Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
66
अध्याय 66 / 95

Adhyaya 66

17 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ17 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६६

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे पञ्चषष्टितमो ऽध्यः ________________________________________________________________________ नारद उवाच ।श्रुतं यथा भगवता बलिर्बद्धो महात्मना ।किं त्वस्तयन्यत्तु प्रष्टव्यं तच्छ्रुत्वा कथयाद्य मे

iti śrīvāmanapurāṇe pañcaṣaṣṭitamo 'dhyaḥ ________________________________________________________________________ nārada uvāca / śrutaṃ yathā bhagavatā balirbaddho mahātmanā / kiṃ tvastayanyattu praṣṭavyaṃ tacchrutvā kathayādya me

हिन्दी अर्थ

रहने लगे-जहाँ पहले राजा गयने दक्षिणाके साथ सौ अश्वमेधयज्ञ, ग्यारह सौ नरमेधयज्ञ तथा एक हजार राजसूययज्ञका अनुष्ठान किया था। उसी प्रकार पहले (उसने) जहाँपर सुरों एवं असुरोंसे कठिनाईसे किया जा 'सकनेवाला महामेध नामक प्रसिद्ध यज्ञ अनुष्ठित किया था और उसके लिये जहाँ आकाशस्वरूप अव्यक्तशरीरी मुरारि (विष्णु)-ने वहाँ निवास किया था। इसके बाद चे गदाधर नामसे प्रसिद्ध हुए, जो महान् अघरूपी वृक्षके

English

Reduction of King Dantfa to ashes rf *tftartll Araja said- O lord of the earth! It is no use saying much to you. I shall defend myself and you also from the disastrous curse of my father i.e., I shall not surrender myself to you. Prahlada said- "That evil-minded was filled with lust and forcibly ravished the daughter of the leading scion of Bhrgu (Sukra) even after her strong protest." Thi 3 n The egoist king came out from that hermitage when satisfied with intercourse and returned to his realm.

अध्याय ६६

श्लोक 2

भगवान् देवराजाय दत्त्वा विष्णुस्त्रिविष्टपम् ।अन्तर्धानं गतः क्वासौ सर्वात्मा तात कथ्यताम्

bhagavān devarājāya dattvā viṣṇustriviṣṭapam / antardhānaṃ gataḥ kvāsau sarvātmā tāta kathyatām

हिन्दी अर्थ

जहाँ वेद-शास्त्रसे रहित होनेपर भी कुलीन श्रेष्ठ ब्राह्मण ब्रह्मकी समानता प्राप्त करते हैं एवं मनोयोगसे भक्तिसहित मनुष्य एक बार भी पितरोंका पूजन करके भगवान्के अनुग्रहसे महामेध नामक यज्ञका अनन्त फल

English

II *11 Araja being smeared with menstrual blood due to intercourse, too came out of the hermitage and seated there. She had bent her head down on account of shame and agony. She thought of her father frequently and began wailing like a constellation beloved of moon god, when oppressed by the great seizer (Rahu). enrt srgfay wub y^ 4 fun After a long lapse of time, the sage Sukra came back to his hermitage from the nether world when the sacrificial offerings were

अध्याय ६६

श्लोक 3

सुतलस्थश्च दैत्येन्द्रः किमकार्षीत् तथा वद ।का चेष्टा तस्य विप्रर्षे तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

sutalasthaśca daityendraḥ kimakārṣīt tathā vada / kā ceṣṭā tasya viprarṣe tanme vyākhyātumarhasi

हिन्दी अर्थ

प्राप्त कर लेते हैं, वहाँ देवर्षिकी कन्या श्रेष्ठ महानदी है, जो जलरूपसे हिमालयपर प्रवहमान होकर अपने दर्शन,

English

O demon! He saw his daughter with marks of menstrual blood seated outside the hermitage like the cluster of clouds reddened Vllfa qfifcni He enquired her- “O daughter! Who has done intercourse with you? Who is playing with the furious snake?”

