Vayu Purana· Vāyu Purāṇa
207
अध्याय 207 / 232

Adhyaya 207

9 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ9 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २०७

श्लोक 1

॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे दशकन्यातीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम षडुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः ॥ र्क्व् अध्याय २०७ श्रीमार्कण्डेय उवाच: तस्याग्रे पावनं तीर्थं स्वर्णबिन्द्विति विश्रुतम् ।यत्र स्नात्वा दिवं यान्ति मृताश्च न पुनर्भवम्

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe daśakanyātīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma ṣaḍuttaradviśatatamo 'dhyāyaḥ || rkv adhyāya 207 śrīmārkaṇḍeya uvāca: tasyāgre pāvanaṃ tīrthaṃ svarṇabindviti viśrutam / yatra snātvā divaṃ yānti mṛtāśca na punarbhavam

हिन्दी अर्थ

बेदनाकटकास्तब्धा यातनास्थानमागता: । उष्णस्तु रौरबो ज्ञेयस्तेजो घोररसात्मकः . ततो घनात्मकश्नापि शीतात्मा सततं तपः । एवं सुदुर्लभाः सनन्‍्तः स्वगें वा धामिका नराः.

English

He who sells his chaste wife, he who forsakes a devotee and he who indulges in sexual intercourse with his daughter or daughter-in-law falls into the hell Mahajvala.

अध्याय २०७

श्लोक 2

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा दत्ते विप्राय काञ्चनम् ।तेन यत्तु फलं प्रोक्तं तच्छृणुष्व महीपते

tatra tīrthe tu yaḥ snātvā datte viprāya kāñcanam / tena yattu phalaṃ proktaṃ tacchṛṇuṣva mahīpate

हिन्दी अर्थ

महो जनस्तपः सत्य भुतो भाष्यो भवस्तथा। उक्ता होते त्वया लोका लोकानासन्तरेण च ॥ लोकास्तरं च याद्ग्वे तन्नो बृहि यथातथम् द .. २०९

English

He who sells the Vedas, he who blasphemes the Vedas, those who abuse or disrespect elders or hit them with wounding words and one who carnally approaches forbidden

अध्याय २०७

श्लोक 3

सर्वेषाम् एव रत्नानां काञ्चनं रत्नमुत्तमम् ।अग्नितेजःसमुद्भूतं तेन तत्परमं भुवि

sarveṣām eva ratnānāṃ kāñcanaṃ ratnamuttamam / agnitejaḥsamudbhūtaṃ tena tatparamaṃ bhuvi

हिन्दी अर्थ

..2०---मन+-+०नननन मनन“ मकान काम + मानकर ननननन++न नानी ननननणणण 7077 //7/ धामिक होते हैं। स्व में इन धर्मात्मा महापुरुषों की संख्या का जितना सहस्ततम भाग होता है उतनी ही मोक्ष प्राप्त करने वालों की संख्या होती है ।२००-२०४। वे स्वर्गोपपदाकों के समान ही होते हैं । जो पाप कम में निरत रहने वाले पतित दुरात्मा भृत्यु के वश में होकर उन यातना स्थानॉ--नश्कॉ--में निवास करते हैं, वे महान् अन्धकारपूर्ण उन परम भयानक रौरवादि नरकों में परमश्ीत एवं उत्ताप का अनुभव करते हैं। उन.

English

Veases 146-184 deal with the hells, the tortures therein and the sins that lead to these hells. The total number of hells is twentyeight.

अध्याय २०७

श्लोक 4

तेनैव दत्ता पृथिवी सशैलवनकानना ।सपत्तनपुरा सर्वा काञ्चनं यः प्रयच्छति

tenaiva dattā pṛthivī saśailavanakānanā / sapattanapurā sarvā kāñcanaṃ yaḥ prayacchati

हिन्दी अर्थ

यातना स्थानों में पहुंचकर वेदना' की अस॒ह्य कटता को बे स्तठ्व्र होकर सहन करते हैं, उस रोरव नरक को परम: उष्ण तेजोमय (उत्तापक) एवं घोर रक्नात्मक जानना चाहिए। उससे भी परम भयानक सर्वदा परम क्षीतात्म तप (तम) नामक नरक है। सात्त्विक गुण सम्पन्न धामिक नर परम दुलभ होते हैं, जो स्वर्ग लोक में निवास करते हैं। स्वयम्भू परमैश्वयंशाली भगवान् ब्रह्मा ने, उपर्यूक्त आनृपातिक सख्या निद्चितत की है। उस विषय:

English

He who dismantles or spoils public roads falls into the hell Kifoloha. Those who hate Devas and Brahmanas, those who do not worship preceptors and those who contaminate precious gems fall into the hell Kwiibhaksya.

