Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
59
अध्याय 59 / 95

Adhyaya 59

120 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ120 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ५९

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे अष्टपञ्चाशो ऽध्यायः ________________________________________________________________________ पुलस्त्य उवाच ।कश्चिदासीद् द्विजद्रोग्धा पिशुनः क्षत्रियाधमः ।परपीडारुचिः क्षुद्रः स्वभावादपि निर्घृणः

iti śrīvāmanapurāṇe aṣṭapañcāśo 'dhyāyaḥ ________________________________________________________________________ pulastya uvāca / kaścidāsīd dvijadrogdhā piśunaḥ kṣatriyādhamaḥ / parapīḍāruciḥ kṣudraḥ svabhāvādapi nirghṛṇaḥ

हिन्दी अर्थ

समजायत शैलादिरन्धकः शङ्करोऽप्यभूत्

English

UluiW rW TOP[ 3^TcTII Hill

अध्याय ५९

श्लोक 2

पर्यासिताः दा तेन पितृदेवद्विजातयः ।स त्वायुषि परिक्षिणे जज्ञे घोरो निशाचरः

paryāsitāḥ dā tena pitṛdevadvijātayaḥ / sa tvāyuṣi parikṣiṇe jajñe ghoro niśācaraḥ

हिन्दी अर्थ

अत्यन्त कुपित होकर युद्ध करने लगे। उसके बाद शम्भुसे पालित गणों एवं देवोंने युद्धमें दानवोंको दिन- रात बारम्बार हराया। उसके बाद सात सौ वर्षाका समय बीत जानेपर अठारह भुजाओंवाले अविनाशी त्र्यम्बक शंकर अपनी नित्यक्रियाकी सन्ध्या करने लगे

English

He asked for having special weapon with him. ”0 god! Please, give me an excellent discus which may tom into pieces the multitude of the arms of the enemy Bana in a matchless fashion.

अध्याय ५९

श्लोक 3

तेनैव कर्मदोषेम स्वेन पापकृतां वरः ।क्रुरैश्चक्रे ततो वृत्तिं राक्षसत्वाद् विशेषतः

tenaiva karmadoṣema svena pāpakṛtāṃ varaḥ / kruraiścakre tato vṛttiṃ rākṣasatvād viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

उन भक्तिमान् शंकरने जलका स्पर्शकर (आचमनकर) विधिपूर्वक सरस्वतीमें स्नान किया। वे कृतार्थ हो गये। उन्होंने पुष्पाञ्जलि सिरसे लगाकर समर्पित 'की। उसके बाद उन्होंने सिर झुकाकर प्रणाम एवं उसके

English

Mahadeva said to him- "Go now. I have given discus for which you asked. It shall definitely, suppress the over grown arms power of

अध्याय ५९

श्लोक 4

तस्य पापरतस्यैवं जग्मुर्वर्षशतानि तु ।तेनैव कर्मदोषेण नान्यां वृत्तिमरोचयत्

tasya pāparatasyaivaṃ jagmurvarṣaśatāni tu / tenaiva karmadoṣeṇa nānyāṃ vṛttimarocayat

हिन्दी अर्थ

पश्चात् प्रदक्षिणा कर “हिरण्यगर्भ ' इत्यादि मन्त्रसे सूर्यकी वन्दना की और जप किया। उसके बाद 'त्वष्टे नमो नमस्तेऽस्तु' इसका स्पष्टरूपसे उच्चारण कर शूलपाणि शंकर बलपूर्वक अपना बाहुदण्ड घुमाते हुए भाव-गम्भीर होकर नाचने लगे। देवेश्वरके नाचनेपर उनके अनुगामी गण और देवता भी (वैसे ही) भाव-विभोर होकर नाचने

English

When Skanda so received the discus, went to him, bowed on his feet, prayed and described the grace of Mahadeva

अध्याय ५९

श्लोक 5

यं यं पश्यति सत्त्वं स तं तमादाय राक्षसः ।चखाद रौद्रकर्मासौ बाहुगोचरमागतम्

yaṃ yaṃ paśyati sattvaṃ sa taṃ tamādāya rākṣasaḥ / cakhāda raudrakarmāsau bāhugocaramāgatam

हिन्दी अर्थ

सन्ध्योपासन करके इच्छानुकूल नृत्य करनेके बाद शंकरने फिर दानवोंसे संग्राम करनेका विचार किया। फिर तो शंकरकी भुजाओंसे रक्षित बलशाली और निर्भय सम्पूर्ण देवताओंने सारे दानवोंको जीत लिया। अपनी

English

wmt wufagsft rni h ?ii

अध्याय ५९

श्लोक 6

एवं तस्यातिदुष्टस्य कुर्वतः प्राणिनां वधम् ।जगाम च महान् कालः परिणामं तथा वयः

evaṃ tasyātiduṣṭasya kurvataḥ prāṇināṃ vadham / jagāma ca mahān kālaḥ pariṇāmaṃ tathā vayaḥ

हिन्दी अर्थ

सेनाको पराजित देखकर तथा महादेवको पराजित करेमें कठिनाई जान करके अन्धकने सुन्दको बुलाकर यह वचन कहा--वीर सुन्द! तुम मेरे भाई हो और सभी विषयोंमें तुम मेरे विश्वासी हो। इसलिये आज मैं तुमसे जो कहता हूँ, उसे सुनकर यथाशक्ति उसे पूर्ण करो ॥ ७४--७७॥

English

Thus, I have completely described the episode pertaining to the slaughter of Mahisasura by the son of Sankara. Kraunca was spoiled as he had sheltered the sinner. This episode effaces the evils and increases the account of noble deeds.

अध्याय ५९

श्लोक 7

स कदाचित् तपस्यन्तं ददर्श सतरितस्तटे ।महाभागमूर्ध्वभुजं यथावत्संयतेन्द्रियम्

sa kadācit tapasyantaṃ dadarśa sataritastaṭe / mahābhāgamūrdhvabhujaṃ yathāvatsaṃyatendriyam

हिन्दी अर्थ

किन्हीं मुख्य कारणोंसे युद्ध करनेमें परम चतुर ये धर्मात्मा दुर्जेय हैं। मेरे हृदयमें कमलनयनी पार्वती बसी हुई है। अतः उठो; हम वहाँ चलें, जहाँ वह मधुर मुसकानवाली स्थित है। दानव! वहाँ मैं शंकरका रूप

English

diur^iv i Tf ^ ' Sgmr: im^ii

अध्याय ५९

श्लोक 8

अनया रक्षया ब्रह्मन् कृतरक्षं तपोनिधिम् ।योगाचार्यं शुचिं दक्षं वासुदेवपरायणम्

anayā rakṣayā brahman kṛtarakṣaṃ taponidhim / yogācāryaṃ śuciṃ dakṣaṃ vāsudevaparāyaṇam

हिन्दी अर्थ

धारण करके उसे मुग्ध कर दूँगा (भुलावेमें डाल दूँगा) । तुम शंकरका अनुचर गणेश्वर नन्दी बनो। तब वहाँ पहुँच करके और उसका सुख भोगकर प्रमथों एवं देवोंको जीतूँगा। ऐसा कहनेपर सुन्दने कहा--ठीक है। उसके बाद वह शैलादि (नन्दी) बन गया और अन्धक शिव बन गया

English

Defeat of demon Andhaka

अध्याय ५९

श्लोक 9

विष्णुः प्राच्यां स्तितश्चक्री विषणुर्दक्षिणतो गदी ।प्रतीच्यां शार्ङ्गधृग्विष्णुर्विष्णुः खड्गी ममोत्तरे

viṣṇuḥ prācyāṃ stitaścakrī viṣaṇurdakṣiṇato gadī / pratīcyāṃ śārṅgadhṛgviṣṇurviṣṇuḥ khaḍgī mamottare

हिन्दी अर्थ

उसके बाद महासुर (अन्धक) और सेनापति (सुन्द) शस्त्रास्त्रोंकी मारसे अधिक घायल हुए शरीरवाले रुद्र और नन्दीका रूप धारण कर मन्दरगिरिपर पहुँचे।

English

^rrsTrr wr ^tht wife:i

अध्याय ५९

श्लोक 10

हृषीकेशो विकोणेषु तच्छिद्रेषु जनार्दनः ।क्रोडरूपी हरिर्भूमौ नारसिंहो ऽम्बरे मम

hṛṣīkeśo vikoṇeṣu tacchidreṣu janārdanaḥ / kroḍarūpī harirbhūmau nārasiṃho 'mbare mama

हिन्दी अर्थ

हस्तमालम्ब्य सुन्दस्य अन्धको हरमन्दिरम्। विवेश निर्विशङ्केन चित्तेनासुरसत्तमः जये पश्यस्व देवस्य मदर्थे विग्रहं कृतम्। शन्रुभिर्दानववरैस्तदुत्तिष्ठस्व सत्वरम्

English

Narada said- Please, tell us that the demon suddenly. Killed by an arrow thrown on him while he was busy in discussing matters in a meeting, who was that person who attacked so

अध्याय ५९

श्लोक 11

श्रुरान्तममलं चक्रं भ्रमत्येतत् सुदर्शनम् ।अस्यांशुमाला दुष्प्रेक्ष्या हन्तुं प्रेतनिशाचरान्

śrurāntamamalaṃ cakraṃ bhramatyetat sudarśanam / asyāṃśumālā duṣprekṣyā hantuṃ pretaniśācarān

हिन्दी अर्थ

घृतमानय पौराणं बीजिकां लवणं दधि। ब्रणभङ्गं करिष्यामि स्वयमेव पिनाकिनः

English

sfcdtavil ^PT -q^ n fl qr ni

अध्याय ५९

श्लोक 12

गदा चेयं सहस्रार्चिरुद्वमन् पावको यथा ।रक्षोभूतपिशाचानां डाकिनीनां च शातनी

gadā ceyaṃ sahasrārcirudvaman pāvako yathā / rakṣobhūtapiśācānāṃ ḍākinīnāṃ ca śātanī

हिन्दी अर्थ

अन्वियेष ततो ब्रह्मन्नोभौ पार्श्वस्थितौ वृषौ। सा ज्ञात्वा दानवं रौद्रं मायाच्छादितविग्रहम् देव्याश्चिन्तितमाज्ञाय सुन्दं त्यवत्वान्धकोऽसुरः

English

WFJpT ^ItiPl^T^TT^II^II

अध्याय ५९

श्लोक 13

शार्ङ्गं विस्फूर्जितं चैव वासुदेवस्य मद्रिपून् ।तिर्यङ्मनुष्यकूष्माण्डप्रेतादीन् हन्त्वशेषतः

śārṅgaṃ visphūrjitaṃ caiva vāsudevasya madripūn / tiryaṅmanuṣyakūṣmāṇḍapretādīn hantvaśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

समाद्रवत वेगेन हरकान्तां विभावरीम्। समाद्रवत हैतेयो येन मार्गेण साऽगमत्

English

Pulastya said- O great hermit! Ripujita was the king in Raghu dynasty. He had a son meritorious, great soul chivalrous, enemy killer, mighty and generous to do equal with friends, Brahmins, blinds, paupers and misers.

