Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
58
अध्याय 58 / 95

Adhyaya 58

82 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ82 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५८

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे सप्तपञ्चाशो ऽध्यायः ________________________________________________________________________ नारद उवाच ।यान् जप्यान् भगवद्भ भक्त्या प्रह्लादो दानवो ऽजपत् ।गजेन्द्रमोक्षणादींस्तु चतुरस्तान् वदस्व मे

iti śrīvāmanapurāṇe saptapañcāśo 'dhyāyaḥ ________________________________________________________________________ nārada uvāca / yān japyān bhagavadbha bhaktyā prahlādo dānavo 'japat / gajendramokṣaṇādīṃstu caturastān vadasva me

हिन्दी अर्थ

गुप्त विषयका भेदन कर देता है। उसके बाद उस प्रासको विदीर्ण हुआ देख (दुर्योधन) मुट्ठी बाँधकर गण (नन्दी)-के पास पहुँचा। उसके बाद ही नन्दीने शीघ्रतासे तालके समान उसके मस्तकको कुलिशसे काट डाला।

English

Killing of T&raka and Mahi§a Trfoicrrq ?ra qrag? qg f f dchis r fyrrm ffetrafin ^ ?? Pulastya said- So appointed on commander post by gods, Kumara saluted Sankara, Parvatl and the sacred fire. He then bowed his head before six Krttikas and Kutila. Finally, he saluted Brahma and said

अध्याय ५८

श्लोक 2

पुलस्त्य उवाच ।शृणुष्व कथयिष्यामि जप्यानेतांस्तपोधन ।दुःस्वप्ननाशो भवति यैरुक्तैः संश्रुतैः स्मृतैः

pulastya uvāca / śṛṇuṣva kathayiṣyāmi japyānetāṃstapodhana / duḥsvapnanāśo bhavati yairuktaiḥ saṃśrutaiḥ smṛtaiḥ

हिन्दी अर्थ

मारे जानेपर वह पृथ्वीपर गिर पड़ा और भयभीत हुए सभी हैत्य तेजीसे दसों दिशाओंमें भाग गये ॥ ४५--४८॥ हस्ती (नामक असुर) अपने पुत्रको मारा गया देखकर नन्दीके समीप आ गया। उसने धनुष लेकर तीव्र वेगसे यमदण्डके समान बाणोंसे वार किया। बादल जिस प्रकार जलकी धाराओंसे पर्वतोंको ढँक

English

TO yif Rfe tr rf rr ^ ii Kumara said- 0 gods! I salute you all. O great austere! I salute you with chanting "Orii" the supreme syllable. I will conquer Mahisa and Taraka both enemies.

अध्याय ५८

श्लोक 3

गजेन्द्रमोक्षणं त्वादौ शृणुष्व तदनन्तरम् ।सारस्वतं ततः पुण्यौ पापप्रशमनौ स्तवौ

gajendramokṣaṇaṃ tvādau śṛṇuṣva tadanantaram / sārasvataṃ tataḥ puṇyau pāpapraśamanau stavau

हिन्दी अर्थ

लेता है, उसी प्रकार उसने नन्दीके साथ वृषभध्वजके उन गणोंको ढँक दिया। असुरके बाणसमूहसे घिरे वे विनायक आदि बलशाली वीर सिंहके द्वारा आक्रमण किये जानेपर वृषभोंकी भाँति भयसे व्याकुल होकर

English

TO TOHTOimi O gods! I am merely a child and alien to art of speaking. Please allow me to submit this time you all including Brahma. craft

अध्याय ५८

श्लोक 4

सर्वरत्नमयः श्रीमांस्त्रिकूटो नाम पर्वतः ।सुतः पर्वतराजस्य सुमेरोर्भास्करद्युतेः

sarvaratnamayaḥ śrīmāṃstrikūṭo nāma parvataḥ / sutaḥ parvatarājasya sumerorbhāskaradyuteḥ

हिन्दी अर्थ

चारों ओर भागने लगे। कुमारने गणोंको विमुख होते देख शक्तिद्वारा बाणोंको रोक दिया और तुरन्त ही शत्रुके पास पहुँचकर शक्तिसे उसके हृदयको बेध डाला। शक्तिसे हृदयके बिंध जानेपर हस्ती भूमिपर गिर पड़ा तथा मर गया और शत्रुसेना फिर पीठ दिखाकर विमुख हो गयी। हैत्यसेनाको छिन्न-भिन्न हुई देखकर कुपित हुए गणेश्वर नन्दीको आगे कर दानवोंको और मारने

English

All gods began to gaze at him when the great soul Kumara so stated. yrerfafft g ra fts qjjrara Sankara stood up affectionately for his son, gave Brahma support of his right hand and came to Skanda.

अध्याय ५८

श्लोक 5

क्षीरोदजलवीच्यग्रैर्धैतामलशिलातलः ।उत्थितः सागरं भित्त्वा देवर्षिगणसेवितः

kṣīrodajalavīcyagrairdhaitāmalaśilātalaḥ / utthitaḥ sāgaraṃ bhittvā devarṣigaṇasevitaḥ

हिन्दी अर्थ

बलशाली कार्ततस्वरादि हैत्य फिर लौट पडे

English

Uma then said to her son- O every killer son! Come here. Do pray and salute of Visnu the world’s adorable god. IPTTFTtar : II 6 II

अध्याय ५८

श्लोक 6

अपसरोभिः परिवृतः श्रीमान् प्रस्वणाकुलः ।गन्धर्वैः किन्नरैर्यक्षैः सिद्धचारणपन्नगैः

apasarobhiḥ parivṛtaḥ śrīmān prasvaṇākulaḥ / gandharvaiḥ kinnarairyakṣaiḥ siddhacāraṇapannagaiḥ

हिन्दी अर्थ

उन्हें लौटकर आते देख वेगशाली व्याघ्रमुख नन्दिषेण भी क्रोधसे आँखें लाल कर हाँफता हुआ लौट तस्मिन् निवृत्ते गणपे पड्टिशाग्रकरे तदा। कार्तस्वरो निववृते गदामादाय नारद

English

Guha then said smiling- O Mother! tell me that who is he? Explain his great fullness that even make the people of higher status like us to bow before him.

अध्याय ५८

श्लोक 7

विद्याधरैः सपत्नीकैः संयतैश्च तपस्विभिः ।वृकद्वीपिगजेन्द्रश्च वृगात्रो विराजते

vidyādharaiḥ sapatnīkaiḥ saṃyataiśca tapasvibhiḥ / vṛkadvīpigajendraśca vṛgātro virājate

हिन्दी अर्थ

तमापतन्तं ज्चलनप्रकाशं

English

His mother said- "Brahma will tell you when the work is over that who is this Garuda riding greatman?" fra?

अध्याय ५८

श्लोक 8

पुन्नागैः कर्णिकारैश्च बिल्वामलकपाटलैः ।चूतनीपकदम्बैश्च चन्दनागुरुचम्पकैः

punnāgaiḥ karṇikāraiśca bilvāmalakapāṭalaiḥ / cūtanīpakadambaiśca candanāgurucampakaiḥ

हिन्दी अर्थ

कार्त्तसवरं विस्वरमुन्नदन्तम् एकतश्चैव शाखेन विशाखप्रियकाम्यया

English

You father, god Sankara has told me only that nobody among us and among the creatures is not greater than him.

अध्याय ५८

श्लोक 9

शालैस्तालैस्तमालैश्च सरलार्जुनपर्पटैः ।तथान्यैर्विविधैर्वृक्षैः सर्वतः समलङ्कृतः

śālaistālaistamālaiśca saralārjunaparpaṭaiḥ / tathānyairvividhairvṛkṣaiḥ sarvataḥ samalaṅkṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

स त्रिभिः शङ्करसुतैः पीड्यमानो जहौ रणम्।

English

Skanda did salute to Janardana and stood- up with folded hands and asked the permissible from Acyuta. fircji II ?? II Lord Visnu, having bestowed his benedictions on Kartikeya who stood folded¬ handed in benediction gave him order.

अध्याय ५८

श्लोक 10

नानाधात्वङ्कितैः शृङ्गैः प्रस्रवद्भिः समन्ततः ।शोभितो रुचिरप्रख्यैस्त्रिभिर्विस्तीर्णसानुभिः

nānādhātvaṅkitaiḥ śṛṅgaiḥ prasravadbhiḥ samantataḥ / śobhito ruciraprakhyaistribhirvistīrṇasānubhiḥ

हिन्दी अर्थ

पाशं शक्त्या समाहत्य चतुर्भिः शङ्करात्मजैः। जगाम विलयं तूर्णमाकाशादिव भूतलम् पाशे निराशतां याते शम्बरः कातरेक्षणः। दिशोऽथ भेजे देवर्षे कुमारः सैन्यमर्दयत्

English

Narada said- O great Brahmin! Please, explain that what did the wish made by Garuda riding god Visnu for peacock riding Pulastya said- Listen to the blessing made by god Visnu for the victory of Skanda and killing of Mahisa.

अध्याय ५८

श्लोक 11

मृगैः शाखामृगैः सिंदैर्मातङ्गैश्च सदामदैः ।जीवञ्जीवकसंघुष्टैश्चकोरशिखिनादितैः

mṛgaiḥ śākhāmṛgaiḥ siṃdairmātaṅgaiśca sadāmadaiḥ / jīvañjīvakasaṃghuṣṭaiścakoraśikhināditaiḥ

हिन्दी अर्थ

पड़ा। नारदजी! उसके बाद हाथके अग्रभागमें पट्टिश लिये हुए उस गणाधिपके लौटनेपर कार्तस्वर भी गदा लेकर लौट पड़ा। अग्निके समान प्रकाशवाले उस महासुरेन्द्रको आते देखकर गणपतिने पट्टिश घुमाकर

English

May! Lotus bom, Rajas Brahma do good for you. May! Unborn Visnu with discus in hand do all good for you.