अध्याय २०७

श्लोक 5

मानसं वाचिकं पापं कर्मणा यत्पुरा कृतम् ।तत्सर्वं नश्यति क्षिप्रं स्वर्णदानेन भारत

mānasaṃ vācikaṃ pāpaṃ karmaṇā yatpurā kṛtam / tatsarvaṃ naśyati kṣipraṃ svarṇadānena bhārata

हिन्दी अर्थ

में मनुष्यों की निदिचत की गई संख्या की निवृत्ति है, अर्थात् मानव कभी इस विषय की संख्या आदि. निश्चित नहीं कर सकता, केवल ब्राह्मी संख्या हो ऐसे स्थलों पर प्रमाणभ्ूत होती है ।२०५-२०५। द ऋषि बृन्द बोले--भगवन् वायुदेव ! आप ने मह, जन, तप, सत्य, भूत, (भू) भाव्य (भव) एवं भव (स्वर)--इन सातों लोकों की स्थिति एक के बाद एक बतलाई है। उन लोकों में एक की है अपेक्षा दूसरे में क्या अन्तर है--इसे हम यथार्थत- सुनना चाहते हैं। उन ऊध्वेरेता ऋषियों की इस बांत को : सुनकर तत्वविद् वायु ने तथ्यपूर्ण अपनी बातों को कहना प्रारम्भ किया ।२०६-२१५। पा

English

He who eats food keeping his wife, friends and daughter (starving) falls into the foul-smelling hell Lalabhakfa.

अध्याय २०७

श्लोक 6

स्वर्णदानं तु यो दत्त्वा ह्यपि वालाग्रमात्रकम् ।तत्र तीर्थे मृतो याति दिवं नास्त्यत्र संशयः

svarṇadānaṃ tu yo dattvā hyapi vālāgramātrakam / tatra tīrthe mṛto yāti divaṃ nāstyatra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

ऋभु: सनत्कुमाराधा: संबुद्धा: शुद्धयुद्धयः । व्यपेतशोका विरजा: सस्तो ब्रह्मंव सत्तमाः. ४२१२

English

A manufacturer of arrows, a potter, a person who takes

अध्याय २०७

श्लोक 7

तत्र विद्याधरैः सिद्धैर् विमानवरमास्थितः ।पूज्यमानो वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्

tatra vidyādharaiḥ siddhair vimānavaramāsthitaḥ / pūjyamāno vasettāvadyāvadābhūtasamplavam

हिन्दी अर्थ

अक्षयाः प्रीतिसंयुक्ता ब्रह्म निष्टन्ति योगिन:। ऋषीणां वाललिल्यानां तैयंथाहृतमीश्वरेः. दृष्टत्थमात्यसंबन्धसजिष्डामत्यसेव व् । अध्ययानि दर्शतानि तस्मितष्ठत्ति शंकरे .

English

He who accepts monetary gifts from evil men, he who officiates as a priest in theYajna on behalf of an ineligible man and the man who maintains himself by stellar calculation fall into the hell Adhomukho.

अध्याय २०७

श्लोक 8

पूर्णे तत्र ततः काले प्राप्य मानुष्यमुत्तमम् ।सुवर्णकोटिसहिते गृहे वै जायते द्विजः

pūrṇe tatra tataḥ kāle prāpya mānuṣyamuttamam / suvarṇakoṭisahite gṛhe vai jāyate dvijaḥ

हिन्दी अर्थ

-बिभुत्यात्सलु योगाग्निब्ंह्णो३नृप्रहे रत: । से लोकविग्रहो भूत्वा साहाय्यमुपतिष्ठते

English

He who sells milk, wine, flesh, lac, scents, juices, gingelly seeds and similar things falls into the terrible hell Puyavalia. He who captures, fetters or ensnares fowls, cats,

अध्याय २०७

श्लोक 9

सर्वव्याधिविनिर्मुक्तः सर्वलोकेषु पूजितः ।जीवेद्वर्षशतं साग्रं राजसं सत्सु विश्रुतः

sarvavyādhivinirmuktaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ / jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ rājasaṃ satsu viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

सॉँजया छंतसाचष्टे सायी देवो महेश्वरः देवानामुपसंहारस्तत्प्रमाणं हि कीत्यंते विस्तरेणा३ल्‍नृपुर्व्या च ब्रुवतो मे नियोधत । त्रयोदशेव कोटअस्तु नियुता दश पत्च च ॥।

English

Learned men say that these (following) sinners fall into the hell Rudhirandhai a Brahmana who rears goats, sheep and buffaloes, handles wheels and banners or makes a livelihood with the sale of dyes and colours (or by staging plays etc.); a dealer in birds; lie who performs Yajnas on behalf of all and sundry in the village; he who burns other men's houses; he who poisons others; he who makes a living by pimping and pandering; he who sells Soma juice; a drunkard; a flesh-eater; wilful slayer of animals; a slayer of buffaloes and deer; he who creates (imaginary) festivals; a tailor by profession; and one who is treacherous to one's friends.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_revAkhANDa-of-the-vAyupurANa-rkv.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vayu Purana — Chapter 207
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.