Vayu Purana· Vāyu Purāṇa
193
अध्याय 193 / 232

Adhyaya 193

71 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ71 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १९३

श्लोक 1

॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये श्रीपत्युत्पत्तिवर्णनं नाम द्विनवत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ र्क्व् अध्याय १९३ श्रीमार्कण्डेय उवाच: इत्युक्ते ऽप्सरसः सर्वाः प्रणिपत्य पुनः पुनः ।ऊचुर् नारायणं देवं तद्दर्शनसमीहया

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye śrīpatyutpattivarṇanaṃ nāma dvinavatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ || rkv adhyāya 193 śrīmārkaṇḍeya uvāca: ityukte 'psarasaḥ sarvāḥ praṇipatya punaḥ punaḥ / ūcur nārāyaṇaṃ devaṃ taddarśanasamīhayā

हिन्दी अर्थ

जर्वदा विनम्र रहेंगे, इनका शासनकाल कुल मिलाकर पेतालीस वर्षों का होगा । इनके उपराण्त आाश्प्रवंशीय राजा होंगे । कण्ठावन उपाधिधारी राजाओों के अन्तिम नरपति सुशर्मा को, तथा शुद्धंगवंशोय राजाओं की सेनाओं को युद्धस्थल में पराजित कद अन्भ्रज्ञातीय सिन्धुक नामक एक राजा इस पृथ्वी को प्राप्त करेगा। वह सिन्धुक तेईस वर्षों तक राज्यपद पर प्रतिष्ठित होगा । उसके उपरान्त भात (?) नामक राजा अठारह वर्षो के

English

I shall mention the descendants of Aila, Iksvaku, Sudyumna and other kings in whom this splendid territory of the Iksvakus will be vested. I shall mention all other kings also besides these who will be born in future, viz. Ksatriyas, Parasavas, Sudras and Brahmanas, Andhas (Andhras), Sakas, Pulindas, Tulikas, Yavanas, Kaivartas, Abhiras, Sabaras, and all other Mleccha (outcaste) tribes.

अध्याय १९३

श्लोक 2

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः ।भगवन्भवता यो ऽयमुपदेशो हितार्थिना ।प्रोक्तः स सर्वो विज्ञातो माहात्म्यं विदितं च ते

vasantakāmāpsarasa ūcuḥ / bhagavanbhavatā yo 'yamupadeśo hitārthinā / proktaḥ sa sarvo vijñāto māhātmyaṃ viditaṃ ca te

हिन्दी अर्थ

लिए राजा होगा ।३४६-३४६। उसके बाद उसका पुत्र शातकणि अपने समय का महान् राजा होमा, वह छप्पन यों तक क्षासन की बागडोर अपने हाथ में रखेगा तदनन्तर शातकर्णि का पुत्र राजा आपादबठ्ध होया, वह दस, पैबीस और छः वर्षों तक राज्य करेगा (?) उसके बाद वेमिष्ण १०चीस वर्ष के लिये राजा बनेगा । तदनन्तर हाल नामक राजा पूरे एक वर्ष के लिये शासनाधिरूढ़ होगा ; इस वंश में पाँच सात राजा महाबलवान होंगे । हाल के बाद पुत्रिकषेण इककौस वर्षों तक राज्य करेगा। उसके बाद स्ातकरणि मराधिपति होगा, जो पूरे एक वर्ष

English

This present king Adhisamakrsna is a king belonging to the Puru dynasty. I shall mention all the future kings in his family.

अध्याय १९३

श्लोक 3

यत्त्वेतद्भवता प्रोक्तं प्रसन्नेनान्तरात्मना ।दर्शितेयं विशालाक्षी दर्शयिष्यामि वो जगत्

yattvetadbhavatā proktaṃ prasannenāntarātmanā / darśiteyaṃ viśālākṣī darśayiṣyāmi vo jagat

हिन्दी अर्थ

सातकॉजिबंर्थमेकं भविष्यति नराधिप:। + चकार शातकणिस्तु षण्मासान्वे नराधिप: ॥

English

Nirvaktra will be the son of Adhisamakrsna. When his city Hastinapura is swept away by Ganga he will abandon it and live happily at Kausambl.

अध्याय १९३

श्लोक 4

तत्रार्थे सर्वभावेन प्रपन्नानां जगत्पते ।दर्शयात्मानमखिलं दर्शितेयं यथोर्वशी

tatrārthe sarvabhāvena prapannānāṃ jagatpate / darśayātmānamakhilaṃ darśiteyaṃ yathorvaśī

हिन्दी अर्थ

अधष्टायिशसु वर्षाण शिवस्वामी भविष्यति राजा चर गोतमीपुत्र एकविशस्तमा नृषु । एकोर्नावर्शात राजो यज्ञश्री: सातकष्यंथ....

English

His son will be Usna. Citraratha will be born of Usna. Sucidratha will be born of Citraratha, and Vj-timan will be born of Sucidratha.

अध्याय १९३

श्लोक 5

यदि देवापराधे ऽपि नास्मासु कुपितं तव ।नमस्ते जगतामीश दर्शयात्मानमात्मना

yadi devāparādhe 'pi nāsmāsu kupitaṃ tava / namaste jagatāmīśa darśayātmānamātmanā

हिन्दी अर्थ

घडेंव भविता तस्माद्विजयस्तु समा नपः। दण्डश्री: सातकर्णो च तस्य पुत्र: समास्त्रयः? )

English

Suscna of great fame and prowess will be born there¬ after. To Suscna will be born the king named Sutlriha.

अध्याय १९३

श्लोक 6

नारायण उवाच: पश्यतेहाखिलांल् लोकान् मम देहे सुराङ्गनाः ।मधुं मदनम् आत्मानं यच् चान्यद् द्रष्टुमिच्छथ

nārāyaṇa uvāca: paśyatehākhilāṃl lokān mama dehe surāṅganāḥ / madhuṃ madanam ātmānaṃ yac cānyad draṣṭumicchatha

हिन्दी अर्थ

सप्तेव तु भविष्यन्ति दशा5भीरास्ततो नृपाः । सप्त ग्दसिनश्रापि ततोघन्ये दश बे शकाः अन्ध्रा भोकयन्ति कसुधां शते हें च शर्त च वे । शतानि त्रीण्यशीति च॒ भोक्ष्यन्ति बसुधा शका: ३६१ अशीर्ति चैव वर्षाणि भोक्तारो यबना सहीम् । पञचवर्षशतानीह तुषाराणां मही स्मृता.

English

Ruca will be born of Sutlrtha. Then Tricak?a will be born. Tricaksa's successor will be Sukhibala.

अध्याय १९३

श्लोक 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच: इत्युक्त्वा भगवान्देवस्तदा नारायणो नृप ।उच्चैर्जहास स्वनवत्तत्राभूदखिलं जगत्

śrīmārkaṇḍeya uvāca: ityuktvā bhagavāndevastadā nārāyaṇo nṛpa / uccairjahāsa svanavattatrābhūdakhilaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

और छः: मास तक राज्य करेगा । तदनन्तर अट्ठाईस वर्ष तक शिवस्वामी नामक एक राजा होगा

English

Sukhibala's son will be the king Paripluta. King Sunaya will be born as the son of Paripluta.

अध्याय १९३

श्लोक 8

ब्रह्मा प्रजापतिः शक्रः सह रुद्रैः पिनाकधृक् ।आदित्या वसवः साध्या विश्वेदेवा महर्षयः

brahmā prajāpatiḥ śakraḥ saha rudraiḥ pinākadhṛk / ādityā vasavaḥ sādhyā viśvedevā maharṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

फिर बोतमीपुन्र मनुष्यों में इककीस वर्ष तक राज्य करेगा। तदनन्तर सातकर्णी वंशोत्पन्न राजा यज्ञश्री उन्नीस वर्षो के लिये राजा होगा । उसके बाद विजय नामक राजा छः वरषंतक राज्य करेगा। उसके बाद उसका पुत्र सातकर्णी दण्डश्री तीन वर्ष तक राज्य करेगा । फिर पुलोवा नामक राजा होगा, जो सात बर्षों तक प्रथ्वी पर राज्य करेगा । इन राजाओं के अतिरिक्त अन्याग्य राजाओं का भी पृथ्वी पर राज्य होगा। उपर्युक्त अन्ध्र वंशीय तेईस राजा होंगे, जो पृथ्वी का उपभोग करेंगे। उन सब का राजत्वकाल कुल मिलाकर चार सौ ग्यारह वर्ष का होता है । ये अन्भ्रवंशीय राजा लोग पाँच वंशों में विभक्त हो जायेंगे ।३५५-३५८। उनके बाद सत्रह आभीर वंशीय राजाओं का शासनकाल आयेगा, फिर सात गर्दमिन वंशीय और दस हाक-वंशीय राजा होंगे । तदनशध्तर आठ यवन, चौदह तुषार वंशीय, तेरह मेनण्ट, और अट्ठोरह मौन वंश में उत्पन्न होनेवाले राजा राज्य

English

King Mcdhavi will be the son of Sunaya and Medha- vin's son will be Dantfapani.

अध्याय १९३

श्लोक 9

नासत्यदस्रावनिलः सर्वशश्च तथाग्नयः ।यक्षगन्धर्वसिद्धाश्च पिशाचोरगकिन्नराः

nāsatyadasrāvanilaḥ sarvaśaśca tathāgnayaḥ / yakṣagandharvasiddhāśca piśācoragakinnarāḥ

हिन्दी अर्थ

करेंगे । आन्ध्र बंशीय राजा लोग तीन सौ वर्षों तक राज्य करेंगे । शक लोग तीन सौ अस्सी वर्षों तक प्ृृष्वो का उपभोग करेंगे ।३५९-३६१॥ यवन लोग अस्सी वर्षों तक राज्य करेंगे । तुधारवंशीय राजा लोग पाँच सौ वर्षों तक पृथ्वी का राज्य करेंगे । तेरह मरुण्ड बंशीय राजागण अन्य शुद्र जातीय राजाओं के साथ साढ़े चार सौ वर्षों तक प्रृथ्वी का उपभोग करेंगे। उस समय अनेछे स्लेच्छ जातियाँ होंगी। उनमें से ग्यारह स्लेच्छ

English

Dandapani's son will be Niramitra and Ksemaka will be the son of Niramitra. These twentyfive kings (?) will be born in the race of Puru.