अध्याय ५९

श्लोक 14

खड्गधाराज्वलज्ज्योत्स्नानिर्धूता ये ममाहिताः ।ते यान्तु सौम्यतां सद्यो गरुडेनेव पन्नगाः

khaḍgadhārājvalajjyotsnānirdhūtā ye mamāhitāḥ / te yāntu saumyatāṃ sadyo garuḍeneva pannagāḥ

हिन्दी अर्थ

अपस्कारान्तरं भञ्जन् पादप्लुतिभिराकुलः। तमापतन्तं दृष्ट्वैव गिरिजा प्राद्रवद् भयात् तत्राप्यनुजगामासौ मदान्धो मुनिपुङ्गव

English

foroJ wwd qiyumm wti ^TRTl ufauTT 3^ feraFT Vill

अध्याय ५९

श्लोक 15

ये कूष्माण्डास्तथा यक्षा दैत्या ये च निशाचराः ।प्रेता विनायकाः क्रूरा मनुष्या जृम्भकाः खगाः

ye kūṣmāṇḍāstathā yakṣā daityā ye ca niśācarāḥ / pretā vināyakāḥ krūrā manuṣyā jṛmbhakāḥ khagāḥ

हिन्दी अर्थ

नष्टायामथ पार्वत्यां भूयो हैरण्यलोचनिः

English

Narada said- What work in favour of the hermit Galava, had performed by that son of king by throwing that arrow?

अध्याय ५९

श्लोक 16

सिंहादयो ये पशवो दन्दशूकाश्च पन्नगाः ।सर्वे भवन्तु मे सौम्या विष्णुचक्ररवाहताः

siṃhādayo ye paśavo dandaśūkāśca pannagāḥ / sarve bhavantu me saumyā viṣṇucakraravāhatāḥ

हिन्दी अर्थ

अन्धके पुनरायाते स्वबलं मुनिसत्तम शुक्रद्वारा संजीवनीका प्रयोग, शुक्रकृत शिवस्तुति और विश्वदर्शन, हैत्योंका नाश

English

Pulastya said- The hermit Galava was doing penance at as'rama during long ago. The

अध्याय ५९

श्लोक 17

चित्तवृत्तिहरा ये च ये जनाः स्मृतीहारकाः ।बलौजसां च हर्तारश्छायाविध्वंसकाश्च ये

cittavṛttiharā ye ca ye janāḥ smṛtīhārakāḥ / balaujasāṃ ca hartāraśchāyāvidhvaṃsakāśca ye

हिन्दी अर्थ

असुरश्रेष्ठ अन्धक सुन्दका हाथ पकड़कर निडर होकर महादेवके मन्दिरमें घुस गया । उसके बाद शैलादि नन्दीके रूपमें स्थित सुन्दको पकड़कर मारोंसे जर्जर महादेवके शरीरमें छिपे अन्धकको दूरसे आते देखकर पार्वतीने यशस्विनी

English

Patalaketu used to create hurdles in his penance and disturbances to his meditation. He was doing this all under influence of

अध्याय ५९

श्लोक 18

ये चोपभोगहर्तारो ये च लक्षणनाशकाः ।कूष्माण्डास्ते प्रणश्यन्तु विष्णुचक्ररवाहताः

ye copabhogahartāro ye ca lakṣaṇanāśakāḥ / kūṣmāṇḍāste praṇaśyantu viṣṇucakraravāhatāḥ

हिन्दी अर्थ

मालिनी, विजया तथा जयासे कहा-- जये! देखो, मेरे स्वामीके शरीरको मेरे लिये दानव-शत्रुओंने किस प्रकार जर्जरित कर डाला है। इसलिये अविलम्ब उठो। पुराना घी, बीजिका, लवण और दही ले आओ। पिनाक धारण करनेवाले शंकरके

English

Tratrsfq guf wrairr^i ^ i vn wrrgr tr

अध्याय ५९

श्लोक 19

बुद्धिस्वास्थ्यं मनःस्वास्थ्यं स्वास्थमैन्द्रियकं तथा ।ममास्तु देवदेवस्य वासुदेवस्य कीर्तनात्

buddhisvāsthyaṃ manaḥsvāsthyaṃ svāsthamaindriyakaṃ tathā / mamāstu devadevasya vāsudevasya kīrtanāt

हिन्दी अर्थ

घावोंको मैं स्वयं ही भरूँगी। यशस्विनि! शीघ्र अपने स्वामीके घावोंको भरो-एऐसा कहते हुए आसनसे उठकर उसे वृषध्वज शंकर समझती हुई वे भक्तिपूर्वक उसके पास गयीं। उसके बाद खड़ी होकर वे शंकरके

English

In spite of being capable to turn his body into ashes, he was not intended to misuse the power so acquired. He looked at sky and expirated long, hot and bitter air.

अध्याय ५९

श्लोक 20

पृष्ठे पुरस्तादथ दक्षिणोत्तरे विकोणतश्चास्तु नजार्दनो हरिः ।तमीड्यमीशानमनन्तमच्युतं जनार्दनं प्रणिपतितो न सीदति

pṛṣṭhe purastādatha dakṣiṇottare vikoṇataścāstu najārdano hariḥ / tamīḍyamīśānamanantamacyutaṃ janārdanaṃ praṇipatito na sīdati

हिन्दी अर्थ

रूप एवं चिहोंको भलीभाँति देखने लगीं। ब्रह्मन्! उन्होंने देखा कि उसकी बगलमें स्थित दोनों वृष नहीं हैं। इसलिये उन्हें यह मालूम हो गया कि यह मायासे छिपे शरीरवाला भयानक दानव है मुने! उसके बाद गिरिराजकी कन्या भाग चलीं। देवीके विचारको समझकर अन्धकासुर सुन्दको छोड़कर शीघ्रतापूर्वक शंकरप्रिया विभावरीके पीछे उसी रास्तेसे दौड़ा, जिससे वे गयी थीं। चरणके चपेटोंसे राहकी

English

3TffT WSTTfaT 3 dHUMIHJI^II

अध्याय ५९

श्लोक 21

यथा परं ब्रह्म हरिस्तथा परं जगत्स्वरूपश्च स एव केशवः ।ऋतेन तेनाच्युतनामकीर्तनात्प्रणाशमेतु त्रिविधं ममासुभम्

yathā paraṃ brahma haristathā paraṃ jagatsvarūpaśca sa eva keśavaḥ / ṛtena tenācyutanāmakīrtanātpraṇāśametu trividhaṃ mamāsubham

हिन्दी अर्थ

रुकावटोंको चूर-चूर करते हुए वह अधीरतापूर्वक दौड़ पड़ा। उसे आते देखकर गिरितनया भयसे (और) भाग चलीं। मुनिवर! उसके बाद देवी सखियोंके साथ घर छोड़कर -उपवनमें चली गयीं। वहाँ भी मदान्ध (अन्धक) -ने उनका

English

Then there fell a horse beautiful down from the ether. It had been declared by an invisible sound simultaneously that the horse so dropped down can cross a distance of one thousand yojana in a day.

अध्याय ५९

श्लोक 22

इत्यसावात्मरक्षार्थं कृत्वा वै विष्णुपञ्जरम् ।संस्थितो ऽसावपि बली राक्षसः समुपाद्रवत्

ityasāvātmarakṣārthaṃ kṛtvā vai viṣṇupañjaram / saṃsthito 'sāvapi balī rākṣasaḥ samupādravat

हिन्दी अर्थ

पीछा किया। इतनेपर भी अपने तपकी रक्षाके लिये उन्होंने उसे शाप नहीं दिया। किंतु गौरी स्वयं उसके डरसे पवित्र सफेद अर्कके फूलमें छिप गयी मुने! विजया आदि भी घनी झाड़ियोंमें छिप गयीं। उसके बाद पार्वतीके अदृश्य हो जानेपर हिरण्याक्षका पुत्र (अन्धक) सुन्दका हाथ पकड़कर पुन: अपनी सेनामें वापस आ गया। मुनिसत्तम! अन्धकके अपनी

English

The hermit assigned that horse to king Rtadhvaja and continued his penance. The prince thereafter went to that demon and injured him by an arrow.

अध्याय ५९

श्लोक 23

ततो द्विजनियुक्तायां रक्षायां रजनीचरः ।निर्धूतवेगः सहसा तस्थौ मासचतुष्टयम्

tato dvijaniyuktāyāṃ rakṣāyāṃ rajanīcaraḥ / nirdhūtavegaḥ sahasā tasthau māsacatuṣṭayam

हिन्दी अर्थ

सेनामें पुनः लौट आनेपर प्रमथों और असुरोंमें घमासान

English

^H l tcUdHI g Kfi frggt 55 t^ti

अध्याय ५९

श्लोक 24

यावद् द्विजस्य देवर्षे समाप्तिर्वै समाधितः ।जाते जप्यावसाने ऽसौ त ददर्श निशाचरम्

yāvad dvijasya devarṣe samāptirvai samādhitaḥ / jāte japyāvasāne 'sau ta dadarśa niśācaram

हिन्दी अर्थ

ततोऽमरगणश्रेष्ठो विष्णुश्चक्रगदाधरः निजघानासुरबलं शङ्करप्रियकाम्यया। शारङ्गचापच्युतैर्बाणैः संस्यूता दानवर्षभाः

English

d|eW>Wlc.feHl trt TTHIISII

अध्याय ५९

श्लोक 25

दीनं हतबालोत्साहं कान्दिशीकं हतौजसम् ।तं दृष्ट्वा कृपयाविष्टः समाश्वास्य निशाचरम्

dīnaṃ hatabālotsāhaṃ kāndiśīkaṃ hataujasam / taṃ dṛṣṭvā kṛpayāviṣṭaḥ samāśvāsya niśācaram

हिन्दी अर्थ

पञ्च षट् सप्त चाष्टौ वा ब्रक्चपाहैर्घना इव। गदया कांश्जिदवधीच्चक्रेणान्याञ् जनार्दनः

English

Narada said- O great resolute! Please tell us who had dropped that horse down on earth and who made that intangible declaration? I am curious to listen about all this.

अध्याय ५९

श्लोक 26

पप्रच्छागमने हेतुं स चाचष्ट यथातथम् ।स्वभावमात्मनो द्रष्टुं रक्षया तेजसः क्षितिम्

papracchāgamane hetuṃ sa cācaṣṭa yathātatham / svabhāvamātmano draṣṭuṃ rakṣayā tejasaḥ kṣitim

हिन्दी अर्थ

खड्गेन च चकर्तानयान्दृष्टचान्यान् भस्मसाद् व्यधात्। हलेनाकृष्य चैवान्यान् मुसलेन व्यचूर्णयत् स चादिपुरुषो धाता पुराणः प्रपितामहः

English

Pulastya said- The illustrious and mighty chief of the Gandharva, the musician to lord Indra named Visvavasu had dropped the horse down on the earth for his daughter on behalf of

अध्याय ५९

श्लोक 27

कथयित्वा च तद्रक्षः कारणं विविधं ततः ।प्रसीदेत्यब्रवीद् विप्रं निर्विण्णाः स्वेन कर्मणा

kathayitvā ca tadrakṣaḥ kāraṇaṃ vividhaṃ tataḥ / prasīdetyabravīd vipraṃ nirviṇṇāḥ svena karmaṇā

हिन्दी अर्थ

संस्पृष्टा ब्रह्मतोयेन सर्वतीर्थमयेन हि

English

Narada said- "What was the purpose of that Gandharva in sending that horse and what purpose was of the king

अध्याय ५९

श्लोक 28

बहूनि पापानि मोक्षमिच्छामि त्वत्प्रसादतः ।कृताः स्त्रियो मया बह्व्यो विधवाः पुत्रवर्जिताः ।अनागसां च सत्त्वानामल्पकानां क्षयः कृतः

bahūni pāpāni mokṣamicchāmi tvatprasādataḥ / kṛtāḥ striyo mayā bahvyo vidhavāḥ putravarjitāḥ / anāgasāṃ ca sattvānāmalpakānāṃ kṣayaḥ kṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