अध्याय ५८

श्लोक 12

तस्यैकं काञ्चनं शृङ्गं सेवते यं दिवाकरः ।नानापुष्पसमाकीर्णं नानागन्धाधिवासितम्

tasyaikaṃ kāñcanaṃ śṛṅgaṃ sevate yaṃ divākaraḥ / nānāpuṣpasamākīrṇaṃ nānāgandhādhivāsitam

हिन्दी अर्थ

उसके मस्तकपर मारा। कार्तस्वर चीत्कार करता हुआ मर गया। उस ममेरे भाईके मारे जानेपर वीर तुरङ्गकन्धरने पाशको लेकर पट्टिशके सहित नन्दिषेण गणेश्वरको बाँध लिया। नन्दिषेणको बँधा देखकर बलवानोंमें श्रेष्ठ विशाख क्रुद्ध होकर उसके पास गये और हाथमें शक्ति लिये हुए (उसके सामने) खड़े हो गये। उन्हें देखकर बलवानोंमें श्रेष्ठ अयःशिरा हाथमें पाश लेकर कुबकुटध्वज विशाखके साथ संग्राम करने लगा

English

May! Sankara, the bull rider do all good for you gracefully. O Peacock rider! May! God fire do all good for you. w fry May! The stars like sun, mars, mercury and Jupiter do good for you. May the Venus and Saturn do all good for you.

अध्याय ५८

श्लोक 13

द्वितीयं राजतं शृङ्गं सेवते यं निशाकरः ।पाण्डुराम्बुदसंकाशं तुषारचयसंनिभम्

dvitīyaṃ rājataṃ śṛṅgaṃ sevate yaṃ niśākaraḥ / pāṇḍurāmbudasaṃkāśaṃ tuṣāracayasaṃnibham

हिन्दी अर्थ

विशाखको अयःशिराके द्वारा युद्धमें घिरा हुआ देखकर शाख तथा नैगमेय नामके गण शीप्रतासे शत्रुकी ओर दौड़ पड़े। विशाखको प्रसन्न करनेकी इच्छासे एक ओरसे नैगमेयने और दूसरी ओरसे शाखने शक्तिद्वारा

English

Marlci, Atri, Pulaha, Pulastya, Kratu, Vasistha, Bhrgu, Angira, Markandeya hermit do good for you and may! Saptarsi do always good for you. 3TWK1 May! Visvedeva, Asvinlkumara, Sadhya, Marutas, fire, sun, Suladhara, Mahesvara, Yaksa, devils, Vasu and Kinnaras be always prepared to do good for you.

अध्याय ५८

श्लोक 14

वज्रेन्द्रनीलवैडूर्यतेजोभिर्भासयन् दिशः ।तृतीयं ब्रह्मसदनं प्रकृष्टं शृङ्गमुत्तमम्

vajrendranīlavaiḍūryatejobhirbhāsayan diśaḥ / tṛtīyaṃ brahmasadanaṃ prakṛṣṭaṃ śṛṅgamuttamam

हिन्दी अर्थ

अयःशिराको मारा। शंकरके तीनों पुत्रोंद्वारा ग्रस्त होनेपर उस अयःशिराने युद्ध छोड़ दिया। वे गणेश्वर शम्बरको देखकर शीघ्र ही उसके समीप पहुँचे। शम्बरने पाशको घुमाकर उनपर चलाया। शंकरके चार पुत्रोंने पाशपर वार किया, (इससे वह पाश) आकाशसे भूमिपर गिरकर नष्ट हो गया। पाशके नष्ट हो जानेपर भयभीत होकर शम्बर (इधर-उधर) दिशाओंमें भाग गया और कुमार सेनाको रौंदने लगे। महर्षे! उन रुद्र-पुत्रों एवं

English

May! The serpent, birds, rivers, reservoir, the holy places, the seas, the mighty ghosts and Vinayakas always prepared to do good for May! You receive all good from the human beings and cattle's. May! You receive all good from the organisms having several feet and may the organism without feet bless you for

अध्याय ५८

श्लोक 15

न तत्कृतघ्नाः पश्यन्ति न नृशंसा न नास्तिकाः ।नातप्ततपसो लोके ये च पापकृतो जनाः

na tatkṛtaghnāḥ paśyanti na nṛśaṃsā na nāstikāḥ / nātaptatapaso loke ye ca pāpakṛto janāḥ

हिन्दी अर्थ

गणोंद्वारा मारी जा रही वह दानवी सेना दुःखी एवं भयसे व्याकुल होकर शुक्रकी शरणमें गयी

English

May! The thunderbolt holding god (Indra) defend the east, the god with Danda (Yama) defend the south, the god holding Pasa (Varuna) defend the west and the moon defend the north.

अध्याय ५८

श्लोक 16

तस्य सानुमतः पृष्ठे सरः काञ्चनपङ्कजम् ।कारण्डवसमाकीर्णं राजहंसोपशोभितम्

tasya sānumataḥ pṛṣṭhe saraḥ kāñcanapaṅkajam / kāraṇḍavasamākīrṇaṃ rājahaṃsopaśobhitam

हिन्दी अर्थ

शुक्रद्वारा संजीवनीका प्रयोग, शुक्रकृत शिवस्तुति और विश्वदर्शन, हैत्योंका नाश शुक्रद्वारा संजीवनीका प्रयोग, नन्दि-दानव-युद्ध, शिवका शुक्रको उदरस्थ रखना, शुक्रकृत शिवस्तुति और विश्वदर्शन, प्रमथ-देवोंसे युद्धमें हैत्योंकी हार, शिव-वेशमें अन्धकका पार्वतीहेतु विफलप्रयास, पुनः हैत्य-देव और इन्द्र-जम्भ-युद्ध, मातलिका जन्म और सारथ्य, हैत्योंका नाश, जम्भ-कुजम्भ-वध

English

May! The fire defend Agnikona, Kubera defend Nairtya, Pavana defend Vayavya and Siva defend Tsana.

अध्याय ५८

श्लोक 17

कुमुदोत्पलकह्लारैः पुण्डरीकैश्च मण्डितम् ।कमलैः शतपत्रैश्च काञ्चनैः समलङ्कृतम्

kumudotpalakahlāraiḥ puṇḍarīkaiśca maṇḍitam / kamalaiḥ śatapatraiśca kāñcanaiḥ samalaṅkṛtam

हिन्दी अर्थ

अन्धकोऽभ्येत्य शुक्रं तु इदं वचनमब्रवीत्

English

May! Dhruva defend upside, Dharadhara defend downside and Visnu, holding musala, plough, discus and bow defend in the

अध्याय ५८

श्लोक 18

पत्रैर्मरकतप्रख्यैः पुष्पैः काञ्चनसंनिभैः ।गुल्मैः कीचकवेणूनां समन्तात् परिवेष्टितम्

patrairmarakataprakhyaiḥ puṣpaiḥ kāñcanasaṃnibhaiḥ / gulmaiḥ kīcakaveṇūnāṃ samantāt pariveṣṭitam

हिन्दी अर्थ

भगवंस्त्वां समाश्रित्य वयं बाधाम देवताः। अथान्यानपि विप्रर्षे गन्धर्वसुरकिन्नरान् अनाथेव यथा नारी प्रमथैरपि काल्यते

English

Rif May! Varaha defend while in the sea, Narasirhha in inaccessible place and Srlman Madhava in the form Samaveda sound defend you from all sides.

अध्याय ५८

श्लोक 19

तस्मिन् सरसि दुष्टात्मा विरूपो ऽन्तर्जलेशयः ।आसीद् ग्राहो गजेन्द्राणां रिपुराकेकरेक्षमः

tasmin sarasi duṣṭātmā virūpo 'ntarjaleśayaḥ / āsīd grāho gajendrāṇāṃ ripurākekarekṣamaḥ

हिन्दी अर्थ

जयेम च परान् युद्धे तथा त्वं कर्तुमहसि

English

Pulastya said- When blessing was over, the mighty commander Guha flew up from the land after saluting all gods. arfsrnj: fftit ft

अध्याय ५८

श्लोक 20

अथ दन्तोज्ज्वलमुखः कदाचिद् गजयूथपः ।मदस्रावी जलाकाङ्क्षी पादचारीव पर्वतः

atha dantojjvalamukhaḥ kadācid gajayūthapaḥ / madasrāvī jalākāṅkṣī pādacārīva parvataḥ

हिन्दी अर्थ

वचनं प्राह देवर्षे ब्रह्मर्षिदानवेश्वरम्। त्वद्धितार्थं यतिष्यामि करिष्यामि तव प्रियम् कुजम्भादिषु हैत्येषु भूय एवोत्थितेष्वथ। युद्धायाभ्यागतेष्वेव नन्दी शङ्करमञ्रवीत्

English

The ganas given by the pleased gods followed Kumara in disguise of birds they converted them voluntarily. OTf: OT

अध्याय ५८

श्लोक 21

वासयन्मदगन्धेन गिरिमैरावतोपमः ।गजो ह्यञ्जनसंकाशो मदाच्चलितलोचनः

vāsayanmadagandhena girimairāvatopamaḥ / gajo hyañjanasaṃkāśo madāccalitalocanaḥ

हिन्दी अर्थ

महादेव वचो मह्यं शृणु त्वं परमाद्धुतम्। अविचिन्त्यमसहां च मृतानां जीवनं पुनः

English

All mothers too flew up in the sky in order to support Skanda in killing the monsters. dd

अध्याय ५८

श्लोक 22

तृषितः पातुकामो ऽसौ अवतीर्णश्च तज्जलम् ।सलीलः पङ्कजवने यूथमध्यगतश्चरन्

tṛṣitaḥ pātukāmo 'sau avatīrṇaśca tajjalam / salīlaḥ paṅkajavane yūthamadhyagataścaran

हिन्दी अर्थ

तदिदं तैर्महादेव महत्कर्मकृतं रणे। संजातं स्वल्पमेवेश शुक्रविद्याबलाश्रयात् पुलस्त्यजी बोले (नारदजी!) उसके बाद अन्धकने अपनी सेनाको प्रमथोंद्वारा मारी गयी जान करके शुक्राचार्यके निकट जाकर यह वचन कहा भगवन्! विप्रे! हम आपके ही बलपर देवता, गन्धर्व, असुर, किन्नर

English

II Skanda said ganas when he marched at some distance- O great warriors! Descend on earth immediately.