अध्याय १९३

श्लोक 10

समस्ताप्सरसो विद्याः साङ्गा वेदास्तदुक्तयः ।मनुष्याः पशवः कीटाः पक्षिणः पादपास्तथा

samastāpsaraso vidyāḥ sāṅgā vedāstaduktayaḥ / manuṣyāḥ paśavaḥ kīṭāḥ pakṣiṇaḥ pādapāstathā

हिन्दी अर्थ

+-एतदध॑ क, ग. घ. पुस्तकेषु नास्ति।. एतदनन्तरं ख. ग. घ. पुस्तकेष्वघिक:ः एलोक उपलभ्यते है१६ द वायुपुराणस्

English

In this connection the following verse describing the subsequent race has been cited by Brahmanas who know ancient lore. "This race which has produced Brahmanas and Ksatriyas, and which is honoured by Devas and sages, will be extinct in the Kali age after coming to Ksemaka". Thus the race of Puru has been enumerated precisely.

अध्याय १९३

श्लोक 11

सरीसृपाश्चाथ सूक्ष्मा यच्चान्यज्जीवसंज्ञितम् ।समुद्राः सकलाः शैलाः सरितः काननानि च

sarīsṛpāścātha sūkṣmā yaccānyajjīvasaṃjñitam / samudrāḥ sakalāḥ śailāḥ saritaḥ kānanāni ca

हिन्दी अर्थ

शताजनि त्रीणि भोक्ष्यस्ति स्लेच्छा एकादशंव तु । तच्छन्नेन च फालेन ततः कोलिकिला नूपाः

English

(The race) of the intelligent son of Pandu, the noble- souled Arjuna (has been narrated).

अध्याय १९३

श्लोक 12

द्वीपान्यशेषाणि तथा तथा सर्वसरांसि च ।नगरग्रामपूर्णा च मेदिनी मेदिनीपते ।देवाङ्गनाभिर्देवस्य देहे दृष्टं महात्मनः

dvīpānyaśeṣāṇi tathā tathā sarvasarāṃsi ca / nagaragrāmapūrṇā ca medinī medinīpate / devāṅganābhirdevasya dehe dṛṣṭaṃ mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

ततः कोलिकिलेस्यश्व विन्ध्यशक्तिभंविष्यति । समाः षण्णवर्ति ज्ञात्वा पृथिवों च समेष्यति व॒धाग्य दिशकाञउ्चापि भविध्यांश्व निबोधत । शेषस्य नागराजस्य पुत्र: स्वरपुरंजयः

English

Brhadratha's successor was the heroic king Brhatksaya. His son was Ksaya. Vatsavyuha was the son of Ksaya. After Vatsavyuha, Prativyuha became king. His son is Divakara and this king is ruling over the city of Ayodhya now.

अध्याय १९३

श्लोक 13

नक्षत्रग्रहताराभिः सुसम्पूर्णं नभस्तलम् ।ददृशुस् ताः सुचार्वङ्ग्यस् तस्यान्तर्विश्वं रूपिणः

nakṣatragrahatārābhiḥ susampūrṇaṃ nabhastalam / dadṛśus tāḥ sucārvaṅgyas tasyāntarviśvaṃ rūpiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

भोगी भविष्यते राजा नपो नागकुलोइ्नहः सदाचन्दस्तु चस्द्रांशो द्वितीयों नखवांस्तथा

English

Divakara s son will be the renowned Sahadeva. Brhadasva will become the successor of Sahadeva.

अध्याय १९३

श्लोक 14

ऊर्ध्वं न तिर्यङ्नाधस्ताद्यदान्तस् तस्य दृश्यते ।तमनन्तमनादिं च ततस्तास् तुष्टुवुः प्रभुम्

ūrdhvaṃ na tiryaṅnādhastādyadāntas tasya dṛśyate / tamanantamanādiṃ ca tatastās tuṣṭuvuḥ prabhum

हिन्दी अर्थ

धनधर्मा ततश्रापि चतुर्थों विशजः स्मृतः । भूतिननन्‍दस्ततश्रापि बेदेशे तु भविष्यति तस्यान्वये भविष्यन्ति राजानस्ते त्रयस्तु वे । दोहित्र: शिशुकों नाम पुरिकायां नृपोभवत्

English

Bhanuratha will be his son. His son will be Pratitasva. Suprallta will become the son of Pratitasva.

अध्याय १९३

श्लोक 15

मदनेन समं सर्वा मधुना च वराङ्गनाः ।ससाध्वसा भक्तिपराः परं विस्मयमागताः

madanena samaṃ sarvā madhunā ca varāṅganāḥ / sasādhvasā bhaktiparāḥ paraṃ vismayamāgatāḥ

हिन्दी अर्थ

विस्ध्यशक्तिसुतभ्रापि प्रवीरो नाम वीयंबान्। भोक्ष्यम्ति च समा: षष्टि पुरी काउचनकां च वे

English

Sahadeva will be his son and his son will be Sunaksatra. Kinnara, the oppressor of his enemies, will become the son of Sunaksatra. Antariksa, the son of Kinnara, will be a great (king).

अध्याय १९३

श्लोक 16

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः ।पश्याम नादिं तव देव नान्तं न मध्यमव्याकृतरूपपारम् ।परायणं त्वां जगताम् अनन्तं नताः स्म नारायणमात्मभूतम्

vasantakāmāpsarasa ūcuḥ / paśyāma nādiṃ tava deva nāntaṃ na madhyamavyākṛtarūpapāram / parāyaṇaṃ tvāṃ jagatām anantaṃ natāḥ sma nārāyaṇamātmabhūtam

हिन्दी अर्थ

विन्ध्यकानां कुलेइतीते नपा वे बालिकाखय: । सुप्रतोको नभीरस्तु समा भोक्ष्यति त्रिशति(त)म् ॥ वंशीय राजागण तीन सौ वर्षों तक राज्य करेंगे। इन राजाओं के बाद कोलिकिल नामक शुद्ध जातीय राजाओं का राज्य होगा ।३६२०३६४। उन कोलिकिलों से विष्ष्य शक्ति नामक राजा के हाथ में शासनशक्ति आयेगी । वह छात्रबें वर्षों तक पृथ्वी पर राज्य करेगा । अब इसके उपरास्त भविष्यत्कालीन शूद्र जातीय विदेशी राजाओं (१) का वर्णन सुनिये । नागराज शेष का पुत्र दत्रुओं के नगरों को जीतनिवाला राजा भोगी, नागकुल

English

Suparna will be born of Antariksa and Amitrajit

अध्याय १९३

श्लोक 17

महीनभोवायुजलाग्नयस्त्वं शब्दादिरूपस्तु परापरात्मन् ।त्वत्तो भवत्यच्युते सर्वम् एतद्भेदादिरूपो ऽसि विभो त्वमात्मन्

mahīnabhovāyujalāgnayastvaṃ śabdādirūpastu parāparātman / tvatto bhavatyacyute sarvam etadbhedādirūpo 'si vibho tvamātman

हिन्दी अर्थ

में सर्वश्रेष्ठ राजा होगा--यही सर्बप्रथम विदेशी राजा होगा उसके उपरान्त सदाचन्द्र चद्र दाभूत नखवान्, बनधर्मा, विशज और भूतिनस्द नामक राजा गण भी विदेश में राज्य पद. प्राप्त करेंगे ३६५-३६८। अंगवंशीय राजा नन्‍द के उपरास्त राजा मधुनर्द के हाथ में शासनशक्ति जायगी, मधुमन्दि के छोटे भाई का नाम नन्दियशा होगा। इसी नन्‍्दयशा के वंश में तीन राजा उत्पन्न होंगे । उनके नाम दोहित्र,

English

In the family of Sakya, Rahula will be born to Suddhodana (?) Then Prascnajit will be born. Ksudraka will be born then.

अध्याय १९३

श्लोक 18

द्रष्टासि रूपस्य परस्य वेत्ता श्रोता च शब्दस्य हरे त्वमेकः ।स्रष्टा भवान् सर्वगतो ऽखिलस्य घ्राता च गन्धस्य पृथक् शरीरी

draṣṭāsi rūpasya parasya vettā śrotā ca śabdasya hare tvamekaḥ / sraṣṭā bhavān sarvagato 'khilasya ghrātā ca gandhasya pṛthak śarīrī

हिन्दी अर्थ

और शिशुक और परम बलशाली प्रवीर होंगे। ये तीनों कुल मिला कर साठ वर्ष तक राज्य करेगे। इन तौनों में राजा प्रवीर पूर्वकथित राजा विन्ध्यशक्ति का पूत्र होगा । राजा शिशुक पुरी में अन्य बोनों राजा फाञचनपुरी में राज्य करेंगे । ३६९-३७१। ये तो मों राजा लोग प्रचुर दक्षिणा देकर वाजपेय यज्ञ का अनुष्ठान करेंगे । तदनन्तर प्रवीर के चार पुत्र राज्य पद के अधिकारी होंगे। विग्ध्यक बंशीय राजाओं के परिवार के विनष्ट हो जाने पर सुप्रतीक नभीर आदि तीन वाह्वलीक राजा लोग तीस वष तक राज्य पद का उपभोग करेंगे । माहिषी वंशीयों में शक्यममा नामक एक राजा होगा । तदनन्तर पुृष्पमित्र और मित्र

English

Ksulika will be the son of Ksudraka. From Ksulika will be born Suratha. Sumitra, the son of Suratha, will be the last king.

