Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
62
अध्याय 62 / 95

Adhyaya 62

57 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ57 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६२

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे एकषष्टितमो ऽध्यायः ________________________________________________________________________ पुलस्त्य उवाच ।गते ऽथ तीर्थयात्रायां प्रह्लादे दानवेश्वरे ।कुरुक्षेत्रं समभ्यागाद् यष्टुं वैरोचनो वलिः

iti śrīvāmanapurāṇe ekaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ________________________________________________________________________ pulastya uvāca / gate 'tha tīrthayātrāyāṃ prahlāde dānaveśvare / kurukṣetraṃ samabhyāgād yaṣṭuṃ vairocano valiḥ

हिन्दी अर्थ

ते चाप्याययुरव्यग्रा विकिरन्तः शरोत्करान्

English

I have thus, told you the destruction of Mura demon by god Visnu, the holder of sharp discus. Sovereign Nrsimha on account of this event became famous as Murari. The story of Demon Mura

अध्याय ६२

श्लोक 2

तस्मिन् महाधर्मयुते तीर्थे ब्राह्मणपुङ्गवः ।शुक्रो द्विजातिप्रवरानामन्त्रयत् भार्गवान्

tasmin mahādharmayute tīrthe brāhmaṇapuṅgavaḥ / śukro dvijātipravarānāmantrayat bhārgavān

हिन्दी अर्थ

नारदने कहा- द्विजश्रेष्ठ! महेन्द्रने मलयपर्वतपर भी अपना जो कार्य पूरा किया उसे आप मुझसे कहिये पुलस्त्यजी बोले-- ब्रह्मन्! महेन्रने श्रेष्ठ मलयपर्वतपर जगतूके हित तथा अपने कल्याणके लिये जो कार्य किया था, उसे सुनिये। मय, तार आदि अन्धकासुरके अनुचर हैत्य देवताओंसे पराजित होकर पाताललोकमें जानेके

English

Pulastya said- All gods then visited at Visnu, bowed their heads in however and asked him the reason for sudden excitement of the universe.

अध्याय ६२

श्लोक 3

भृगूनामन्त्र्यमाणान् वै श्रुत्वात्रेयाः सगौतमाः ।कौशिकाङ्गिरसश्चैव तत्यजुः कुरुजाङ्गलान्

bhṛgūnāmantryamāṇān vai śrutvātreyāḥ sagautamāḥ / kauśikāṅgirasaścaiva tatyajuḥ kurujāṅgalān

हिन्दी अर्थ

लिये अत्यन्त उत्सुक होने लगे। उन लोगोंने सिद्धोंसे भरे 'कन्दराओंवाले तथा लतासमूहसे ढके, आमोदभरे प्राणियोंसे व्याप्त, साँपोंसे घिरे सुशीतल चन्दनसे युक्त तथा सुगन्धित माधवी लताके फूलोंकी सुगन्धिसे पूर्ण ऋषियोंद्वारा

English

dqJrtfl WIclMllg <I€8i*h IT ^Plfd WRg® eKWTHJI 3 II

अध्याय ६२

श्लोक 4

उत्तराशां प्रजग्मुस्ते नदीमनु शतद्रुकाम् ।शातद्रवे जले स्नात्वा विपाशां प्रययुस्ततः

uttarāśāṃ prajagmuste nadīmanu śatadrukām / śātadrave jale snātvā vipāśāṃ prayayustataḥ

हिन्दी अर्थ

पूजित शंकरके मलयगिरिको देखा॥ २--५॥ परिश्रमसे थके-माँदे तथा शक्तिहीन मय, तार आदि दानवोंने शीतल छायावाले उस पर्वतको देखकर वहाँ निवास करनेकी इच्छा की। उन लोगोंके वहाँ ठहर जानेपर प्राणोंको संतुष्टि प्रदान करनेवाली सुगन्धसे पूर्ण

English

God Murari heard the curiosity and said- Let us go to Siva. That great scholar definitely would know the reason for the anxiety of the movable and immovable world.

अध्याय ६२

श्लोक 5

विज्ञाय तत्राप्यरतिं स्नात्वार्ऽच्य पितृदेवताः ।प्रजग्मुः किरणां पुण्यां दिनेशकिरणच्युताम्

vijñāya tatrāpyaratiṃ snātvār'cya pitṛdevatāḥ / prajagmuḥ kiraṇāṃ puṇyāṃ dineśakiraṇacyutām

हिन्दी अर्थ

पूज्य देवताओंसे शत्रुता करते हुए सभी श्रेष्ठ हैत्य सुखसे वहीं रहने लगे। शंकरने उन असुरोंको मलयपर्वतपर रहते हुए जानकर इन्द्रको वहाँ भेजा। मार्गमे जाते हुए इनद्रने गोमाताको देखा

English

Indra etc. gods followed god Vasudeva and reached at the mountain Mandar. They did not see Mahadeva, the bull, goddess Parvatl and Nandi there.

अध्याय ६२

श्लोक 6

तस्यां स्नात्वार्ऽच्य देवेर्षे सर्व एव महर्षयः ।ऐरावतीं सुपुण्योदां स्नात्वा जग्मुरथेश्वरीम्

tasyāṃ snātvār'cya deverṣe sarva eva maharṣayaḥ / airāvatīṃ supuṇyodāṃ snātvā jagmuratheśvarīm

हिन्दी अर्थ

उसकी प्रदक्षिणा करनेके बाद उन्होंने सुकान्तिसे सम्पन्न पर्वतपर भोगसे संयुत तथा हर्षित सभी दानवोंको देखा। उसके बाद इन्द्रने सभी महासुरोंको ललकारा। वे भी बिना किसी हिचकके बाणोंकी वर्षा करते हुए आ गये। विप्रर्षे! रथपर बैठे हुए अद्भुत दिखायी पड्नेवाले इन्द्रने आये हुए उन दानवोंको बाणोंके समूहोंसे इस प्रकार ढक दिया जिस प्रकार बादल जलकी वर्षासे पर्वतोंको ढक देता है। उसके

English

^RT 3l*IMfdfiKI<jdl:l TTfara Hi ^T M¥*l«4 JTTT: fwpi ^?T MV^l’Tt HR^IMld^ll VII

अध्याय ६२

श्लोक 7

देविकाया जले स्नात्वा पयोष्ण्यां चैव तापसाः ।अवतीर्णा मुने स्नातुमात्रेयाद्याः शुभां नदीम्

devikāyā jale snātvā payoṣṇyāṃ caiva tāpasāḥ / avatīrṇā mune snātumātreyādyāḥ śubhāṃ nadīm