अध्याय ५८

श्लोक 23

गृहीतस्तेन रौद्रेण ग्राहेणाव्यक्तमूर्तिना ।पश्यन्तीनां करेणूनां क्रोशन्तीनां च दारुणम्

gṛhītastena raudreṇa grāheṇāvyaktamūrtinā / paśyantīnāṃ kareṇūnāṃ krośantīnāṃ ca dāruṇam

हिन्दी अर्थ

एवं अन्य प्राणियोंको बाधित (पराभूत) करते हैं। परंतु

English

All ganas descended on the earth and made a loud noise w'hile descending at a distance.

अध्याय ५८

श्लोक 24

ह्रियते पङ्कजवने ग्राहेणातिबलीयसा ।वारुणैः संयतः पाशैर्निष्प्रयत्नगतिः कृतः

hriyate paṅkajavane grāheṇātibalīyasā / vāruṇaiḥ saṃyataḥ pāśairniṣprayatnagatiḥ kṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

यह सेना अनाथिनी नारी-सी होकर प्रमथोंद्वारा कालके मुखमें भेजी जा रही है। भार्गव! कुजम्भ आदि मेरे भाई तो मारे गये और ये प्रमथगण (अबतक) कुरुक्षेत्रतीर्थके "फलके सदृश अक्षय बने हुए हैं॥ १--४॥ अतः आप हमलोगोंके लिये कल्याणका विधान करें, जिससे हमलोग शत्रुओंके द्वारा जीते न जायँ और ऐसा भी उपाय करें जिससे हमलोग युद्धमें दूसरोंको जीत सकें। देवर्षे! ब्रह्मर्षि शुक्राचार्यने अन्धककी

English

Such loud noise entered in nether, the dwelling place of Danavas by covering the entire earth and ether from the great holes in the bottom of sea.

अध्याय ५८

श्लोक 25

वेष्ट्यमानः सुघोरैस्तु पाशैर्नागो दृढैस्तथा ।विस्फूर्य च यथाशक्ति विक्रोसंश्च महारवान्

veṣṭyamānaḥ sughoraistu pāśairnāgo dṛḍhaistathā / visphūrya ca yathāśakti vikrosaṃśca mahāravān

हिन्दी अर्थ

बातको सुनकर दानवेश्वरको आश्वासन देते हुए उससे कहा--मैं तुम्हारे कल्याणके लिये उद्योग करूँगा और तुम्हारा प्रिय करूँगा। ऐसा कहकर पवित्र व्रतवाले शुक्राचार्यने विधानके अनुसार संजीवनी विद्याको प्रकट

English

The wise Mahisa, Taraka, Virocana, Jambha and Kujambha etc. monsters heard

अध्याय ५८

श्लोक 26

व्यथितः स निरुत्साहो गृहीतो घोरकर्मणा ।परमापदमापन्नो मनसाचिन्तयद्धरिम्

vyathitaḥ sa nirutsāho gṛhīto ghorakarmaṇā / paramāpadamāpanno manasācintayaddharim

हिन्दी अर्थ

किया। उस विद्याके प्रकट होनेपर युद्धमें पहले मारे गये (सभी) असुरेश्वर और दानव जी उठे उसके बाद कुजम्भ आदि हैत्योंके फिर उठ खड़े होने तथा युद्ध करनेके लिये उपस्थित होनेपर नन्दीने शंकरसे कहा महादेव! आप मेरा अत्यन्त अद्भुत वचन सुनिये। मरे हुए लोगोंका फिर भी जी उठना कल्पनासे परे तथा

English

Having heard the gross thud like thunderbolt, they all went to Andhaka in order to know what it was. ?r OT

अध्याय ५८

श्लोक 27

स तु नागवरः श्रीमन् नारायणपरायणः ।तमेव शरणं देवं गतः सर्वात्मना तदा

sa tu nāgavaraḥ śrīman nārāyaṇaparāyaṇaḥ / tameva śaraṇaṃ devaṃ gataḥ sarvātmanā tadā

हिन्दी अर्थ

असहनीय है। संग्राममे प्रमथोंने जिन हैत्योंको बलपूर्वक

English

O Narada all those mighty monsters became sad and began to think over that loud

अध्याय ५८

श्लोक 28

एकात्मा निगृहीतात्मा विशुद्धेनान्तरात्मना ।जन्मजन्मान्तराभ्यासात् भक्तिमान् गरुडध्वजे

ekātmā nigṛhītātmā viśuddhenāntarātmanā / janmajanmāntarābhyāsāt bhaktimān garuḍadhvaje

हिन्दी अर्थ

कर दिया। अतः है महादेव! है ईश! उन सभीने युद्धमें जो उत्कृष्ट कार्य किया था, वह शुक्रकी विद्याके बलसे महत्त्वहीन हो गया है-सबपर पानी फिर गया है समाजगाम हैत्यानां चमूं शुक्रजिघृक्षया

English

When these monsters were deliberating, the demon king Patalaketu having pig like mouth came up on ground from the nether world.

अध्याय ५८

श्लोक 29

नान्यं देवं महादेवात् पूजयामास केशवात् ।मथितामृतफेनाभं शङ्खचक्रगदाधरम्

nānyaṃ devaṃ mahādevāt pūjayāmāsa keśavāt / mathitāmṛtaphenābhaṃ śaṅkhacakragadādharam

हिन्दी अर्थ

तथाऽन्ये दानवश्रेष्ठा मयह्वादपुरोगमाः। नानाप्रहरणा युद्धे गणनाथमभिद्रवन्

English

The arrows were stabbed on his body causing pain and he was shivering. So, he came anyhow before Andhakasura and spoke in fear of the event.

अध्याय ५८

श्लोक 30

सहस्रशुभनामानमादिदेवमजं विभुम् ।प्रगृह्य पुष्कराग्रेण काञ्चनं कमलोत्तमम् ।आपद्विमोक्षमन्विच्छन् गजः स्तोत्रमुदीरयत्

sahasraśubhanāmānamādidevamajaṃ vibhum / pragṛhya puṣkarāgreṇa kāñcanaṃ kamalottamam / āpadvimokṣamanvicchan gajaḥ stotramudīrayat

हिन्दी अर्थ

समपश्यन्त देवास्तं पितामहपुरोगमाः तं दृष्टा भगवान् ब्रह्मा प्राह शक्रपुरोगमान्। साहाय्यं क्रियतां शम्भोरेतदन्तरमुत्तमम्

English

Patalaketu said- O the king of monsters! I had gone to the asrama of Galava. I forcibly began to destroy him. jifayiifa 0 king! Just when I went that asrama in disguise of a pig, suddenly a man shot arrow

अध्याय ५८

श्लोक 31

गजेन्द्र उवाच ।ॐ नमो मूलप्रकृतये अजिताय महात्मने ।अनाश्रिताय देवाय निःस्पृहाय नमो ऽस्तु ते

gajendra uvāca / oṃ namo mūlaprakṛtaye ajitāya mahātmane / anāśritāya devāya niḥspṛhāya namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

पितामहोक्तं वचनं श्रुत्वा देवाः सवासवाः। समापतन्त वेगेन शिवसैन्यमथाम्बरात्

English

As the arrow had broken in jaw, I ran fastly from that asrama. He chased me to a longer

अध्याय ५८

श्लोक 32

नम आद्याय बीजाय आर्षेयाय प्रवर्तिने ।अन्तराय चैकाय अव्यक्ताय नमो नमः

nama ādyāya bījāya ārṣeyāya pravartine / antarāya caikāya avyaktāya namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

बलयोर्घोरसंकाशो सुरप्रमथयोरथ तुष्टाव भगवन्तं तं मुनिर्वाग्भिरथादरात्

English

O monster! He was chasing and his words- "Stop, stop" were ringing in my ears. The sound of hoof of the horse on which he was

अध्याय ५८

श्लोक 33

नमो गुह्याय गूढाय गुणाय गुणवर्तिने ।अप्रर्क्याप्रमेयाय अतुलाय नमो नमः

namo guhyāya gūḍhāya guṇāya guṇavartine / aprarkyāprameyāya atulāya namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

कुलको आनन्द देनेवाले नन्दीके इस प्रकार कहनेपर महादेवने ख्नेहपूर्वक स्वार्थसिद्ध करनेवाला उत्तम वचन 'कहा- गणपते! तुम जाओ और शुक्रको मेरे समीप लिवा लाओ। (फिर तो) मैं उन्हें पाकर योगक्रियासे

English

Due to fear of him, I came at the southern sea. I saw there the people having several forms and sizes. Some among them were making sound like cloud thundering and others were reciprocating them.