गणामरगणाश्चासन् नवनागशताधिकाः। दानवास्तेन तोयेन संस्पृष्टाश्चाघहारिणा दृष्ट्वा ब्रह्महरी युद्धे घातयन्तौ महासुरान्

English

fejTBTTTt: VliHquilWsll

अध्याय ५९

श्लोक 29

तस्मात् पापादहं मोक्षमिच्छमि त्वत्प्रसादतः ।पापप्रशमनायालं कुरु मे धर्मदेशनम्

tasmāt pāpādahaṃ mokṣamicchami tvatprasādataḥ / pāpapraśamanāyālaṃ kuru me dharmadeśanam

हिन्दी अर्थ

मुक्त्वा देवं गदापाणिं विमानस्थं च पद्ाजम्। शक्रमेवाद्रवद् योद्धुं मुष्टिमुद्यम्य नारद। बलवान् दानवपतिरजेयो देवदानवैः

English

HIctUiRltv'l: Vlftiaift^l

अध्याय ५९

श्लोक 30

पापस्यास्य क्षयरमुपदेशं प्रयच्छ मे ।तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसस्य द्विजोत्तमः

pāpasyāsya kṣayaramupadeśaṃ prayaccha me / tasya tad vacanaṃ śrutvā rākṣasasya dvijottamaḥ

हिन्दी अर्थ

चिक्षेप है मूढ हतोस्युदीर्य बलोऽद्रबद् देवपतिश्च भीतः 'पराङ्मुखोऽभूत् समरान्महर्षे

English

Pulastya said- Visvavasu had a daughter Madalasa. She was filled with intoxication. She was modest, the best among all women in three-worlds, a beautiful one and her radiance was like moon-light.

अध्याय ५९

श्लोक 31

वचनं प्राह धर्मात्मा हेतुमच्च सुभाषितम् ।कथं क्रूरस्वभावस्य सतस्तव निशाचर ।सहसैव समायाता जिज्ञासा धर्मवर्त्मनि

vacanaṃ prāha dharmātmā hetumacca subhāṣitam / kathaṃ krūrasvabhāvasya satastava niśācara / sahasaiva samāyātā jijñāsā dharmavartmani

हिन्दी अर्थ

राजाऽसि चराचरस्य

English

cTPnsfa: 31 ^tT:II^II

अध्याय ५९

श्लोक 32

राक्षस उवाच ।त्वां वै समागतो ऽस्म्यद्य क्षिप्तो ऽहं रक्षया बलात् ।तव संसर्गतो ब्रह्मन् जातो निर्वेद उत्तमः

rākṣasa uvāca / tvāṃ vai samāgato 'smyadya kṣipto 'haṃ rakṣayā balāt / tava saṃsargato brahman jāto nirveda uttamaḥ

हिन्दी अर्थ

न राजधर्मे गदितं पलायनम् लड़ाई होने लगी। उसके बाद अमरगणोंमें श्रेष्ठ चक्र एवं गदा धारण करनेवाले विष्णुभगवान् शंकरका प्रिय करनेकी इच्छासे असुर-सेनाका संहार करने लगे। शार्ङ्ग नामक धनुषसे निकले हुए बाणोंसे पाँच-पाँच,

English

Patalaketu, an enemy of gods saw her enjoying at Nandana forest and abducted her. That special horse was given for her defence.

अध्याय ५९

श्लोक 33

का सा रक्षा न तां वेद्मि वेद्मि नास्याः परायणम् ।यस्याः संसर्गसासाद्य निर्वेदं प्रापितं परम्

kā sā rakṣā na tāṃ vedmi vedmi nāsyāḥ parāyaṇam / yasyāḥ saṃsargasāsādya nirvedaṃ prāpitaṃ param

हिन्दी अर्थ

छः-छः, सात-सात, आठ-आठ श्रेष्ठ दानव उसी प्रकार विदीर्ण होने लगे जैसे सूर्यकी किरणोंसे 'घन' (अन्धकार) विदीर्ण हो जाते हैं। जनार्दने कुछको गदासे तथा कुछको चक्रसे मार डाला। किन्हींको तलवारसे काट

English

t?rezfT wr thtott ipwnu r*ii

अध्याय ५९

श्लोक 34

त्वं कृपां कुरु धर्मज्ञ मय्यनुक्रोशमावह ।यथा पापापनोदो मे भवत्यार्य तथा कुरु

tvaṃ kṛpāṃ kuru dharmajña mayyanukrośamāvaha / yathā pāpāpanodo me bhavatyārya tathā kuru

हिन्दी अर्थ

डाला और किन्हींको देखकर ही भस्म कर दिया तथा कुछ असुरोंको हलद्वारा खींचकर मूसलसे चूर्ण-विचूर्ण कर दिया गरुड्ने अपने दोनों डैनोंकी मारसे चोंच तथा 'छातीके बलसे अनेक हैत्योंको मौतके घाट उतार

English

After killing that demon, the prince got that virgin having the best thighs and married her. The prince with that deer eyed virgin was looking as if Indra is there with his wife

अध्याय ५९

श्लोक 35

पुलस्त्य उवाच।।इत्येवमुक्तः स मुनिस्तदा वै तेन रक्षसा ।प्रत्युवाच महाभागो विमृश्य सुचिरं मुनिः

pulastya uvāca/ / ityevamuktaḥ sa munistadā vai tena rakṣasā / pratyuvāca mahābhāgo vimṛśya suciraṃ muniḥ

हिन्दी अर्थ

कमलको घुमाते हुए सभी (देवगणों)-को जलसे अभिषिञ्चित किया। सर्वतीर्थरूप ब्रह्म जलका स्पर्श होनेसे गण तथा देवतालोग नौजवान हाथियोंसे भी अधिक पराक्रमवाले हो गये। और सौ, पाप दूर

English

f^m-tiKg-ya t qlRifaR^ga 4 ^t:ii qmi

अध्याय ५९

श्लोक 36

ऋषिरुवाच।।यन्ममाहोपदेशार्थं निर्विण्णाः स्वेन कर्मणा ।युक्तमेतद्धि पापानां निवृत्तिरुपकारिका

ṛṣiruvāca/ / yanmamāhopadeśārthaṃ nirviṇṇāḥ svena karmaṇā / yuktametaddhi pāpānāṃ nivṛttirupakārikā

हिन्दी अर्थ

करनेवाले उस जलके स्पर्शके प्रभावसे सवारीके साथ दानव ऐसे नष्ट होने लगे जैसे वज्रसे पर्वत नष्ट हो जाते हैं। ब्रह्मा और विष्णुको संग्राममें महासुरोंको मारते देखकर (उत्साहमें आकर) बलशाली इन्द्र भी अपना वज्र लेकर दौड़ पड़े। पुलस्त्यजी कहते हैं- नारदजी! उन्हें आते देखकर देवों तथा दानवोंसे अजेय शक्तिशाली श्रेष्ठ दानवपति बल, गदाधर विष्णु और विमानारूढ् ब्रह्मासे लड़ना छोड़कर मुट्ठी तानकर इद्धसे

English

Narada said- What had Andhaka done when the great demon Taraka and Mahisa were killed? Andhaka was the son of notorious demon Hiranyaksa.

अध्याय ५९

श्लोक 37

करिष्ये यातुधानानां नत्वहं धर्मदेशनम् ।तान् संपृच्छ द्विजान् सौम्य ये वै प्रवचने रताः

kariṣye yātudhānānāṃ natvahaṃ dharmadeśanam / tān saṃpṛccha dvijān saumya ye vai pravacane ratāḥ

हिन्दी अर्थ

ही युद्ध करनेके लिये दौड़ पड़ा

English

di<ch ftfpr <|gT T&ts^ra>:i

अध्याय ५९

श्लोक 38

एवमुक्त्वा ययौ विप्रश्चिन्तामाप स राक्षसः ।कथं पापापनोदः स्यादिति चिन्ताकुलेन्द्रियः

evamuktvā yayau vipraścintāmāpa sa rākṣasaḥ / kathaṃ pāpāpanodaḥ syāditi cintākulendriyaḥ

हिन्दी अर्थ

उसे आते देखकर देवताओंके स्वामी इन्द्रने हजारों भुजाओंसे अपनी शक्तिभर वज्रको घुमाते हुए उसे बलके सिरपर “हे मूढ! अब तुम मारे गये'-कहकर फेंक दिया। मुने! वह श्रेष्ठ वज्र भी उसके सिरपर शीघ्र ही हजारों टुकड़ोंमें टूक-टूक हो गया। (फिर) बल (इन्द्रकी ओर) दौड़ा। महर्षे! देवराज भयभीत होकर युद्धसे विमुख हो गये-भाग गये। उन्हें विमुख होकर भागते देख जम्भने आगे आकर कहा कि यह उचित

English

Pulastya said- When Andhaka saw Taraka and Mahisa both killed in battle, he filled with anger. He was destroyer of divine army and most cunning demon.

अध्याय ५९

श्लोक 39

न चखाद स सत्त्वानि क्षुधा संबाधितो ऽपि सन् ।षष्ठे षष्ठे तदा काले जन्तुमेकमभक्षयत्

na cakhāda sa sattvāni kṣudhā saṃbādhito 'pi san / ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe tadā kāle jantumekamabhakṣayat

हिन्दी अर्थ

नहीं है। रुकिये; आप समस्त स्थावर-जङ्गमके राजा हैं।

English

He then took Parigha in hand and came out from nether with a few soldiers. He came upon earth and began

अध्याय ५९

श्लोक 41

स कदाचित्क्षुधाविष्टः पर्यटन् विपुले वने ।ददर्शाथ फलाहारमागतं ब्रह्मचारिणम् ॥ ५९।४० ॥ गृहीतो रक्षसा तेन स तदा मुनिदारकः ।निराशो जीविते प्राह सामपूर्वं निशाचरम्

sa kadācitkṣudhāviṣṭaḥ paryaṭan vipule vane / dadarśātha phalāhāramāgataṃ brahmacāriṇam // 59.40 // gṛhīto rakṣasā tena sa tadā munidārakaḥ / nirāśo jīvite prāha sāmapūrvaṃ niśācaram

हिन्दी अर्थ

राजधर्ममें लड़ाईके मैदानसे भागनेका नियम नहीं है। भीतस्तूर्णं विष्णुमागान्महर्षे।

English

^gT ^ firf^TT 'y(itMKT fecTT ‘^pnil *<SII

अध्याय ५९

श्लोक 42

ब्राह्मण उवाच ।भो भद्र ब्रूहि यत् कार्यं गृहीतो येन हेतुना ।तदनुब्रूहि भद्रं ते अयमस्म्यनुशाधि माम्

brāhmaṇa uvāca / bho bhadra brūhi yat kāryaṃ gṛhīto yena hetunā / tadanubrūhi bhadraṃ te ayamasmyanuśādhi mām

हिन्दी अर्थ

शरणं पावकमगादिदं चोवाच नारद

English

While so strolling, he saw Gaurl, the daughter of Himalaya on mountain Mandara covered by the caves.