हिन्दी अर्थ

बाद इन्द्रने मय आदि दानवोंको बाणोंसे ढककर कङ्क पक्षीके पंख लगे तेज-नुकीली धारवाले बाणोंसे पाक नामके दानवका वध कर दिया

English

On account of being gripped with ignorance, these people saw that mountain void. God Visnu when saw the gods so sinking in ignorance, addressed them- "Whatever you people not seeing Mahadeva just front of you all? They replied we are not seeing the husband of mountain's daughter. II ^ II

अध्याय ६२

श्लोक 8

ततो निमग्ना ददृशुः प्रतिबिम्बमथात्मनः ।अन्तर्जले द्विजश्रेष्ठ महदाश्चर्यकारकम्

tato nimagnā dadṛśuḥ pratibimbamathātmanaḥ / antarjale dvijaśreṣṭha mahadāścaryakārakam

हिन्दी अर्थ

तच्चापि विजितं ब्रह्मन् रसातलमुपागमत् ज्यम्बकेन मुनिश्रेष्ठ किमन्यच्छोतुमिच्छसि

English

We do not know the reason why our vision has been destroyed. God Visnu (Jaganmurtti) said- You are offender of god Siva.

अध्याय ६२

श्लोक 9

उन्मज्जने च ददृशुः पुनर्विस्मितमानसाः ।ततः स्नात्वा समुत्तीर्णा ऋषयः सर्व एव हि

unmajjane ca dadṛśuḥ punarvismitamānasāḥ / tataḥ snātvā samuttīrṇā ṛṣayaḥ sarva eva hi

हिन्दी अर्थ

किमर्थं हैवतपतिोत्रभित् कथ्यते हरिः। एष मे संशयो ब्रह्मन् हृदि सम्परिवर्तते

English

You people have struck to heinous offence as you had destroyed the womb of Mrdanl. God Sulapani had therefore, seized your discretion and conscious both.

अध्याय ६२

श्लोक 10

जगमुस्ततो ऽपि ते ब्रह्मन् कथयन्तः परस्परम् ।चिन्तयन्तश्च सततं किमेतदिति विस्मिताः

jagamustato 'pi te brahman kathayantaḥ parasparam / cintayantaśca satataṃ kimetaditi vismitāḥ

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्य उवाच श्रूयतां गोत्रभिच्छक्रः कीर्तितो हि यथा मया। हते हिरण्यकशिपौ यच्चकारारिमर्द्नः दितिर्विनष्टपुत्रा कश्यपं प्राह नारद। विभो नाथोऽसि मे देहि शक्रहन्तारमात्मजम्

English

This is the reason, Sankara is before you still you are unable to see him. Hence, all people should purify your mind and soul by observing Tapta-krcchra in order to see god and take bath with sheer reverence. O gods! Arrange one hundred fifty pitchers of milk in order to give bath to the god.

अध्याय ६२

श्लोक 11

ततो दूरादपश्यन्त वनषण्डं सुविस्तृतम् ।वनं हरगलश्यामं खगध्वनिनिनादितम्

tato dūrādapaśyanta vanaṣaṇḍaṃ suvistṛtam / vanaṃ haragalaśyāmaṃ khagadhvaninināditam

हिन्दी अर्थ

शौचाचारसमायुक्ता स्थास्यसे दशतीर्दश

English

(Then for his bath) a provision of sixty four pitchers full of curd, thirty two pitchers ghee and sixteen pitcher pure Pancagavya has been

अध्याय ६२

श्लोक 12

अतितुङ्गतया वयोम आवृण्वानं नगोत्तमम् ।विस्तृताभिर्जटाभिस्तु अन्तर्भूमिञ्च नारद

atituṅgatayā vayoma āvṛṇvānaṃ nagottamam / vistṛtābhirjaṭābhistu antarbhūmiñca nārada

हिन्दी अर्थ

संवत्सराणां दिव्यानां ततस्त्रैलोक्यनायकम्। जनयिष्यसि पुत्रं त्वं शत्रुघ्नं नान्यथा प्रिये गते तस्मिन् मुनिश्रेष्ठे सहस्त्राक्षोऽपि सत्वरम्। तमाश्रममुपागम्य दितिं वचनमब्रवीत्

English

TTg%# arciWtow: Trf 4 fggWT: fTT:l TRt ftcFEI I fill ^||

अध्याय ६२

श्लोक 13

काननं पुष्पितैर्वृक्षैरतिभाति समन्ततः ।दशार्द्धवर्णैः सुखदैर्नभस्तारागणैरिव

kānanaṃ puṣpitairvṛkṣairatibhāti samantataḥ / daśārddhavarṇaiḥ sukhadairnabhastārāgaṇairiva

हिन्दी अर्थ

करिष्याम्यनुशुश्रूषां भवत्या यदि मन्यसे। बाढमित्यब्रवीद् देवी भाविकर्मप्रचोदिता

English

Hrcrot: : arar§TERR:ii^u triR'Jii&gr 3Tfrrg^vWT344cfi

अध्याय ६२

श्लोक 14

तं दृष्ट्वा कमलैर्व्याप्तं पुण्डरीकैश्च शोभितम् ।तद्वत् कोकनदैर्व्याप्तं वनं पद्मवनं यथा

taṃ dṛṣṭvā kamalairvyāptaṃ puṇḍarīkaiśca śobhitam / tadvat kokanadairvyāptaṃ vanaṃ padmavanaṃ yathā

हिन्दी अर्थ

विनीतात्मा च कार्यार्थी छिद्रान्वेषी भुजङ्गवत् मजबूत बाणोंसे पाकको दण्डित (शासित) करेके कारण सभी अमरोंके पति विभु इन्द्रको पाकशासनताकी प्राप्ति हुई। इसी प्रकार उन्होंने सुन्दर पुंख लगे बाणोंसे दूसरे पुर नामक बाणासुरके पुत्रका (भी) वध कर दिया।

English

O gods! A bath with eight pitcher foil of honey and bath with water just double in number of pitchers has been stated. One should then smear gorocana, kumkuma and sandal as much as one hundred eight times. Then worship with bilvapatra, lotus, hom fruit (dhattura), sura-candana, Mandara, Parijata and Atimukta flowers should be made.