अध्याय ६६

श्लोक 4

पुलस्त्य उवाच ।अन्तर्धाय सुरावासं वामनो ऽभूदवामनः ।जगाम ब्रह्मसदनमधिरुह्योरगाशनम्

pulastya uvāca / antardhāya surāvāsaṃ vāmano 'bhūdavāmanaḥ / jagāma brahmasadanamadhiruhyoragāśanam

हिन्दी अर्थ

चक्रे जगत्पापविनष्टिमग्र्यां संदर्शनप्राशनमज्जनेन

English

Tell me that who is such wicked sinner now willing to go to the abode of Yama on this very day? Who has polluted you, my nice charactered- daughter.? tjq; <5T)5q)ildl TRj f II Then seeing her father, Araja told with tremble, pain and continous weeping to her fyititui Wt Your disciple Danda had committed this offence even when I protested, wept and begged him not to do such evil act. I could not defend myself as forcibly he had put me in this blame-worthy state.

अध्याय ६६

श्लोक 5

वासुदेवं समायान्तं ज्ञात्वा ब्रह्माव्ययात्मकः ।समुत्थायायथ सौहार्दात् सस्वजे कमलासनः

vāsudevaṃ samāyāntaṃ jñātvā brahmāvyayātmakaḥ / samutthāyāyatha sauhārdāt sasvaje kamalāsanaḥ

हिन्दी अर्थ

आराधनाय देवस्य कृत्वाश्रममवस्थितः तपस्तेपे सहस्त्राक्षः स्तुवन् देवं गदाधरम्

English

Sukracarya filled with anger and his eyes became red. He did acamana, purified his mouth by sipping water and then said these zr firrepm nn qw II "As that wicked had humiliated the preaching delivered by me during study and made Araja corrupt; he along with his kingdom, army, servants and means of conveyance shall be reduced to ashes as a result of continuous raining with hailstorms within seven nights.” awratii ii He so cursed Danda with these words and then turned towards his daughter. He consoled her saying that- ”0 daughter! Stay here in this very place to practice austerities for the purging of your sin.”

अध्याय ६६

श्लोक 7

परिष्वज्यार्च्य विधिना वेधाः पूजादिना हरिम् ।पप्रच्छ किं चिरेणेह भवतागमनं कृतम् ।६६।६ अथोवाच जगत्स्वामी मया कार्यं महत्कृतम् ।सुराणां क्रतुभागार्थं स्वयंभो बलिबन्धनम्

pariṣvajyārcya vidhinā vedhāḥ pūjādinā harim / papraccha kiṃ cireṇeha bhavatāgamanaṃ kṛtam / 66.6 athovāca jagatsvāmī mayā kāryaṃ mahatkṛtam / surāṇāṃ kratubhāgārthaṃ svayaṃbho balibandhanam

हिन्दी अर्थ

'कामक्रोधविहीनस्य साग्रः संवत्सरो गतः

English

Lord Sukra thereafter, took his disciples in company and went to nether world where the demons were living. 4Hlg4ldell^:l lj$m On account of excessive rain with hailstorms, Danda was destroyed within seven nights with his state, army and chariot. Tyrant n The gods therefore, avoided the forest Dandakaranya and Sambhu made that place abode of demons. tier

अध्याय ६६

श्लोक 8

पितामहस्तद् वचनं श्रुत्वा मुदितमानसः ।कथं कथमिति प्राह त्वं मां दर्शितुमर्हसि

pitāmahastad vacanaṃ śrutvā muditamānasaḥ / kathaṃ kathamiti prāha tvaṃ māṃ darśitumarhasi

हिन्दी अर्थ

ततो गदाधरः प्रीतो वासवं प्राह नारद। गच्छ प्रीतोऽस्मि भवतो मुक्तपापोऽसि साम्प्रतम् निजं राज्यं च देवेश प्राप्स्यसे नचिरादिव। यतिष्यामि तथा शक्र भावि श्रेयो यथा तव

English

II Thus, the intercourse with other's wife is so disastrous that it bums into ashes even well¬ doing laymen. What to say than of the common people as they definitely are wtt ferqqi 0 Andhaka! You should therefore, avoid to commit such offence. When an ordinary woman can burns a man in ashes, what to say about the consequence for committing such offence with the daughter of mountain? q Wit qtafaf O demon king! Nobody among gods and demons can defeat Sankara. When it is