अध्याय १९३

श्लोक 19

सुरेषु सर्वेषु न सो ऽस्ति कश्चिन् मनुष्यलोकेषु न सो ऽस्ति कश्चित् ।पश्वादिवर्गेषु न सो ऽस्ति कश्चिद् यो नांशभूतस्तव देवदेव

sureṣu sarveṣu na so 'sti kaścin manuṣyalokeṣu na so 'sti kaścit / paśvādivargeṣu na so 'sti kaścid yo nāṃśabhūtastava devadeva

हिन्दी अर्थ

+एतदध न ग॒पुस्तके ।

English

All these mentioned are the future Iksvaku kings- in the Kali age. They will be'born in the race of Brhadbala in the Kali age. All of them will be heroic, learned and truth¬ ful. They will be the conquerors of the sense-organs.

अध्याय १९३

श्लोक 20

ब्रह्माम्बुधीन्दुप्रमुखानि सौम्य शक्रादिरूपाणि तवोत्तमानि ।समुद्ररूपं तव धैर्यवत्सु तेजः स्वरूपेषु रविस्तथाग्निः

brahmāmbudhīndupramukhāni saumya śakrādirūpāṇi tavottamāni / samudrarūpaṃ tava dhairyavatsu tejaḥ svarūpeṣu ravistathāgniḥ

हिन्दी अर्थ

नवमवतितमोअध्याय: है५७ शकयमा नाम वे राजा माहिषोणां महीपतिः। 2 पुष्पसिश्ना भविष्यन्ति पट्टमिन्रास्त्रयोदश

English

In this connection the following verse describing the subsequent race is cited by those who know the future. "This race of the Iksvakus will end with Sumitra. After coming to the king Sumitra, it will become extinct in the Kali age." Thus the Ksetra (domain?) originating from Manu and descending from Aila has been described.

अध्याय १९३

श्लोक 21

क्षमाधनेषु क्षितिरूपमग्र्यं शीघ्रो बलवत्सु वायुः ।मनुष्यरूपं तव राजवेषो मूढेषु सर्वेश्वर पादपो ऽसि

kṣamādhaneṣu kṣitirūpamagryaṃ śīghro balavatsu vāyuḥ / manuṣyarūpaṃ tava rājaveṣo mūḍheṣu sarveśvara pādapo 'si

हिन्दी अर्थ

मेकलायां नपा: सप्त भविष्यन्ति च सत्तमाः। फोमलायां तु राजानो भविष्यन्ति सहाबलाः

English

Henceforth I shall mention the kings of Magadha, the descendants of Bfhadratha, i.e. the kings of the race of Jarasandha and the family of Sahadeva.

अध्याय १९३

श्लोक 22

सर्वानयेष्वच्युत दानवस्त्वं सनत्सजातश्च विवेकवत्सु ।रसस्वरूपेण जलस्थितो ऽसि गन्धस्वरूपं भवतो धरित्र्याम्

sarvānayeṣvacyuta dānavastvaṃ sanatsajātaśca vivekavatsu / rasasvarūpeṇa jalasthito 'si gandhasvarūpaṃ bhavato dharitryām

हिन्दी अर्थ

नलवंशप्रसूतास्ते वीयंवन्‍्तो महाबला:। मागमावां महावीरयों विश्वस्फानिभेविष्यति उत्साद्य पार्थिवास्सर्वान्सो5न्यान्वर्णान्करिष्यति । क्तेवर्तान्पत्चकांश्वव पुलिस्दान्ब्राह्मणणस्तथा

English

I shall mention the past, present and future kings in accordance with their importance. Even as I recount, listen and understand,

अध्याय १९३

श्लोक 23

दृश्यस्वरूपश्च हुताशनस्त्वं स्पर्शस्वरूपं भवतः समीरे ।शब्दादिकं ते नभसि स्वरूपं मन्तव्यरूपो मनसि प्रभो त्वम्

dṛśyasvarūpaśca hutāśanastvaṃ sparśasvarūpaṃ bhavataḥ samīre / śabdādikaṃ te nabhasi svarūpaṃ mantavyarūpo manasi prabho tvam

हिन्दी अर्थ

स्थापयिष्यन्ति राजानो नानादेशेषु तेजसा। विश्वस्फाणिमंहासत्वो युद्धे विष्ससमो बलो. २७६

English

In the Mahabharata war Sahadeva fell. His son Somadhi, the saintly king, ruled over Girivraja.

अध्याय १९३

श्लोक 24

बोधस्वरूपश्च मतौ त्वमेकः सर्वत्र सर्वेश्वर सर्वभूत ।पश्यामि ते नाभिसरोजमध्ये ब्रह्माणमीशं च हरं भृकुट्याम्

bodhasvarūpaśca matau tvamekaḥ sarvatra sarveśvara sarvabhūta / paśyāmi te nābhisarojamadhye brahmāṇamīśaṃ ca haraṃ bhṛkuṭyām

हिन्दी अर्थ

विश्वस्फानिन रपति: क्लीबाकृतिरिवोच्यते । उत्सादयित्वा क्षत्र तु क्षत्रमस्यत्करिष्यति ३८० देवास्पित श्र विप्रांश्र॒ तर्पयित्वा सकृत्पुनः जाह्नवीतीरमासाद्य शरौरं यस्यते बली संग्यस्य स्वशरीरं तु शुक्लोक॑ गमिष्यति । नवनाकारतु भोक्ष्यन्ति पुरों चम्पाव्तीं नूपा:..

English

He ruled over the kingdom for fiftyeight years. His son Srutasravas ruled for sixtyfour years. Ayutayu ruled for twentysix years. Niramitra enjoyed the earth for a hundred years and passed over to heaven.

अध्याय १९३

श्लोक 25

तवाश्विनौ कर्णगतौ समस्तास्तवास्थिता बाहुषु लोकपालाः ।घ्राणो ऽनिलो नेत्रगतौ रवीन्दु जिह्वा च ते नाथ सरस्वतीयम्

tavāśvinau karṇagatau samastāstavāsthitā bāhuṣu lokapālāḥ / ghrāṇo 'nilo netragatau ravīndu jihvā ca te nātha sarasvatīyam

हिन्दी अर्थ

तामक राजा तेरह वर्ष के लिए राजा होंगे ।३७२-३७४। मेकला में सात उत्तम नरपति गण राज्यासन प्राप्त करेंगे। कुछ महाबलशाली राजा कोमला में राज्य प्रतिष्ठापित करेंगे । तदतन्तर मेघ नाम से विख्यात नव परम बुद्धिशाली राजा होंगे। ये निषधदेशीय समस्त नृपतिगण मन्वस्तर की समाप्ति तक राज्य पद के अधिकारी रहेंगे । इनकी उत्पत्ति नल वंश से होगी, ये सब के सब महान बलझ्ाली

English

Sukrtta ruled over the earth for fiftysix years. Brhat- karman ruled the kingdom for twentythree years.

अध्याय १९३

श्लोक 26

पादौ धरित्री जठरं समस्तांल् लोकान् हृषीकेश विलोकयामः ।जङ्घे वयं पादतलाङ्गुलीषु पिशाचयक्षोरगसिद्धसङ्घाः

pādau dharitrī jaṭharaṃ samastāṃl lokān hṛṣīkeśa vilokayāmaḥ / jaṅghe vayaṃ pādatalāṅgulīṣu piśācayakṣoragasiddhasaṅghāḥ

हिन्दी अर्थ

एवं परम पराक्रमी होंगे । इसके उपरान्त महान बलशाली मंगधदेशीय विश्वस्फानि नामक राजा होगा ।३७५- ३७७। उस समय के अन्य नरेशों को समुल नष्ट करके वह अन्यान्य जातिवालों को राज्य पद प्रदान करेगा । जिनमें कंवर्त पझु्चक, पुलिन्द और ब्राह्मणों के नाम विशेष उल्लेखनीय हैं। महात् पराक्रमी राजा विष्वस्फानि विभिन्न देशों में इन जाति वालों का राज्य स्थापित करेगा । युद्ध में वह विष्णु के समान बलवान् होगा । ऐसा कहा जाता है कि वह राजा विश्वस्फानि आकृति में नपुसकों के समान होगा । अपने पराक्रम से क्षत्रिय जाति का विध्वंस करके वह शासन को इतर जातिवालों के अधीन कर देमा ।३७८-३८०। परमबलणशाली राजा विश्वस्फानि अपने जीवन में देवताओं, पितरों एवं ब्राह्मणों को एक बार पुन: सन्तुष्ट करके अन्तिम समय में पवित्र जाह्नवी तठ पर प्राण त्याग करेगा। अपने भौतिक शरीर

English

Senajit enjoys the kingdom (now). (His son) Srutan- jaya will be king for forty years.

अध्याय १९३

श्लोक 27

पुंस्त्वे प्रजानां पतिरोष्ठयुग्मे प्रतिष्ठितास्ते क्रतवः समस्ताः ।सर्वे वयं ते दशनेषु देव दंष्ट्रासु देवा ह्यभवंश्च दन्ताः

puṃstve prajānāṃ patiroṣṭhayugme pratiṣṭhitāste kratavaḥ samastāḥ / sarve vayaṃ te daśaneṣu deva daṃṣṭrāsu devā hyabhavaṃśca dantāḥ

हिन्दी अर्थ

को त्याग कर वह इन्द्र लोक प्राप्त करेगा । उसके उपरान्त चम्पावती पुरी में नव नाग वंशीय राजाओं का अधिकार होगा। मथुरापुरी में सात नागवंशीय राजा लोग झ्ासन करेंगे । इसके अनन्तर शणंगा

English

Mahabala, the mighty-armed and endowed with great intellect and exploit, will become king and rule over the earth for thirtyfivc years.