अध्याय ६२

श्लोक 15

प्रजग्मुस्तुष्टिमतुलां ते ह्लादं परमं ययः ।विविशुः प्रीतमनसो हंसा इव महासरः

prajagmustuṣṭimatulāṃ te hlādaṃ paramaṃ yayaḥ / viviśuḥ prītamanaso haṃsā iva mahāsaraḥ

हिन्दी अर्थ

इसीसे वे पुरन्दर हुए। ब्रह्मन्! इस प्रकार उन दानवोंका नाश कर इन्द्रे युद्धमें दानव-सेनाको जीत लिया। हारा हुआ बह दानवोंका सेना-समूह रसातलमें चला गया। मुनिश्रेष्ठ! इसीलिये शंकरने इन्द्रको मलयपर्वतपर भेजा

English

You should then do japa on Satarudriya in serial to padas laid down in Rgveda. By doing this, you will be able to see the god of gods. There is no other measure to see him. The gods said Kes'ava- O Madhusudana! Please, tell us the provision of Tapta-krcchra that renders physical purity every time.

अध्याय ६२

श्लोक 17

तन्मध्ये ददृशुः पुण्यमाश्रमं लोकपूजितम् ।चतुर्णां लोकपालानां वर्गाणां मुनिसत्तम ।।६२।१६ धर्माश्रमं प्राङ्मुखं तु पलाशविटपावृतम् ।प्रतीच्यभिमुखं ब्रह्मन् अर्थस्येक्षुवनावृतम्

tanmadhye dadṛśuḥ puṇyamāśramaṃ lokapūjitam / caturṇāṃ lokapālānāṃ vargāṇāṃ munisattama / / 62.16 dharmāśramaṃ prāṅmukhaṃ tu palāśaviṭapāvṛtam / pratīcyabhimukhaṃ brahman arthasyekṣuvanāvṛtam

हिन्दी अर्थ

था। अब आप और क्या सुनना चाहते हैँ ?॥ १४--१७॥ नारदने कहा (पूछा) ब्रह्मन्! मेरे हृदयमें यह संदेह है कि देवपति (इन्द्र)-को गोत्रभिद् क्यों कहा जाता है

English

Vasudeva said- One should sip hot water for three days, three day then hot milk, three days, in hot ghee and live on air for another O gods! One should sip twelve pala water, eight pala milk and six pala ghee during the above-said days.

अध्याय ६२

श्लोक 18

दक्षिणाभिमुखं काम्यं रम्भाशोकवनावृतम् ।उदङ्मुखं च मोक्षस्य शुद्धस्फटिकवर्चसम्

dakṣiṇābhimukhaṃ kāmyaṃ rambhāśokavanāvṛtam / udaṅmukhaṃ ca mokṣasya śuddhasphaṭikavarcasam

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी बोले मैंने इन्द्रको गोत्रभिद् जैसे कहा तथा हिरण्यकशिपुके मार दिये जानेपर शत्रुमर्दन इन्द्रने जो किया? आप (सब) सुनें। नारदजी! पुत्रकी मृत्यु हो जानेपर दितिने कश्यपसे कहा--प्रभो! आप

English

Pulastya said- Indra etc. gods then observe Tapta-krcchra fast for bringing in purity to the

अध्याय ६२

श्लोक 19

कृतान्ते त्वाश्रमी मोक्षः कामस्त्रेतान्तरे श्रमी ।आश्रम्यर्थो द्वापरान्ते तिष्यादौ धर्म आश्रमी

kṛtānte tvāśramī mokṣaḥ kāmastretāntare śramī / āśramyartho dvāparānte tiṣyādau dharma āśramī

हिन्दी अर्थ

मेरे पति हैं, मुझे इन्द्रका वध करनेवाला पुत्र दीजिये। कश्यपने उससे कहा -असितनयने! यदि तुम सौ दिव्य वर्षातक पवित्र आचरण करोगी तो तुम तीनों लोकोंका मार्गदर्शक एवं शत्रुसंहारकारी पुत्र उत्पन्न करोगी। प्रिये! इसके सिवा दूसरा कोई उपाय नहीं है

English

The gods absolved from sins when that fast was observed. The gods so absolved from sins said to Vasudeva

अध्याय ६२

श्लोक 20

तान्याश्रमाणि मुनयो दृष्ट्वात्रेयादयो ऽव्ययाः ।तत्रैव च रतिं चक्रुरखण्डे सलिलाप्लुते

tānyāśramāṇi munayo dṛṣṭvātreyādayo 'vyayāḥ / tatraiva ca ratiṃ cakrurakhaṇḍe salilāplute

हिन्दी अर्थ

पतिके ऐसा कहनेपर दितिने नियमका निर्वाह करना प्रारम्भ कर दिया। कश्यप ऋषि गर्भाधान करके उदयगिरिपर चले गये। उन मुनिश्रेष्ठके उदयगिरिपर चले जानेके पश्चात् इन्द्रने शीघ्रतासे उस आश्रममें जाकर

English

O Jagannatha! O Kesava! Please, tell that where is Sambhu existed? See that we can give bath to him with milk etc. only when we could see Mahadeva. God Visnu said to gods- God Sankara is existed in my body. Whether you all are still unable to see?

अध्याय ६२

श्लोक 21

धर्माद्यैर्भगवान् विष्णुरखण्ड विश्रुतः ।चतुर्मुर्तिर्जगन्नाथः पुर्वमेव प्रतिष्ठितः

dharmādyairbhagavān viṣṇurakhaṇḍa viśrutaḥ / caturmurtirjagannāthaḥ purvameva pratiṣṭhitaḥ

हिन्दी अर्थ

'दितिसे यह वचन कहा--यदि आप अनुमति प्रदान करें तो मैं आपकी सेवा करूँ। भवितव्यतासे प्रेरित होकर देवीने कहा--ठीक है। विनीत बना हुआ इन्द्र अपने कार्यकी सिद्धिके लिये बिल खोजनेवाले सर्पकी भाँति अवसरको प्रतीक्षा करते हुए उस (दिति)-के लिये लकड़ी आदि लानेका कार्य करने लगे

English

Those people said to him- We people are not seeing god Sankara in you too. O Suresana! Tell us in fact that where is Mahesa

अध्याय ६२

श्लोक 22

तमर्चयन्ति ऋषयो योगात्मानो बहुश्रुताः ।शुश्रूषयाथ तपसा ब्रह्मचर्येण नारद

tamarcayanti ṛṣayo yogātmāno bahuśrutāḥ / śuśrūṣayātha tapasā brahmacaryeṇa nārada

हिन्दी अर्थ

'एक हजार वर्ष बीत जानेपर मनोयोगसे पवित्रताका पालन करनेमें लगी हुई वह तपस्विनी एक दिन सिरसे ्रान करनेके बाद बालोंको खोले हुए अपने घुटनोंपर

English

Avyaya soul Murari Hari then showed the divine liriga sleeping in his heart lotus to all The gods then gave bath to that everlasting, stable and immortal linga with milk etc. in a systematic manner.

