiśca śastrairamarairavadhyaḥ / brahmarṣiśāpaiśca nirīpsitārtho jale ca vahnau svaguṇopaharttā

हिन्दी अर्थ

धर्मको नहीं छोड़ना चाहिए; क्योंकि धर्म ही उत्तम गति है। धर्मसे हीन मनुष्य महान् रौरव नरकमें जाते हैं। पूर्वजोंने धर्मको ही परलोकको पार करनेवाला बताया है तथा अधर्मको इस लोक और परलोकमें 'पतनका हेतु बताया है। धर्मनिष्ठ व्यक्तियोंको परस्त्रीका सेवन करना सहैव वर्जनीय बताया है यतः परस्त्रयाँ इक्कीस नरकोंमें ले जाती हैं। अन्धक! सभी वर्णोके लिये यह निश्चित धर्म है॥ ३४--३७॥

English

That portion of her matted hair turned into a fierce goddess. Her hair were soaked in oil and her half body was dark while another half was fair (white). TOT pi ^ TJ I R itd fapp 5V9II She said- “I shall rather kill atleast one great monster.” The goddess had since then

अध्याय ५५

श्लोक 22

एवंप्रभावो दनुपुङ्गवो ऽसौ देवान् महर्षीन् नृपतीन् समग्रान् ।आबाधमानो विचचार भूम्यां सर्वाः क्रिया नाशयदुग्रमूर्तिः

evaṃprabhāvo danupuṅgavo 'sau devān maharṣīn nṛpatīn samagrān / ābādhamāno vicacāra bhūmyāṃ sarvāḥ kriyā nāśayadugramūrtiḥ

हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य दूसरेके धन और दूसरेकी स्त्रीमें कामना करता है, वह बहुत वर्षोके लिये भयंकर रौरव नरकमें

English

II5 <S II The goddess said- O Subhage! Bring her Canda and Munda. I will kill them myself. You are capable to bring them here.

अध्याय ५५

श्लोक 23

ततो ऽमरा भूमिभवाः सभूपाः जग्मुः शरण्यं हरिमीशितारम् ।तैश्चापि सार्द्ध भगवाञ्जगाम हिमालयं यत्र हरस्त्रिनेत्रः

tato 'marā bhūmibhavāḥ sabhūpāḥ jagmuḥ śaraṇyaṃ harimīśitāram / taiścāpi sārddha bhagavāñjagāma himālayaṃ yatra harastrinetraḥ

हिन्दी अर्थ

एवं पुराउसुरपते देवर्षिरसितोऽव्ययः। प्राह धर्मव्यवस्थानं खगेन्द्रायारुणाय हि भवान् धर्मपरस्त्वेको नाहं धर्म समाचरे

English

II She rush there when so ordered by the goddess. Both of them ran away in fear towards south.

अध्याय ५५

श्लोक 24

संमन्त्र्य देवर्षिहितं च कार्यं मतिं च कृत्वा निधनाय शत्रोः ।निजायुधानां च विपर्ययं तौ देवाधिपौ चक्रतुरुग्रकर्मिणौ

saṃmantrya devarṣihitaṃ ca kāryaṃ matiṃ ca kṛtvā nidhanāya śatroḥ / nijāyudhānāṃ ca viparyayaṃ tau devādhipau cakraturugrakarmiṇau

हिन्दी अर्थ

गच्छ शम्बर शैलेन्द्रं मन्दरं बद शङ्करम्

English

Candamari then rode on donkey as fast as eagle in running, chased them fiercely. She was naked in body. Tiff) H tft ffftcffjffift ftran ptf pr Rfp # srii ^ v' Goddess chased them at every place wherever they go. Finally, she saw Paundra buffalo on Yama there.

अध्याय ५५

श्लोक 25

ततश् चासौ दानवो विष्णुशर्वौ समायातौ तज्जिघांसू सुरेशौ ।मत्वाजेयौ शत्रुभिर्घोररुपौ भयास्तोये निम्नगायां विवेश

tataś cāsau dānavo viṣṇuśarvau samāyātau tajjighāṃsū sureśau / matvājeyau śatrubhirghorarupau bhayāstoye nimnagāyāṃ viveśa

हिन्दी अर्थ

परिभुञ्जसि केनाद्य तव दत्तो वदस्व माम् तिष्ठन्ति शासने मह्यं देवाः शक्रपुरोगमाः। तत् किमर्थं निवससे मामनादृत्य मन्दरे

English

She pulled up the serpentine hom of that buffalo and rushed after those monsters with that hom in her hand.