अध्याय ६६

श्लोक 9

इत्येवमुक्ते वचने भगवान् गरुडध्वजः ।दर्शयामास तद्रूपं सर्वदेवमयं लघु

ityevamukte vacane bhagavān garuḍadhvajaḥ / darśayāmāsa tadrūpaṃ sarvadevamayaṃ laghu

हिन्दी अर्थ

सतरातस्य देवस्य तहैनसो नरा- स्तं प्रोचुरस्माननुशासयस्व

English

Mahadeva in battle, how then imagining a battle with him is Pulastya said : This being said, the demon Andhaka, possessing immense power, filled with anger, his eyes copper-red, took a deep breathe and replied- O demon! Whether that ash smeared body, lonely and impious person abiding three eyed can dare to battle with me? How I (Andhaka) can fear from one whose eyes resemble marmelos Vrsa leaves and who gazes at women’s face, when I never afraid of Indra or other gods? 0 Narada! Prahlada, on being so heard from him said- ‘‘You have spoken incorrectly. Your statement is just contrary to Dharma (the sacred law) and Artha (worldy gains).” gd i VHMa f re it i 0 Andhaka! The difference between you and Mahadeva is so large as it is seen between fire and an insect, a lion and a jackal, a huge elephant and a masaka 1 and between gold and O valorous! I have restricted you and tried my efforts to prohibit you from indulging such heinous activity. Listen to the dictum laid down by the renowned sage Asita in this

अध्याय ६६

श्लोक 10

तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं योजनायुतविस्तृतम् ।तावानेवोर्ध्वामानेन ततो ऽजः प्रणतो ऽभवत्

taṃ dṛṣṭvā puṇḍarīkākṣaṃ yojanāyutavistṛtam / tāvānevordhvāmānena tato 'jaḥ praṇato 'bhavat

हिन्दी अर्थ

तान् भीषणकर्मकारान् नाम्ना पुलिन्दान् मम पापसम्भवाः। हिंमाद्रिकालिञ्जरयोः पुलिन्दाः

English

The person religion abiding, without anger and ego, polite and learned, avoiding cause for pain of others’, contented with his own wife and without any lust for other’s wife is free from all fears in this world. The man not abiding religion, indulging in quarrels every time, putting others in pain, alien to Vedas and scriptures, tempted to others’ wife and wealth and who does courtship with varnas other than his own; cannot feel pleasure either in this material world or in the next. s God Prabhakara (Sun) was attended with virtue, hermit Varuni (Vasistha) had abandoned the anger, Manu, the son of Sun god was learned and Agastya was contented with his own wife.

अध्याय ६६

श्लोक 11

ततः प्रणम्य सुचिरं साधु साध्वित्युदीर्य च ।भक्तितम्रो महादेवं पद्मजः स्तोत्रमीरयत्

tataḥ praṇamya suciraṃ sādhu sādhvityudīrya ca / bhaktitamro mahādevaṃ padmajaḥ stotramīrayat

हिन्दी अर्थ

विमुक्तपापोऽमरसिद्धयश्षैः ।

English

Tti These meritorious deeds, which I have related as a traditional saying, were done by them. Consequently, all these ascetics became powerful, capable of pronouncing a curse and granting a boon, and worthy of respect by gods and Siddhas. The son of Ariga was atheist, Vibhu was quarrelsome, the wicked-minded Namuci gave pains to others and the king Nahusa wanted to enjoy courtship with other's wife. Hiranyaksa, the son of Diti was tempted to grab other's wealth, his younger brother was fool and evil-hearted and the valorous Yadu was interested in doing intercourse with the women of other varnas. 2 All these perished in ancient times because of their haughtiness. One should therefore, not abandon Dharma because religion is the supreme position to acquire for a man. The atheist or non-religious people fall in the wide hell called Raurava. The people have said the religion as a sole boat that ferry them across this world and the world where everyone has to go after death.