अध्याय ६२

श्लोक 23

एवं ते न्यवसंस्तत्र समेता मुनयो वने ।असुरेभ्यस्तदा भीताः स्वाश्रित्याखण्डपर्वतम्

evaṃ te nyavasaṃstatra sametā munayo vane / asurebhyastadā bhītāḥ svāśrityākhaṇḍaparvatam

हिन्दी अर्थ

जानुभ्यामुपरि स्थाप्य मुक्तकेशा निजं शिरः। सुष्वाप केशप्रान्तैस्तु संश्लिष्टचरणाऽभवत् विवेश मातुरुदरं नासारन्धेण नारद

English

They worshipped thereafter that god by smearing gorocana, the fragrant sandal and by offering bilvapatra and lotus flowers.

अध्याय ६२

श्लोक 24

तथान्ये ब्राह्मणा ब्रह्मन् अश्मकुट्टा मरीचिपाः ।स्नात्वा जले हि कालिन्द्याः प्रजग्मुर्दक्षिणामुखाः

tathānye brāhmaṇā brahman aśmakuṭṭā marīcipāḥ / snātvā jale hi kālindyāḥ prajagmurdakṣiṇāmukhāḥ

हिन्दी अर्थ

प्रविश्य जठरं क्रुद्धो हैत्यमातुः पुरन्दरः। ददशोर्ध्वमुखं बालं कटिन्यस्तकरं महत्

English

yyizfFj^un «qcR5T iKqWhl 5W5-gWRmFT wnri 5faET* 55: II? 5II

अध्याय ६२

श्लोक 25

अवन्तिविषयं प्राप्य विष्णुमासाद्य संस्थिताः ।विष्णोरपि प्रसादेन दुष्प्रवेशं महासुरैः

avantiviṣayaṃ prāpya viṣṇumāsādya saṃsthitāḥ / viṣṇorapi prasādena duṣpraveśaṃ mahāsuraiḥ

हिन्दी अर्थ

शुद्धस्फटिकसंकाशां कराभ्यां जगृहेऽथ ताम् ततः कोपसमाध्मातो मांसपेशीं शतक्रतुः । कराभ्यां मर्दयामास ततः सा कठिनाऽभवत्

English

The gods then offered the supreme medicines with lighting Dhupa etc. They chanted one hundred eight names of Sankara and saluted. All gods began to think that how integration has been established between Hari, bom with sattva while Sankara bom with

अध्याय ६२

श्लोक 26

बालखिल्यादयो जग्मुरवशा दानवाद् भयात् ।रुद्रकोटिं समाश्रित्य स्थितास्ते ब्रह्मचारिणः

bālakhilyādayo jagmuravaśā dānavād bhayāt / rudrakoṭiṃ samāśritya sthitāste brahmacāriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

चिच्छेद सप्तधा ब्रह्मन् स रुरोद च विस्वरम्

English

When Hari came to know the doubt looming in the minds of gods, he turned him into Avyaya, Vibhu, Visvamurti with all characteristics and weapons in his hands.

अध्याय ६२

श्लोक 27

एवं गतेषु विप्रेषु गौतमाङ्गिरसादिषु ।शुक्रस्तु भार्गवान् सर्वान् निन्ये यज्ञविधौ मुने

evaṃ gateṣu vipreṣu gautamāṅgirasādiṣu / śukrastu bhārgavān sarvān ninye yajñavidhau mune

हिन्दी अर्थ

शुश्राव वाचं पुत्रस्य रुदमानस्य नारद ते जाता मरुतो नाम देवभृत्याः शतक्रतोः। मातुरेवापचारेण चलन्ते ते पुरस्कृताः

English

ffRl cfi?jHNMc||pgd rTl mitf&igrui ms^ii ^ o u tflMUiumr: g ptriHHia T -

अध्याय ६२

श्लोक 28

अधिष्ठिते भार्गवैस्तु महायज्ञे ऽमितद्युते ।यज्ञदीक्षां बलेः शुक्रश्चाकार विधिना स्वयम्

adhiṣṭhite bhārgavaistu mahāyajñe 'mitadyute / yajñadīkṣāṃ baleḥ śukraścākāra vidhinā svayam

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्णे त्वपि काले वै याऽशौचत्वमुपागता

English

O hermit! The gods saw with surprise Visnu comprising simultaneously and in a single body serpent earrings, matted hair, bull, garland of serpent, Pinaka, Sula, Ajagava bow, Kaparda, Mahadeva with Khatvanga, gong, stag hide, three eyes, Pltambara, Cakra, Asi, plough, Sarnga bow, conch, kamala kundala, gudakesa, eagle, garland. Brahma etc. gods said- "salute to omniscient avyaya" and thus introduced with the integrated form of Hari and Sankara.

अध्याय ६२

श्लोक 29

श्वेताम्बरधरो दैत्यः श्वेतमाल्यानुलेपनः ।मृगाजिनावृतः पृष्ठे बर्हिपत्रविचित्रितः

śvetāmbaradharo daityaḥ śvetamālyānulepanaḥ / mṛgājināvṛtaḥ pṛṣṭhe barhipatravicitritaḥ

हिन्दी अर्थ

+ इन्द्रका मलयपर असुरोंसे युद्ध, मरुतोंकी उत्पत्तिकी कथा सिर रखकर सो गयी। उसके बालोंके ऊपरी भाग (लटककर) पैरोंसे लग गये। नारदजी! सहस्नाक्ष इन्द्रदेव अपवित्रताके लिये उस अवसरको (उपयुक्त) जानकर नासिकाके छिद्रसे माताके उदरमें प्रवेश कर

English

When Visnu saw that the gods are known properly the integration we took them to his asrama at Kuruksetra. Him

अध्याय ६२

श्लोक 30

समास्ते वितते यज्ञे सदस्यैरभिसंवृतः ।हयग्रीवप्रलम्बाद्यैर्मयबाणपुरोगमैः

samāste vitate yajñe sadasyairabhisaṃvṛtaḥ / hayagrīvapralambādyairmayabāṇapurogamaiḥ

हिन्दी अर्थ

गये। इनद्रने हैत्यमाताकी विशाल कोखमें प्रवेश कर कमरपर हाथ रखे ऊपरको मुख किये हुए एक बालकको देखा॥ २७ --३०॥

English

Those all gods then saw the god of gods Sthanu immersed into water. They spoke unanimously- "Salute to Sthanu" and seated Indra then said- O Jagannatha! 1 O Priyatithi! 2 “This entire world has been agitated.” Come to us and bestow a boon.