अध्याय ५५

श्लोक 26

ज्ञात्वा प्रनष्टं त्रिदिवेन्द्रशत्रुं नदीं विशालां मधुमत्सुपुण्याम् ।द्वयोः सशस्त्रौ तटयोर्हरीशौ प्रच्छन्नमूर्ती सहसा बभूवतुः

jñātvā pranaṣṭaṃ tridivendraśatruṃ nadīṃ viśālāṃ madhumatsupuṇyām / dvayoḥ saśastrau taṭayorharīśau pracchannamūrtī sahasā babhūvatuḥ

हिन्दी अर्थ

जगाम तत्र यत्रास्ते सह देव्या पिनाकधृक्

English

Both monsters left the earth then and approached to the ether. Mahesvarl chased them rapidly there also. ptf tt ^ <ws4dffi The goddess saw Garuda, a predator of Karkotaka the serpent king. He was stunned when saw the goddess in such fierce form.

अध्याय ५५

श्लोक 27

जलोद्भवश्चापि जलं विमुच्य ज्ञात्वा गतौ शङ्करवासुदेवौ ।दिशस्समीक्ष्य भयकातराक्षो दुर्गं हिमाद्रिं च तदारुरोह

jalodbhavaścāpi jalaṃ vimucya jñātvā gatau śaṅkaravāsudevau / diśassamīkṣya bhayakātarākṣo durgaṃ himādriṃ ca tadāruroha

हिन्दी अर्थ

तन्न शक्रोम्यहं त्यक्तुं विनाज्ञां वृत्रवैरिणः तदेषा यातु स्वं कामं नाहं वारयितुं क्षमः

English

Tfffit Wri The Garuda became as dull as a piece of flesh an account of fear. His wings were fell in sheer fright. With wings of Garuda and serpent Karkotaka, the goddess continuously chased the frightened Canda and Munda.

अध्याय ५५

श्लोक 28

महीध्रशृङ्गोपरि विष्णुशम्भू चञ्चूर्यमाणं स्वरिपुं च दृष्ट्वा ।वेगादुभौ दुदुवतुः सशस्त्रौ विष्णुस्त्रिशूली गिरिशश्च चक्री

mahīdhraśṛṅgopari viṣṇuśambhū cañcūryamāṇaṃ svaripuṃ ca dṛṣṭvā / vegādubhau duduvatuḥ saśastrau viṣṇustriśūlī giriśaśca cakrī

हिन्दी अर्थ

ततोऽब्रवीद् गिरिसुता शम्बरं मुनिसत्तम ब्रूहि गत्वान्धकं वीर मम वाक्यं विपश्चितम्

English

The goddess then reached at Canda and Mun<jla, the great monsters she fastened them by the serpent Karkotaka and brought at the mountain of Vindhya. She offered these monsters to the goddess Kaus'iki, made an excellent garland of the monsters' heads and Garuda's wings intertwined in the thread made of their skin and offered it also to goddess Kausikl. She further offered a Ghaghara made of tiger's hide to her. She made another garland from the wings of Garuda, tied it around her head and began to suck the blood of monsters.

अध्याय ५५

श्लोक 29

ताभ्यां स दृष्टस्त्रिदशोत्तमाभ्यां चक्रेण शूलेन च बिन्नदेहः ।पपात शैलात् तपनीयवर्णो यथान्तरिक्षाद् विमला च तारा

tābhyāṃ sa dṛṣṭastridaśottamābhyāṃ cakreṇa śūlena ca binnadehaḥ / papāta śailāt tapanīyavarṇo yathāntarikṣād vimalā ca tārā

हिन्दी अर्थ

अहं पताका संग्रामे भवानीशश्च देविनौ। प्राणद्यूतं परिस्तीर्य यो जेष्यति स लप्स्यते दण्डक-अरजाके प्रसङ्गमें शुक्रद्वारा दण्डकको शाप और अन्धक-शिव-सन्दर्भ

English

The Pracanda Durga then gripped Canda and the commander of monster's army Munda and cut-off their heads in a fit of anger.