अध्याय ६६

श्लोक 12

ॐ नमस्ते देवाधिदेव वासुदेव एकशृङ्ग बहुरूप वृषाकपे भूतभावतन सुरासुरवृष सुरासुरमथन पीतवासः श्रीनिवास असुरनिर्मितान्त अमितनिर्मित कपिल महाकपिल विष्वक्सेन नारायण (५) ध्रुवध्वज सत्यध्वज खङ्गध्वज तालध्वज वैकुण्ठं पुरुषोत्तम वरेण्य विष्णो अपराजित जय जयन्त विजय कृतावर्त महादेव अनादे अनन्त आद्यान्तमध्यनिधन पुरञ्जय धनञ्जय शुचिश्रव पृश्निगर्भ (१०) कमलगर्भ कमलायताक्ष श्रीपते विष्णुमूल मूलाधिवास धर्माधिवास धर्मवास धर्माध्यक्ष प्रजाध्यक्ष गदाधर श्रीधर श्रुतिधर वनमालाधर लक्ष्मीधर धरणीधर पद्भनाम (१५) विरिञ्जे आर्ष्टिषेण महासेन सेनाध्यक्ष पुरुष्टुत बहुकल्प महाकल्प कल्पनामुख अनिरुद्ध सर्वग सर्वात्मन् द्वादशात्मक सूर्यात्मक सोमात्मक कालात्मक व्योमात्मक भूतात्मक (२०) रसात्मक परमात्मन् सनातन मुञ्जकेश हरिकेश गुडाकेश केशव नील सूक्ष्म स्थूल पीत रक्त श्वेत श्वेताधिवास रक्ताम्बरप्रिय प्रीतिकर प्रीतिवास हंस नीलवास सीरध्वज सर्वलोकाधिवास (२५) कुशेशय अधोक्षज गोविन्द जनार्दन मधुसूदन वामन नमस्ते ।सहस्रशीर्षो ऽसि सहस्रदृगसि सहस्रपादो ऽसि त्वं कमलो ऽसि महापुरुषो ऽसि सहस्रबाहुरसि सहस्रमूर्तिरसि त्वं देवाः प्राहुः सहस्रवदनं (३०) तेनमस्त ।ॐ नमस्ते विश्वदेवेश विश्वभूः विश्वात्मक विश्वरूप विश्वसंभव त्वत्तो विश्वामिदमभवद् ब्राह्मणास्त्वन्मुखेभ्यो ऽभवन् क्षत्रिया दोःसंभूताः ऊरुयुग्माद् विसो ऽभवन् शूद्राश्चरणकमलेभ्यः (३५) नाभ्या भवतो ऽन्तरिक्षमजायत इन्द्राग्नीवक्त्रतो नेत्राद् भानुरभून्मनसः शशाङ्कः अहं प्रसादजस्तव क्रोधात् त्र्यम्बकः प्राणाज्जातो भवतो मातरिश्वा शिरसो द्यौरजायत श्रोत्राद् दिशो भूरियं चरणादभूत्श्रोत्रोद्भवादिशोभवतः स्वयंभोनक्षत्रास्तेजोद्भवाः (४०) मूर्त्तयश्चामूर्तयश्च सर्वे त्वत्तः समुद्भूताः ।