अध्याय ६२

श्लोक 31

पत्नी विन्ध्यावली चास्य दीक्षिता यज्ञकर्मणि ।ललनानां सहस्रस्य प्रधाना ऋषिकन्यका

patnī vindhyāvalī cāsya dīkṣitā yajñakarmaṇi / lalanānāṃ sahasrasya pradhānā ṛṣikanyakā

हिन्दी अर्थ

इन्द्रने उस बालकके मुँहमें एक शुद्ध स्फटिकके समान मांसपेशी देखी। इन्होंने उस मांसपेशीको दोनों हाथोंसे पकड़ लिया। उसके बाद क्रोधकी आगसे संतप्त हुए शतक्रतुने अपने दोनों हाथोंसे उस मांसपेशीको मसल दिया जिससे वह कठोर हो गयी (अब वह 'पिण्डके रूपमें हो गयी)। उस पिण्डका आधा भाग 'ऊपरकी ओर और आधा भाग नीचेकी ओर बढ़ गया। इस प्रकार उस मांसपेशीसे सौ पोरोंवाला वज्र बन

English

Mahadeva, the bull rider then heard that melodious speech. The omnipresent Niranjana then stood up on the water.

अध्याय ६२

श्लोक 32

शुक्रेणाश्वः श्वेतवर्णो मधुमासे सुलक्णः ।महीं विहर्तुमुत्सृष्टस्तारकाक्षो ऽन्वगाच्च तम्

śukreṇāśvaḥ śvetavarṇo madhumāse sulakṇaḥ / mahīṃ vihartumutsṛṣṭastārakākṣo 'nvagācca tam

हिन्दी अर्थ

गया। ब्रह्मन्! (इन्द्रने) उन्हीं पोरोंवाले वज्रसे दितिके द्वारा धारण किये हुए गर्भको सात भागोंमें काट डाला। फिर वह गर्भमें रहनेवाला बालक बिलखते स्वरमें रोने लगा

English

He said smiling- "Salute to all gods. Indra etc. gods saluted humbly to god Sankara so

अध्याय ६२

श्लोक 33

एवमश्वे समुत्सृष्टे वितते यज्ञकर्मणि ।गते च मासत्रितये हूयमाने च पावके

evamaśve samutsṛṣṭe vitate yajñakarmaṇi / gate ca māsatritaye hūyamāne ca pāvake

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी कहते हैं- नारदजी! उसके बाद दिति जग गयी और उसने इन्द्रकी की हुई चेष्टाको जान लिया। उसने रोते हुए पुत्रकी वाणी सुनी। इन्द्रने भी कहा-मूर्ख! घर्घर शब्दसे मत रोओ। ऐसा कहकर उन्होंने प्रत्येक टुकड़ेको पुनः सात-सात डुकड़ोंमें काट डाला। वे (कटे हुए टुकड़े) इन्द्रके मरुत् नामके देवभृत्य हो गये। माताके ही अनुचित कार्य करनेके कारण वे आगे चलते हैं। उसके बाद

English

HMM^crm: ttyiwjiUHi |Hfi Mp3M HMT f®MMM^3fMIHHT:II^V9||

अध्याय ६२

श्लोक 34

पूज्यमानेषु दैत्येषु मिषुनस्थे दिवाकरे ।सुषुवे देवजननी माधवं वामनाकृतिम्

pūjyamāneṣu daityeṣu miṣunasthe divākare / suṣuve devajananī mādhavaṃ vāmanākṛtim

हिन्दी अर्थ

वज्र लिये हुए इन्द्रने जठरसे बाहर आकर एवं शापसे भयभीत होकर हाथ जोड़कर दितिसे कहा --आपके पुत्रको जो मैंने काटा है इसमें मेरा अपराध नहीं है। आपके ही अपचरण (पवित्रताका पालन न करने)-

English

All gods said to him- ”0 Sankara! Give up this great resolution immediately. Three worlds have been excited due to the splendour so increased by virtue of penance made by

अध्याय ६२

श्लोक 35

तं जातमात्रं भगवन्तमीशं नारायणं लोकपतिं पुराणम् ।ब्रह्मा समभ्येत्य समं महर्षिभिः स्तोत्रं जगादाथ विभोर्महर्षे

taṃ jātamātraṃ bhagavantamīśaṃ nārāyaṇaṃ lokapatiṃ purāṇam / brahmā samabhyetya samaṃ maharṣibhiḥ stotraṃ jagādātha vibhormaharṣe

हिन्दी अर्थ

से वह काटा गया। अतः मेरे ऊपर आपको कुपित नहीं होना चाहिए दितिने कहा- इसमें तुम्हारा कोई दोष नहीं है। मैं इसे पूर्वनियोजित मानती हूँ। इसीसे समय पूरा होनेपर भी मैंने अपवित्रताका आचरण कर दिया

English

God Mahadeva then said- "I abandon just this Mahavrata. The gods then returned to heaven with all satisfaction and balanced

अध्याय ६२

श्लोक 36

नमो ऽस्तु ते माधव सत्त्वमूर्त्ते नमो ऽस्तु ते शाश्वत विश्वरूप ।नमो ऽस्तु ते शत्रुवनेन्धनाग्ने नमो ऽस्तु वै पापमहादवाग्ने

namo 'stu te mādhava sattvamūrtte namo 'stu te śāśvata viśvarūpa / namo 'stu te śatruvanendhanāgne namo 'stu vai pāpamahādavāgne