अध्याय १९३

श्लोक 28

रोमाण्यशेषास् तव देवसङ्घा विद्याधरा नाथ तवाङ्घ्रिरेखाः ।साङ्गाः समस्तास्तव देव वेदाः समास्थिताः सन्धिषु बाहुभूताः

romāṇyaśeṣās tava devasaṅghā vidyādharā nātha tavāṅghrirekhāḥ / sāṅgāḥ samastāstava deva vedāḥ samāsthitāḥ sandhiṣu bāhubhūtāḥ

हिन्दी अर्थ

एतदधंस्थान पुत्रमित्रा भविष्यन्ति पण्मित्रास्त्रयोदशेति पाठों इः पुस्तके । + इत: प्रभति साधंइलोकों नास्ति ग. पुस्तके । हैधद ः वायुपुराणम्

English

Suci will remain in the kingdom for fiftyeight years Ksema will be the king for full twentyeight years.

अध्याय १९३

श्लोक 29

वराहभूतं धरणीधरस्ते नृसिंहरूपं च सदा करालम् ।पश्याम ते वाजिशिरस्तथोच्चैस्त्रिविक्रमे यच्च तदाप्रमेयम्

varāhabhūtaṃ dharaṇīdharaste nṛsiṃharūpaṃ ca sadā karālam / paśyāma te vājiśirastathoccaistrivikrame yacca tadāprameyam

हिन्दी अर्थ

मथरां च पुरी रम्यां नागा भोक्ष्यन्ति सप्त वे । अनुगड्गं प्रयाग च साकेतु मगधांस्तथा ॥

English

Bhuvata the powerful will maintain the kingdom f 0r sixtyfour years. Then Dharmanetra will be the king for f u n five years.

अध्याय १९३

श्लोक 30

अमी समुद्रास्तव देव देहे मौर्वालयः शैलधरास् तथामी ।इमाश्च गङ्गाप्रमुखाः स्रवन्त्यो द्वीपाण्यशेषाणि वनादिदेशाः

amī samudrāstava deva dehe maurvālayaḥ śailadharās tathāmī / imāśca gaṅgāpramukhāḥ sravantyo dvīpāṇyaśeṣāṇi vanādideśāḥ

हिन्दी अर्थ

निवधान्यदुकांश्वेव शेशीतान्कालतोपकान् । एताञजनपदास्सर्वान्भोक्यन्ति मणिधान्यजा: ॥र३े८४ कोशलांश्रानभ्र पोड़ांश्व॒ ताम्नलिप्तान्ससागरानू। चम्पां चेव पुरों रम्यां भोक्ष्यन्ति देवरक्षिताम् सत्रो राष्ट्र भक्ष्यकांश्वेव भोक्ष्तते कनकाह्गुयः । तुल्यकालं भविष्यन्ति सर्वे जेते महोीक्षितः .

English

Njpati (?) will then enjoy the kingdom for fifty, eight years. Suvrata's rule will be for thirtyeight years.

अध्याय १९३

श्लोक 31

स्तुवन्ति चेमे मुनयस्तवेश देहे स्थितास्त्वन्महिमानमग्र्यम् ।त्वामीशितारं जगतामनन्तं यजन्ति यज्ञैः किल यज्ञिनो ऽमी

stuvanti ceme munayastaveśa dehe sthitāstvanmahimānamagryam / tvāmīśitāraṃ jagatāmanantaṃ yajanti yajñaiḥ kila yajñino 'mī

हिन्दी अर्थ

अल्पप्रसादा ह्ानुता महाक्रोधा ह्धामिकाः । भविष्यन्तीह यवना धर्मंत: कामतोथंतः ॥र३े८८ नव मूर्धाभिषिक्तास्ते भविष्यस्ति नराधिपा: । युगदोषादूबुराचारा भविष्यन्ति नृपास्तुते..

English

Drdhasena will be the king for forty, ten and eight (i.e. fiftyeight) years. Then Sumati will be in possession of the kingdom for thirtythree years.

अध्याय १९३

श्लोक 32

त्वत्तोहि सौम्यं जगतीह किंचित् त्वत्तो न रौद्रं च समस्तमूर्ते ।त्वत्तो न शीतं च न केशवोष्णं सर्वस्वरूपातिशयी त्वमेव

tvattohi saumyaṃ jagatīha kiṃcit tvatto na raudraṃ ca samastamūrte / tvatto na śītaṃ ca na keśavoṣṇaṃ sarvasvarūpātiśayī tvameva

हिन्दी अर्थ

उदितोदितवंशास्ते डदित्तास्तसितास्तथा । भविष्यन्तीह पर्याये कालेन पृथिवीक्षितः विही नास्तु भविष्यन्ति धर्मतः कामतो5थंत: । तंविमिश्रा जनपदा स्लेच्छाचाराश्य सर्वशः .

English

Sucala will enjoy the kingdom for twentytwo years Thereafter, Sunetra will enjoy the kingdom for forty years.

अध्याय १९३

श्लोक 33

प्रसीद सर्वेश्वर सर्वभूत सनातनात्मपरमेश्वरेश ।त्वन्मायया मोहितमानसाभिर्यत्ते ऽपराद्धं तदिदं क्षमस्व

prasīda sarveśvara sarvabhūta sanātanātmaparameśvareśa / tvanmāyayā mohitamānasābhiryatte 'parāddhaṃ tadidaṃ kṣamasva

हिन्दी अर्थ

के तटवर्ती प्रान्त प्रयाग, साकेत और मगव आदि ज़नपदों में गुप्तवंशीय राजाओं का अधिकार होगा ।३८१-३८३। निधष, यदुक, शशीत, कालतोपद आदि जनपदों में मणिधान्य वंशज राजाओं का छासन होगा । कोशल, आन्ध्र, पौण्ड, समुद्रसमेत ताम्रलिप्त देवताओं द्वारा सुरक्षित मनोहारिणी चम्पानगरो-- कलिज़, महिष, महेन्द्रनिलय प्रभृति जनपदों में गुहवंशोत्पन्न राजा का राज्य होगा ।३८५४-३८६। कनक नामक

English

Satyajit will enjoy the earth for eightythree years. After attaining the kingdom Virajit will enjoy it for thirtyfive years.

अध्याय १९३

श्लोक 34

किं वापराद्धं तव देवदेव यन्मायया नो हृदयं तवापि ।मायाभिशङ्किप्रणतार्तिहन्तर् मनो हि नो विह्वलतामुपैति

kiṃ vāparāddhaṃ tava devadeva yanmāyayā no hṛdayaṃ tavāpi / māyābhiśaṅkipraṇatārtihantar mano hi no vihvalatāmupaiti

हिन्दी अर्थ

राजा सौराष्ट्र (स्त्री राष्ट्र) भक्ष्यक आदि जनपदों का शासन होगा। ये सब राजा गण भी उसी एक समय में इन सब स्थानों के शासक होंगे । इनके उपरान्त थोड़े प्रसन्न होनेवाले, मिप्यावादी, महान् क्रोधी, अधा्िक प्रवृत्तियों वाले घर्माथंकाम-सभी ओर से विहीन यवनों का यहाँ पर राज्य होभा। वे यवन राजा गण कभी मूर्धामिषिक्त नहीं होंगे, युगदोष के कारण वे परम दूराचारी होंगे । कलि के अन्तिम भाग में स्त्री और बालकों का वध करनेवाले वे राजा लोग परस्पर मारकाट मचाकर पृथ्वी पर शासन करेंगे ।३५७-३९०। उन दुराचारी राजाओं के वंश कहीं पर तो अत्यन्त बढ़ जायेंगे और कहीं पर बहुत बढ़ क्र विनाश को प्राप्त हो जायगे। कालक्रम से पृथ्वी पर ऐसे दुराचारी नशंस राजाओं का शासन होगा । वे धर्माथंकाम बत्रिवर्ग से सवंदा विहीन रहेंगे। प्रत्येक जनपदों में वे म्लेच्छाचार-परायण राजा

English

Arinjaya will be in possesssion of the earth for fifty years. These thirtytwo kings will be the future rulers in the line of Brhadratha.

अध्याय १९३

श्लोक 35

न ते ऽपराद्धं यदि ते ऽपराद्धम् अस्माभिर् उन्मार्गविवर्तिनीभिः ।तत्क्षम्यतां सृष्टिकृतस्तवैव देवापराधः सृजतो विवेकम्

na te 'parāddhaṃ yadi te 'parāddham asmābhir unmārgavivartinībhiḥ / tatkṣamyatāṃ sṛṣṭikṛtastavaiva devāparādhaḥ sṛjato vivekam

हिन्दी अर्थ

लोग जा जाकर मिल जायेंगे ।३६१-३६२। परिणाम स्वरूय सत्र ओर से जनपदों में भी उनके अत्याबारों की घम मच जायगी । वहाँ जाकर वे सब उलठफेर मचायेंगे, प्रजावर्ग का विनाश करेंगे । लालच में

English

The rule of Ajaka will be for thirtyone years. His son Vartivardhana will rule for twenty years.

अध्याय १९३

श्लोक 36

नमो नमस्ते गोविन्द नारायण जनार्दन ।त्वन्नामस्मरणात् पापमशेषं नः प्रणश्यतु

namo namaste govinda nārāyaṇa janārdana / tvannāmasmaraṇāt pāpamaśeṣaṃ naḥ praṇaśyatu

हिन्दी अर्थ

तेषां व्यतीते पर्याय बहुस्त्रीके युगे तदा । लवाल्‍लबं अश्यमाना आयूरूपबलथुतेः .. ॥ह्ध्ड तथा गतास्तु वे काष्ठां प्रजासु जगतीश्वराः । राजानः संप्रणश्यन्ति फालेनोपहतास्तदा. ॥रे५ कल्किनोपहताः सब स्लेच्छा यास्यन्ति सर्वशः अधामिकाश्र तेह्त्यर्थ पाषण्डाश्चेय सवृंशः ः प्रसष्टे नृपशब्दे च-संध्याश्विष्टे कलो. युगे । किचिच्छिष्टाः प्रजास्ता वे धर्मे नष्टेडपरिग्रहाः

English

His son will attain Girivraja in Varanasi. The suzerainty of Sisunaka (Sisunaga) will be for forty years. His son Sakavarrn* will iulc foi tlnrtysix years. Then for twenty years Ksemavarma will be the king.