अतो विश्वात्मको ऽसि ॐ नास्ते पुष्पहासो ऽसि महाहासो ऽसि परमो ऽसि ॐ कारो ऽसि वषट्कारो ऽसि स्वराहाकारो ऽसि वौषट्कारो ऽसि स्वधाकारो ऽसि वेदमयो ऽसि तीर्थमयो ऽसि यजमानमयो ऽसि (४५) यज्ञमयो ऽसि सर्वधातासि यज्ञभोक्तासि शुक्रधातासि भूर्द भुवर्द स्वर्द स्वर्णद गोद अमृतदो ऽसीति ।ॐ ब्रह्मादिरसि ब्रह्मयो ऽसि यज्ञो ऽसि वेदकामो ऽसि वेद्यो ऽसि यज्ञधारो ऽसि महामीनो ऽसि महासेनो ऽसि महाशिरा असि ।(५०) नृकेसर्यसि होतासि होम्यो ऽसि हव्यो ऽसि हूयमानो ऽसि हयमेधो ऽसि पोतासि पावयितासि पूतो ऽसि पूज्यो ऽसि दातासि हन्यमानो ऽसि ह्रियमाणो ऽसि हर्त्तासीति ॐ ।नीतिरसि नेतासि अग्र्यो ऽसि विश्वधामासि शुभाण्डो ऽसि ध्रुवो ऽसि आरणेयो ऽसि (५५) ध्यानो ऽसि ध्येयो ऽसि ज्ञेयो ऽसि ज्ञानो ऽसि ज्ञानो ऽसि यष्टासि दानो ऽसि भूमासि ईक्ष्यो ऽसि ब्रह्मासि होतासि उद्गातासि गतिमतां गतिरसि ज्ञानिनां ज्ञानमसि योगिनां योगो ऽसि मोक्षगामिनां मोक्षो ऽसि श्रीमतां श्रीरसि गृह्यो ऽसि पातासि परमसि (६०) सोमो ऽसि सूर्यो ऽसि दीक्षासि दक्षिणासि नरो ऽसि त्रिनयनो ऽसि महानयनो ऽसि आदित्यप्रभवो ऽसि सुरोत्तमो ऽसि शुचिरसि शुक्रो ऽसि नभोसि नभस्यो ऽसि इषो ऽसि ऊर्जो ऽसि सहो ऽसि सहस्यो ऽसि तपो ऽसि तपस्यो ऽसि मधुरसि (६५) माधवो ऽसि कालो ऽसि संक्रमो ऽसि विक्रमो ऽसि पराक्रमो ऽसि अश्वग्रीवो ऽसि महामेधो ऽसि शङ्करो ऽसि हरिश्वोरो ऽसि शंभुरसि ब्रह्मेशो ऽसि सूर्यो ऽसि मित्रावरुणो ऽसि प्राग्वंशकायो ऽसि भृतादिरसि महाभूतो ऽसि ऊर्ध्वकर्मासि कर्त्तासि (७०) सर्वपापविमोचनो ऽसि त्रिविक्रमो ऽसि ॐ नमस् ते पुलस्त्य उवाच ।इत्थं स्तुतः पद्मवेन विष्णुस्तपस्विभिश्चाद्भुतकार्मकारी ।प्रोवाच देवं प्रपितामहं तु वरं वृणीष्वामलसत्त्ववृत्ते