हिन्दी अर्थ

देवराज्ञा सहैतांस्तु प्रेषयामास भामिनी

English

MMtsfcr hpmm ’jsgt Mife^hrraMfT MMtsfMfipMM|§: iMMR? ffMMT M#ll 3 9 , II

अध्याय ६२

श्लोक 37

नमस्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन ।नमस्ते जगादाधार नमस्ते पुरुषोत्तम

namaste puṇḍarīkākṣa namaste viśvabhāvana / namaste jagādādhāra namaste puruṣottama

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी बोले भामिनी दितिने ऐसा कहनेके बाद उन बालकोंको सान्त्वना देकर उन्हें देवराजके

English

O sage! The sea, island and mountains on the earth were shivering. Rudra then thought why is the earth so trembling? 3¥RIT

अध्याय ६२

श्लोक 38

नारायण जगन्मूर्ते जगन्नाथ गदाधर ।पीतवासः श्रियःकान्त जनार्दन नमो ऽस्तु ते

nārāyaṇa jaganmūrte jagannātha gadādhara / pītavāsaḥ śriyaḥkānta janārdana namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

साथ ही भेज दिया। महर्षे! इस प्रकार पूर्वकालमें भयार्त्त

English

Sankara, the holder of trident then began to walk around Kuruksetra. He saw ascetic Us'ana on the bank of Oghavatl. God Sankara said to him- O Brahmin! Tell me that why are you doing penance to the extent that this entire world is excited.

अध्याय ६२

श्लोक 39

भवांस्त्राता च गोप्ता च विश्वात्मा सर्वगो ऽव्ययः ।सर्वधारी धराधारी रूपधारी नमो ऽस्तु ते

bhavāṃstrātā ca goptā ca viśvātmā sarvago 'vyayaḥ / sarvadhārī dharādhārī rūpadhārī namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

होकर महेनद्रने गर्भस्थित अपने ही सहोदरोंके विनाशके लिये उन्हें बञ्रद्वारा काट दिया। इसीसे वे 'गोत्रभित्' ख्यातो महर्षे भगवान् महेन्द्रः॥ ४२ नामसे प्रसिद्ध हो गये

English

dcmi«Hd>mi4 TTOT* Tq^rTT:l ^fUT felt fec-thHIl'tf ^ n

अध्याय ६२

श्लोक 40

वर्धस्व वर्धिताशेषत्रैलोक्य सुरपूजित ।कुरुष्व दैवतपते मघोनो ऽश्रुप्रमार्जनम्

vardhasva vardhitāśeṣatrailokya surapūjita / kuruṣva daivatapate maghono 'śrupramārjanam

हिन्दी अर्थ

स्वायम्भुव, स्वारोचिष, उत्तम, तामस, रैवत चाक्षुष-मन्वन्तरोंके मरुद्रणकी उत्पत्तिका वर्णन

English

Usana said- "I am observing the great penance with a desire to worship you. O three eyed god! I want to know the benevolent Sanjlvanl learning.

अध्याय ६२

श्लोक 42

त्वं धाता च विधाता च संहर्ता त्वं महेश्वरः ।महालय महायोगिन् योगशायिन् नमो ऽस्तु ते ।।६२।४१ इत्थं स्तुतो जगन्नाथं सर्वात्मा सर्वगो हरिः ।प्रोवाच भगवान् मह्यं कुरूपनयनं विभो

tvaṃ dhātā ca vidhātā ca saṃhartā tvaṃ maheśvaraḥ / mahālaya mahāyogin yogaśāyin namo 'stu te / / 62.41 itthaṃ stuto jagannāthaṃ sarvātmā sarvago hariḥ / provāca bhagavān mahyaṃ kurūpanayanaṃ vibho

हिन्दी अर्थ

तत् केन पूर्वमासन् वै मरुन्मार्गेण कथ्यताम् के त्वासन् वायुमार्गस्थास्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

English

Mahadeva said- O ascetic! I am happy to see the penance so properly observed by you. Hence, you will know Sanjlvanl learning with its original and real form. Sukra then did over his penance. The earth consisting of sea, mountain, tree etc. was still

अध्याय ६२

श्लोक 43

ततश्चकार देवस्य जातकर्मादिकाः क्रियाः ।भरद्वाजो महातेजा बार्हस्पत्यस्तपोधनः

tataścakāra devasya jātakarmādikāḥ kriyāḥ / bharadvājo mahātejā bārhaspatyastapodhanaḥ

हिन्दी अर्थ

तस्यासीत् सवनो नाम पुत्रस्त्रैलोक्यपूजितः

English

Then the sacrosanct Mahadeva went to Saptasarasvata. He saw there Mankana, a hermit dancing.

अध्याय ६२

श्लोक 44

व्रतबन्धं तथेशस्त कृतवान् सर्वसास्त्रवित् ।ततो ददुः प्रीतियुताः सर्व एव वरान् क्रमात्

vratabandhaṃ tatheśasta kṛtavān sarvasāstravit / tato daduḥ prītiyutāḥ sarva eva varān kramāt

हिन्दी अर्थ

स चानपत्यो देवर्षे नृपः प्रेतगतिं गतः। 'ततो5रुदत् तस्य पत्नी सुदेवा शोकविह्णला नारदजीने कहा- (पुलस्त्यजी !) आपने दितिसे उत्पन्न उत्तम मरुद्रणोंका जो वर्णन किया उसके

English

He was dancing like a child innocently and forgetting everything. His hands were spread wide and he was jumping on heels. The rhythm of dance was so splendid that the earth was shivering with mountains.

अध्याय ६२

श्लोक 45

यज्ञोपवीतं पुलहस्त्वहं च सितवाससी ।मृगाजिनं कुम्भयोनिर्भरद्वाजस्तु मेखलाम्

yajñopavītaṃ pulahastvahaṃ ca sitavāsasī / mṛgājinaṃ kumbhayonirbharadvājastu mekhalām

हिन्दी अर्थ

अवस्थित थे; सत्तम! आप मुझे विशेषरूपसे यह 'बतलाइये कि पूर्व मन्वन्तरके बीत जानेपर कौन (मरुत्) वायुमार्गमें स्थित थे ?

English

Sankara accessed to him, caught his hand and said with smile on lips- O hermit! Why and for what purpose are you dancing? Please, tell me that why are you so happy?