अध्याय ५८

श्लोक 34

नमः शिवाय शान्ताय निश्चिन्ताय यशस्विने ।सनातनाय पूर्वाय पुराणाय नमो नमः

namaḥ śivāya śāntāya niścintāya yaśasvine / sanātanāya pūrvāya purāṇāya namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

संयमित कर दूँगा। रुद्रके ऐसा कहनेपर गणपति नन्दी शुक्राचार्यको पकड़ लानेकी कामनासे हैत्योंकी सेनामें गये। हयकन्धर नामके बलवान् श्रेष्ठ असुरने उन्हें सेनामें आते हुए देखा और जिस प्रकार साधारण पशु (दुस्साहससे) वनमें सिंहका मार्ग रोक दे, उसी प्रकार उनके मार्गको उसने रोका। नन्दीने समीप जाकर शतपर्व (वञ्र)-से उसे मारा और वह अचेत होकर गिर पड़ा। उसके बाद नन्दी तुरंत बहाँसे चल दिये

English

Others were saying that we will definitely kill Mahisasura. The other people of sturdy limbs were saying that they will kill Taraka.

अध्याय ५८

श्लोक 35

नमो देवाधिदेवाय स्वभावाय नमो नमः ।नमो जगत्प्रतिष्ठाय गोविन्दाय नमो नमः

namo devādhidevāya svabhāvāya namo namaḥ / namo jagatpratiṣṭhāya govindāya namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

उसके बाद कुजम्भ, जम्भ, बल, वृत्र और अयःशिरा नामके पाँच श्रेष्ठ दानव नन्दीकी ओर दौड़े। इसी प्रकार युद्धमें भाँति-भाँतिके अस्त्र-शस्त्रोंको धारण करनेवाले मय एवं ह्राद आदि दानवश्रेष्ठोंने भी नन्दीका पीछा किया।

English

cTOT w ilytcM cRt:ii*mi q faoBf TTWT?T ^ %Tlfw ^Rcfl

अध्याय ५८

श्लोक 36

नमो ऽस्तु पदमनाभाय नमो योगोद्भवाय च ।विश्वेश्वराय देवाय शिवाय हरये नमः

namo 'stu padamanābhāya namo yogodbhavāya ca / viśveśvarāya devāya śivāya haraye namaḥ

हिन्दी अर्थ

फिर पितामहादि देवोंने महाबली दानवोंके द्वारा कूटे जा रहे गणाधिपको देखा। भगवान् ब्रह्माने उसे देखकर इन्द्र आदि देवताओंसे कहा --आपलोग इस उत्तम (उपयुक्त) अवसरपर शम्भुकी सहायता करें पितामहके कहे हुए बचनको सुनकर इन्द्र आदि

English

I O king monster! I was feared of listening their declaration. I ran to the open trench (hole) on the earth in fright. That warrior chased me. On account of his fear, I have come to you and abandoned my own Hiranyapura. Please, be gracious to me. Andhaka declared in cloud thundering voice in reply to him- "O monster! Don't fear of him. I am your defender. Then Mahisa and Taraka including Bana set out on battle with their attendants without seeing for the permission from Andhaka."

अध्याय ५८

श्लोक 37

नमो ऽस्तु तस्मै देवाय निर्गुणाय गुणात्मने ।नारायणाय विश्वाय देवानां परमात्मने

namo 'stu tasmai devāya nirguṇāya guṇātmane / nārāyaṇāya viśvāya devānāṃ paramātmane

हिन्दी अर्थ

समुद्रमें जाती हुई नदियोंके महावेगके सदृश प्रमथोंकी सेनामें (आकाशसे) आते हुए देवताओंका वेग सुशोभित हुआ। उसके बाद प्रमथों और असुरों -दोनों पक्षोंकी सेनाओंमें भीषण 'हलहला' शब्द उत्पन्न हुआ। उसी

English

O hermit! These monsters with their army went at the place where the ganas of fierce size making noise.

अध्याय ५८

श्लोक 38

नमो नमः कारणवामनाय नारायणायामितविक्रमाय ।श्रीशार्ङ्गचक्रासिगदाधराय नमो ऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय

namo namaḥ kāraṇavāmanāya nārāyaṇāyāmitavikramāya / śrīśārṅgacakrāsigadādharāya namo 'stu tasmai puruṣottamāya

हिन्दी अर्थ

समय अवसर पाकर तीव्र गतिवाले नन्दी, जिस प्रकार सिंह क्षुद्र मृगको दबोच लेता है, उसी प्रकार भार्गवको लेकर रथसे भाग चले। गणनायक उन्हें लेकर सभी रक्षा करनेवालोंको मारते हुए शंकरके पास पहुँच गये। शुक्राचार्यको उन्होंने उनके निकट निवेदित कर दिया। समर्थ शंकरने लाये गये उन शुक्रको अपने मुखमें फेंका और अक्षुण्ण शरीरवाले भार्गवको अपने उदरमें (ज्यों- का-त्यों) रख लिया। शम्भुसे ग्रस्त होकर उनके उदरमें

English

The ganas of Kartikeya and the group of aggressive Matrkas suddenly raided on the monsters when they saw them. The mighty at their front began thrashing the army of enemy like animals in a fit of anger by giving hard blows through Parigha. Kalasodara began killing the monsters by taking axe in his hand when he saw Mahadeva so killing the monsters.

अध्याय ५८

श्लोक 39

गुह्याय वेदनिलयाय महोदराय सिंहाय दैत्यनिधनाय चतुर्भुजाय ।ब्रह्मेन्द्ररुद्रमुनिचारणसंस्तुताय देवोत्तमाय वरदाय नमो ऽच्युताय

guhyāya vedanilayāya mahodarāya siṃhāya daityanidhanāya caturbhujāya / brahmendrarudramunicāraṇasaṃstutāya devottamāya varadāya namo 'cyutāya

हिन्दी अर्थ

स्थित हुए वे मुनिश्रेष्ठ शुक्र प्रेमपूर्वक उन भगवान्की स्तुति करने लगे

English

The fierce Jvalamukha began to press the bodies of monsters with horses, chariots and elephants after gripping them through hands.

अध्याय ५८

श्लोक 40

नागेन्द्रदेहशयनासनसुप्रियाय गोक्षीरहेमशुकनीलघनोपमाय ।पीताम्बराय मधुकैटभनाशनाय विश्वाय चारुमुकुटाय नमो ऽजराय

nāgendradehaśayanāsanasupriyāya gokṣīrahemaśukanīlaghanopamāya / pītāmbarāya madhukaiṭabhanāśanāya viśvāya cārumukuṭāya namo 'jarāya

हिन्दी अर्थ

शङ्कराय महेशाय त्र्यम्बकाय नमो नमः जीवनाय नमस्तुभ्यं लोकनाथ वृषाकपे। मदनाग्रे कालशत्रो वामदेवाय ते नमः

English

The furiated Dandaka began to throw the monsters into sea by picking up them with their carriage (vahana). A sword was in his As the minister becomes cause for destruction of unjust king, &ahkukarna holding musala and Prasa began churning monsters through the plough. %n fep rt i V M i

अध्याय ५८

श्लोक 41

नाभिप्रजातक्रमलस्थचतुर्मखाय श्रीरोदकार्णवनिकेतयशोधराय ।नानाविचित्रमुकुटाङ्गदभूषणाय सर्वेश्वराय वरदाय नमो वराय

nābhiprajātakramalasthacaturmakhāya śrīrodakārṇavaniketayaśodharāya / nānāvicitramukuṭāṅgadabhūṣaṇāya sarveśvarāya varadāya namo varāya

हिन्दी अर्थ

स्थाणवे विश्वरूपाय वामनाय सदागते। महादेवाय शर्वाय ईश्वराय नमो नमः

English

The bold Puspadanta, heard of ganas, holding sword and shield, began to cut-off the monsters in two, three and numerous pieces. Whenever Piiigala rushed with danda in his hand, a pile of monsters' corpse was seen

अध्याय ५८

श्लोक 42

भक्तिप्रियाय वरदीप्तसुदर्शनाय फुलालारविन्दविपुलायतलोचनाय ।देवेन्द्रविघ्नशमनोद्यतपौरुषाय योगेश्वराय विरजाय नमो वराय

bhaktipriyāya varadīptasudarśanāya phulālāravindavipulāyatalocanāya / devendravighnaśamanodyatapauruṣāya yogeśvarāya virajāya namo varāya

हिन्दी अर्थ

त्रिनयन हर भव शङ्कर उमापते जीमूतकेतो स प्राह देववर देहि बरं ममाद्य यद्वै तवैव जठरात् प्रतिनिर्गमोऽस्तु

English

The chivalrous Sahasranayana, the best among ganas was killing monsters with horse, chariots and elephants. Bhlma was killing the forwarding monsters like a rain of boulders, as if Indra was destroying the great mountains through thunderbolt.