oṃ namaste devādhideva vāsudeva ekaśṛṅga bahurūpa vṛṣākape bhūtabhāvatana surāsuravṛṣa surāsuramathana pītavāsaḥ śrīnivāsa asuranirmitānta amitanirmita kapila mahākapila viṣvaksena nārāyaṇa (5) dhruvadhvaja satyadhvaja khaṅgadhvaja tāladhvaja vaikuṇṭhaṃ puruṣottama vareṇya viṣṇo aparājita jaya jayanta vijaya kṛtāvarta mahādeva anāde ananta ādyāntamadhyanidhana purañjaya dhanañjaya śuciśrava pṛśnigarbha (10) kamalagarbha kamalāyatākṣa śrīpate viṣṇumūla mūlādhivāsa dharmādhivāsa dharmavāsa dharmādhyakṣa prajādhyakṣa gadādhara śrīdhara śrutidhara vanamālādhara lakṣmīdhara dharaṇīdhara padbhanāma (15) viriñje ārṣṭiṣeṇa mahāsena senādhyakṣa puruṣṭuta bahukalpa mahākalpa kalpanāmukha aniruddha sarvaga sarvātman dvādaśātmaka sūryātmaka somātmaka kālātmaka vyomātmaka bhūtātmaka (20) rasātmaka paramātman sanātana muñjakeśa harikeśa guḍākeśa keśava nīla sūkṣma sthūla pīta rakta śveta śvetādhivāsa raktāmbarapriya prītikara prītivāsa haṃsa nīlavāsa sīradhvaja sarvalokādhivāsa (25) kuśeśaya adhokṣaja govinda janārdana madhusūdana vāmana namaste / sahasraśīrṣo 'si sahasradṛgasi sahasrapādo 'si tvaṃ kamalo 'si mahāpuruṣo 'si sahasrabāhurasi sahasramūrtirasi tvaṃ devāḥ prāhuḥ sahasravadanaṃ (30) tenamasta / oṃ namaste viśvadeveśa viśvabhūḥ viśvātmaka viśvarūpa viśvasaṃbhava tvatto viśvāmidamabhavad brāhmaṇāstvanmukhebhyo 'bhavan kṣatriyā doḥsaṃbhūtāḥ ūruyugmād viso 'bhavan śūdrāścaraṇakamalebhyaḥ (35) nābhyā bhavato 'ntarikṣamajāyata indrāgnīvaktrato netrād bhānurabhūnmanasaḥ śaśāṅkaḥ ahaṃ prasādajastava krodhāt tryambakaḥ prāṇājjāto bhavato mātariśvā śiraso dyaurajāyata śrotrād diśo bhūriyaṃ caraṇādabhūtśrotrodbhavādiśobhavataḥ svayaṃbhonakṣatrāstejodbhavāḥ (40) mūrttayaścāmūrtayaśca sarve tvattaḥ samudbhūtāḥ / ato viśvātmako 'si oṃ nāste puṣpahāso 'si mahāhāso 'si paramo 'si oṃ kāro 'si vaṣaṭkāro 'si svarāhākāro 'si vauṣaṭkāro 'si svadhākāro 'si vedamayo 'si tīrthamayo 'si yajamānamayo 'si (45) yajñamayo 'si sarvadhātāsi yajñabhoktāsi śukradhātāsi bhūrda bhuvarda svarda svarṇada goda amṛtado 'sīti / oṃ brahmādirasi brahmayo 'si yajño 'si vedakāmo 'si vedyo 'si yajñadhāro 'si mahāmīno 'si mahāseno 'si mahāśirā asi / (50) nṛkesaryasi hotāsi homyo 'si havyo 'si hūyamāno 'si hayamedho 'si potāsi pāvayitāsi pūto 'si pūjyo 'si dātāsi hanyamāno 'si hriyamāṇo 'si harttāsīti oṃ / nītirasi netāsi agryo 'si viśvadhāmāsi śubhāṇḍo 'si dhruvo 'si āraṇeyo 'si (55) dhyāno 'si dhyeyo 'si jñeyo 'si jñāno 'si jñāno 'si yaṣṭāsi dāno 'si bhūmāsi īkṣyo 'si brahmāsi hotāsi udgātāsi gatimatāṃ gatirasi jñānināṃ jñānamasi yogināṃ yogo 'si mokṣagāmināṃ mokṣo 'si śrīmatāṃ śrīrasi gṛhyo 'si pātāsi paramasi (60) somo 'si sūryo 'si dīkṣāsi dakṣiṇāsi naro 'si trinayano 'si mahānayano 'si ādityaprabhavo 'si surottamo 'si śucirasi śukro 'si nabhosi nabhasyo 'si iṣo 'si ūrjo 'si saho 'si sahasyo 'si tapo 'si tapasyo 'si madhurasi (65) mādhavo 'si kālo 'si saṃkramo 'si vikramo 'si parākramo 'si aśvagrīvo 'si mahāmedho 'si śaṅkaro 'si hariśvoro 'si śaṃbhurasi brahmeśo 'si sūryo 'si mitrāvaruṇo 'si prāgvaṃśakāyo 'si bhṛtādirasi mahābhūto 'si ūrdhvakarmāsi karttāsi (70) sarvapāpavimocano 'si trivikramo 'si oṃ namas te pulastya uvāca / itthaṃ stutaḥ padmavena viṣṇustapasvibhiścādbhutakārmakārī / provāca devaṃ prapitāmahaṃ tu varaṃ vṛṇīṣvāmalasattvavṛtte