अध्याय ६२

श्लोक 46

पालाशमददद् दण्डं मरीचिर्ब्रह्मणाः सुतः ।अक्षसूत्रं वारुणिस्तु कौश्यं वेदमथाङ्गिराः

pālāśamadadad daṇḍaṃ marīcirbrahmaṇāḥ sutaḥ / akṣasūtraṃ vāruṇistu kauśyaṃ vedamathāṅgirāḥ

हिन्दी अर्थ

पुलस्त्यजी बोले (नारदजी!) स्वायम्भुव मन्वन्तरसे लेकर इस मन्वन्तरतकके पहलेतकके मरुद्रणोंकी उत्पत्ति आपसे कहता हूँ, उसे सुनिये- स्वायम्भुव मनुके पुत्रका नाम प्रियत्रत था। तीनों लोकोंमें सत्कार प्राप्त सवन उन प्रियत्रतके पुत्र थे। देवर्षे! वे राजा पुत्रहीन ही मृत्युको प्राप्त हो गये। उसके बाद उनकी सुदेवा नामकी पत्नी शोकसे विहल होकर रोने लगी। उसने उस मृत-शरीरको दाह-

English

That Brahmin said- O great Dvija! Listen to all that pleases me. A number of years passed to the penance I observed in order to bring down my body.

अध्याय ६२

श्लोक 47

छत्रं प्रादाद् रघू राजा उपानद्युगलं नृगः ।कम्ण्डलुं बृहत्तेजाः प्रादाद्विष्णोर्बृहस्पतिः

chatraṃ prādād raghū rājā upānadyugalaṃ nṛgaḥ / kamṇḍaluṃ bṛhattejāḥ prādādviṣṇorbṛhaspatiḥ

हिन्दी अर्थ

संस्कार करनेके लिये नहीं दिया। पतिके गलेसे लिपटी हुई वह “हा नाथ, हा नाथ” कहती हुई असहायकी भाँति अत्यधिक विलाप करने लगी

English

I see now that the injured part of my hand is pouring with vegetable juice. This has pleased me and it is the sole reason for my intoxicated dance in

अध्याय ६२

श्लोक 48

एवं कृतोपनयनो भगवान् भूतभावनः ।संस्तूयमानो ऋषिभिः साङ्गं वेदमधीयत

evaṃ kṛtopanayano bhagavān bhūtabhāvanaḥ / saṃstūyamāno ṛṣibhiḥ sāṅgaṃ vedamadhīyata

हिन्दी अर्थ

उस समय आकाशसे आशरीरिणीवाणीने उससे अध्याय ७२ स्वायम्भुव, स्वारोचिष, उत्तम, तामस, रैवत चाक्षुष-मन्वन्तरोंके मरुद्रणकी उत्पत्तिका वर्णन ३५७

English

Sambhu said to him- 0 Dvija! Look at me. A white ash is coming out from my finger when I hit here. Yet I am not so happy. You have definitely become mad.

अध्याय ६२

श्लोक 49

भरद्वाजादाङ्गिरसात् सामवेदं महाध्वनिम् ।महदाख्यानसंयुक्तं गन्धर्वसहितं मुने

bharadvājādāṅgirasāt sāmavedaṃ mahādhvanim / mahadākhyānasaṃyuktaṃ gandharvasahitaṃ mune

हिन्दी अर्थ

प्रोवाचेदं राजपुत्री सुदेवा।

English

O great hermit! Mankanaka stopped dancing when he heard Sankara. He surprised enough and bowed to his feet very humbly.

अध्याय ६२

श्लोक 50

मासेनैकेन बगवान् ज्ञानश्रुतिमहार्णवः ।लोकचारप्रवृत्त्यर्थमभूच्छ्रुतिविशारदः

māsenaikena bagavān jñānaśrutimahārṇavaḥ / lokacārapravṛttyarthamabhūcchrutiviśāradaḥ

हिन्दी अर्थ

भविष्यन्ति वह्विमारोह शीघ्रं खमुत्पपाताथ स 'कामचारी

English

Sambhu said to him- O Dvija! Go to the inaccessible abode of Brahma. This holiest place will pour with the fruits analogous to The gods, demons, gandharva, vidyadhara and kinnaras shall always be present here. This holiest sarasvata will always be an abode of religion and absolving the evils and sins.

अध्याय ६२

श्लोक 51

सर्वशास्त्रेषु नैपुण्यं गत्वा देवो ऽक्षयो ऽव्ययः ।प्रोवाच ब्राह्मणश्रेष्ठं भरद्वाजमिदं वचः

sarvaśāstreṣu naipuṇyaṃ gatvā devo 'kṣayo 'vyayaḥ / provāca brāhmaṇaśreṣṭhaṃ bharadvājamidaṃ vacaḥ

हिन्दी अर्थ

तस्याम्बरे नारद पार्थिवस्य जाता रजोगा महिषी तु गच्छतः।

English

Seven rivers- Suprabha, Suvenu, Vimalodaka, Manohara, Visala Sarasvatl will flow here. All these rivers give the fruit equal to had on soma

अध्याय ६२

श्लोक 52

श्रीवामन उवाच ।ब्रह्मन् व्रजामि देह्याज्ञां कुरुक्षेत्रं महोदयम् ।तत्र दैत्यपतेः पुण्यो हयमेधः प्रवर्तते

śrīvāmana uvāca / brahman vrajāmi dehyājñāṃ kurukṣetraṃ mahodayam / tatra daityapateḥ puṇyo hayamedhaḥ pravartate

हिन्दी अर्थ

रराम तन्व्या सह कामचारी जगाम दिव्यया गत्या ब्रह्मलोकं तपोधन

English

You too will go to most sacrosanct and inaccessible abode of Brahma by installing a best icon at Kuruksetra.

