Vayu Purana· Vāyu Purāṇa
213
अध्याय 213 / 232

Adhyaya 213

6 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ6 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २१३

श्लोक 1

॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे एकशालडिण्डिमेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम द्वादशोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः ॥ र्क्व् अध्याय २१३ श्रीमार्कण्डेय उवाच: पुनर् अन्यत् प्रवक्ष्यामि देवस्य चरितं महत् ।श्रुतमात्रेण येनैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe ekaśālaḍiṇḍimeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma dvādaśottaradviśatatamo 'dhyāyaḥ || rkv adhyāya 213 śrīmārkaṇḍeya uvāca: punar anyat pravakṣyāmi devasya caritaṃ mahat / śrutamātreṇa yenaiva sarvapāpaiḥ pramucyate

हिन्दी अर्थ

भागी होता है ।४८-५२। जो विद्वान् प्रत्येक पर्वों के अवसरों पर इस पुण्य प्रद कथा को सर्वदा सुनाया करता है, वह षाप रहित होकर स्वर्ग प्राप्त करता है और साक्षात् ब्रह्मपद का अधिकारी होता है । इस पुराण के अन्तिम उपसंहार पाद को जो समस्त कामनाओं को पूर्ण करनेवाला एवं अक्षय फलदायी है, जो व्यक्ति श्राद्ध » इत॑ परमेते इलोका: अधिका उपलब्यस्ते ख. पुस्तके तेच यथा-इर्द यः भ्रावयेद्विद्वास्तस्य चैवोत्तमा गतिः । धनधान्यसुखेद्वर्य प्राप्यते नात्र संशयः । ब्राह्मणो लभते विद्यां ब्रह्मसायुज्य « माप्नुयात् । क्षत्रियों जयमाप्नोति सुरलोकोत्तमा गतिम् । वैश्यस्तु धनलाभांद्या धनधान्यलभेति च शुद्रः सुखमवाप्नोति पुत्रपौन्ादिसंयुत:। इलोक इलोकाधंपादं वा योउधीते शुणुयाद्यतः । अन्ते विष्णुपुरं याति यत्र

English

Then in the Brahmanda (the Cosmic Egg) Isvara will be born (manifest) first. He will be the lord of all living beings, of the entire knowable universe. He is Siva.

अध्याय २१३

श्लोक 2

अबालो बालरूपेण ग्रामण्यैर् बालकैः सह ।आमलैः क्रीडते शम्भुस्तत्ते वक्ष्यामि भारत

abālo bālarūpeṇa grāmaṇyair bālakaiḥ saha / āmalaiḥ krīḍate śambhustatte vakṣyāmi bhārata

हिन्दी अर्थ

+ ब्रह्मभूयाय गच्छतीत्युत्तरमेते इलोका अधिकाः ख पुस्तके उपलम्यन्ते ते च यथा--

English

He is the overlord of all liberated souls. He is the great Brahma of the nature of Brahman. He is the primordial lord and it is said that his manifestation is for the sake of blessing Pradhana.

अध्याय २१३

श्लोक 3

सर्वैस्तैर् आमलाः क्षिप्ता ये ते देवेन पाण्डव ।आनीतास्तत्क्षणादेव ततः पश्चात् क्षिपेद्धरः

sarvaistair āmalāḥ kṣiptā ye te devena pāṇḍava / ānītāstatkṣaṇādeva tataḥ paścāt kṣipeddharaḥ

हिन्दी अर्थ

ग्रेनेदे भारत पुण्य शणुयाद्वाउप्यमीक्ष्षणशः स चापि लभते स्थर्ग वायुप्रोक्ते प्रसादतः ॥ इदं वाथुपुराणं च श्रद्धया वाइपि यः पठेत् । तस्य गृहे स्थिता लक्ष्मीदीर्घमाप्नु रवा मुतात् ॥।

English

Ksetra and Ksetrajna are self-born and beginning¬ less. They are remembered as subtle. Their union is beginningless. They are aware of all Ksetras.

अध्याय २१३

श्लोक 4

यावद्गत्वा दिशो दिग्भ्य आगच्छन्ति पृथक्पृथक् ।तावत्तमामलं भूतं पश्यन्ति परमेश्वरम्

yāvadgatvā diśo digbhya āgacchanti pṛthakpṛthak / tāvattamāmalaṃ bhūtaṃ paśyanti parameśvaram

हिन्दी अर्थ

१०५२ वायुपुराणम्

English

They are joined together without the intermediation of intellect ( AbuddhipQrvakam ) like Matoka (mosquito) and Udumbara tree. They are stationed bcginninglessly and in¬ conceivably like water and fish.

अध्याय २१३

श्लोक 5

तृतीये चैव यत्कर्म देवदेवस्य धीमतः ।स्थानानां परमं स्थानम् आमलेश्वरमुत्तमम्

tṛtīye caiva yatkarma devadevasya dhīmataḥ / sthānānāṃ paramaṃ sthānam āmaleśvaramuttamam

हिन्दी अर्थ

तस्मात्पुरा हानन्तीदं पुराणं तेन चोच्यते । निरुक्तमस्य यो वेद स्वंपाप: प्रमुच्यते तथव त्रिष्रु वर्णषु ये मनुष्या: प्रधानतः इतिहासमिमं श्रुत्वा धर्माय विद्धे (दधते) मतिम् यावन्त्यस्य शरीरेश्रु रोमकपाणि सर्वेशः । तावत्कोटिसहु्नाणि वर्षाणां दिवि मोदते ॥॥ ब्रह्मसायों (यु) ज्यगो भुत्वा दवतेः सह मोदते

English

The creation functions again as it had functioned before. The Ajna (non-knowing) Prakrti transforms itself into the universe functioning through its Gunas, viz. Rajas, Sattva and Tamas.

अध्याय २१३

श्लोक 6

तेन पूजितमात्रेण प्राप्यते परमं पदम्

tena pūjitamātreṇa prāpyate paramaṃ padam

हिन्दी अर्थ

सर्वपापहरं पुण्य पवित्र च यशस्वि च । ब्रह्मा ददो शास्त्रमिदं पुराणं मातरिश्वने

English

At the time of the functioning (of Prakrti) the Ksetrajna human beings are overwhelmed by Rajas Guna and attain the (benefit of) the principles of Mahat, Ahamkara etc. ending with Visesa and the sense organs. Then the Gunas reach their end (?)

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_revAkhANDa-of-the-vAyupurANa-rkv.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vayu Purana — Chapter 213
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.