अध्याय ५८

श्लोक 43

ब्रह्मायनाय त्रिदशायनाय लोकाधिनाथाय भवापनाय ।नारायणायात्महितायनाय महावराहाय नमस्करोमि

brahmāyanāya tridaśāyanāya lokādhināthāya bhavāpanāya / nārāyaṇāyātmahitāyanāya mahāvarāhāya namaskaromi

हिन्दी अर्थ

देवोदरे भार्गवपुङ्गवस्तु

English

The mighty gana Pancaksa having eyes like axle to chariot wheel was slaughtering the mighty enemies through the hard blows made

अध्याय ५८

श्लोक 44

कूटस्थमव्यक्तमचिन्त्यरूपं नारायणं कारणमादिदेवम् ।युगान्तशेषं पुरुषं पुराणं तं देवदेवं शरणं प्रपद्ये

kūṭasthamavyaktamacintyarūpaṃ nārāyaṇaṃ kāraṇamādidevam / yugāntaśeṣaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ taṃ devadevaṃ śaraṇaṃ prapadye

हिन्दी अर्थ

आदित्यान् वसवो रुद्रान् विश्वेदेवान् गणांस्तथा। यक्षान् किंपुरुषाद्यादीन् गन्धर्वाप्सरसां गणान् मुनीन् मनुजसाध्यांश्च पशुकीटपिपीलिकान्। वृक्षगुल्मान् गिरीन् वल्ल्यः फलमूलौषधानि च

English

O sage! The mighty Nadljangha began to thrash the monsters with blows from feet, fist, legs and thunderbolt like elbows. Kurmagriva began to kill the monsters by blows from neck, head and feet and by pursing the vehicles.

अध्याय ५८

श्लोक 45

योगेश्वरं चारुविचित्रमौलिम् अज्ञेयम् अग्र्यं प्रकृतेः परस्थम् ।क्षेत्रज्ञमात्मप्रभवं वरेण्यं तं वासुदेवं शरणं प्रपद्य

yogeśvaraṃ cāruvicitramaulim ajñeyam agryaṃ prakṛteḥ parastham / kṣetrajñamātmaprabhavaṃ vareṇyaṃ taṃ vāsudevaṃ śaraṇaṃ prapadya

हिन्दी अर्थ

स दृष्टा कौतुकाविष्टः परिबभ्राम भार्गवः। तत्रासतो भार्गवस्य दिव्यः संवत्सरो गतः

English

O Narada! Pindaraka began to penetrate the monsters aggressive to war by giving blows from teeth and

अध्याय ५८

श्लोक 46

अदृश्यमव्यक्तमचिन्त्यमव्ययं महर्षयो ब्रह्मयं सनातनम् ।वदन्ति यं वै पुरुषं सनातनं तं देवगुह्यं शरणं प्रपद्ये

adṛśyamavyaktamacintyamavyayaṃ maharṣayo brahmayaṃ sanātanam / vadanti yaṃ vai puruṣaṃ sanātanaṃ taṃ devaguhyaṃ śaraṇaṃ prapadye

हिन्दी अर्थ

न चान्तमलभद् ब्रह्मंस्ततः ्रान्तोऽभवत् कवि: । भक्तिनम्रो महादेवं शरणं समुपागमत्

English

Mahisa and Taraka marched forward aggressively when they saw Ganesvaras killing that uncountable army. All those Pramathaganas covered both monsters who were blowing special arms from all sides and began fighting fiercely. Hamsaya began to blow Pattisa, Sodasaksa from trident and Satasirsa by sword gave blows on Mahisasura.

अध्याय ५८

श्लोक 47

यदक्षरं ब्रह्म वदन्ति सर्वगं निशम्य यं मृत्युमुखात् प्रमुच्यते ।तमीश्वरं तृप्तमनुत्तमैर्गुणैः परायणं विष्णुमुपैमि साश्वतम्

yadakṣaraṃ brahma vadanti sarvagaṃ niśamya yaṃ mṛtyumukhāt pramucyate / tamīśvaraṃ tṛptamanuttamairguṇaiḥ parāyaṇaṃ viṣṇumupaimi sāśvatam

हिन्दी अर्थ

शुक्रद्वारा संजीवनीका प्रयोग, शुक्रकृत शिवस्तुति और विश्वदर्शन, हैत्योंका नाश

English

Srutayudha gave blows from mace, visoka from musala and Bandhudatta from Sula on the head of that monster.

अध्याय ५८

श्लोक 48

कार्यं क्रिया कारणमप्रमेयं हिरण्यबाहुं वरपद्मनाभम् ।महाबलं वेदनिधिं सुरेशं व३जामि विष्णुं शरणं जनार्दनम्

kāryaṃ kriyā kāraṇamaprameyaṃ hiraṇyabāhuṃ varapadmanābham / mahābalaṃ vedanidhiṃ sureśaṃ va3jāmi viṣṇuṃ śaraṇaṃ janārdanam

हिन्दी अर्थ

शुक्रने कहा-- प्रभो! गुणसे सम्पन्न आप वरदानी हरको नमस्कार है। शंकर, महेश, त्रिनेत्रको बार-बार नमस्कार है। लोकोंके स्वामिन्! वृषाकपे! आप जीवनस्वरूपको नमस्कार है। है कामदेवके लिये अग्निस्वरूप! कालशत्रो! आप वामदेवको नमस्कार है। स्थाणु, विश्वरूप, वामन, सदागति, महादेव, शर्व और ईश्वर! आपको बार-बार नमस्कार है। है त्रिनयन! है हर! हे भव! है शङ्कर! है उमापते! है जीमूतकेतो! है गुहागृह!

English

Similarly, the other members (Par§adas) gave him sharp blow of Sula, Rsti and Pattisa but he stood undeviated like Mainaka TUfl Bhadrakall, Ulukhala and Aikacuda blew hard on Taraka with the specific weapons.

अध्याय ५८

श्लोक 49

किरीटकेयूरमहार्हनिष्कैर्मण्युत्तमालङ्कृतसर्वगात्रम् ।पीताम्बरं काञ्चनभक्तिचित्रं मालाधरं केशवमभ्युपैमि

kirīṭakeyūramahārhaniṣkairmaṇyuttamālaṅkṛtasarvagātram / pītāmbaraṃ kāñcanabhakticitraṃ mālādharaṃ keśavamabhyupaimi

हिन्दी अर्थ

हे श्मशाननिरत! है भूतिविलेपन! है शूलपाणे! हे पशुपते! है गोपते! है श्रेष्ठ परमपुरुष! आपको बार-बार नमस्कार है। इस प्रकार कविवर (शुक्राचार्य)-के भक्तिपूर्वक स्तुति करनेपर शंकरने कहा --मैं तुमसे प्रसन्न हूँ। तुम

English

Both these monsters were putting in excitement to ganas without getting excited by Parsadas and Matrsaktis. Mahisasura then rushed to Kumara with weapons in his hands after giving a bitter

अध्याय ५८

श्लोक 50

भवोद्भवं वेदविदां परिष्ठं योगात्मनां सांख्यविदां वरिष्ठम् ।आदित्यरुद्राश्विवसुप्रभावं प्रभुं प्रपद्ये ऽच्युतमात्मवन्तम्

bhavodbhavaṃ vedavidāṃ pariṣṭhaṃ yogātmanāṃ sāṃkhyavidāṃ variṣṭham / ādityarudrāśvivasuprabhāvaṃ prabhuṃ prapadye 'cyutamātmavantam

हिन्दी अर्थ

वर माँगो; मैं तुम्हें वर दूँगा। उन्होंने कहा -हे देववर! इस समय मुझे यही वर दीजिये कि मैं पुनः आपके उदरसे बाहर निकलूँ। उसके बाद शंकरने नेत्रोंको बंदकर कहा-हे द्विजेन्द्र! अब तुम बाहर निकल जाओ! (परंतु) शंकरके इस प्रकार कहनेपर भी वे भार्गवश्रेष्ठ शुक्राचार्य उनके उदरमें विचरण करने लगे

English

Pramathas by blowing mace etc. Sucakraksa picked up discus and prevented that Mahisa while saw his marching forward. O Brahmana! the monsters and ganas both great warriors (charioteers) began to fight varied ways that time.

अध्याय ५८

श्लोक 51

श्रीवत्साङ्कं महादेवं देवगुह्यमनौपमम् ।प्रपद्ये सूक्ष्ममचलं वरेण्यमभयप्रदम्

śrīvatsāṅkaṃ mahādevaṃ devaguhyamanaupamam / prapadye sūkṣmamacalaṃ vareṇyamabhayapradam

हिन्दी अर्थ

(भगवान् शंकरके उदरमें) विचरण करते हुए शुक्राचार्यने शंकरके ही उदरमें चराचर प्राणियोंसे व्याप्त सारा जगत्, समुद्र एवं पातालोंको देखा। आदित्यों, वसुओं, रुद्रों, विश्वेदेवों, गणों, यक्षों, किम्पुरुषों, गन्धर्वो,

English

Mahisa threw his mace on Sucakraksa after giving it a turn. Sucakraksa also threw his discus on that monster.