अध्याय ६२

श्लोक 53

समाविष्टानि पश्यस्व तेजांसि पृथिवीतले ।ये संनिधानाः सततं मदंशाः पुण्यवर्धनाः ।तेनाहं प्रतिजानामि कुरुक्षेत्रं गतो बलिः

samāviṣṭāni paśyasva tejāṃsi pṛthivītale / ye saṃnidhānāḥ satataṃ madaṃśāḥ puṇyavardhanāḥ / tenāhaṃ pratijānāmi kurukṣetraṃ gato baliḥ

हिन्दी अर्थ

तद् दृष्टा पुष्करे न्यस्तं प्रत्यैच्छन्त तपोधन। मन्यमानास्तदमृतं सदा यौवनलिप्सया

English

ytefr l T rPTrSFT: I

अध्याय ६२

श्लोक 54

भरद्वाज उवाच ।स्वेच्छया तिष्ठ वा गच्छ नाहमाज्ञापयामि ते ।गमिष्यामो वयं विष्णो बलेरध्वरं मा खिद

bharadvāja uvāca / svecchayā tiṣṭha vā gaccha nāhamājñāpayāmi te / gamiṣyāmo vayaṃ viṣṇo baleradhvaraṃ mā khida

हिन्दी अर्थ

पतिभिः समनुज्ञाताः पपुः पुष्करसंस्थितम् कहा-राजपत्रि! तुम रोओ मत। यदि तुम्हारा सत्य (पति-सेवा)-ब्रत श्रेष्ठ है तो यह अग्नि पतिके साथ तुम्हारे हितके लिये हो। आकाशसे हुई उस वाणीको सुनकर राजपुत्री सुदेवाने कहा-आकाशचारिन्! मैं इस

English

On being said by Mahadeva, the austere Mankanaka installed an icon at Kuruk§etra and went to abode of Brahma.

अध्याय ६२

श्लोक 55

यद् भवन्तमहं देव परिपृच्छामि तद् वद ।केषु केषु विभो नित्यं स्थानेषु पुरुषोत्तम ।सान्निध्यं भवतो ब्रूहि ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः

yad bhavantamahaṃ deva paripṛcchāmi tad vada / keṣu keṣu vibho nityaṃ sthāneṣu puruṣottama / sānnidhyaṃ bhavato brūhi jñātumicchāmi tattvataḥ

हिन्दी अर्थ

सुत-हीन राजाके लिये सोच कर रही हूँ; न कि अपने दुर्भाग्यके लिये। उस आकाशवाणीने फिर कहा-- विशालनयने! तुम रोओ मत। तुम्हारे गर्भसे तो राजाको

English

S W PI RKi T?wfqsSqTEROT OTfoimdll

अध्याय ६२

श्लोक 56

वामन उवाच ।श्रूयतां कथयिष्यामि येषु येषु गुरो अहम् ।निवासामि सुपुण्येषु स्थानेषु बहुरूपवान्

vāmana uvāca / śrūyatāṃ kathayiṣyāmi yeṣu yeṣu guro aham / nivāsāmi supuṇyeṣu sthāneṣu bahurūpavān

हिन्दी अर्थ

कहता हूँ। इसपर तुम आज विश्वास करो। आकाश- चारीके ऐसा कहनेपर उस बालाने श्रेष्ठ पतिको चितापर रखा और पतिका ध्यान करती हुई जलती चितामें प्रवेश कर वह पतिव्रता अग्रिकी शरणमें चली गयी उसके बाद क्षणभरमें शोभासे सम्पन्न वह राजा पत्नीके साथ उठा और सुनाभकी पुत्री अपनी राजरानीके साथ आकाशमें जाकर स्वच्छन्दतासे भ्रमण करने लगा। नारदजी! आकाशमें जाते हुए उस राजाकी रानी

English

The earth got stability when the hermit Mankanaka went to the abode of Brahma. Mahadeva too returned at his sacred residence on Mandara mountain.

अध्याय ६२

श्लोक 57

ममावतारैर्वसुधा नभस्तलं पातालमम्भोनिधयो दिवञ्च ।दिशः समस्ता गिरयो ऽम्बुदाश्च व्याप्ता भरद्वाज ममानुरूपैः

mamāvatārairvasudhā nabhastalaṃ pātālamambhonidhayo divañca / diśaḥ samastā girayo 'mbudāśca vyāptā bharadvāja mamānurūpaiḥ

हिन्दी अर्थ

रजस्वला हो गयी। वह राजा दिव्ययोगसे आकाशमें भार्या (सुदेवा)-के साथ पाँच दिनोंतक रहा। उसके

English

Tiytferi %r ft h <oi

अध्याय ६२

श्लोक 58

ये दिव्या ये च भौमा जलगगनचराः स्थावरा जङ्गमाश्च सेन्द्राः सार्काः सचन्द्रा यमवसुवरुणा ह्यग्नयः सर्वपालाः ।ब्रह्माद्याः स्थावरान्ता द्विजखगमहिता मूर्तिमन्तो ह्यमूर्ताः ते सर्वे मत्प्रसूता बहु विविधगुणाः पूरणार्थं पृथिव्याः

ye divyā ye ca bhaumā jalagaganacarāḥ sthāvarā jaṅgamāśca sendrāḥ sārkāḥ sacandrā yamavasuvaruṇā hyagnayaḥ sarvapālāḥ / brahmādyāḥ sthāvarāntā dvijakhagamahitā mūrtimanto hyamūrtāḥ te sarve matprasūtā bahu vividhaguṇāḥ pūraṇārthaṃ pṛthivyāḥ

हिन्दी अर्थ

सोचकर कामचारी राजा भार्याके साथ विहार करने लगा। उसके बाद आकाशसे उसका शुक्र स्खलित हो गया। तपोधन! शुक्र-त्याग करनेके पश्चात् राजा पत्नीके साथ दिव्यगतिसे ब्रह्मलोकको चला गया एवं अलिनी-इन सात ऋषि-पत्नियोंने आकाशसे गिरते हुए अभ्रकके समान वर्णवाले शुक्रको इच्छाभर देखा। तपोधन! उसे देखकर उसको अमृत समझती हुई उन सबोंने स्थायी युवावस्था प्राप्त करनेकी लालसासे उसे

English

O Dvija! I here told you that Sankara had gone for penance and at that interval of his

अध्याय ६२

श्लोक 59

एते हि मुख्याः सुरसिद्धदानवैः पुज्यास्तथा संनिहिता महीतले ।यैर्दृष्टमात्रैः सहसैव नाशं प्रयाति पापं द्विजवर्य कीर्तनैः

ete hi mukhyāḥ surasiddhadānavaiḥ pujyāstathā saṃnihitā mahītale / yairdṛṣṭamātraiḥ sahasaiva nāśaṃ prayāti pāpaṃ dvijavarya kīrtanaiḥ

हिन्दी अर्थ

'कमलमें रख लिया। उसके बाद वे स्त्रान करके अपने-अपने पतियोंका पूजनकर उन पतियोंकी अनुमतिसे 'कमलमें रखे राजाके उस शुक्रको अमृत मानती हुई

English

Andhaka fought against the goddess.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 62
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.