अध्याय ५९

श्लोक 43

राक्षस उवाच ।षष्ठे काले त्वमाहारः क्षुधितस्य समागतः ।निःश्रीकस्यातिपापस्य निर्घृणस्य द्विजद्रुहः

rākṣasa uvāca / ṣaṣṭhe kāle tvamāhāraḥ kṣudhitasya samāgataḥ / niḥśrīkasyātipāpasya nirghṛṇasya dvijadruhaḥ

हिन्दी अर्थ

तमाह भगवान् वह्निः प्रीतोऽस्मि तव वासव। प्रादादिन्द्राय भगवान् रोचमानो दिवं गतः

English

cbmcHuiirf: fr?&TT^raTlft:i

अध्याय ५९

श्लोक 44

ब्राह्मण उवाच ।यद्यवश्यं त्वया चाहं भक्षितव्यो निशाचर ।आयास्यामि तवाद्यैव निवेद्य गुरवे फलम्

brāhmaṇa uvāca / yadyavaśyaṃ tvayā cāhaṃ bhakṣitavyo niśācara / āyāsyāmi tavādyaiva nivedya gurave phalam

हिन्दी अर्थ

प्रत्युद्ययौ तदा जम्भं हन्तुकामोऽरिमर्दनः

English

m ^st niRi'M^i sfTii n

अध्याय ५९

श्लोक 45

गुर्वर्थमेतदागत्य यत्फलग्रहणं कृतम् ।ममात्र निष्ठा प्राप्तस्य फलानि विनिवेदितुम्

gurvarthametadāgatya yatphalagrahaṇaṃ kṛtam / mamātra niṣṭhā prāptasya phalāni viniveditum

हिन्दी अर्थ

तेनातियशसा हैत्यः सहसैवाभिसंद्रुतः। शुक्रद्वारा संजीवनीका प्रयोग, शुक्रकृत शिवस्तुति और विश्वदर्शन, हैत्योंका नाश

English

Having seen that beautiful daughter of Himalaya, Andhaka suddenly filled with sensuous feeling.

अध्याय ५९

श्लोक 46

स त्वं मुहूर्तमात्रं मामत्रैवं प्रतिपालय ।निवेद्य गुरवे यावदिहागच्छाम्यहं फलम्

sa tvaṃ muhūrtamātraṃ māmatraivaṃ pratipālaya / nivedya gurave yāvadihāgacchāmyahaṃ phalam

हिन्दी अर्थ

महर्षे! जम्भका वचन सुनकर भयभीत होकर इन्द्र जल्दीसे विष्णुके समीप चले गये। वहाँ जाकर उन्होंने कहा-हे ईश! आप मेरी बात सुनें। है भूत तथा भव्यके स्वामी विष्णो! आप मेरे स्वामी हैं

English

R^f cTOR RJWre T ch :i

अध्याय ५९

श्लोक 47

राक्षस उवाच।।षष्ठे काले न मे ब्रह्मन् कश्चिद् ग्रहणमागतः ।प्रतिमुच्येत देवो ऽपि इति मे पापाजीविका

rākṣasa uvāca/ / ṣaṣṭhe kāle na me brahman kaścid grahaṇamāgataḥ / pratimucyeta devo 'pi iti me pāpājīvikā

हिन्दी अर्थ

जम्भ मुझे शस्त्रस्त्रसे रहित देखकर बहुत अधिक ललकार रहा है। भगवन्! आप मुझे आयुध दें। मैं आपकी शरणमें आया हूँ। विष्णुने इन्द्रसे कहा-इस समय (अपने पदके) अहंकारको छोड़कर तुम अग्निदेवके पास जाओ और उनसे आयुधके लिये प्रार्थना करो। वे निस्सन्देह तुम्हें आयुध प्रदान करेंगे। नारदजी ! जनार्दनकी बात सुनकर तीव्र गतिवाले इन्द्र अग्रिकी शरणमें चले गये और उनसे उन्होंने कहा-

English

Then Andhaka, that idiot and sensuous demon said- whose daughter is this beautiful

अध्याय ५९

श्लोक 48

एक एवात्र मोक्षस्य तव हेतुः शृणुष्व तत् ।मुञ्चाम्यहमसंदिग्धं यदि तत्कुरुते भवान्

eka evātra mokṣasya tava hetuḥ śṛṇuṣva tat / muñcāmyahamasaṃdigdhaṃ yadi tatkurute bhavān

हिन्दी अर्थ

इन्द्रने कहा--अग्निदेव ! बलको मारनेमें मेरा वज्र सैकड़ों टुकड़े हो गया; यह जम्भ मुझे ललकार रहा है। अतः आप मुझे आयुध प्रदान करें

English

If I could not make her my bride it is but useless living for me? (viz. I should get her at any cost as my bride).

अध्याय ५९

श्लोक 49

ब्राह्मण उवाच ।गुरोर्यन्न विरोधाय यन्न धर्मोपरोधकम् ।तत्करिष्याम्यहं रक्षो यन्न व्रतहरं मम

brāhmaṇa uvāca / guroryanna virodhāya yanna dharmoparodhakam / tatkariṣyāmyahaṃ rakṣo yanna vrataharaṃ mama

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी बोले-भगवन्! अग्निदेवने उनसे 'कहा-वासव! मैं आपके ऊपर प्रसन्न हूँ; क्योंकि आप अहंकार छोड़कर मेरी शरणमें आये हैं। ऐसा कहनेके बाद प्रकाशयुक्त भगवान् अग्निदेवने भावपूर्वक अपनी शक्तिसे एक दूसरी शक्ति निकालकर उसे इन्द्रको दे दिया और वे स्वर्ग चले गये। शत्रुका मर्दन करनेवाले इन्द्र सैकड़ों घण्टाओंसे युक्त उस भीषण शक्तिको लेकर जम्भको मारनेके लिये चले गये। उन अत्यन्त

English

3T#r tm wrtrr Rst^ot hrmhhji^ii

अध्याय ५९

श्लोक 50

राक्षस उवाच ।मया निसर्गतो ब्रह्मन् जातिदोषाद् विशेषतः ।निर्विवेकेन चित्तेन पापकर्म सदा कृतम्

rākṣasa uvāca / mayā nisargato brahman jātidoṣād viśeṣataḥ / nirvivekena cittena pāpakarma sadā kṛtam

हिन्दी अर्थ

यशस्वीके सहसा पीछा करनेपर जम्भने कोपपूर्वक गजाधिप (ऐरावत)-पर वार कर दिया

English

Condemn to my formidable complexion being its useless if I could not get the pleasure of embracing this thin loin virgin.

अध्याय ५९

श्लोक 51

आबाल्यान्मम पापेषु न धर्मेषु रतं मनः ।तत्पापासंक्षयान्मोक्षं प्राप्नुयां येन तद् वद

ābālyānmama pāpeṣu na dharmeṣu rataṃ manaḥ / tatpāpāsaṃkṣayānmokṣaṃ prāpnuyāṃ yena tad vada

हिन्दी अर्थ

जम्भकी मुट्ठीके आघातसे हाथीका कुम्भस्थल विदीर्ण हो गया। उसके बाद वह इस प्रकार गिर पड़ा जैसे पूर्वकालमें इन्द्रके वञ्रसे आहत होकर पर्वत गिरता था। इन्द्र गिरते हुए गजेन्द्रसे वेगपूर्वक उछले और मन्दर- पर्वतको भी छोड़कर पृथ्वीकी ओर नीचे गिर पड़े। उसके बाद गिरते हुए इन्द्रसे सिद्धों एवं चारणोंने कहा -इन्द्र! आप पृथ्वीपर न गिरें। आप रुकें। उनकी बात सुनकर योगी इन्द्र उस समय क्षणभरके लिये

English

if «RJ: V RfocT: RTRT 41luuiRt*:i Rt RmPud^ytt rft ?3ii

अध्याय ५९

श्लोक 52

यानि पापानि कर्माणि बालत्वाच्चरितानि च ।दुष्टां योनिमिमां प्राप्य तन्मुक्तिं कथय द्विज

yāni pāpāni karmāṇi bālatvāccaritāni ca / duṣṭāṃ yonimimāṃ prāpya tanmuktiṃ kathaya dvija

हिन्दी अर्थ

रुक गये और बोले --मैं बिना वाहनके इन शत्रुओसे कैसे लडूंगा2

English

He would only be my brother, secretary, sibling and the comrade in war who would make my meeting with that beautiful virgin.

अध्याय ५९

श्लोक 53

यद्येतद् द्विजपुत्र त्वं समाख्यास्यस्यशेषतः ।ततः क्षुधार्तान्मत्तस्त्वं नियतं मोक्षमाप्स्यसि

yadyetad dvijaputra tvaṃ samākhyāsyasyaśeṣataḥ / tataḥ kṣudhārtānmattastvaṃ niyataṃ mokṣamāpsyasi

हिन्दी अर्थ

ततमूचुर्देवगन्धर्वा मा विषादं ब्रजेश्वर। युध्यस्व त्वं समारुह्य प्रेषयिष्याम यद् रथम् यदि कश्चिद्धि सारथ्यं करिष्यति ममाधुना। ततोऽहं घातये शत्रून् नान्यथेति कथंचन

English

fem RToff fEcTTRTt ^51^11 ?^ll

अध्याय ५९

श्लोक 54

न चेत् तत्पापशीलो ऽहमत्यर्थं क्षुत्पिपासितः ।षष्ठे काले नृशंसात्मा भक्षयिष्यामि निर्घृणः

na cet tatpāpaśīlo 'hamatyarthaṃ kṣutpipāsitaḥ / ṣaṣṭhe kāle nṛśaṃsātmā bhakṣayiṣyāmi nirghṛṇaḥ

हिन्दी अर्थ

पृथिव्यां कम्पमानायां शमीकर्षेस्तपस्विनी। भार्याउब्रवीत् प्रभो बालं बहिः कुरु यथासुखम्

English

The wise Prahlada covered his ears with both hands, nodded his head in rejection when he heard this averment from the demon king Andhaka. He said

अध्याय ५९

श्लोक 55

पुलस्त्य उवाच ।एवमुक्तो मुनिसुतस्तेन घोरेम रक्षसा ।चिन्तामवाप महतीमशक्तस्तदुदीरणे

pulastya uvāca / evamukto munisutastena ghorema rakṣasā / cintāmavāpa mahatīmaśaktastadudīraṇe

हिन्दी अर्थ

सा चाह श्रूयतां नाथ हैवज्ञपरिभाषितम् यद्वाह्मतो मुनिश्रेष्ठ तद् भवेद् द्विगुणं मुने

English

Rpfcr ?t3ttrr far?jfcn:ii ^ii

अध्याय ५९

श्लोक 56

स विमृश्य चिरं विप्रः शरणं जातवेदसम् ।जगाम ज्ञानदानाय संशयं परमं गतः

sa vimṛśya ciraṃ vipraḥ śaraṇaṃ jātavedasam / jagāma jñānadānāya saṃśayaṃ paramaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

निराशङ्को बहिः शीघ्र प्राक्षिपत् मातले द्विजः

English

O demon king! Don't say this. She is the mother of world and wife of Sankara, the trident holder and monster of this whole

अध्याय ५९

श्लोक 57

यदि शुश्रुषितो वह्निर्गुरुशुश्रूषणादनु ।व्रतानि वा सुचीर्णानि सप्तार्चिः पातु मां ततः

yadi śuśruṣito vahnirguruśuśrūṣaṇādanu / vratāni vā sucīrṇāni saptārciḥ pātu māṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

इत्येवमुक्ते देवर्षेर्बहिनिर्गम्य वेगवान्। ददर्श बालद्वितयं समरूपमवस्थितम् (इन्द्र)! आप चिन्तित न हों। हमलोग जो रथ भेज रहे हैं उसपर चढ़कर आप युद्ध करें। ऐसा कहकर विश्वावसु आदिने स्वस्तिकके आकारवाले कपिध्वजसे युक्त हरितवर्णके अश्वोंसे जुते शुद्ध स्वर्णसे बनाये गये तथा