अध्याय १९३

श्लोक 37

नमो ऽनन्त नमस् तुभ्यं विश्वात्मन्विश्वभावन ।त्वन्नामस्मरणात् पापमशेषं नः प्रणश्यतु

namo 'nanta namas tubhyaṃ viśvātmanviśvabhāvana / tvannāmasmaraṇāt pāpamaśeṣaṃ naḥ praṇaśyatu

हिन्दी अर्थ

असाधना हताशाश्र व्याधिशोकेन पीडिताः । अनावृष्टिहताश्चेव परस्परवरधेन च ॥रेध८ अनाथा हि परित्रस्ता वार्तामुत्सृज्य बुःखिता:। त्यवत्या पुराणि ग्रामांश्न भविष्यग्ति बतोकसः ॥३६€६

English

Ajatasatru will be the king for twentyfive years. Thereafter Ksatraujas will rule the Kingdom for forty years.

अध्याय १९३

श्लोक 38

वरेण्य यज्ञपुरुष प्रजापालन वामन ।त्वन्नामस्मरणात् पापमशेषं नः प्रणश्यतु

vareṇya yajñapuruṣa prajāpālana vāmana / tvannāmasmaraṇāt pāpamaśeṣaṃ naḥ praṇaśyatu

हिन्दी अर्थ

वर्णाथमपरि अध्टाः संकरं घोरमास्थिता- । सरित्पर्वंतसेविन्यो भविष्यन्ति प्रजास्तता.. ४४०१ सरितः सागरानूपान्सेवन्ते पर्वतानि च। अज्भ स्कलिज्भन्वड्गांश्व काश्मी रान्‍्कोशिकोशलान् ऋषिकान्तगिरिद्रोणी: संभ्रयिष्यन्ति मानवा: । कृत्स्न हिमबतः पृष्ठ कूल च लवणास्भसः । (४०३

English

King Bimbisara will rule for twentyeight years. King Darsaka will rule for twentyfive years.

अध्याय १९३

श्लोक 39

नमो ऽस्तु ते ऽब्जनाभाय प्रजापतिकृते हर ।त्वन्नामस्मरणात् पापमशेषं नः प्रणश्यतु

namo 'stu te 'bjanābhāya prajāpatikṛte hara / tvannāmasmaraṇāt pāpamaśeṣaṃ naḥ praṇaśyatu

हिन्दी अर्थ

भरे हुए, मिथ्याचारण वे राजा लोग इसी प्रकार सवंदा पापकर्मों में लगे रहेंगे कालक्रम से उनके विनाश हो जाने पर देश में स्त्रियों की अधिकता हो जायगी, लोग आयु; सौन्दयं, बल एवं क्षास्त्रज्ान में धीरे धीरे स्यून होते जायेंगे । इस प्रकार क्षीण होते होते प्रजा जब अन्तिम हास की सौमा पर पहुँच बायंगी, तब वे दुराचारी राजा लोग कालक्रम से विनाश को प्राप्त हो जायेंगे।३९३-३९५। उस समय

English

The next king will be Udayl who will rule for thirty- three years. In the fourth year of his rule, he will build his capital city named Kusumapura (Mod. Patna)'on the southern bank of Ganga.

अध्याय १९३

श्लोक 40

संसारार्णवपोताय नमस् तुभ्यमधोक्षज ।त्वन्नामस्मरणात् पापमशेषं नः प्रणश्यतु

saṃsārārṇavapotāya namas tubhyamadhokṣaja / tvannāmasmaraṇāt pāpamaśeṣaṃ naḥ praṇaśyatu

हिन्दी अर्थ

कल्कि द्वारा ताडित होकर वे अधामिक स्लेचछ सब ओर से. विनष्ठ हो जायेंगे पाषण्डों का उच्छेद हो जोयेगा। इस प्रकार सम्ध्यामात्र जब कलियुग शेष रह जायगा तो नूप शब्द ही नष्ट हो जानेगा, अर्थात् राजाओं का सबंदा अभाव हो जायेगा। कुछ प्जाएं शेष रह जायेंगी। धर्म के नष्ट हो जाने पर साधनविहोन आपत्तियों की मारी, व्याधि एवं श्लोक के कारण चिन्ताक्रुलित, अनावृष्टि ठथा परस्पर मारकाट से आतंकित और ,पीड़ित प्रजाएँ अनाथ हो जायंगी । सब ओर से. त्रस्त होकर वे जीविका विहोन हो जायंगी। अत्यन्त दुःखित होकर पुर, ग्रम एवं नगरों को छोड़कर वन में निवास बधाएँगी ।६६६-२६६॥) इस प्रकार राजाओं के विनाश होने पर प्रजाएँ. अपना घर छोड़ कर भाग जायेगी । स्नेह भावना नष्ट हो जायगी, आपत्तियों से दलित होकर स्‍्नेहियों तथा सुहदों को छोड़ देंगी ।

English

Thus the kings of the Sisunaka (Sisunaga) dynasty will be ten in number. Theyaltogcther willrulefor three hundred andsixtytwo years.

अध्याय १९३

श्लोक 41

नमः परस्मै श्रीशाय वासुदेवाय वेधसे ।स्वेच्छया गुणयुक्ताय सर्गस्थित्यन्तकारिणे

namaḥ parasmai śrīśāya vāsudevāya vedhase / svecchayā guṇayuktāya sargasthityantakāriṇe

हिन्दी अर्थ

वर्णाक्रम धर्म का विनास हो जायगा, वे धोर संकर वर्ण हो जायँगी। पर्वतों की ग्रुफाओं ओर नदियों के एकास्त तटों पर वे निबास करेंगी ।४००-४०१। घर द्वार छोड़ कर सारी प्रजाएँ समुद्र॒तट, नदियों, पर्बतों एवं जलीय प्रान्तों में निवासार्थ भाग जायेंगी। सारी मानव जाति अपने अपने प्रियदेशों को छोड़कर बज़, कलिज्र, बज़, फाशमीर, काशी, कोशल, ऋषिक, गिरिद्रोणी प्रभृति प्रास्तों में आश्रम

English

All the members of the Saisunaka (Saisunaga) family will be the contemporaries of the following kings who will be kinsmen to Ksatriyas.

अध्याय १९३

श्लोक 42

उपसंहर विश्वात्मन्रूपमेतत्सनातनम् ।वर्धमानं न नो द्रष्टुं समर्थं चक्षुरीश्वर

upasaṃhara viśvātmanrūpametatsanātanam / vardhamānaṃ na no draṣṭuṃ samarthaṃ cakṣurīśvara

हिन्दी अर्थ

प्राप्त करेंगी । आयंलोग स्लेच्छों के साथ सारी हिमवान् को पृष्ठ भूमि, क्षार समुद्र के तटबर्ती प्रान्तों बीजान्नानि तथा निम्नेष्वोहन्त: काष्ठशड्कुमिः अजेडक खरोष्ट्रं च पालयिष्यस्ति यत्नंतः ॥

English

Those are twentyfour Iksvaku kings, twentyfive Paricalas, twentyfour Kalakas, twentyfour Haihayas, thirtytwo Kalihgas, twentyfive Sakas, twentysix Kurus, twentyeight Maithilas, twentythree Surasenas and twenty Vltihotras. All these kings will rule simultaneously.

अध्याय १९३

श्लोक 43

प्रलयाग्निसहस्रस्य समा दीप्तिस्तवाच्युत ।प्रमाणेन दिशो भूमिर्गगनं च समावृतम्

pralayāgnisahasrasya samā dīptistavācyuta / pramāṇena diśo bhūmirgaganaṃ ca samāvṛtam

हिन्दी अर्थ

नदोवत्स्यन्ति तोयार्थे कूलमाशित्य मानयजाः । पार्थिवान्व्यवहारेण विब्वाधन्तः परस्परम् ४०७ बह्नृपत्या: प्रजाहीना: शोचाचार विवर्जिता: । एवं भविष्यन्ति नरास्तदा5धर्मे व्यवस्थिताः ४०८ हीनाद्वीनांस्तथा धर्मान्प्रजा समनुवतंते । आयुस्तदा त्रयोविश न कश्विदतिवतंते ४०६

English

Mahapadma will be born ofaSudra wife of Maha¬ nandin. He will be a king over all Ksatriyas.

अध्याय १९३

श्लोक 44

न विद्मः कुत्र वर्तामो भवान्नाथोपलक्ष्यते ।सर्वं जगदिऐकस्थं पिण्डितं लक्षयामहे

na vidmaḥ kutra vartāmo bhavānnāthopalakṣyate / sarvaṃ jagadiaikasthaṃ piṇḍitaṃ lakṣayāmahe

हिन्दी अर्थ

वत््ययंमभिलिप्सन्तश्ररिष्यन्ति वसुंधराम् । एतत्कालमनृप्राप्ताः प्रजा: कलियुगान्तके ४११ क्षीणे कलियुगे तस्मिन्दिव्ये वर्षतहस्नके । निःशेषास्तु भविष्यन्ति सार्ध कलियुगेन तु ॥ एवं भीषण अरण्यों में म्गों, मत्स्यों पक्षिया एवं अन्यान्य हिल जन्तुओं के साथ साथ मधु, शाक, मूल, फलादि खा-खाकर जीबन यापन करेंगे ।४०२-४०४। वे मुनियों की भाँति वक्ष के वल्कलों, मृगचर्मों एवं पत्तों के चोर अपने हाथों से बना बना कर धारण करेंगे। निम्न प्रान्तों में अन्न के बीजों का अन्वेषण करते हुए वे लोग काष्ठ और दांकुओं द्वारा जीविका अर्जित करेंगे । बकरो, भेड़, गधे और ऊंटों का

English

Thereafter all the future kings will be born of Sudra wombs. Mahapadma will be the sole ruler with a single royal umbrella.