हिन्दी अर्थ

मातुस्तदा धर्मनिवासमीड्यम् पप्रच्छ सा कारणमीश्वरं त-

English

Courtship with other's wife is strictly prohibited particularly for the religion abiding people. The wives of others carry the man to suffer in twenty one hells. O Andhaka! This is the eternal duty of all varnas. F qilci qg<rii: $6II The man who tempts to other's wealth and wife, definitely falls in gross hell called Raurava for several years. 0 lord of the demons! The great soul hermit Asita had long ago laid down this dictum before Garuda and Aruna.

अध्याय ६६

श्लोक 13

तमब्रवीत् प्रीतियुतः पितामहो वरं ममेहाद्य विभो प्रयच्छ ।रूपेण पुण्येन विबो ह्यनेन संस्थीयतां मद्भवने मुरारे

tamabravīt prītiyutaḥ pitāmaho varaṃ mamehādya vibho prayaccha / rūpeṇa puṇyena vibo hyanena saṃsthīyatāṃ madbhavane murāre

हिन्दी अर्थ

देवगणैश्च सार्थम्

English

The wise man should therefore, abandon even the thinking of coition with other's wife. Others’ wives lead men of humble wisdom to discomfiture. Pulastya said- Andhaka replied Prahlada that “You are the only person devoted to religion. I do not practice Dharma.” Andhaka then ordered Sambara- O Sambara! go at the mountain Mandara, the chief of the mountains and say there to faair fere? spiked i O beggar! why is it that you enjoy the great mountain Mandara which is heaven like and surrounded by several caves? Tell me that who has given you this mountain for residing? Indra etc. all gods follow my orders. How are you living on this mountain Mandara with sheer disobedience to me? Ruftumn umt m R #? If you really like this mountain, do then as I say. Give me your wife immediately.

अध्याय ६६

श्लोक 14

इत्थं वृते देववरेण प्रादात् प्रभुस्तथास्त्विति तमव्ययात्मा ।तस्थौ हि रूपेण हि वामनेन संपूज्यमानः सदने स्वयंभोः

itthaṃ vṛte devavareṇa prādāt prabhustathāstviti tamavyayātmā / tasthau hi rūpeṇa hi vāmanena saṃpūjyamānaḥ sadane svayaṃbhoḥ

हिन्दी अर्थ

ज्ञात्वा जितं हैत्यसुतैः सुतं र देवमनाद्यमीडय 1८ जगाम विष्णुं शरणं बरेण्यम् स्थाने हृषीकेशमनन्तमाद्यम्। प्रभवं पुराण- माराधयामास शुभे वद त्वम्

English

Sambara immediately followed the order and went at mountain Mandara where the wielder of the Pinaka bow was staying along with the goddess Parvatl. mamm ^:i ?T: 3TI? Sambara gave the message exactly as it was given by Andhaka there. Sankara replied in presence of Parvatl (daughter of mountain)

अध्याय ६६

श्लोक 15

नृत्यन्ति तत्राप्सरसां समूह्य गायन्ति गीतानि सुरेन्द्रगायनाः ।विद्याधरास्तूर्यरांश्च वादयन् स्तुवन्ति देवासुरसिद्धसङ्घाः

nṛtyanti tatrāpsarasāṃ samūhya gāyanti gītāni surendragāyanāḥ / vidyādharāstūryarāṃśca vādayan stuvanti devāsurasiddhasaṅghāḥ

हिन्दी अर्थ

पान एवं मज्जन करनेसे जगतूके पापोंको विनष्ट करती है। विष्णुकी आराधना करनेके लिये इन्द्र वहाँ महानदीके विचित्र तटपर गये और आश्रम बनाकर रहने लगे। वे प्रातःकाल स्रान, भूमिपर शयन एवं बिना माँगे मिले हुए

English

The wise hundred-eyed Indra has given me this mountain. Hence, I cannot abandon it without orders from the enemy of Vrtra. R ifd TSf The demon has raised demand for Parvatl, she is free to go if so desired by herself. I cannot resist her. n RR TRT ^ o II 0 great sage! Pilrvatl then said to Sambara- 0 chivalrous! Give a message from me to 3i i W35T Rum

अध्याय ६६

श्लोक 16

ततः समाराध्य विभुं सुराधिपः पितामहो धौतमलः स शुद्धः ।स्वर्गे विरिञ्चिः सदनात् सुपुष्पाण्यानीय पूजां प्रचकार विष्णोः

tataḥ samārādhya vibhuṃ surādhipaḥ pitāmaho dhautamalaḥ sa śuddhaḥ / svarge viriñciḥ sadanāt supuṣpāṇyānīya pūjāṃ pracakāra viṣṇoḥ