English

•rt ciTsicr T?T§<ffis m: f^rf3Rrf?Rt^i

अध्याय ५९

श्लोक 58

न मातरं न पितरं गौरवेण यथा गुरुम् ।सर्वदैवावगच्छामि तथा मां पातु पावकः

na mātaraṃ na pitaraṃ gauraveṇa yathā gurum / sarvadaivāvagacchāmi tathā māṃ pātu pāvakaḥ

हिन्दी अर्थ

किंकिणीजालसे मण्डित विशाल रथ इन्द्रके लिये भेज दिया। इन्द्र सारथिसे रहित उस रथको देखकर बोले- मैं युद्धमें कैसे लड़ूँगा और कैसे घोड़ोंको संयत करूँगा- दोनों काम एक साथ कैसे होंगे ?॥ १२४--१२७॥

English

R3RT: RT fRR33T TRTdAll^ll

अध्याय ५९

श्लोक 59

यथा गुरुं न मनसा कर्मणा वचसापि वा ।अवजानाम्यहं तेन पातु सत्येन पावकः

yathā guruṃ na manasā karmaṇā vacasāpi vā / avajānāmyahaṃ tena pātu satyena pāvakaḥ

हिन्दी अर्थ

इस समय मेरे सारथिका काम यदि कोई करे तो मैं शन्रुओंका नाश कर सकता हूँ; अन्य किसी प्रकार नहीं। उसके बाद गन्धर्वोने कहा-विभो! हमारे पास कोई सारथि नहीं है। आप स्वयं घोड़ोंको नियन्त्रित कर सकते हैं। ऐसा कहनेपर भगवान् इन्द्र उत्तम रथको छोड़कर अस्त-व्यस्त हुए माल्य और चस्त्रोंके साथ पृथ्वीपर गिर गये। (पृथ्वीपर गिरते समय इन्द्रका) सिर काँप रहा था, उनके बाल बिखर गये थे और उनके

English

She is other's wife for you. Hence, don’t fall in nether, (viz. Don’t be so cunning).

अध्याय ५९

श्लोक 60

इत्येवं मनसा सत्यान् कुर्वतः शपथान् पुनः ।सप्तर्चिषा समादिष्टा प्रादुरासीत् सरस्वती

ityevaṃ manasā satyān kurvataḥ śapathān punaḥ / saptarciṣā samādiṣṭā prādurāsīt sarasvatī

हिन्दी अर्थ

आयुध तथा बाजूबंद नीचे गिर पड़े थे। इन्द्रको गिरते देख पृथ्वी काँपने लगी

English

ffaTRitcT % 3fR?wfR % RifrRRRJ

अध्याय ५९

श्लोक 61

सा प्रोवाच द्विजसुतं राक्षसग्रहणाकुलम् ।मा भैर्द्विजसुताहं त्वां मोक्षयिष्यामि संकटात्

sā provāca dvijasutaṃ rākṣasagrahaṇākulam / mā bhairdvijasutāhaṃ tvāṃ mokṣayiṣyāmi saṃkaṭāt

हिन्दी अर्थ

पृथ्वीके काँपनेपर शमीक ऋषिकी तपस्विनी पत्नीने कहा--'प्रभो! बालकको सँभालकर बाहर ले जाइये। उन्होंने शीलाकी बात सुनकर कहा--क्यों? उसने कहा-हे नाथ! सुनिये, ज्योतिषियोंका कहना है कि इस भूमिके काँपनेपर वस्तुएँ बाहर निकाल दी जाती हैं; क्योंकि मुनिश्रेष्ठ! उस समय बाहरमें रखी हुई वस्तु दुगुनी हो जाती है। इस वाक्यको सुनकर उस समय ब्राह्मणने अपने बालक पुत्रको लेकर निःशंक हो

English

FaSRTt RTRTWTT?RqR^II

अध्याय ५९

श्लोक 62

यदस्य रक्षसः श्रेयो जिह्वाग्रे संस्थिता तव ।तत् सर्वं कथयिष्यामि ततो मोक्षमवाप्स्यसि

yadasya rakṣasaḥ śreyo jihvāgre saṃsthitā tava / tat sarvaṃ kathayiṣyāmi tato mokṣamavāpsyasi

हिन्दी अर्थ

फिर दो गायोंके लिये भीतर प्रविष्ट होनेपर पत्नीने ब्राह्मणको निवारित करते हुए कहा -समय बीत चुका है; अब इस समय आधे भागकी हानि हो जायगी। पुलस्त्यजी कहते हैँ- देवर्षे! ऐसा कहनेपर (ब्राह्मणने)

English

May! Such act condemned by gentlemen as also the wicked to perform by your enemies.

अध्याय ५९

श्लोक 63

अदृश्या रक्षसा तेन प्रोक्त्वेत्थं सा सरस्वती ।अदर्शानं गता सो ऽपि द्विजः प्राह निशाचरम्

adṛśyā rakṣasā tena proktvetthaṃ sā sarasvatī / adarśānaṃ gatā so 'pi dvijaḥ prāha niśācaram

हिन्दी अर्थ

शीघ्रतासे बाहर निकलकर देखा कि समान आकारके दो तं दृष्टा देवताः पूज्य भार्या चाद्भुतदर्शनाम्। प्राह तत्त्वं न विन्दामि यत् पृच्छामि वदस्व तत्

English

RtR: TvTtRT RlfaRT RlfS^RI

अध्याय ५९

श्लोक 64

ब्राह्मण उवाच ।श्रुयतां तव यच्छ्रेयस्तथान्येषां च पापिनाम् ।समस्तपापशुद्ध्यर्थं पुण्योपचयदं च यत्

brāhmaṇa uvāca / śruyatāṃ tava yacchreyastathānyeṣāṃ ca pāpinām / samastapāpaśuddhyarthaṃ puṇyopacayadaṃ ca yat

हिन्दी अर्थ

बालस्यास्य द्वितीयस्य के भविष्यदुणा वद। भाग्यानि चास्य यच्चोक्तं कर्म तत्कथयाधुना

English

RSR RgR Rcjedfa f|rt ^11 R<^ll

अध्याय ५९

श्लोक 65

प्रातरुत्थाय जप्तव्यं मध्याह्ने ऽह्नक्षये ऽपि वा ।असंशयं सदा जप्यो जपतां पुष्टिशान्तिदः

prātarutthāya japtavyaṃ madhyāhne 'hnakṣaye 'pi vā / asaṃśayaṃ sadā japyo japatāṃ puṣṭiśāntidaḥ

हिन्दी अर्थ

सा प्राह श्रूयतां ब्रह्मन् वदिष्ये वचनं हितम्। कातरेणाद्य यत्पृष्टं भाव्यः कारुरयं किल जगाम साह्यं शक्रस्य कर्तु सौत्यविशारदः

English

Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 66

ॐ हरिं कुष्णं हृषीकेशं वासुदेवं जनार्दनम् ।प्रणतो ऽस्मि जगन्नाथं स मे पापं व्यपोहतु

oṃ hariṃ kuṣṇaṃ hṛṣīkeśaṃ vāsudevaṃ janārdanam / praṇato 'smi jagannāthaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu

हिन्दी अर्थ

प्रोवाचैह्येहि देवेश प्रियो यन्ता भवामि ते

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 67

चराचरसुरुं नाथं गोविन्दं शेषशायिनम् ।प्रणतो ऽस्मि परं देवं स मे पापं व्यपोहतु

carācarasuruṃ nāthaṃ govindaṃ śeṣaśāyinam / praṇato 'smi paraṃ devaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu

हिन्दी अर्थ

प्रविशन् ददृशे श्रीमान् पतितं कार्मुकं महत् ततस्तु मनसा देवान् रजःसत्त्वतमोमयान्। नमस्कृत्य शरं चापे साधिज्ये विनियोजयत्

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 68

शङ्खिनं चक्रिणं शार्ङ्गधारिणं स्रग्धरं परम् ।प्रणतो ऽस्मि पतिं लक्ष्म्याः स मे पापं व्यपोहतु

śaṅkhinaṃ cakriṇaṃ śārṅgadhāriṇaṃ sragdharaṃ param / praṇato 'smi patiṃ lakṣmyāḥ sa me pāpaṃ vyapohatu

हिन्दी अर्थ

शुक्रद्वारा संजीवनीका प्रयोग, शुक्रकृत शिवस्तुति और विश्वदर्शन, हैत्योंका नाश

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 69

दामोदरमुदाराक्षं पुण्डरीकाक्षमच्युतम् ।प्रणतो ऽस्मि स्तुतं स्तुत्यैः स मे पापं व्यपोहतु

dāmodaramudārākṣaṃ puṇḍarīkākṣamacyutam / praṇato 'smi stutaṃ stutyaiḥ sa me pāpaṃ vyapohatu

हिन्दी अर्थ

बालक पड़े हुए हैं। उन्हें देखकर उसने देवताओंकी पूजा करनेके बाद अपनी अद्भुत ज्ञानमती पत्रीसे कहा-मैं इसका रहस्य नहीं समझता। अतः मैं जो पूछता हूँ उसे बतलाओ। यह बतलाओ कि इस दूसरे बालकमें कौन-से गुण होंगे? उसके भाग्यों एवं कर्माको भी तुम अभी बतलाओ

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 70

नारायणं नरं शौरिं माधवं मधुसूदनम् ।प्रणतो ऽस्मि धराधारं स मे पापं व्यपोहतु

nārāyaṇaṃ naraṃ śauriṃ mādhavaṃ madhusūdanam / praṇato 'smi dharādhāraṃ sa me pāpaṃ vyapohatu

हिन्दी अर्थ

पत्नीने कहा-स्वामिन्! मैं तुम्हें आज नहीं

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 71

केशवं चन्द्रसूर्याक्षं कंसकेशिनिषूदनम् ।प्रणतो ऽस्मि महाबाहुं स मे पापं व्यपोहतु

keśavaṃ candrasūryākṣaṃ kaṃsakeśiniṣūdanam / praṇato 'smi mahābāhuṃ sa me pāpaṃ vyapohatu

हिन्दी अर्थ

कहा-आज ही मुझे बताओ; अन्यथा मैं भोजन नहीं करूँगा । उसने कहा--ब्रह्मन्! आप सुनिये, आपने आर्त्ततासे जो पूछा है उस हितकर बातको मैं कहती हूँ। यह (बालक) निश्चय ही कारु (शिल्पी) होगा। ऐसा कहनेपर अज्ञान (अवस्थामें) होते हुए भी वह सूत-कर्ममें कुशल बालक इन्द्रकी सहायताके लिये गया। विश्वावसु आदि गन्धर्वोने उस बालकको इन्द्रकी सहायताके लिये जाते हुए जानकर उसके तेजको बढ़ा दिया

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 72

श्रीवत्सवक्षसं श्रीशं श्रीधरं श्रीनिकेतनम् ।प्रणतो ऽस्मि श्रियः कान्तं स मे पापं व्यपोहतु

śrīvatsavakṣasaṃ śrīśaṃ śrīdharaṃ śrīniketanam / praṇato 'smi śriyaḥ kāntaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu

हिन्दी अर्थ

गन्धर्वोके तेजसे परिपूर्ण होकर बालकने इन्द्रके निकट जाकर कहा -देवेश! आइये, आइये! मैं आपका प्रिय सारथि बनूँगा। उसे सुनकर इन्द्रने कहा -- हे बालक! तुम किसके पुत्र हो? तुम घोड़ोंको कैसे

