Vayu Purana· Vāyu Purāṇa
114
अध्याय 114 / 232

Adhyaya 114

3 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ3 श्लोक

अध्याय ११४

श्लोक 1

॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे कोटितीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयोदशाधिकशाततमो ऽध्यायः ॥ र्क्व् अध्याय ११४ श्रीमार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् ।अयोनिजं महापुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe koṭitīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma trayodaśādhikaśātatamo 'dhyāyaḥ || rkv adhyāya 114 śrīmārkaṇḍeya uvāca: tato gacchettu rājendra tīrthaṃ paramaśobhanam / ayonijaṃ mahāpuṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam

हिन्दी अर्थ

ऊध्वेकेशं हरिच्छमश्रुं शिलासंहननं दृढ़म् । हस्‍्वकाय॑ सुबाहुँ च महाकाय॑ महाबलम् ८१ आकर्णदारितास्यं च लम्बश' स्थूलनासिकम् । स्थुलोष्ठमष्ठदंष्ट्रं च द्विजिल्न शहकुकर्णणकस पिड्गलोद्वृत्तनयनं जटिल पिछ्गलं तथा। महाकर्ण महोरस्क॑ कटिहीनं कृशोदरम् ॥

English

The Yaksa Rajatanabha was the grandfather of Guhyakas. He married Bhadra, the excellent daughter of the

अध्याय ११४

श्लोक 2

अयोनिजे नरः स्नात्वा पूजयेत् परमेश्वरम् ।पितृदेवार्चनं कृत्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ayonije naraḥ snātvā pūjayet parameśvaram / pitṛdevārcanaṃ kṛtvā mucyate sarvakilbiṣaiḥ

हिन्दी अर्थ

ज्यायांस्तयोस्तु यः क्रो मातरं सोउम्यकर्षत । अश्रवीन्‍्मातरायाहि भक्षार्थे क्षुषयाईदितः

English

(They were) Siddhartha, Suryateja, Sumanta, Nandana, Kanyaka, Yavika, Manidatta, Vasu, Sarvanubhuta, Sankha, Pmgak§a, Bhiru, Mandarasobhi, Padma, Candrapra- bha, Maghapurna, Subhadra, Pradyota, Mahaujas, Dyutiman Ketuman, Mitra, Mauli and Sudarsana. Thus there are twenty- four auspicious Punyajanas born to Manibhadra. All of them were characteristically meritorious. Their sons and grandsons were the auspicious Yaksas and Punyajanas.

अध्याय ११४

श्लोक 3

तत्र तीर्थे तु विधिना प्राणत्यागं करोति यः ।स कदाचिन्महाराज योनिद्वारं न पश्यति

tatra tīrthe tu vidhinā prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ / sa kadācinmahārāja yonidvāraṃ na paśyati

हिन्दी अर्थ

एतस्मिन्नेव काले तु प्रादुभतस्तयों: पिता । तौ दृष्ट्वा बिक्रताचारों बसतां हीत्यभाषत ८७ लोचन, ऊध्वेकेश, हरिच्छुमभ्रु (हरे वर्ण की दाढ़ोवाला, दृढ़ एवं शिला संहनन, (शिला के समान पृष्ट शरीर- वाला) हस्वकाय, (छोटे कद का) पुबाहु, महाकाय, महाबलिष्ठ, कानपरयंन्त फटे हुए भयानक मुखवाला, लम्बी भोंहों वाला, स्थूल नासिकावाला, स्थल ओष्ठवाला, आठ दाढ़ोंवाला, दो जीभवाला धंकु (कील) के समान कानोंवाला, पिगल वर्ण के उठे हुए नेत्रोंवाला, जटाधारी पीले शरीरवाला, महाकर्ण महान् वक्ष-स्थल, कटि

English

Devajanani (Devajani) bore to Manivara the fol¬ lowing sons—Purnabhadra, Heraaratha, Maniman, Nandivard- hana, Kustumburu, PiSahgabha, Sthulakarna, Mahajaya, Sveta, ipula, Puspavan, Bhayavaha, Padmavarna, Sunetra, Yaksa, Bala, Baka, Kumuda, Ksemaka.Vardhamana, Dama, Padmana- bha, Varanga, Suvira, Vijaya, K r ti, Purnamasa, Hiranyaksa, Surupa, and others. These sons of Manivara are remembered as Yaksas and Guhyakas. Some are handsome and some are ugly. They are garlanded and very pleasing to see. They had hundreds and thousands of sons and grandsons.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_revAkhANDa-of-the-vAyupurANa-rkv.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vayu Purana — Chapter 114
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.