हिन्दी अर्थ

पदार्थसे एक समय भोजन करते हुए गदाधारी देवकी स्तुति करते हुए तपस्या करने लगे। सर्वथा जितेन्द्रि एवं काम-क्रोधादिसे रहित होकर इस प्रकार तपस्या करते हुए उनका एक वर्ष बीत गया। नारदजी! उसके बाद गदा धारण करनेवाले विष्णुने प्रसन्न होकर इन्द्रसे कहा--जाओ, मैं प्रसन्न हूँ; अब तुम पापसे मुक्त हो

English

You and Sankara are the players around a dice- board of life. The one who shall take risk of life and defeat the other opponent, shall be accepted by me.” The wise Sambara went to Andhaka and reported there the message given by Sankara and Parvatl. The eyes of demon king reddened with anger. He expirated long, calling Duryodhana O large-armed one! Go immediately and beat hard, without any hesitation, the war preparatory drum, like a woman of evil- wmimmi Duryodhana followed the order and began blowing the drum with full power and speed.

अध्याय ६६

श्लोक 17

स्वर्गे सहस्रं स तु योजनानां विष्णोः प्रमाणेन हि वामनो ऽभूत् तत्रास्य शक्रः प्रचकार पूजां स्वयंभुवस्तुल्यगुणां महर्षे

svarge sahasraṃ sa tu yojanānāṃ viṣṇoḥ pramāṇena hi vāmano 'bhūt tatrāsya śakraḥ pracakāra pūjāṃ svayaṃbhuvastulyaguṇāṃ maharṣe

हिन्दी अर्थ

देवेश! (अन) तुम शीघ्र ही अपना राज्य प्राप्त कर लोगे। इन्द्र! जैसे तुम्हारा आगेका श्रेय (कल्याण) होगा, वैसा ही मैं प्रयत्न करूँगा। गदाधर श्रीविष्णुने ऐसा कहनेके बाद इन्द्रको मनोहरा नदीमें स्नान कराकर बिदा

English

The trumpet so piped by mighty Duryodhana made a loud sound like Surabhi. W duf RT%:II vail When demons heard the loud sound of trumpet, they rushed with curiosity and entered within seconds in‘the assembly. g urafam The mighty commander-in-chief then revealed the facts before them. Those all warriors then got ready to fight. They came out under lead of Andhaka with elephants, camels, horses and chariots.

अध्याय ६६

श्लोक 18

एतत् तवोक्तं भगवांस्त्रिविक्रमश्चकार यद् देवहितं महात्मा ।रसातलस्थो दितिजश्चकार यत्तच्छृणुष्वाद्य वदामि विप्र

etat tavoktaṃ bhagavāṃstrivikramaścakāra yad devahitaṃ mahātmā / rasātalastho ditijaścakāra yattacchṛṇuṣvādya vadāmi vipra

हिन्दी अर्थ

कर दिया। इन्द्रके स्नान कर लेनेपर उनके पाप-पुरुषोंने उनसे कहा-हमें अनुशासित कीजिये। (इन्रने) उन भयंकर कर्म करनेवाले लोगोंसे कहा--मेरे पापसे हिमालय एवं कालिञ्जर नामके दोनों श्रेष्ठ पर्वतोके बीचकी भूमिमें निवास करो। पुलिन्दोंसे ऐसा कहनेके पश्चात् पापसे मुक्त हुए सुरराज देवों, सिद्धों एवं यक्षे पूजित होते हुए माताके धर्मके आश्रयरूप पूज्य आश्रममें

English

Andhaka with decision to defeat Sankara came out on a chariot measuring five furlongs (Nalva) with determination to defeat the three¬ Tirwr: i crraj?j mnigsreui The demons Jambha, Kujambha, Hunda, Tuhunda, Sambara, Bali, Bana, Kartasvara, Hast!, Suryas'atru, Mahodara, Ayahsaiikuh, Sibi, Salva, Vrsaparavana, Virocana, Hayagrlva, Kalanemi, Samhlada, Kalanas'ana, Sarabha, Salabha, strong Vipracitti, Duryodhana, Paka, Vipaka, Kala and Sambara and other numerous mighty and valorous demons picked up their weapons and set out for fight with curiosity. IT Thus the evil-hearted, foolish Andhaka, the commander-in-chief of demons army went at Mandara mountain with a decision to fight against Sankara as the time of his death was

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 66
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.