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 73

यमीशं सर्वभूतानां ध्यायन्ति यतयो ऽक्षरम् ।वासुदेवमनिर्देश्यं तमस्मि शरणं गतः

yamīśaṃ sarvabhūtānāṃ dhyāyanti yatayo 'kṣaram / vāsudevamanirdeśyaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

संयमित करोगे? इस विषयमें मुझे संदेह हो रहा है। उसने कहा -वासव! मुझे ऋषिके तेजसे बल-वैभवमें बढ़े, भूमिसे उत्पन्न एवं गन्धर्वाके तेजसे युक्त अश्वयानमें पारंगत समझो। यह सुनकर योगिश्रष्ठ भगवान् इन्द्र आकाशमें चले गये। मातलि नामसे विख्यात वह ब्राह्मणपुत्र भी आकाशमें चला गया। उसके बाद देवश्रेष्ठ इन्द्र रथपर चढ़ गये और शमीकपुत्र मातलिने प्रग्रह (लगाम) पकड़ लिया

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 74

समस्तालम्बनेभ्यो यं व्यावृत्त्य मनसो गतिम् ।ध्यायन्ति वासुदेवाख्यं तमस्मि शरणं गतः

samastālambanebhyo yaṃ vyāvṛttya manaso gatim / dhyāyanti vāsudevākhyaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

उसके बाद मन्दरगिरिपर पहुँचकर वे (इन्द्र) शत्रुसेनामें प्रविष्ट हो गये। प्रवेश करते समय सुरश्रेष्ठ श्रीमान् (इन्द्र)-ने बाणयुक्त, सफेद, लाल, काला, 'उषाकालीन लालिमावाले एवं सफेद रंगसे मिले पीले

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 75

सर्वगं सर्वभूतं च सर्वस्याधारमीश्वरम् ।वासुदेवं परं ब्रह्म तमस्मि शरणं गतः

sarvagaṃ sarvabhūtaṃ ca sarvasyādhāramīśvaram / vāsudevaṃ paraṃ brahma tamasmi śaraṇaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

रंगवाले--पैचरंगे-एक महान् धनुषको पड़ा हुआ देखा और बाणके साथ ही उसे उठा लिया। उसके बाद रजःसत््वतमोमय-त्रिगुणमय- (ब्रह्मा, विष्णु और महेश) ब्रह्मेशविष्णुनामाङ्काः सूदयन्तोऽसुरान् रणे

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 76

परमात्मानमव्यक्तं यं प्रयान्ति सुमेधसः ।कर्मक्षये ऽक्षयं देवं तमस्मि शरणं गतः

paramātmānamavyaktaṃ yaṃ prayānti sumedhasaḥ / karmakṣaye 'kṣayaṃ devaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

आकाशं विदिशः पृथ्वीं दिशश्च स शरोत्करैः । सहस्त्राक्षोऽतिपटुभिश्छादयामास नारद

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 77

पुण्यपापविनिर्मुक्ता यं प्रविश्य पुनर्भवम् ।न योगिनः प्राप्नुवन्ति तमस्मि शरणं गतः

puṇyapāpavinirmuktā yaṃ praviśya punarbhavam / na yoginaḥ prāpnuvanti tamasmi śaraṇaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

तावापतन्तौ भगवान् निरीक्ष्य विष्णुः कुजम्भं निजघान वेगात् स स्यन्दनाद् गामगमद् गतासुः

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 78

ब्रह्म भूत्वा जगत् सर्वं सदेवासुरमानुषम् ।यः सृजत्यच्युतो देवस्तमस्मि शरणं गतः

brahma bhūtvā jagat sarvaṃ sadevāsuramānuṣam / yaḥ sṛjatyacyuto devastamasmi śaraṇaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

देवोंको मनसे नमस्कार करके उन्होंने प्रत्यञ्चा चढ़ाकर बाण संधान किया। उससे ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरके नामांसे अंकित मोरके पंख लगे हुए अत्यन्त भयंकर बाण निकले और असुरोंका संहार करने लगे

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 79

ब्रह्मत्वे यस्य वक्त्रेभ्यश्चतुर्वेदमयं वपुः ।प्रभुः पुरातनो जज्ञे तमस्मि शरणं गतः

brahmatve yasya vaktrebhyaścaturvedamayaṃ vapuḥ / prabhuḥ purātano jajñe tamasmi śaraṇaṃ gataḥ

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी कहते हैं-- नारदजी! उन इन्रने बड़ी चतुराईसे बाणोंकी बौछारसे आकाश, पृथ्वी, दिशाओं एवं विदिशाओंको छा (भर) दिया। हाथी बुरी पड़े एवं हाथीका संचालक (महावत) बाणोंसे व्याकुल होकर कराहता हुआ धरतीपर गिर गया। इन्द्रके बाणोंसे घायल हुए पैदल युद्ध करनेवाले वीर भूमिपर गिर पड़े। (इस प्रकार) शत्रुकी उस सेनाके बहुतेरे प्रधान (वीर)

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 80

ब्रह्मरूपधरं देवं जगद्योनि जनार्दनम् ।स्रष्टृत्वे संस्थितं सृष्टौ प्रणतो ऽस्मि सनातनम्

brahmarūpadharaṃ devaṃ jagadyoni janārdanam / sraṣṭṛtve saṃsthitaṃ sṛṣṭau praṇato 'smi sanātanam

हिन्दी अर्थ

मारे गये। उस दुर्धर्ष (अपराजेय) सेनाको इन्रके बाणोंसे मारी जाती हुई देखकर असुर कुजम्भ और जम्भ भयानक गदाओंको लेकर अविनाशी सुरेन्रकी ओर तेजीसे बढ़ चले॥ १५३--१५६॥

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 81

स्रष्टा भूत्वा स्थितो योगी स्थितावसुरसूदनः ।तमादिपुरुषं विष्णुं प्रमतो ऽस्मि जनार्दनम्

sraṣṭā bhūtvā sthito yogī sthitāvasurasūdanaḥ / tamādipuruṣaṃ viṣṇuṃ pramato 'smi janārdanam

हिन्दी अर्थ

भगवान् विष्णुने उन दोनों (कुजम्भ और जम्भ)- को शीघ्रतासे सामने आते देखकर शत्रु-संहारक सुदर्शनचक्रसे कुजम्भको मारा। वह प्राणहीन होकर रथसे पृथ्वीपर गिर पड़ा। लक्ष्मीपति श्रीविष्णुके द्वारा भाईके मारे जानेपर जम्भ क्रुद्ध हो गया। कुपित होकर वह युद्धमें इन्द्रकी ओर ऐसे दौड़ा, जैसे विचारशक्ति नष्ट हो जानेपर मृग सिंहकी ओर दौड़ता है। उसे आते देखकर महात्मा इन्द्रने धनुष-बाणको छोड़ अग्नद्वारा प्रदत्त

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 82

धृता मही हता दैत्याः परित्रातास्तथा सुराः ।येन तं विष्णुमाद्येशं प्रणतो ऽस्मि जनार्दनम्

dhṛtā mahī hatā daityāḥ paritrātāstathā surāḥ / yena taṃ viṣṇumādyeśaṃ praṇato 'smi janārdanam

हिन्दी अर्थ

यमदण्डके समान शक्तिको लेकर उसे शत्रुकी ओर फेंका। घण्टासे घनघनाती हुई उस शक्तिको देखकर (जम्भने) उसपर बल लगाकर गदासे वार किया। (उस शक्तिने) गदाको एकाएक भस्मकर शीघ्र ही जम्भका

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 83

यज्ञैर्यजन्ति यं विप्रा यज्ञेशं यज्ञभावनम् ।तं यज्ञपुरुषं विष्णुं प्रणतो ऽस्मि सनातनम्

yajñairyajanti yaṃ viprā yajñeśaṃ yajñabhāvanam / taṃ yajñapuruṣaṃ viṣṇuṃ praṇato 'smi sanātanam

हिन्दी अर्थ

हृदय (भी) विदीर्ण कर दिया। शक्तिसे हृदयके विदीर्ण हो जानेपर वह देवशत्रु असुर जम्भ प्राणहीन होकर पृथ्वीपर गिर पड़ा। उसे मरा और भूमिपर गिरा देख करके हैत्यगण डरकर पीठ दिखाकर भाग गये। जम्भके मारे जाने एवं हैत्यसेनाके हार जानेपर सभी गण हरिका अर्चन एवं इन्रके गुणगान करने लगे। (फिर) वे इन्र शंकरे निकट जाकर खड़े हो गये

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 84

पातालवीथीभूतानु तथा लोकान् निहन्ति यः ।तमन्तपुरुषं रुद्रं प्रणतो ऽस्मि सनातनम्

pātālavīthībhūtānu tathā lokān nihanti yaḥ / tamantapuruṣaṃ rudraṃ praṇato 'smi sanātanam

हिन्दी अर्थ

अध्याय ७० अन्थकका शिव-शूलसे भेदन, भैरवादिकी उत्पत्ति,अन्धककृत शिवस्तुति, अन्धकका भृङ्गित्व ३४५

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 85

संभक्षयित्वा सकलं यथासृष्टमिदं जगत् ।यो वै नृत्यति रुद्रात्मा प्रणतो ऽस्मि जनार्दनम्

saṃbhakṣayitvā sakalaṃ yathāsṛṣṭamidaṃ jagat / yo vai nṛtyati rudrātmā praṇato 'smi janārdanam

हिन्दी अर्थ

अन्धकका शिव-शूलसे भेदन, भैरवादिकी उत्पत्ति, अन्धककृत शिवस्तुति, अन्धकका भृङ्ित्व, देवादिकोंका भेजना, अर्द्धकुसुमसे पार्वतीका प्राकट्य और अन्धकद्वारा उनकी स्तुति पुलस्त्य उवाच तस्िस्तदा हैत्यबले च भग्ने

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 86

सुरासुराः पितृगणाः यक्षगन्धर्वराक्षसाः ।संभूता यस्य देवस्य सर्वगं तं नमाम्यहम्

surāsurāḥ pitṛgaṇāḥ yakṣagandharvarākṣasāḥ / saṃbhūtā yasya devasya sarvagaṃ taṃ namāmyaham

हिन्दी अर्थ

तमुवाचान्धको ब्रह्मन् न सम्यग्भवतोदितम्। रणान्नैवापयास्यामि कुलं व्यपदिशन् स्वयम्

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 87

समस्तदेवाः सकला मनुष्याणां च जातयः ।यस्यांशभूता देवस्य सर्वगं तं नतो ऽस्मयहम्

samastadevāḥ sakalā manuṣyāṇāṃ ca jātayaḥ / yasyāṃśabhūtā devasya sarvagaṃ taṃ nato 'smayaham

हिन्दी अर्थ

देवदानवगन्धर्वाञ् जेष्ये सेन्द्रमहेश्वरम् 'वहन्तस्तुरगा हैत्यं प्राप्ताः प्रमथवाहिनीम्। संवत्सरेण साग्रेण वायुवेगसमा अपि

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 88

वृक्षगुल्मादयो यस्य तथा पशुमृगादयः ।एकांशभूता देवस्य सर्वगं तं नमाम्यहम्

vṛkṣagulmādayo yasya tathā paśumṛgādayaḥ / ekāṃśabhūtā devasya sarvagaṃ taṃ namāmyaham

हिन्दी अर्थ

ततः कार्मुकमानम्य बाणजालैर्गणेश्वरान्। सुरान् संछादयामास सेन्द्रोपेन्द्रमहेश्वरान्

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 89

यस्मान्नान्यत् परं किञ्चिद् यस्मिन् सर्वं महात्मनि ।यः सर्वमध्यगो ऽनन्तः सर्वगं तं नमाम्यहम्

yasmānnānyat paraṃ kiñcid yasmin sarvaṃ mahātmani / yaḥ sarvamadhyago 'nantaḥ sarvagaṃ taṃ namāmyaham

हिन्दी अर्थ

बाणैश्छादितमीक्ष्यैव बलं त्रैलोक्यरक्षिता। पुलस्त्यजी बोले-उस समय हैत्यसेनाके हार जानेपर शुक्रने असुरोंके स्वामी अन्धकसे कहा -वीर महासुर! इस समय घर चलो। फिर पर्वतपर आकर शंकरसे युद्ध करेंगे। अन्धकने उनसे कहा --ब्रह्मन्!