अध्याय १९३

श्लोक 45

किं वर्णयामो रूपं ते किं प्रमाणमिदं हरे ।माहात्म्यं किं नु ते देव यज्जिह्वाया न गोचरे

kiṃ varṇayāmo rūpaṃ te kiṃ pramāṇamidaṃ hare / māhātmyaṃ kiṃ nu te deva yajjihvāyā na gocare

हिन्दी अर्थ

यत्नपुर्वक पालन करेंगे ४०५-४०६। जल के लिये नदियों के किनारे निवास बनाएँगे। राजाओं में परस्पर वमनस्थ का बोज बोएंगे। किन्‍्हीं किन्‍्हीं को सन्‍तानों की अधिकता हो जायगी, किन्‍्हीं किन्‍्हीं को सश्तानें एकदम न रहेंगी. पवित्रता एवं आचार का स्थान एकदस से उनमें विलुप्त हो जायगा । उस समय अधमं में पड़ी हुई मानव जाति इस प्रकार की हो जायेगी। लोग निकृष्ट से भी निदकृष्ट

English

He will rule over the earth for twentyeight years.

अध्याय १९३

श्लोक 46

वक्तारो वायुतेनापि बुद्धीनामयुतायुतैः ।गुणनिर्वर्णनं नाथ कर्तुं तव न शक्यते

vaktāro vāyutenāpi buddhīnāmayutāyutaiḥ / guṇanirvarṇanaṃ nātha kartuṃ tava na śakyate

हिन्दी अर्थ

तर अधरमंमय कार्यों में अनु रक्त हो जायेंगे । उस समय तेईस वर्ष से बढ़कर किसी की आयु न होगी ।४०७-४० ६। दुबंलाज़ू, विषयलोलुप, वृद्धता से दबाए हुए पत्ते, मूल, फूल, फल का आहार करनेवाले, चौर एवं कृष्ण मृग चर्म के पहिनने वाले वे लोग जीविका के लिये सारी पृथ्वी का भ्रमण करेंगे। कलियुग फ्रे अन्त में प्रजाएं इस प्रकार की विविध आपत्तियों में प्रस्त हो जयँंगी- ।४१०-४११॥ एक सहस्न वर्षात्मक उस कलियुग के क्षीण हो जाने पर उस समय की सारी प्रजाएँ भी उसी के साथ सर्वाशतः

English

His sons will be thousands. For eight years twelve of them will rule as kings. In succession to Ivlahapadma they will become kings in order.

अध्याय १९३

श्लोक 47

तदेतद्दर्शितं रूपं प्रसादः परमः कृतः ।छन्दतो जगतामीश तदेतदुपसंहर

tadetaddarśitaṃ rūpaṃ prasādaḥ paramaḥ kṛtaḥ / chandato jagatāmīśa tadetadupasaṃhara

हिन्दी अर्थ

इतः प्रभ्ृति साधेश्लोको नास्ति घ. पुस्तके ।

English

Kautilya will exterminate all of them by means of the twice eight of them (sixteen). After enjoying the kingdom of the earth 1 for a hundred years, the moon in the form of Nanda will set and fall down.

अध्याय १९३

श्लोक 48

मार्कण्डेय उवाच: इत्येवं संस्तुतस् ताभिर् अप्सरोभिर् जनार्दनः ।दिव्यज्ञानोपपन्नानां तासां प्रत्यक्षमीश्वरः

mārkaṇḍeya uvāca: ityevaṃ saṃstutas tābhir apsarobhir janārdanaḥ / divyajñānopapannānāṃ tāsāṃ pratyakṣamīśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

यदा चन्द्रश्च सुयंश्व तथा तिष्यब॒हस्पती । एकराज्रे भविष्यन्ति तदा क्ृतयुगं भवेत् ॥ैडश्३ एप वंशक्रम: कृत्स्न कीतितो वो यथाक्रमम् । अतीता वर्तमानाश्च तथेवानागताश्च ये धडश्ड महादेवाभिषेफात्तु जन्म यावत्परीक्षितः । एतद्रषंसह्त्न तु ज्ञेयं पश्चाशदुत्तरम् श्र एत्कालास्तरं भाग्या अन्ध्रान्ता ये प्रकीतिताः। भविष्येस्तत्र संस्याता: पुराण: श्रुतपिभिः

English

Kautilya will instal Candragupta as king. Kin» Candragupta will be ruling for twentyfour years.

अध्याय १९३

श्लोक 49

विवेश सर्वभूतानि स्वैरंशैर्भूतभावनः ।तं दृष्ट्वा सर्वभूतेषु लीयमानमधोक्षजम्

viveśa sarvabhūtāni svairaṃśairbhūtabhāvanaḥ / taṃ dṛṣṭvā sarvabhūteṣu līyamānamadhokṣajam

हिन्दी अर्थ

सा सा दिव्या स्मृता षष्टिविव्याह्वाश्चेव संप्तभिः । तेभ्यः प्रवतंते कालो दिव्यः सप्तर्षिभिस्तु तेः ॥। सप्तर्षोणां तु ये पूर्वा दृश्यन्ते उत्तरादिशि ततो मध्येन च क्षेत्र दृश्यते यत्समं दिवि

English

Bhadrasara {?), the next king, will be king for twentyfive years. King Asoka will rule over the men for twenty- six years.

अध्याय १९३

श्लोक 50

विस्मयं परमं चक्रुः समस्ता देवयोषितः ।स च सर्वेश्वरः शैलान्पादपान्सागरान्भुवम्

vismayaṃ paramaṃ cakruḥ samastā devayoṣitaḥ / sa ca sarveśvaraḥ śailānpādapānsāgarānbhuvam

हिन्दी अर्थ

नष्ट हो जायेंगी और इस प्रकार संध्या समेत कलियुग के व्यतीत हो जाने पर कतयुग की प्रवृत्ति होगी। जिस समय चन्द्रमा, सूय, पुष्य भौर वृहस्पति--ये सब एक राशि पर होंगे, उस समय कूतयुग को प्रवृत्ति . होगी ।४१२-४१३॥ अतीत, वर्तमान एवं भविष्यत्कालीन राजाओं के वेशों को क्रमानुसार मैं आप लोगों को बतला चुका राजा परीक्षित् के जन्म से लेकर महापझ्म के अभिषेक तक का समय एक सहल्त पचास वर्ष जानना चाहिए । पुराणों के जाननेवाले वदिकुशानसम्पन्न ऋषियों ने महापक्च के शासनकाल से लेकर अभ्पभ्रों के अन्त तक का काल आठ सौ उन्‍्तीस वर्ष का बतलाया है । सप्तषिगण एक-एक नक्षत्र में एक-एक सौ वर्ष क्रमानुसार अवस्थित रहते हैं । इस प्रकार समस्त नक्षत्र मण्डल में वे सत्ताईस सौ वर्ष स्थित .

English

His son Kunala will rule for eight years. Kunala's son Bandhupalita will enjoy the kingdom for eight years.

अध्याय १९३

श्लोक 51

जलमग्निं तथा वायुम् आकाशं च विवेश ह ।काले दिक्ष्वथ सर्वात्म ह्य् आत्मनश्चान्यथापि च

jalamagniṃ tathā vāyum ākāśaṃ ca viveśa ha / kāle dikṣvatha sarvātma hy ātmanaścānyathāpi ca

हिन्दी अर्थ

रहते हैं। पर्यायक्रम से एक-एक नक्षत्र में एक-एक सौ वर्ष की स्थिति का काल उनका उनका एक-एक युत कहलाता है । यह युग दिव्य संख्या से निर्णीत होता है ।४९४-४१६। दिव्य साठ वर्षों तथा सात दिनों का सप्त- थियों का एक सौ वर्ष द्वोता है। सप्तर्षिगणों के इस प्रकार के ग्रतिक्रम में दिव्यकाल का प्रवर्तन होता है। सप्तर्विगण प्रथमतः नक्षत्र मण्डल के पूर्व दिशा की ओर पर्चात उत्तर दिशा की ओर दिखाई पढ़ते हैं ।

English

Bandhupalita's successor Indrapalita will rule for ten years (?) King Devavarma will be king for seven years.

अध्याय १९३

श्लोक 52

आत्मरूपस्थितं स्वेन महिम्ना भावयञ्जगत् ।देवदानवरक्षांसि यक्षीविद्याधरोरगाः

ātmarūpasthitaṃ svena mahimnā bhāvayañjagat / devadānavarakṣāṃsi yakṣīvidyādharoragāḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर आकाश के मध्यभाग में जो नक्षत्र दिखाई पड़ता है, उसके समानान्‍्तर दिखाई पड़ता है । उसके साथ आकाश में सप्तधिगणों को सौ वर्षों तक स्थित जानना चाहिए? नक्षत्रों एवं ऋषियों के साथ योग .. इतः मभृति पर्यायेण शर्त शतमित्यश्तग्रन्थों ग. पुस्तके न विद्यते

English

King Satadbara, his son, will rule for eight years. King Brhaaasva will be the ruler for seven years.