अध्याय ५८

श्लोक 52

प्रभवं सर्वभूतानां निर्गुणं परमेश्वरम् ।प्रपद्ये मुक्तसंगानां यतीनां परमां गतिम्

prabhavaṃ sarvabhūtānāṃ nirguṇaṃ parameśvaram / prapadye muktasaṃgānāṃ yatīnāṃ paramāṃ gatim

हिन्दी अर्थ

अप्सराओं, मुनियों, मनुष्यों, साध्यों, पशुओं, कीटों, पिपीलिकाओं, वृक्षों, गुल्मों, पर्वतों, लताओं, फलों, मूलों, ओषधियों, स्थलपर रहनेवालों, जलमें रहनेवालों, अव्यक्तों, व्यक्तो, सगुणों एवं निर्गुणोंको देखते हुए कुतूहलवश (उसी उदरमें ही) भार्गव चारों ओर घूमने लगे। भृगुवंशी शुक्राचार्यको वहाँ इस प्रकार रहते हुए एक दिव्य वर्ष बीत गया। परंतु ब्रह्मन्! शुक्रको अन्त

English

That discus with spikes very acute was thrown on Mahisa. It split in pieces the mace so thrown. Then the monsters began to cry with words "Oh! Mahisa has been killed." 1*iyfl¥ki4 Banasura with reddened eyes in anger, rushed just with Prasa in his hand and gave a blow to discus with five hundred fists

अध्याय ५८

श्लोक 53

भगवन्तं गुणाध्यक्षमक्षरं पुष्करेक्षणम् ।शरण्यं शरणं भक्त्या प्रपद्ये भक्तवत्सलम्

bhagavantaṃ guṇādhyakṣamakṣaraṃ puṣkarekṣaṇam / śaraṇyaṃ śaraṇaṃ bhaktyā prapadye bhaktavatsalam

हिन्दी अर्थ

नहीं मिला और वे थक गये। स्वयंको थका हुआ देखकर और बाहर निकलनेका मार्ग न पाकर आत्माको बशमें करनेवाले वे भक्तिसे नम्र होकर महादेवकी शरणमें आ गये

English

He then fastened Sucakraksa with his fire hundred arms. Sucakraksa was made actionless by Banasura however he was mighty enough to fight.

अध्याय ५८

श्लोक 54

त्रिविक्रमं त्रिलोकेशं सर्वेषां प्रपितामहम् ।योगात्मानं महात्मानं प्रपद्ये ऽहं जनार्दनम्

trivikramaṃ trilokeśaṃ sarveṣāṃ prapitāmaham / yogātmānaṃ mahātmānaṃ prapadye 'haṃ janārdanam

हिन्दी अर्थ

सहस्त्राक्ष महादेव त्वामहं शरणं गतः नमोऽस्तु ते शङ्कर शर्व शम्भो

English

When the mighty Makaraksa saw Sucakraksa so fastened by Banasura, he rushed with a mace in his hands. uqqi ft

अध्याय ५८

श्लोक 55

आदिदेवमजं शंभुं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम् ।नारायणमणीयांसं प्रपद्ये ब्राह्मणप्रियम्

ādidevamajaṃ śaṃbhuṃ vyaktāvyaktaṃ sanātanam / nārāyaṇamaṇīyāṃsaṃ prapadye brāhmaṇapriyam

हिन्दी अर्थ

इत्येवमुक्त्वा भगवान् मुमोच शिश्नेन शुक्रं स च निर्जगाम

English

Tf gift Tfa II V9<? II

अध्याय ५८

श्लोक 56

नमो वराय देवाय नमः सर्वसहाय च ।प्रपद्ये देवदेवेशमणीयांसमणोः सदा

namo varāya devāya namaḥ sarvasahāya ca / prapadye devadeveśamaṇīyāṃsamaṇoḥ sadā

हिन्दी अर्थ

ततोऽसुरगणानां च देवतानां च युध्यताम्। इन्द्युद्धं समभवद् घोररूपं तपोधन अन्धको नन्दिनं युद्धे शङ्कुकर्ण त्वयःशिराः। कुम्भध्वजं बलिर्धीमान् नन्दिषेणं विरोचनः

English

II The mighty Makaraksa gave a sharp blow on the head of Banasura by his mace. Bana left Sucakraksa free on account to severe pain on his head. That chivalrous ashamed after seeing his free from his grip. In vagary of so depression, he went to Sallgrama. Bana too left continuing the fight because of injury. fo?

अध्याय ५८

श्लोक 57

एकाय लोकत्त्वाय परतः परमात्मने ।नमः सहस्रशिरसे अनन्ताय महात्मने

ekāya lokattvāya parataḥ paramātmane / namaḥ sahasraśirase anantāya mahātmane

हिन्दी अर्थ

विनायको महावीर्यः परश्चधधरो रणे।

English

O Narada! The hole army of demons was scattered. That chivalrous demon Taraka rushed towards Ganes'varas with a sword in

अध्याय ५८

श्लोक 58

त्वामेव परमं देवमृषयो वेदपारगाः ।कीर्तयन्ति च यं सर्वे ब्रह्मादीनां परायणम्

tvāmeva paramaṃ devamṛṣayo vedapāragāḥ / kīrtayanti ca yaṃ sarve brahmādīnāṃ parāyaṇam

हिन्दी अर्थ

दुर्योधनश्च बलिनं घण्टाकर्णमयोधयत् संयोधयन्ति देवर्षे दिव्याब्दानां शतानि षट्

English

That unique warrior holding sword had then defeated the Ganes'varas including Matrkas and Hamsavaktra etc. They all sheltered to Skanda due to severe fear. •R Gift

अध्याय ५८

श्लोक 59

नमस्ते पुण्डरीकाक्ष भक्तानामभयप्रद ।सुब्रह्मण्य नमस्ते ऽस्तु त्राहि मां शरणागतम्

namaste puṇḍarīkākṣa bhaktānāmabhayaprada / subrahmaṇya namaste 'stu trāhi māṃ śaraṇāgatam

हिन्दी अर्थ

शुक्रने कहा--हे विश्वरूप! है महारूप! हे विश्वरूपाक्ष! है सूत्रधारिन्! है सहस्राक्ष! है महादेव! मैं आपकी शरणमें आया हूँ। है शङ्कर! है शर्व! हे शम्भो! है सहस्नत्राङ्घ्रि! है भुजङ्गभूषण! आपके

English

Kumara, the son of Mahesvara pierced Tarakas* heart by his acute blow of sakti when he saw his forwarding with sword and when ganas were seen frightened. He fell on the ground due to such sharp blow. O Maharsi! The proud of Mahisasura licked dust on the death of his brother Taraka. That rude became anxious, showed back to the battle and ran toward Himalaya.

अध्याय ५८

श्लोक 60

पुलस्त्य उवाच ।भक्तिं तस्यानुसंचिन्त्य नागस्यमोघसंभवः ।प्रीतिमानभवद् विष्णुः शङ्खचक्रगदाधरः

pulastya uvāca / bhaktiṃ tasyānusaṃcintya nāgasyamoghasaṃbhavaḥ / prītimānabhavad viṣṇuḥ śaṅkhacakragadādharaḥ

हिन्दी अर्थ

उदरमें सभी भुवनोंको देखते-देखते थककर मैं आपकी शरणमें आया हूँ। इस प्रकारके वचन कहनेपर महात्मा शम्भुने हँसकर यह वचन कहा--अब तुम मेरे पुत्र हो गये हो। इसलिये है भार्गववंशके चन्द्र! मेरे शिश्नसे बाहर निकलो। अब समस्त चराचर जगत् तुम्हारी स्तुति शुक्रके नामसे करेगा। इसमें किसी अन्य प्रकारके विचारका स्थान नहीं है। ऐसा कहकर भगवानूने शिश्च-मार्गसे शुक्रको मुक्त कर दिया और

English

When chivalrous Taraka was killed, frightened Mahisa ran to Himalaya and the miscreant army was slaughtered by ganas, Bana also entered into the deep ocean in vagary of fright.

अध्याय ५८

श्लोक 61

सान्निध्यं कल्पयामास तस्मिन् सरसि केशवः ।गरुडस्थो जगत्स्वामी लोकाधारस्तपोधनः

sānnidhyaṃ kalpayāmāsa tasmin sarasi keśavaḥ / garuḍastho jagatsvāmī lokādhārastapodhanaḥ

हिन्दी अर्थ

वे बाहर निकल आये। शुक्रत्व प्राप्तकर बाहर निकले ओजस्वी महानुभाव भार्गववंशचन्द्र शम्भुको प्रणामकर शीघ्र महासुरोंकी सेनामें चले गये॥ ४०--४४॥

English

Kumara rode on peacock having Sikhanda and rushed to kill Mahisasura after he so killed Taraka in the battle.

अध्याय ५८

श्लोक 62

ग्राहग्रस्तं गजेन्द्रं तं तं च ग्राहं जलाशयात् ।उज्जहाराप्रमेयात्मा तरसा मधुसूदनः

grāhagrastaṃ gajendraṃ taṃ taṃ ca grāhaṃ jalāśayāt / ujjahārāprameyātmā tarasā madhusūdanaḥ

हिन्दी अर्थ

शुक्राचार्यके वापस आ जानेपर दानव प्रसन्न हो गये। उन्होंने गणेश्वरोंके साथ फिर युद्ध करनेका विचार किया। उसके बाद देवताओंसहित विजयकी कामनावाले सभी गणेश्वरोंने उन असुरोंसे भयंकर युद्ध किया। हे तपोधन! उसके बाद युद्ध करनेमें लगे हुए असुर- गणों एवं देवताओंमें भयानक दवन्द्युद्ध हुआ। अन्धक नन्दीके साथ, अयःशिरा शंकुकर्णके साथ, बुद्धिमान् बलि कुम्भध्वजके साथ एवं विरोचन नन्दिषेणके साथ

English

When Mahisasura saw the rider of peacock (Kumara) with particular sakti chasing him, he immediately left behind Kailasa and Himalaya, reached at the Kraunca mountain and entered into a care there. TT?t5ftri T5SI God Guha, the son of Mahadeva began to keep a vigil on the monster so entered into the care. He stood there thinking that how to kill his brother.