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 90

यथा सर्वेषु भूतेषु गूढो ऽग्निरिव दारुषु ।विष्णुरेवं तथा पापं ममाशेषं प्रणश्यतु

yathā sarveṣu bhūteṣu gūḍho 'gniriva dāruṣu / viṣṇurevaṃ tathā pāpaṃ mamāśeṣaṃ praṇaśyatu

हिन्दी अर्थ

आपने उचित बात नहीं कही। अपने कुलको कलंकित करते हुए मैं युद्धसे नहीं भागूँगा । द्विजश्रेष्ठ! मेरा अत्यन्त प्रबल पराक्रम तो देखिये। मैं (उस पराक्रमसे) इन्द्र और महेश्वरके सहित सभी देवों और दानवों तथा

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 91

यथा विष्णुमयं सर्वं ब्रह्मदि सचराचरम् ।यच्च ज्ञानपरिच्छेद्यं पापं नश्यतु मे तथा

yathā viṣṇumayaṃ sarvaṃ brahmadi sacarācaram / yacca jñānaparicchedyaṃ pāpaṃ naśyatu me tathā

हिन्दी अर्थ

गन्धर्वोको जीत लूँगा। ऐसा वचन कहकर हिरण्याक्ष- पुत्र अन्धकने शम्भु (नामक) सारथिसे मीठी वाणीमें अच्छी तरह आश्वस्त करते हुए कहा--॥ १--४॥ महाबलशाली सारथे! तुम रथको महादेवके (आमने) सामने ले चलो। मैं बाणोंकी वर्षासे प्रमथों एवं देवोंकी सेनाको मार भगाऊँगा। मुने! अन्धकके वचनको सुनकर सारथिने (अपने रथके) काले रंगके

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 92

शुभशुभानि कर्माणि रजःसत्त्वतमांसि च ।अनेकजन्मकर्मोत्थं पापं नश्यतु मे तथा

śubhaśubhāni karmāṇi rajaḥsattvatamāṃsi ca / anekajanmakarmotthaṃ pāpaṃ naśyatu me tathā

हिन्दी अर्थ

तीव्रगामी घोड़ोंको कोड़ेसे मारा। शंकरकी ओर चेष्टापूर्वक चलाये जाते हुए भी वे घोड़े जाँधोंमें कष्टका अनुभव करते हुए कठिनाईसे उस रथको खींच रहे थे। हैत्यको ढोनेबाले वे घोड़े वायुके वेगके समान होनेपर भी एक वर्षसे

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 93

यन्निशायां च यत्प्रातर्यन्मध्याह्नापराह्णयोः ।संध्ययोश्च कृतं पापं कर्मणा मनसा गिरा

yanniśāyāṃ ca yatprātaryanmadhyāhnāparāhṇayoḥ / saṃdhyayośca kṛtaṃ pāpaṃ karmaṇā manasā girā

हिन्दी अर्थ

भी अधिक समयमे प्रमथोंकी सेनामें पहुँच सके उसके बाद (अन्धकने) धनुषको झुकाकर बाणसमूहोंसे गणेश्वरों एवं इन्द्र, विष्णु और महेश्वरके साथ सभी देवोंको ढक दिया। (पूरी) सेनाको बाणोंसे ढकी देखकर तीनों लोकोंकी रक्षा करनेवाले चक्रपाणि

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 94

यत् तिष्ठता यद् व्रजता यच्च शय्यागतेन मे ।कृतं यदशुभं कर्म कायेन मनसा गिरा

yat tiṣṭhatā yad vrajatā yacca śayyāgatena me / kṛtaṃ yadaśubhaṃ karma kāyena manasā girā

हिन्दी अर्थ

भगवान् जनार्दने देवोंसे कहा-

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 95

अज्ञानतो ज्ञानतो वा मदाच्चलितमानसैः ।तत् क्षिप्रं विलयं यातु वासुदेवस्य कीर्तनात्

ajñānato jñānato vā madāccalitamānasaiḥ / tat kṣipraṃ vilayaṃ yātu vāsudevasya kīrtanāt

हिन्दी अर्थ

विष्णुने कहा--सुरश्रेष्ठो! आपलोग व्यर्थमें क्यों बैठे हैं? इसके मारे जानेसे ही विजय होगी। इसलिये विजयकी अभिलाषा रखकर आपलोग शीघ्र मेरे कहनेके अनुसार कार्य करें। (पहले) रथके सारथिके साथ इस (अन्धक)-के घोड़ोंको मार डालें एवं रथको तोड़कर

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 96

परदारपरद्रव्यवाञ्छाद्रोहोद्भवं च यत् ।परपीडोद्भवां निन्दां कुर्वता यन्महात्मनाम्

paradāraparadravyavāñchādrohodbhavaṃ ca yat / parapīḍodbhavāṃ nindāṃ kurvatā yanmahātmanām

हिन्दी अर्थ

चिरथं तु कृतं पश्चादेनं धक्ष्यति शङ्करः। नोपेक्ष्यः शत्रुरुद्दिष्टो देवाचार्येण देवताः

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 97

यच्च भोज्ये तथा पेये भक्ष्ये चोष्ये विलेहने ।तद् यातु विलयं तोये यथा लवणभाजनम्

yacca bhojye tathā peye bhakṣye coṣye vilehane / tad yātu vilayaṃ toye yathā lavaṇabhājanam

हिन्दी अर्थ

इत्येवमुक्ताः प्रमथा वासुदेवेन सामराः। चक्रुर्वेगं सहेन्द्रेण समं चक्रधरेण च विनायकाद्याः प्रमथाः समं शक्रेण हैवतैः । सध्वजाक्षं रथं तूर्णमभञ्जन्त तपोधनाः

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 98

यद् बाल्ये यच्च कौमारे यत् पापं यौवने मम ।वयःपरिणतौ यच्च यच्च जन्मातरे कृतम्

yad bālye yacca kaumāre yat pāpaṃ yauvane mama / vayaḥpariṇatau yacca yacca janmātare kṛtam

हिन्दी अर्थ

सहसा स महातेजा विरथस्त्यज्य कार्मुकम्। गदामादाय बलबानभिदुद्राव हैवतान्

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 99

तन्नारायण गोविन्द हरिकृष्णेश कीर्तनात् ।प्रयातु विलयं तोये यथा लवणभाजनम्

tannārāyaṇa govinda harikṛṣṇeśa kīrtanāt / prayātu vilayaṃ toye yathā lavaṇabhājanam

हिन्दी अर्थ

स्थित्वा प्रोवाच हैत्येन्द्रो महादेवं स हेतुमत् तद्वाक्यं शङ्करः श्रुत्वा सेन्द्रान्सुरगणांस्तदा। ब्रह्मणा सहितान् सर्वान् स्वशरीरे न्यवेशयत्

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 100

विष्णवे वासुदेवाय हरये केशवाय च ।जनार्दनाय कृष्णाय नमो भूयो नमो नमः

viṣṇave vāsudevāya haraye keśavāya ca / janārdanāya kṛṣṇāya namo bhūyo namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

शरीरस्थांस्तान् प्रमथान् कृत्वा देवांश्च शङ्करः । प्राह एह्येहि दुष्टात्मन् अहमेकोऽपि संस्थितः

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 101

भविष्यन्नरकघ्नाय नमः कंसविघातिने ।अरिष्टकेशिचणूरदेवारिक्षयिणे नमः

bhaviṣyannarakaghnāya namaḥ kaṃsavighātine / ariṣṭakeśicaṇūradevārikṣayiṇe namaḥ

हिन्दी अर्थ

हैत्यः शङ्करमभ्यागाद् गदामादाय वेगवान् तमापतन्तं भगवान् दृष्टा त्यक्त्वा वृषोत्तमम्। शूलपाणिर्गिरिप्रस्थे पदातिः प्रत्यतिष्ठत

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 102

को ऽन्यो बलेर्वञ्चयिता त्वामृते वै भविष्यति ।को ऽन्यो नाशयति बलाद् दर्पं हैहयभूपतेः

ko 'nyo balervañcayitā tvāmṛte vai bhaviṣyati / ko 'nyo nāśayati balād darpaṃ haihayabhūpateḥ

हिन्दी अर्थ

दारुणं सुमहद् रूपं कृत्वा त्रैलोक्यभीषणम्

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 103

कः करिष्यत्यथान्यो वै सागरे सेतुबन्धनम् ।वधिष्यति दशग्रीवं कः सामात्यपुरःसरम्

kaḥ kariṣyatyathānyo vai sāgare setubandhanam / vadhiṣyati daśagrīvaṃ kaḥ sāmātyapuraḥsaram

हिन्दी अर्थ

दंष्टाकरालं रविकोटिसंनिभं शत्रुको बिना रथका कर दें। बिना रथका करनेके बाद तो शंकर इसे भस्म कर देंगे। देवो! देवताओंके आचार्य बृहस्पतिने कहा है कि शब्रुकी उपेक्षा नहीं करनी चाहिए। भगवान् वासुदेवके ऐसा कहनेपर

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 104

कस्त्वामृते ऽन्यो नन्दस्य गोकुले रतिमेष्यति ।प्रलम्बपूतनादीनां त्वामृते मधुसूदन ।निहन्ताप्यथबा शास्ता देवदेव भविष्यति

kastvāmṛte 'nyo nandasya gokule ratimeṣyati / pralambapūtanādīnāṃ tvāmṛte madhusūdana / nihantāpyathabā śāstā devadeva bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

इन्द्र एवं विष्णुसहित प्रमथों तथा देवोंने शीघ्रतासे चढ़ाई कर दी॥ ११--१४॥

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 105

जपन्नेवं नरः पुण्यं वैष्णवं धर्ममुत्तमम् ।इष्टानिष्टप्रसंगेभ्यो ज्ञानतो ऽज्ञानतो ऽपि वा

japannevaṃ naraḥ puṇyaṃ vaiṣṇavaṃ dharmamuttamam / iṣṭāniṣṭaprasaṃgebhyo jñānato 'jñānato 'pi vā

हिन्दी अर्थ

जनार्दन (विष्णु)-ने क्षणमात्रमें ही अपनी (कौमोदकी) गदासे बादल-जैसे काले रंगवाले हजारों घोड़ोंको मार डाला। स्कन्दने मारे गये घोड़ोंवाले रथसे सारथिको खींचकर शक्तिसे उसके हृदयको विदीर्ण कर दिया और प्राणहीन हो जानेपर उसे पृथ्वीपर फेंक दिया। इन्द्र आदि देवताओंके साथ तपोधन विनायक प्रभृति प्रमथोंने शीघ्र ध्वजा और पहिये तथा धुरेके साथ रथको तोड़ डाला। (जब) महातेजस्वी पराक्रमी (अन्धक)-