अध्याय १९३

श्लोक 53

मनुष्यपशुकीटादिमृगपश्वन्तरिक्षगाः ।ये ऽन्तरिक्षे तथा भूमौ दिवि ये च जलाश्रयाः

manuṣyapaśukīṭādimṛgapaśvantarikṣagāḥ / ye 'ntarikṣe tathā bhūmau divi ye ca jalāśrayāḥ

हिन्दी अर्थ

दर ..... वायुपुरांणम्

English

These are the nine kings who will enjoy the earth. The earth will be in their possession for full one hundred and thirty seven years. 2

अध्याय १९३

श्लोक 54

तान्विवेश स विश्वात्मा पुनस्तद्रूपम् आस्थितः ।नरेण सार्धं यत् ताभिर् दृष्टपूर्वम् अरिन्दम

tānviveśa sa viśvātmā punastadrūpam āsthitaḥ / nareṇa sārdhaṃ yat tābhir dṛṣṭapūrvam arindama

हिन्दी अर्थ

सप्तर्षयो मधायुक्ताः काले पारिक्षिते शतम् । अन्क्रांशे सचतुविंशे भविष्यन्ति मते मम इमास्तवा तु प्रकृतिव््यापत्स्पन्ति प्रजा भृशम् । अनृतोपहताः सर्वा धर्मतः कामतो5थंतः

English

The general Puspamitra will drive out Byhadratha and will rule over the kingdom continuously for sixty years.

अध्याय १९३

श्लोक 55

ताः परं विस्मयं जग्मुः सर्वास्त्रिदशयोषितः ।प्रणेमुः साध्वसात् पाण्डुवदना नृपसत्तम

tāḥ paraṃ vismayaṃ jagmuḥ sarvāstridaśayoṣitaḥ / praṇemuḥ sādhvasāt pāṇḍuvadanā nṛpasattama

हिन्दी अर्थ

श्रौतस्मातें प्रशिथिले धर्मे वर्णाअमे तदा । संकरं बुबंलात्मानः प्रतिपत्स्यन्ति मोहिताः ४४२५

English

The sons of Puspamitra will be kings for eight years. The eldest of all of them will be the king for seven years.

अध्याय १९३

श्लोक 56

नारायणो ऽपि भगवानाह तास्त्रिदशाङ्गनाः

nārāyaṇo 'pi bhagavānāha tāstridaśāṅganāḥ

हिन्दी अर्थ

दिव्यं वर्षसहस्नं तु तत्संध्यांशं प्रकीतितम् । निःशेषे च तदा तस्मिन्क्ृतं बे प्रतिपत्स्यते ऐल इक्वाकुवंशश्य सह भेदे: प्रकोतितो । इक्वाकोस्तु स्पृतः क्षत्रः सुमित्रान्त विवस्वतः

English

Thereafter Vasumitra, his son, will be king for ten years. Then Dhruka (?), his son, will rule for two years.

अध्याय १९३

श्लोक 57

नारायण उवाच: नीयतामुर्वशी भद्रा यत्रासौ त्रिदशेश्वरः ।भवतीनां हितार्थाय सर्वभूतेष्वसाविति

nārāyaṇa uvāca: nīyatāmurvaśī bhadrā yatrāsau tridaśeśvaraḥ / bhavatīnāṃ hitārthāya sarvabhūteṣvasāviti

हिन्दी अर्थ

ऐलं क्षत्रं क्षेमकास्तं सोमबंशविदों विदुः एते विवस्व॒तः पुत्राः कोतिताः कीतिवर्धनाः

English

Instead of bhuktva mahim hereof, Pargiter's suggestion (Dynasties of the Koh Age, p 26) <bhuktamahV -the earth that was-enjoyed (for 100

अध्याय १९३

श्लोक 58

ज्ञानमुत्पादितं भूयो लयं भूतेषु कुर्वता ।तद्गच्छध्वं समस्तो ऽयं भूतग्रामो मदंशकः

jñānamutpāditaṃ bhūyo layaṃ bhūteṣu kurvatā / tadgacchadhvaṃ samasto 'yaṃ bhūtagrāmo madaṃśakaḥ

हिन्दी अर्थ

. होने का यही निदर्शन है। हमारे मत से राजा परीक्षित के राजत्वकाल में सप्तषिगण एक सौ वर्ष के लिए मंघा नक्षत्र में स्थित होंगे, अंन्ध्रवंशीय राजा की समाप्ति के बाद वे चौबीसवें नक्षत्र (शतमिषा) में स्थित . रहेंगे ।४२०-४११३॥ उस समय पृथ्दी पर सारो प्रंजाएँ अनेक प्रकार की विपत्तियों में पिस जायंगी। मिथ्याचार - परायण होकर पधर्मा्ण काम विहीत हो जायेगी । शास्त्रीय भ्रौत समा कर्मों का हास हो जायगा, वर्णाश्रम धर्म . की बर्कादा लुप्त हो जायगी, दुबंलात्मा सानव अज्ञान में पड़कर संकरवर्ण हो जायेंगे । शूद्र लोग .दिजातियों के साथ: हिलमिल जायेंगे, ब्राह्मण शुद्रों के घर जाकर यज्ञ कराने लगेंगे, शुद्र लोग सस्त्र कर्ता बन जाय॑गे। जीविका के लोभ से ब्राह्मण उन शुद्रों की उपासना करने लगेंगे, सारी प्रजा धीरे-धीरे हास को प्राप्त होने लगेगी ओर इसी प्रकार युग को समाप्ति हो जाने पर वह भी क्षीण हो जायगी।

English

After him the Pulindakas will rule for three years. King Ghosasuta too will rule for three years.

अध्याय १९३

श्लोक 59

अहमद्यात्मभूतस्य वासुदेवस्य योगिनः ।अस्मात्परतरं नास्ति यो ऽनन्तः परिपथ्यते

ahamadyātmabhūtasya vāsudevasya yoginaḥ / asmātparataraṃ nāsti yo 'nantaḥ paripathyate

हिन्दी अर्थ

जिस दिन भगवान् स्वगंवासी होते हैं, उसी दिन कलियुग की प्रवृत्ति होती है, डसकी अवधि की संल्या सुत्तिये । मानव मान से तीन लाख साठ सहस्त वर्षों का कलियुग कहा जाता हैं ।४२४-४२६। उसका सर्ध्यांश देव मान से एक सहलस्त वर्ष कहा जाता है। कलियुग को समाप्ति हो जाने पर कृतयुग का प्रारम्भ होता है इला ओर इश्याकु के वक्षों को, उनके पारस्परिक भेदों के साथ, हम बतला चुके, इक्ष्वाकु के वंश में जिन क्षत्रियों

English

Thereafter* Vikramamitra will be king for many years. King Bhagavata will rule for thirtytwo years.

अध्याय १९३

श्लोक 60

तमजं सर्वभूतेशं जानीत परमं पदम् ।अहं भवत्यो देवाश्च मनुष्याः पशवश्च ये ।एतत्सर्वमनन्तस्य वासुदेवस्य वै कृतम्

tamajaṃ sarvabhūteśaṃ jānīta paramaṃ padam / ahaṃ bhavatyo devāśca manuṣyāḥ paśavaśca ye / etatsarvamanantasya vāsudevasya vai kṛtam

हिन्दी अर्थ

का आविर्भाव हुआ, वे सब राजा सुमित्र के अन्त पर्यन्त रहे, सुमित्र के बाद सूर्य पुत्र इक्ष्वाकु के वंश का मवसान हो जाता है। चन्द्रवंश के इतिहास को जानने वाले लोग इला के वंश को राजा क्षेमक के अन्त तक जानते हैं । सूर्य के कीतिशाली इन पुत्रों का वर्णन किया जा चुका ।४३०-४३२। इसके अतिरिक्त उन सबों नवनवतितमोध्ष्यायः चर ३ आय मा ॥॒ .. है६रे

English

His son K$emabhumi will rule for ten years. Ten Tuhga (? Sunga) kings will enjoy the earth.

अध्याय १९३

श्लोक 61

एवं ज्ञात्वा समं सर्वं सदेवासुरमानुषम् ।सपश्वादिगुणं चैव द्रष्टव्यं त्रिदशाङ्गनाः

evaṃ jñātvā samaṃ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam / sapaśvādiguṇaṃ caiva draṣṭavyaṃ tridaśāṅganāḥ

हिन्दी अर्थ

पुनरक्तबहुत्वाज्च न मया परिकोतता: । वेवस्वतेइस्तरे ह्मस्मिन्निमिवंशः समाप्यते... ४३४५

English

(Defective verse) They will enjoy the earth for full hundred and twelve years and it perhaps will go to Sudcva who will not be a (born) king but an indulgent fellow ever since his childhood. He will then become a king.

अध्याय १९३

श्लोक 62

मार्कण्डेय उवाच: इत्युक्तास् तेन देवेन समस्तास्ताः सुरस्त्रियः ।प्रणम्य तौ समदनाः सवसन्ताश्च पार्थिव

mārkaṇḍeya uvāca: ityuktās tena devena samastāstāḥ surastriyaḥ / praṇamya tau samadanāḥ savasantāśca pārthiva

हिन्दी अर्थ

देवाषि: पौरवो राजा इक््वाकोश्चेब यो मतः। महायोगबलोपेत: कलापग्राममास्थित:.. हड३े७ देवापिः पौरवो राजा इक्ष्याकोस्तु भविष्यति । एतो क्षत्रप्रणेतारो चतुबिंशे चतुयुगे .. वपडेडेध न च॒ विशे युगे सोमवंशस्या5४विभंविष्यति । देवापिरसपत्नस्तु ऐलादिभेविता नूपः.... कड़े. क्षत्रप्रवर्तकों होतो भविष्येते चतुर्यंगे । एवं सर्वत्र बिज्ञेयं संतानाथं तु लकक्षणम् . डंडे गोत्रा्णा क्षत्रियाणां च भविष्येते प्रदर्तको । हापरांशे न तिष्ठन्ति क्षत्रिया ऋषिभिः सह

English

There will be another king Dcvabhumi among the Srngas (? Sungas). He will be aKanthayana (Kanvayana— 'Belonging to Kanva gotra') and will rule for nine years.

