Vayu Purana· Vāyu Purāṇa
205
अध्याय 205 / 232

Adhyaya 205

5 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ5 श्लोक

अध्याय २०५

श्लोक 1

॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे पैतामहतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम चतुरधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ र्क्व् अध्याय २०५ श्रीमार्कण्डेय उवाच: गच्छेत् ततः क्षोणिनाथ तीर्थं परमशोभनम् ।कुर्कुरीनाम विख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe paitāmahatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma caturadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || rkv adhyāya 205 śrīmārkaṇḍeya uvāca: gacchet tataḥ kṣoṇinātha tīrthaṃ paramaśobhanam / kurkurīnāma vikhyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam

हिन्दी अर्थ

१०१२ वायुपुराणम्

English

Budha (Mercury) moves about beneath all stars and planets. Sukra (Venus) moves about above it. Above it is the

अध्याय २०५

श्लोक 2

यं यं प्रार्थयते कामं पशुपुत्रधनादिकम् ।तं तं ददाति देवेशी कुर्कुरी तीर्थदेवता

yaṃ yaṃ prārthayate kāmaṃ paśuputradhanādikam / taṃ taṃ dadāti deveśī kurkurī tīrthadevatā

हिन्दी अर्थ

ऊध्वें लोके:ः समावेती निरालोकौ व ताबुभौ । कूठाड्भारप्रमाणेश्र शरीरी सूत्रनायकाः उपभोगसमर्थेस्तु सद्यो जायन्ति कर्म भिः। दुःखमकर्ष श्चो ग्रस्तु तेषु सर्वषु वे स्मृतः

English

Above it is Brhaspati (Jupiter) and above that is Sanaikara (Saturn). A hundred thousand Yojanas above Saturn shines the entire zone of the Seven Sages (Great Bear). A hundred thousand Yojanas above the Seven Sages shines Dhruva (Pole star), son of Utianapada. He is the main pivot of all stars in the heaven. He has the compact divine stellar aerial chariot.

अध्याय २०५

श्लोक 3

क्षेत्रपालो वसेत्तत्र ढौण्ढेशो नाम नामतः ।तस्य चाराधनं कृत्वा नारी वा पुरुषो ऽपि वा

kṣetrapālo vasettatra ḍhauṇḍheśo nāma nāmataḥ / tasya cārādhanaṃ kṛtvā nārī vā puruṣo 'pi vā

हिन्दी अर्थ

पातनाश्राप्यसंब्येया नारकार्णा तथा स्मृताः । तन्नानुभूय ते दुःखं क्षीणे कर्म णि वे पुनः १८७ तियग्योनौ प्रसुयस्ते कम शेषे गते ततः । देवाश्व नारकाश्रवेव उध्वें चाधश्र संस्थिताः ॥ै१८८ धर्माधमंनिभित्तेन सद्यो जायन्ति मूर्तयः । उपभोगार्थमुत्पत्तिरोपपत्तिककमं तः

English

The height of the three worlds has been recounted by mein Yojanas. In the course of the Manvantaras, worldly Yajnas are performed for Devas by the people of different castes and stages of life. These Yajfias alone are conducive to the sustenance and stability of Devas.

अध्याय २०५

श्लोक 4

वन्दनादपि राजेन्द्र दौर्भाग्यं नाशमाप्नुयात् ।अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनमुत्तमम्

vandanādapi rājendra daurbhāgyaṃ nāśamāpnuyāt / aputro labhate putramadhano dhanamuttamam

हिन्दी अर्थ

पश्यन्ति नारकानदेव्ग ह्ाधोवकत्रान्ह्घोगतान् । नारकाश्व तथा देवान्सर्वान्पश्यन्त्यधोमुस्धान् अनग्रमुलता यस्माडारणाश्व स्वभावतः। तस्मादृध्वंमधोभावो लोकालोके न विद्यते

English

The set of the three worlds has been explained. Understand what is beyond this. Above Dhruvaloka is Maharloka wherein those people staying till the end of the Kalpa reside. It is ten million Yojanas from Dhruva— that is the conclusion (of wise men).

अध्याय २०५

श्लोक 5

नारी नरस्तथाप्येवं लभते काममुत्तमम् ।स्पर्शनाद् दर्शनात् तस्य तीर्थस्य विधिपूर्वकम्

nārī narastathāpyevaṃ labhate kāmamuttamam / sparśanād darśanāt tasya tīrthasya vidhipūrvakam

हिन्दी अर्थ

एषा स्वाभाविकी संज्ञा लोकालोके प्रवर्तते । अथाब्रवच्पुनर्वायुं ब्राह्मणा: सत्रिणस्तवा

English

Janaloka is twenty million Yojanas from Maharloka. In it stay those Sadhakas (aspirants)—Daksa and others, the sons of Brahma. They live till the end of the Kalpa.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_revAkhANDa-of-the-vAyupurANa-rkv.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vayu Purana — Chapter 205
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.