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 106

कृतं तेन तु यत् पापं सप्तजन्मान्तराणि वै ।महापातकसंज्ञं वा तथा चैवोपपातकम्

kṛtaṃ tena tu yat pāpaṃ saptajanmāntarāṇi vai / mahāpātakasaṃjñaṃ vā tathā caivopapātakam

हिन्दी अर्थ

ने बिना रथके हो जानेपर धनुषको छोड़ दिया और गदा लेकर वह देवताओंकी ओर दौड़ पड़ा-

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 107

जज्ञादीनि च पुण्यानि जपहोमव्रतानि च ।नाशयेद् योगिनां सर्वमामपात्रमिवाम्भसि

jajñādīni ca puṇyāni japahomavratāni ca / nāśayed yogināṃ sarvamāmapātramivāmbhasi

हिन्दी अर्थ

तब हैत्येन्द्रने आठ पग चलकर मेघके समान गम्भीर वाणीमें महादेवसे अपना अभीष्ट वचन कहा- भिक्षुक! यद्यपि इस समय तुम सेनावाले हो और मैं असहाय हूँ, फिर भी मैं तुमको जीत लूँगा। आज मेरी शक्ति देखो। उसका वचन सुनकर शंकरने इन्द्र और ब्रह्माके साथ सभी देवताओंको अपने शरीरमें निवेशित कर लिया-छिपा लिया। उन प्रमथों एवं देवोंको अपने शरीरमें छिपानेके बाद शंकरने कहा --दुष्टात्मन्! आओ,

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 108

नरः संवत्सरं पूर्णं तिलपात्राणि षोडश ।अहन्यहनि यो दद्यात् पठत्येतच्च तत्समम्

naraḥ saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ tilapātrāṇi ṣoḍaśa / ahanyahani yo dadyāt paṭhatyetacca tatsamam

हिन्दी अर्थ

आओ! मैं अकेला रहनेपर भी (तुमसे लड़नेके लिये) खडा हूँ

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 109

अविलुप्तब्रह्मचर्यं संप्राप्य स्मरणं हरेः ।विष्णुलोकमवाप्नोति सत्यमेतन्मयोदितम्

aviluptabrahmacaryaṃ saṃprāpya smaraṇaṃ hareḥ / viṣṇulokamavāpnoti satyametanmayoditam

हिन्दी अर्थ

समस्त देवगणोंसे संहार किये जाते उस महान् आश्चर्यको देखकर वह हैत्य गदा लेकर शीप्रतासे शंकरके पास चला गया। भगवान् शूलपाणि उसे आते देख अपने श्रेष्ठ वृषभ (नन्दी)-को छोड़कर पर्वतपर पैरोके बल खड़े हो गये। भैरवने तीनों लोकोंको डरा देनेवाला अत्यन्त भयानक रूप धारण करके तेजीसे आ रहे उस (अन्धक)-का हृदय विदीर्ण कर दिया। (उस समय शंकरका रूप) भयानक दाढ़ोंवाले करोड़ों

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 110

यथैतत् स्तयमुक्तं मे न ह्यल्पमपि मे मृषा ।राक्षसस्त्रस्तसर्वाङ्गं तथा मामेष मुञ्चतु

yathaitat stayamuktaṃ me na hyalpamapi me mṛṣā / rākṣasastrastasarvāṅgaṃ tathā māmeṣa muñcatu

हिन्दी अर्थ

सूर्योके समान प्रकाशमान, बाघम्बर पहने, जटासे सुशोभित, सर्पके हारसे अलंकृत ग्रीवावाला तथा दस भुजा और तीन नयनोंसे युक्त था

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 111

पुलस्त्य उवाच ।एवमुच्चारिते तेन मुक्तो विप्रस्तु रक्षसा ।अकामेन द्विजो भूयस्तमाह रजनीचरम्

pulastya uvāca / evamuccārite tena mukto viprastu rakṣasā / akāmena dvijo bhūyastamāha rajanīcaram

हिन्दी अर्थ

अध्याय ७० अन्धकका शिव-शूलसे भेदन, भेरवादिकी उत्पत्ति, अन्धककृत शिवस्तुति, अन्धकका भूड्डित्व एतादूशेन रूपेण भगवान् भूतभावनः। बिभेद शत्रुं शूलेन शुभदः शाश्वतः शिव:

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 112

ब्रह्मण उवाच ।एतद् भद्र मया ख्यातं तव पातकनाशनम् ।विष्णोः सारस्वतं स्तोत्रं यज्जगाद सरस्वती

brahmaṇa uvāca / etad bhadra mayā khyātaṃ tava pātakanāśanam / viṣṇoḥ sārasvataṃ stotraṃ yajjagāda sarasvatī

हिन्दी अर्थ

ततः कथंचिद् भगवान् संस्तभ्यात्मानमात्मना। तूर्णमुत्पाटयामास शूलेन सगदं रिपुम्

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 113

हुताशनेन प्रहिता मम जिह्वाग्रसंस्थिता ।जगादैनं स्तवं विष्णोः सर्वेषां चोपशान्तिदम्

hutāśanena prahitā mama jihvāgrasaṃsthitā / jagādainaṃ stavaṃ viṣṇoḥ sarveṣāṃ copaśāntidam

हिन्दी अर्थ

हैत्याधिपस्त्वपि गदां हरमूर्शि न्यपातयत्। कराभ्यां गृह्य शूलं च समुत्पतत दानवः कालराजेति विख्यातः कृष्णाञ्जनसमप्रभः

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 114

अनेनैव जगन्नाथं त्वमाराधय केसवम् ।ततः शापापनोदं तु स्तुते लप्स्यसि केशवे

anenaiva jagannāthaṃ tvamārādhaya kesavam / tataḥ śāpāpanodaṃ tu stute lapsyasi keśave

हिन्दी अर्थ

अतसीकुसुमप्रख्यः कामराजेति विश्रुतः

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 115

अहर्निशं हृषीकेशं स्तवेनानेन राक्षस ।स्तुहि भक्तिं दृढां कृत्वा ततः पापाद् विमोक्ष्यसे

aharniśaṃ hṛṣīkeśaṃ stavenānena rākṣasa / stuhi bhaktiṃ dṛḍhāṃ kṛtvā tataḥ pāpād vimokṣyase

हिन्दी अर्थ

स्वच्छन्दराजो विख्यात इन्द्रायुधसमप्रभः एवं महात्मना हैत्यः शूलप्रोतो महासुरः। छत्रवद् धारितो ब्रह्मन् भैरवेण त्रिशूलिना

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 116

स्तुतो हि सर्वपापानि नाशयिष्यत्यसंशयम् ।स्तुतो हि भक्त्या नॄणां वै सर्वपापहरो हरिः

stuto hi sarvapāpāni nāśayiṣyatyasaṃśayam / stuto hi bhaktyā nṝṇāṃ vai sarvapāpaharo hariḥ

हिन्दी अर्थ

तस्यासृगुल्बणं ब्रह्मञ्छूलभेदादवापतत्।

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 117

पुलस्त्य उवाच ।ततः प्रणम्य तं विप्रं प्रसाद्य स निशाचरः ।तदैव तपसे श्रीमान् शालग्राममगाद् वशी

pulastya uvāca / tataḥ praṇamya taṃ vipraṃ prasādya sa niśācaraḥ / tadaiva tapase śrīmān śālagrāmamagād vaśī

हिन्दी अर्थ

ततः स्वेदोऽभवद् भूरि श्रमजः शङ्करस्य तु। ललाटफलके तस्माज्जाता कन्याऽसृगाप्लुता ऐसे लक्षणोंसे संयुक्त मङ्गलदाता, शाश्वत, भूतभावन भगवान् शिवने शूलसे शत्रुको विदीर्ण कर दिया। महामुने! हृदयके विदीर्ण हो जानेपर भी दानव शूलके साथ भैरवको पकड़कर एक कोसतक उन्हें खींच ले गया। तब भगवानूने

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 118

अहर्निशं स एवैनं जपन् सारस्वतं स्तवम् ।देवक्रियारतिर्भूत्वा तपस्तेपे निशाचरः

aharniśaṃ sa evainaṃ japan sārasvataṃ stavam / devakriyāratirbhūtvā tapastepe niśācaraḥ

हिन्दी अर्थ

किसी प्रकार अपनेसे अपनेको रोककर गदा लिये हुए शत्रुको अपने शूलसे तुरंत मारा । हैत्योंके स्वामी (अन्धक)- ने भी शंकरके सिरपर गदाका वार किया और शूलको दोनों हाथोंसे पकड़कर ऊपर उछल गया

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 119

समाराध्य जगन्नाथं स तत्र पुरषोत्तमम् ।सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकमवाप्तवान्

samārādhya jagannāthaṃ sa tatra puraṣottamam / sarvapāpavinirmukto viṣṇulokamavāptavān

हिन्दी अर्थ

सबके आधारस्वरूप महायोगी वे प्रजापति शंकरजी खड़े रहे; परंतु इसके बाद गदाके आघातसे हुए चोटसे (चारों दिशाकी) चार धाराओंमें बहुत अधिक रक्त प्रवाहित होने लग गया। पूर्व दिशाकी धारासे अग्निके समान प्रभावाले, 'कमलकी मालासे सुशोभित 'विद्याराज' नामसे प्रसिद्ध भैरव उत्पन्न हुए। दक्षिण दिशाकी धारासे प्रेतसे मण्डित काले अञ्जनके समान प्रभावाले “कालराज' नामसे प्रसिद्ध भैरव उत्पन्न हुए। उसके बाद पश्चिम दिशाकी धारासे

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 120

एतत् ते कथितं ब्रह्मन् विष्णोः सारस्वतं स्तवम् ।विप्रवक्त्रस्थया सम्यक्सरस्वत्या समीरितम्

etat te kathitaṃ brahman viṣṇoḥ sārasvataṃ stavam / vipravaktrasthayā samyaksarasvatyā samīritam

हिन्दी अर्थ

अलसीके फूलके समान पत्रसे शोभित “कामराज' नामसे विख्यात भैरव उत्पन्न हुए

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

अध्याय ५९

श्लोक 121

य एतत् परमं स्तोत्रं वासुदेवस्य मानवः ।पठष्यति स सर्वेभ्यः पापेभ्यो मोक्षमाप्स्यति

ya etat paramaṃ stotraṃ vāsudevasya mānavaḥ / paṭhaṣyati sa sarvebhyaḥ pāpebhyo mokṣamāpsyati

हिन्दी अर्थ

उत्तर दिशाकी धारासे चक्रमालासे सुशोभित (एवं) शूल लिये “सोमराज” नामसे प्रसिद्ध अन्य भैरव उत्पन्न हुए। घावके रक्तसे इन्द्रधनुषके समान चमकवाले (एवं) शूल लिये 'स्वच्छन्दराज' नामसे विख्यात भैरव उत्पन्न हुए। पृथ्वीपर गिरे हुए रक्तसे सौभान (सहिजन)-के समान (एवं) शूल लिये शोभायुक्त ललितराज' नामसे विख्यात भैरव उत्पन्न हुए। मुने! इस प्रकार इन भैरवका सात रूप कहा जाता है 'विघ्रराज' आठवें भैरव हैं। इन्हें

English

0 king demon! Whether have you not heard the benevolent, factual and preventive hymn chanted by Gadhi king when he saw his son

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 59
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.