अध्याय ५८

श्लोक 63

स्थलस्थं दारयामास ग्राहं चक्रेण माधवः ।मोक्षयामास नागेन्द्रं पाशेभ्यः शरणागतम्

sthalasthaṃ dārayāmāsa grāhaṃ cakreṇa mādhavaḥ / mokṣayāmāsa nāgendraṃ pāśebhyaḥ śaraṇāgatam

हिन्दी अर्थ

अश्वग्रीव विशाखके साथ और शाख वृत्रके साथ, बाण नैगमेयके साथ और राक्षसपुंगव बलके साथ लड़ने लगा। युद्धमें कुपित होकर परशु धारण करनेवाले महापराक्रमी विनायक राक्षसश्रेष्ठ तुहुण्डके साथ भिड़

English

Then lotus bom Brahma, god Sankara, Visnu and Indra came there and said- "Kill Mahisa with mountain by blowing your s'akti. Thus, complete the divine assignment." Kartikeya smiled on this factual and pleasing instruction and said to gods- "How can I kill the grandson of my grandfather (mother's father), my brother and the nephew of my mother?"

अध्याय ५८

श्लोक 64

स हि देवलशापेन हूहूर्गन्धर्वसत्तमः ।ग्राहत्वमगमत् कृष्णाद् वधं प्राप्य दिवं गतः

sa hi devalaśāpena hūhūrgandharvasattamaḥ / grāhatvamagamat kṛṣṇād vadhaṃ prāpya divaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

गये और दुर्योधन बलशाली घण्टाकर्णके साथ युद्ध करने लगा। हस्ती कुण्डजठरके साथ और हाद वीर घटोदरसे लड्ने लगा। देवर्षे! बलवानोंमें श्रेष्ठ ये सभी दानव एवं प्रमथगण आपसमें छः सौ दिव्य वर्षोतक संग्राम करते रहे। जम्भ नामके बलशाली असुरने सामने आ रहे वज्रपाणि इन्द्रको रोक लिया

English

(In this context) an ancient Sruti (dictum) is spoken. It has been applied by the learned persons in Vedas called Abhanaka. According to this best dictum, even heinous miscreants go to the heaven.

अध्याय ५८

श्लोक 65

गजो ऽपि विष्णुना स्पृष्टो जातो दिव्यवपुः पुमान् ।आपद्विक्तौ युगपद् गजगन्धर्वसत्तमौ

gajo 'pi viṣṇunā spṛṣṭo jāto divyavapuḥ pumān / āpadviktau yugapad gajagandharvasattamau

हिन्दी अर्थ

शम्भुनामाऽसुरपतिः स ब्रह्माणमयोधयत्। महौजसं कुजम्भश्न विष्णुं हैत्यान्तकारिणम्

English

fit sngjvi cp&MyTHcHd-ti <£dlM<ldl ftct g«ZtT

अध्याय ५८

श्लोक 66

प्रीतीमान् पुण्डरीकाक्षः शरणागतवत्सलः ।अभवत् त्वथ देवेशस्ताभ्यां चैव प्रपूजितः

prītīmān puṇḍarīkākṣaḥ śaraṇāgatavatsalaḥ / abhavat tvatha deveśastābhyāṃ caiva prapūjitaḥ

हिन्दी अर्थ

विश्वेदेवगणान् सर्वान् विष्वक्सेनपुरोगमान्। एक एव रणे रौद्रः कालनेमिर्महासुरः एकादशैव ये रुद्रास्तानेकोऽपि रणोत्कटः। योधयामास तेजस्वी विद्युन्माली महासुरः

English

II The cow. Brahmin, old people, realistic, child, one's relative, a chaste woman and Acarya etc. preceptors are not worth giving sentence of death even if any offence is committed by them.

अध्याय ५८

श्लोक 69

६७ ॥ श्रीभगवानुवाच ।यो मां त्वाञ्च सरश्चैव ग्राहस्य च विदारणम् ।गुल्मकीचकरेणूनां रूपं मेरोः सुतस्य च ।।५८।६८ अश्वत्थं भास्करं गङ्गं नैमिषारण्यमेव च ।संस्मरिष्यन्ति मनुजाः प्रयताः स्थिरबुद्धयः

67 // śrībhagavānuvāca / yo māṃ tvāñca saraścaiva grāhasya ca vidāraṇam / gulmakīcakareṇūnāṃ rūpaṃ meroḥ sutasya ca / / 58.68 aśvatthaṃ bhāskaraṃ gaṅgaṃ naimiṣāraṇyameva ca / saṃsmariṣyanti manujāḥ prayatāḥ sthirabuddhayaḥ

हिन्दी अर्थ

द्वावश्चिनौ च नरको भास्करानेव शम्बरः। साध्यान् मरुद्गणांश्चैव निवातकवचादयः

English

O great gods! I will not kill my own brother as I am known to that dictum. I will kill that demon by using my sakti as and when he comes out from the care.

अध्याय ५८

श्लोक 70

कीर्तयिष्यन्ति भक्त्या च श्रोष्यन्ति च शुचिव्रतः ।दुःस्वप्नो नश्यते तेषां सुस्वप्नश्च भविष्यति

kīrtayiṣyanti bhaktyā ca śroṣyanti ca śucivrataḥ / duḥsvapno naśyate teṣāṃ susvapnaśca bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

यदा न शकिता योद्ुं हैवतैरमरारयः। तदा मायां समाश्रित्य ग्रसन्तः क्रमशोऽव्ययान् क्रोधादुत्पादयामास रुद्रो जृम्भायिकां वशी

English

O great hermit! Indra pondered upon the statement given by Kumara and said- "You are not wiser than me. Why are you speaking? Listen to what Hari had said long ago." It is quoted specifically on scriptures that one should not kill many for one person. However, the man is unstuck to the evil when he kills one for safeguards of the interests of

अध्याय ५८

श्लोक 71

मात्स्यं कौर्मञ्च वाराहं वामनं तार्क्ष्यमेव च ।नारसिंहं च नागेन्द्रं सृष्टिप्रलयकारकम्

mātsyaṃ kaurmañca vārāhaṃ vāmanaṃ tārkṣyameva ca / nārasiṃhaṃ ca nāgendraṃ sṛṣṭipralayakārakam

हिन्दी अर्थ

सुराश्च निर्ययुस्तूर्णं हैत्यदेहेभ्य आकुलाः

English

O son of fire! Having heard this theorem I had long ago killed my sibling Namuci in spite of alliance and amicable relations

अध्याय ५८

श्लोक 72

एतानि प्रातरुत्थाय संस्मरिष्यनति ये नराः ।सर्वपापैः प्रमुच्यन्ते पुण्यं लोकमवाप्नुयुः

etāni prātarutthāya saṃsmariṣyanati ye narāḥ / sarvapāpaiḥ pramucyante puṇyaṃ lokamavāpnuyuḥ

हिन्दी अर्थ

मेघप्रभेभ्यो हैत्येभ्यो निर्गच्छन्तोऽमरोत्तमाः। शोभन्ते पद्मपत्राक्षा मेघेभ्य इव विद्युतः अयुध्यन्त महात्मानो भूय एवातिकोपिताः

English

Hence, kill Mahisasura with Kraunca by blowing will valour, the sakti given by fire Having heard, this Kumara's eyes became red with anger. He said to Indra slightly shivering in excitement.

अध्याय ५८

श्लोक 73

पुलस्त्य उवाच ।एवमुक्त्वा हृषीकेशो गजेन्द्रं गरुडध्वजः ।स्पर्शयामास हस्तेन गजं गन्धर्वमेव च

pulastya uvāca / evamuktvā hṛṣīkeśo gajendraṃ garuḍadhvajaḥ / sparśayāmāsa hastena gajaṃ gandharvameva ca

हिन्दी अर्थ

शुक्रद्वारा संजीवनीका प्रयोग, शुक्रकृत शिवस्तुति और विश्वदर्शन, हैत्योंका नाश

English

O stupid enemy of Vrtra! To what extent you have power in body and arms. Whether it is worth challenging me. You, falsely boosting like a man lost of wisdom. The thousand eyed Indra said to him- O Guha! I am stronger than you. Guha challenged Indra- "If you think so, then come

अध्याय ५८

श्लोक 74

ततो दिव्यवपुर्भत्वा गजेन्द्रो मधुसूदनम् ।जगाम शरणं विप्र नारायणपरायमः

tato divyavapurbhatvā gajendro madhusūdanam / jagāma śaraṇaṃ vipra nārāyaṇaparāyamaḥ

हिन्दी अर्थ

शम्भु नामका असुरराज ब्रह्मासे लड़ने लगा और कुजम्भ हैत्योंका अन्त करनेवाले महान् ओजस्वी चिष्णुसे युद्ध करने लगा। शाल्व सूर्यसे, त्रिशिरा चरुणसे, द्विमूर्धा पवनसे, राहु सोमसे और विरूपधृक् मित्रसे लड़ने लगा। धरादि नामसे विख्यात आठ

English

I Indra replied- O son of Kjttika! The person coming first in round-turn (pradaksina) of Kraunca mountain, shall be deemed mightier. Skanda stood up and went very fast on foot to do Parikrama of the Kraunca mountain. He did not ride on peacock.