अध्याय ५५

श्लोक 30

एवं त्रिशुलं च दधार विष्णुश्चक्रं त्रिनेत्रो ऽप्यरिसूदनार्थम् ।यत्राघहन्त्री ह्यभवद् वितस्ता हराङ्घ्रिपाताच्छिशिराचलात्तु

evaṃ triśulaṃ ca dadhāra viṣṇuścakraṃ trinetro 'pyarisūdanārtham / yatrāghahantrī hyabhavad vitastā harāṅghripātācchiśirācalāttu

हिन्दी अर्थ

चला जाता है। राक्षसराज! प्राचीन समयमें महात्मा देवर्षि असितने गरुड़ तथा अरुणसे धर्मकी यह व्यवस्था कही थी। इसलिये विद्वान् व्यक्ति दूसरी स्त्रियोंको दूरसे ही परित्याग कर दे; क्योंकि परस्त्रियाँ नीच बुद्धिवाले

English

The goddess Su§karevati approached to Kausikl with Candamari and an ornament for her which was a garland made up of their heads intertwined with the thread of serpent. They said when approached there- O goddess! Accept this best head ornament intertwined with the serpent king in which heads are fixed

अध्याय ५५

श्लोक 31

तत्प्राप्य तीर्थं त्रिदशाधिपाभ्यां पूजां च कृत्वा हरिशङ्कराभ्याम् ।उपोष्य भक्त्या हिमवन्तमागाद् द्रष्टुं गिरीशं शिवविष्णुगुप्तम्

tatprāpya tīrthaṃ tridaśādhipābhyāṃ pūjāṃ ca kṛtvā hariśaṅkarābhyām / upoṣya bhaktyā himavantamāgād draṣṭuṃ girīśaṃ śivaviṣṇuguptam

हिन्दी अर्थ

मनुष्योंको तिरस्कृत करा देती हैं॥ ३८--४०॥ पुलस्त्यजी बोले इस प्रकारका वचन कहनेपर अन्धकने प्रह्मादसे कहा कि आप अकेले धर्मनिष्ठ हैं। मैं धर्मका व्यवहार नहीं करता। प्रह्मदसे इस प्रकार कहकर अन्धकने शम्बरसे कहा -शम्बर! तुम मन्दर-

English

The goddess Siva fastened that head ornament around Camunda's head and said- "You have really executed the most fierce

अध्याय ५५

श्लोक 32

तं समभ्यर्च्च विधिवद् दत्त्वा दानं द्विजातिषु ।विस्तुते हिमवत्पादे भृगुतुङ्गं जगाम सः

taṃ samabhyarcca vidhivad dattvā dānaṃ dvijātiṣu / vistute himavatpāde bhṛgutuṅgaṃ jagāma saḥ

हिन्दी अर्थ

पर्वतपर जाओ और शंकरसे कहो भिक्षुक! तुम गुफामें रहनेवाले होकर और सबके समान मन्दर- पर्वतका उपभोग क्यों कर रहे हो? मुझे बतलाओ कि तुमको इसे किसने दे दिया है? इन्द्र आदि देवता मेरा

English

Pill 3 II As you have put a good head ornament of Canda and Munda's head, you will gain popularity as Camunda in this world. ch That goddess holding the garland of Canda and Munda's heads was so address by Kausikl and then said to Digambara- "Kill your these armies of enemy."

अध्याय ५५

श्लोक 33

यत्रेश्वरो देववरस्य विष्णोः प्रादाद्रथाङ्गप्रवरायुधं वै ।येन प्रचिच्छेद त्रिधैव शङ्करं जिज्ञासमानो ऽस्त्रबलं महात्मा

yatreśvaro devavarasya viṣṇoḥ prādādrathāṅgapravarāyudhaṃ vai / yena praciccheda tridhaiva śaṅkaraṃ jijñāsamāno 'strabalaṃ mahātmā

हिन्दी अर्थ

शासन मानते हैं। तुम मेरा अपमान करके इस मन्दर- पर्वतपर कैसे रह रहे हो? यदि यह पर्वतराज तुम्हें अभीष्ट है तो मेरे कहनेके अनुसार कार्य करो। तुम्हारी जो यह स्त्री है, उसे मुझे शीघ्र दे दो। उसके ऐसा कहनेपर शम्बर शीघ्रतासे उस मन्दरपर्वतपर गया, जहाँ पिनाक-

English

Accepting this order, that goddess with fast running Rasahha began to kill the aggressive army of enemy from the fore-point of Visana and started eating the bodies of monsters. The warrior monsters sheltered to their commander Sumbha when Ambika, her attendants, Carmamunda Marl, lion and Bhutas had began thrashing them so badly.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 55
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.