अध्याय १९३

श्लोक 63

आदाय चोर्वशीं भूयो देवराजमुपागताः ।आचख्युश्च यथावृत्तं देवराजाय तत्तथा

ādāya corvaśīṃ bhūyo devarājamupāgatāḥ / ācakhyuśca yathāvṛttaṃ devarājāya tattathā

हिन्दी अर्थ

काले कृतयुगे चेव क्षीणे त्रेतायुगे पुनः बीजार्थ ते भविष्यन्ति ब्रह्मक्षश्रस्थ व पुनः

English

Bhutimitra, his son, will be king for twentyfour years. After him king Narayana will rule for twelve years.

अध्याय १९३

श्लोक 64

मार्कण्डेय उवाच: तथा त्वमपि राजेन्द्र सर्वभूतेषु केशवम् ।चिन्तयन्समतां गच्छ समतैव हि मुक्तये

mārkaṇḍeya uvāca: tathā tvamapi rājendra sarvabhūteṣu keśavam / cintayansamatāṃ gaccha samataiva hi muktaye

हिन्दी अर्थ

एथसेव तु सर्वेषु तिष्ठस्तीहान्तरेषु वे। सप्तर्षयो न्पेः साथ संतानार्थ युगे युगे.. (४४४ के वंश में अतीत, वर्तमान एयं भविष्यत्कालीन ब्राह्मणों, क्षत्रियाँ, बश्यों और शुद्रों का भी बर्णव किया गया। प्रत्येक युगों में सहलों लाखों की संख्या में महान् पराक्रम शाली, बुद्धिमान् एवं जितेन्द्रिय राजा लोग उत्पन्न हो गये हैं, बहुत अधिक हो जाने तथा पुनरुक्ति के कारण उनकी संख्या प्रह्येक कुल के अनुसार मैंने महीं बतलाई । इस वैवस्वत मन्वन्तर में निम्िवंश की समाप्ति हो जाती है ।४३३-४३५। इस वतंमान युग में जिस

English

His son Susanna will rule for ten years. These four kings of lofty activities will be Kanthayana (Kanvayana) Brahmanas. They will make the vassals bow down to them. They will rule for fortyfive years. After the change of their rule, Andhras will come in.

अध्याय १९३

श्लोक 65

राजन्नेवं विशेषेण भूतेषु परमेश्वरम् ।वासुदेव कथं दोषांल् लोभादीन्न प्रहास्यसि

rājannevaṃ viśeṣeṇa bhūteṣu parameśvaram / vāsudeva kathaṃ doṣāṃl lobhādīnna prahāsyasi

हिन्दी अर्थ

प्रकार इन क्षत्रियों की उत्पत्ति होगी, उसे मैं बतला रहा हूँ, सुनिये । पौरववंशीय देवापि नामक राजा जो महान् योगाध्यासी होगा, कलाफ ग्राम में निवास करेगा, इसी प्रकार इक्ष्वाकुबंशीय सोमपुत्र सुवर्चा नामक एक राजा होगा । चौबौसवें युग में ये दो परम वीर « राजा क्षत्रिय धर्म का प्रवर्तेन करनेवाले होंगे ।४३७-४३८। बोसवें (?) द युग में चन्द्रवश का आदिम राजा कोई न होगा। देवापि बिना किसी की प्रतिदवन्द्रिता एवं वेरभावना के ऐल वंश

English

Driving out Kanthayanas (Kanvayanas), over¬ powering Susarman and making the remaining forces of the Srrigas (? Surigas) dwindle down, Sindhuka of the Andhra race will gain possession of the earth.

अध्याय १९३

श्लोक 66

सर्वभूतानि गोविन्दाद् यदा नान्यानि भूपते ।तदा वैरादयो भावाः क्रियताम् न तु पुत्रक

sarvabhūtāni govindād yadā nānyāni bhūpate / tadā vairādayo bhāvāḥ kriyatām na tu putraka

हिन्दी अर्थ

का प्रथम राजा होगा । चारों यूगों के लिए ये दो राजा क्षत्रिय धर्म के प्रंवतक होंगे । क्षत्रियगुण, धर्म, स्वभाववाली सन्‍्तानों के लिए इन्हीं दोनों राजाओं को मूलरूप जानना: चाहिए। तथा कथित कलियुग के व्यतीत हो जाने पर जब पुनः सतयुग का प्रारम्भ होगा, तब विख्यात सप्त्ियों के साथ ये दोनों क्षत्रिय ; गोत्र के प्रवर्तकों के रूप में जन्म धारण करेंगे इसी प्रकार त्रेतांयुग के प्रारम्भिक काल में पुनः जन्म धारण करेंगे हापरांश में न॒ तो क्षत्रिय रहेंगे न ऋषिगण रहेंगे ।४३९-४४२। सतयुग और त्रेतायुग के क्षोण होने पर वे ऋषि तथा राजपिगण ब्राहाणों एवं क्षत्रियों के वंशों के बीज रूप होकर उत्पन्न होंगे ।४४३। सभी मन्वस्तरों में इसी प्रकार सप्तविगण क्षत्रिय राजाओं के साथ स्थित रहते हैं। और प्रत्येकयुग में इसी प्रकार सन्तति उत्पन्न «

English

King Sindhuka will rule for twentythree years. After him Bhata (Krsna) will rule for ten and eight years (?) His son, Srlsatakarni will be very great. Satakarni will rule for fifty and six years,

अध्याय १९३

श्लोक 67

इति पश्य जगत्सर्वं वासुदेवात्मकं नृप ।एतदेव हि कृष्णेन रूपमाविष्कृतं नृप

iti paśya jagatsarvaṃ vāsudevātmakaṃ nṛpa / etadeva hi kṛṣṇena rūpamāviṣkṛtaṃ nṛpa

हिन्दी अर्थ

है६४ कर बायुपुराणम् क्षत्रस्येव समुच्छेद: संबन्धों वे द्विजे: स्पृतः । सन्वन्तराजां सप्तानां संतानाश्य सुताशभ्न ते... ४४४

English

Apadabaddha, his son, will rule (first) for ten years, (then) for twentyfour years and (then) for six years.

अध्याय १९३

श्लोक 68

परमेश्वरेति यद्रूपं तदेतत्कथितं तव ।जन्मादिभावरहितं तद् विष्णोः परमं पदम्

parameśvareti yadrūpaṃ tadetatkathitaṃ tava / janmādibhāvarahitaṃ tad viṣṇoḥ paramaṃ padam

हिन्दी अर्थ

परम्परा युगानां च ब्रह्मक्षत्रस्थ चोड्धूवः । यथा प्रवुत्तिस्तेषां वे प्रवतानां तथा क्षय दिवंशकरणाश्यव फीतंयिष्ये निबोधत ..

English

Nemikrsna will rule for twentyfive years. Then for full one year Hala will be the king. Five (or) seven kings (of this race) will b c very powerful. Putrikascna will rule for twentyfivc years.

अध्याय १९३

श्लोक 69

संक्षेपेणाथ भूपाल श्रूयतां यद्वदामि ते ।यन्मतं पुरुषः कृत्वा परं निर्वाणमृच्छति

saṃkṣepeṇātha bhūpāla śrūyatāṃ yadvadāmi te / yanmataṃ puruṣaḥ kṛtvā paraṃ nirvāṇamṛcchati

हिन्दी अर्थ

ऐलस्येक्ष्वाकुनन्दस्य प्रकृति: परिवतंते । राजानः श्रेणिबद्धास्तु तथाइस्ये क्षत्रिया नृपाः..

English

Satakarni will be king for one year. SivasvamI will rule for twenty eight years.

अध्याय १९३

श्लोक 70

सर्वो विष्णुसमासो हि भावाभावौ च तन्मयौ ।सदसत्सर्वमीशो ऽसौ महादेवः परं पदम्

sarvo viṣṇusamāso hi bhāvābhāvau ca tanmayau / sadasatsarvamīśo 'sau mahādevaḥ paraṃ padam

हिन्दी अर्थ

तावदेव तु भोजानां विस्तरो द्विगुणः स्मृतः । भजते त्रिशफ क्षत्र॑ चतुर्धा त्ययादिशमू धृत(धातं )राष्ट्राश्वेकशतमशीतिजनमेजया: । शत च ब्रह्म दत्तानां शीरिणां वीरिणां शतमू

English

King Gautamiputra will rule for twcntyouc years among men. Thereafter Yajhasri of the Satakarni family will be the king for nineteen years. After him, king Vijaya will rule for only six years. DandasrI Satakarni, his son, will for three years.

अध्याय १९३

श्लोक 71

भवजलधिगतानां द्वन्द्ववाताहतानां सुतदुहितृकलत्रत्राणभारार्दितानाम् ।विषमविषयतोये मज्जतामप्लवानां भवति शरणमेको विष्णुपोतो नराणाम्

bhavajaladhigatānāṃ dvandvavātāhatānāṃ sutaduhitṛkalatratrāṇabhārārditānām / viṣamaviṣayatoye majjatāmaplavānāṃ bhavati śaraṇameko viṣṇupoto narāṇām

हिन्दी अर्थ

करने के लिए राजाओं के साथ अवतीण्ण होते हैं क्षत्रिय वंश का मूलतः विध्वंस, ब्राह्मणों के साथ सम्बन्ध स्थापन, सातों मन्वन्तर, मन्वस्तरों में उत्पन्न होने वाली प्रजाएँ, युगों की परम्परा, ब्राह्मणों एवं क्षत्रियों की उत्पत्ति, उनके कुलों का उद्भव, उत्पत्ति के उपरान्त उनके विनाश एवं दीर्घायुप्राप्ति, प्रजाओं की प्रवृत्ति आदि समस्त बातों को सप्तषिगण जानते हैं ।४४४-४४६६३। इस उपर्यक्त क्रम के अनुसार

English

Pulova (Pulumayi) will rule for seven years. There will be other kings as well. Altogether there will be thirty Andhra kings who will enjoy the earth.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_revAkhANDa-of-the-vAyupurANa-rkv.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vayu Purana — Chapter 193
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.