अध्याय ५८

श्लोक 75

ततो नारायणः श्रीमान् मोक्षयित्वा गजोत्तमम् ।पापबनधाच्च शापाच्च ग्राहं चाद्भुतकर्मकृत्

tato nārāyaṇaḥ śrīmān mokṣayitvā gajottamam / pāpabanadhācca śāpācca grāhaṃ cādbhutakarmakṛt

हिन्दी अर्थ

और इल्वल--इन आठ महान् धनुर्धारी असुरोंको युद्धमें लड़कर (पीछे) हटा दिया। ये असुर भाँति- भाँतिके शस्त्र और अस्त्र लेकर लड़ने लगे। कालनेमि नामका भयंकर महासुर युद्धमें अकेला ही विष्वक्सेन

English

Indra to came there after Parikrama he made bare-foot and left his elephant behind. Skanda approached to Skanda and said- ”0 idiot! Why are you seated here?”

अध्याय ५८

श्लोक 76

ऋषिभिः स्तूयमानश्च देवगुह्यपरायणैः ।गतः स भगवान् विष्णुर्दुर्विज्ञेयगतिः प्रभुः

ṛṣibhiḥ stūyamānaśca devaguhyaparāyaṇaiḥ / gataḥ sa bhagavān viṣṇurdurvijñeyagatiḥ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

आदि विश्वेदेव गणोंसे युद्ध करने लगा॥ ५३--५७॥ रणमें उत्कट तेजवाले विद्युन्माली नामके महासुरने अकेले ही एकादश रुद्रोंका (डटकर) सामना किया। नरकने दोनों अश्विनीकुमारोंसे, शम्बरने (द्वादश) भास्करोंसे एवं निवातकवचादिने साध्यों तथा मरुद्रणोंसे

English

Indra replied- "I have done Pradaksina earlier than you. Kumara protested and said- "You have not made it first." ucf -q*n ucf few-d'l Both of them began disputing on this issue by saying he was first- he was first. Thus, they went to Sankara, Brahma and Visnu and reported it before them.

अध्याय ५८

श्लोक 77

गजेन्द्रमोक्षणं दृष्ट्वा देवाः शक्रपुरोगमाः ।ववन्दिरे महात्मानं प्रभुं नारायणं हरिम्

gajendramokṣaṇaṃ dṛṣṭvā devāḥ śakrapurogamāḥ / vavandire mahātmānaṃ prabhuṃ nārāyaṇaṃ harim

हिन्दी अर्थ

युद्ध किया। महामुने! इस प्रकार आठ दिव्य वर्षोतक प्रमथों एवं दानवोंके हजारोंकी संख्यामें दो-दो लड़ाके वीर आपसमें हन्द्र्‍युद्ध करते रहे। जब असुरगण इस प्रकार देवोंसे युद्ध करनेमें समर्थहीन हो गये, तब उन

English

Visnu said to Skanda- "Ask the mountain Kraunca. The man named by mountain shall be considered the first who made

अध्याय ५८

श्लोक 78

महर्षयश्चारणाश्च दृष्ट्वा गजविमोक्षणम् ।विस्मयोत्फूल्लनयनाः संस्तुवन्ति जनार्दनम्

maharṣayaścāraṇāśca dṛṣṭvā gajavimokṣaṇam / vismayotphūllanayanāḥ saṃstuvanti janārdanam

हिन्दी अर्थ

लोगोंने मायाका सहारा लेकर देवोंको क्रमशः निगलना प्रारम्भ कर दिया उसके बाद सारे प्रमथों और देवोंसे रहित पर्वत वर्षाकालीन मेघके समान दानवोंसे ढक गया। पर्वतप्रान्तको शून्य और प्रमथों तथा देवोंको ग्रसित हुआ देखकर विजितेन्द्रिय रुद्रने क्रोधसे जृम्भायिकाको उत्पन्न किया।

English

Hearing the words of Narayana, the fire- bom God reached to Kraunca mountain and asked him that “Eho circumambulated first?” rranr $<wil pii n Kraunca, the wise mountain said- ”0 Guha! Indra had done it first and then you had made

अध्याय ५८

श्लोक 79

प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा चक्रपाणिविचेष्टितम् ।गजेन्द्रमोक्षणं दृष्ट्वा इदं वचनमब्रवीत्

prajāpatipatirbrahmā cakrapāṇiviceṣṭitam / gajendramokṣaṇaṃ dṛṣṭvā idaṃ vacanamabravīt

हिन्दी अर्थ

उसके स्पर्श करनेपर अस्त्रोंको छोड़कर धीरे-धीरे बोलते हुए आलस्यसे पूर्ण दानव मुखको विवर्ण बनाकर जँभाई लेने लगे। दानवोंके जँभाई लेते समय आकुल होकर गणेश्वर एवं देवतालोग हैत्योंकी देहसे

English

Tier TT Kumara furiated on mountain, he blew the sakti and the entire mountain along with Mahisasura penetrated in pieces. It was completely

अध्याय ५८

श्लोक 80

य इदं शृणुयान्तित्यं प्रातरुत्थाय मानवः ।प्राप्नुयात् परमां सिद्धिं दुःस्वप्नस्तस्य नश्यति

ya idaṃ śṛṇuyāntityaṃ prātarutthāya mānavaḥ / prāpnuyāt paramāṃ siddhiṃ duḥsvapnastasya naśyati

हिन्दी अर्थ

मेघके समान हैत्योंके शरीरसे बाहर निकल रहे कमलके सदृश आँखोंवाले श्रेष्ठ देवगण बादलसे निकलनेवाली बिजलीकी भाँति शोभित हो रहे थे। तपोधन! गणों और देवॉके बाहर आ जानेपर वे महान् (हैत्य)

English

On the death of his son, the might son of Himalaya came there very fast. Brahma, Indra, Rudra, Vayu, Asvinlkumara, Vasu etc. gods, returned to heaven when they conformed of the death of Mahisasura by

अध्याय ५८

श्लोक 81

गजेन्द्र मोक्षणं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् ।कथितेन स्मृतेनाथ श्रुतेन च तपोधनः ।गजेन्द्रमोक्षणेनेह सद्यः पापात् प्रमुच्यते

gajendra mokṣaṇaṃ puṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam / kathitena smṛtenātha śrutena ca tapodhanaḥ / gajendramokṣaṇeneha sadyaḥ pāpāt pramucyate

हिन्दी अर्थ

ततस्तु देवैः सगणैः दानवाः शर्वपालितैः। पराजीयन्त संग्रामे भूयो भूयस्त्वहर्निशम्

English

St foqf ll II Mighty Kumara intended to kill his maternal uncle through the hard blows of s'akti. However, Visnu appeared in the meantime, embraced him and prohibited him by saying that he was Guha's preceptor.

अध्याय ५८

श्लोक 82

एतत्पवित्रं परमं सुपुण्यं संकीर्तनीयं चरितं मुरारेः ।यस्मिन् किलोक्ते बहुपापबन्धनात् लभ्येत मोक्षो द्विरदेन यद्वत्

etatpavitraṃ paramaṃ supuṇyaṃ saṃkīrtanīyaṃ caritaṃ murāreḥ / yasmin kilokte bahupāpabandhanāt labhyeta mokṣo dviradena yadvat

हिन्दी अर्थ

ततस्त्रनेत्रः स्वां संध्यां सप्ताब्दशतिके गते। कालेऽभ्युपासत तदा सोऽष्टादशभुजोऽव्ययः परिनृत्यति देवेशे गणाश्चैवामरास्तथा। नृत्यन्ते भावसंयुक्ता हरस्यानुविलासिनः

English

Himalaya came to Sunabha, took him with hand, brought towards other side and Hari, the rider on Garuda took Kumara with peacock to heaven very fast. i .n w#ii Guha than said to Suresvara Hari- "O god! My discretion suffered due to excessive affection. I have killed my maternal brother. Hence, I will put my body on fasts.

अध्याय ५८

श्लोक 83

अजं वरेण्यं वरपद्मनाभं नारायणं ब्रह्मनिधिं सुरेशम् ।तं देवगुह्यं पुरुषं पुराणं वन्दाम्यहं लोकपतिं वरेण्यम्

ajaṃ vareṇyaṃ varapadmanābhaṃ nārāyaṇaṃ brahmanidhiṃ sureśam / taṃ devaguhyaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ vandāmyahaṃ lokapatiṃ vareṇyam

हिन्दी अर्थ

सन्ध्यामुपास्य देवेशः परिनृत्य यथेच्छया।

English

Visnu said to him- "O Kumara! Go at the holy place Prthudaka in order to absolve from sin. That place is like an axe to the tree of Following the words of Hari, Kumara went at Prthudaka. He saw Mahadeva there. He took bath, worshipped gods, regained the splendour like sun and then returned to the residential mountain of Mahadeva.

अध्याय ५८

श्लोक 84

पुलस्त्य उवाच ।एतत् तवोक्तं प्रवरं स्तवानां स्तवं मुरारेर्वरनागकीर्तनम् ।यं कीर्त्य संश्रुत्य तथा विचिन्त्य पापापनोदं पुरुषो लभेत

pulastya uvāca / etat tavoktaṃ pravaraṃ stavānāṃ stavaṃ murārervaranāgakīrtanam / yaṃ kīrtya saṃśrutya tathā vicintya pāpāpanodaṃ puruṣo labheta

हिन्दी अर्थ

स्वबलं निर्जितं दृष्ट्रा मत्वाऽजेयं च शङ्करम्। अन्धकः सुन्दमाहूय इदं वचनमन्रवीत् दुर्जयोऽसौ रणपटुर्धर्मात्मा कारणान्तरैः। समासते हि हृदये पद्माक्षी शैलनन्दिनी

English

The Ganesvara Sucakranetra began to observe penance for the pleasure of god Sankara in Mahasrama situated on the mountain. Sankara pleased on such strict penance and prepared to give him desired.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 58
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.