Vayu Purana· Vāyu Purāṇa
229
अध्याय 229 / 232

Adhyaya 229

28 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ28 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २२९

श्लोक 1

॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे परार्थतीर्थयात्राफलकथनं नामाष्टविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ र्क्व् अध्याय २२९ श्रीमार्कण्डेय उवाच: एवं ते कथितं राजन्पुराणं धर्मसंहितम् ।शिवप्रीत्या यथा प्रोक्तं वायुना देवसंसदि

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe parārthatīrthayātrāphalakathanaṃ nāmāṣṭaviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || rkv adhyāya 229 śrīmārkaṇḍeya uvāca: evaṃ te kathitaṃ rājanpurāṇaṃ dharmasaṃhitam / śivaprītyā yathā proktaṃ vāyunā devasaṃsadi

हिन्दी अर्थ

एष पिण्डो मया दत्तस्तव हस्ते जनादंन । अन्तकाले गते मह्म॑ त्वया देयो गयाशिरे ८७ उदीची, कनका, कौछिकौ, ब्रह्मदा, जो सभी नदियों में श्रेष्ठ एवं सभी के पापों को विनष्ट करने. वाली है, इन सब सदियों का आवाहन किया था । मुक्तिदायिनी कृष्णा, वेणीं और चमंवती--इन दोनों नदियों को जो सर्व श्रेष्ठ मानी जाती हैं, लोमहषंण ने अपने तपोबल से आवाहित किया था । मुनिपुज़्व ! अपने तपस्या के प्रभाव से नमंदा का भी आवाहन लोमहषंण ने किया था, इन सभी नदियों

English

There is a Vafa (banyan tree) called Vatesvara. Prapitamaha (god Brahma) is stationed there. Beyond that is Rukminikunda. To the west of it is the river Kapila. Kapilesa is on the banks of the river. When the New Moon and Monday coincide with each other, a devout man must take bath in Kapila and worship the lord of Kapila. If after that, Sraddha is performed and Pindas are offered the Pitrs shall attain salvation.

अध्याय २२९

श्लोक 2

षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिस्तथैव च ।आदिमध्यावसानेषु नर्मदायां पदे पदे

ṣaṣṭitīrthasahasrāṇi ṣaṣṭikoṭistathaiva ca / ādimadhyāvasāneṣu narmadāyāṃ pade pade

हिन्दी अर्थ

में स्तानकर पिण्डदान करनेवाला मनुष्य अपने पितरों को स्वर्ग पहुंचाता है ७५-८२! इस गयातीथ में अवस्थित ब्रहययोनि नामक तोथे में प्रवेश कर जो मनुष्य बाहर निकल आता है, वह ब्रह्म को प्राप्त करता है और योनि सड्भुटों से सर्वदा के लिये मुक्त हो जाता है। निक्षरा नामक पोंखरी में स्नान कर श्राद्धादि सम्पन्न करनेंवाला मनुष्य दिव्य फ्रोध्वपद पर नियम पूवेक तीन दिनों तकः निवास करे, ऐसा करनेवाला व्यक्ति पाँच प्रकार के

English

There is a current of fire coming from the excellent mountain. There is the pool called Sarasvata Kunda. It has been created by Sarasvati.

अध्याय २२९

श्लोक 3

मया द्वादशसाहस्री संहिता या श्रुता पुरा ।देवदेवस्य गदतः साम्प्रतं कथिता तव

mayā dvādaśasāhasrī saṃhitā yā śrutā purā / devadevasya gadataḥ sāmprataṃ kathitā tava

हिन्दी अर्थ

पापों के करने वाले समस्त पितरों को स्वर्ग पहुँचाता है। भस्मकूट पर जनादेन का निवास स्थल है, उनके हाथ में अपने लिये तथा अन्यान्य लोगों के लिये तिलों के पिण्ड अपसव्य हो दान करना चाहिए, जीवित व्यक्तियों के लिये दघिमिश्रित पिण्डदान करना चाहिए ।जो इस तरह करते हैं वे सभी विष्णलोकगामी होते हैं । पिण्डदान करते समय यह मंत्र उच्चारण करना चाहिए। प्रभो! जनादंन ! जो पिण्ड मैं जिस के उद्देश्य से आप के हाथों में समपित कर रहा हूं, उसके मर जाने पर वह पिण्ड आप उसके लिए पहुँचा देंगे। जनादन यह पिण्ड मैं अपने लिये आपके हाथों में समर्पित कर रहा हूँ, मेरा अन्तकाल जब हो जाय तब उसे आप गयाशिर में हमें प्रदान करेंगे । जनादन ! आप पितरों को मुक्ति प्रदान करनेवाले हैं। आप

English

Lord Sukra stayed there with his sons Sanda, Amarka and others. O excellent sage, a man who performs Sraddha and offers Pinda etc. in the various spots at the feet of the eminent sages, enables the Pitrs to cross (the ocean of worldly existence)

अध्याय २२९

श्लोक 4

पृष्टस्त्वयाहं भूपाल पर्वते ऽमरकण्टके ।स्थितः संक्षेपतः सर्वं मया तत्कथितं तव

pṛṣṭastvayāhaṃ bhūpāla parvate 'marakaṇṭake / sthitaḥ saṃkṣepataḥ sarvaṃ mayā tatkathitaṃ tava

हिन्दी अर्थ

जनादंन नमस्तुभ्यं नमस्ते पितृमोक्षर । पितृपते नमस्ते तु नमस्ते पितरूषिण

English

On the left-hand side of the Sila there stands the moun¬ tain Grdhrakuta. The great sages assuming the form of cranes performed penance there and became Siddhas.

अध्याय २२९

श्लोक 5

नर्मदाचरितं पुण्यं शृणु तस्यास्ति यत्फलम् ।यत्फलं सर्ववेदैः स्यात् सषडङ्गपदक्रमैः

narmadācaritaṃ puṇyaṃ śṛṇu tasyāsti yatphalam / yatphalaṃ sarvavedaiḥ syāt saṣaḍaṅgapadakramaiḥ

हिन्दी अर्थ

गयायां पितृरूपेण स्वयमेव जनादंन: । त॑ दृष्ट्वा पुण्डरोकाक्ष मुच्यते च ऋणत्रयात् . ८६ + नमस्ते पुण्डरोकाक्ष ऋणत्रयविमोचक । लक्ष्मीकान्त नमस्ते तु पितुणां मोक्षदों भव ६० वामजान सुसंपात्य नत्वा भीमो जनादंनम् । भ्राद्धं सपिण्डक कृत्वा अतृभिन्नेह्मलोकभाक् ॥॥ पितृभिः सह धर्मात्मा कुलानां च शतेन च ॥६ १

English

Hence the mountain is called Grdhrakuta. The deity Grdhresvara is stationed there. A man who visits and bows to Grdhresvara shall achieve the region of Sambhu.

अध्याय २२९

श्लोक 6

पठितैश्च श्रुतैर् वापि तस्माद् बहुतरं भवेत् ।सत्रयाजी फलं यत्र लभते द्वादशाब्दिकम्

paṭhitaiśca śrutair vāpi tasmād bahutaraṃ bhavet / satrayājī phalaṃ yatra labhate dvādaśābdikam

हिन्दी अर्थ

इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते गयामाहात्म्यं नामाष्टाधिकशततमो5ःषध्याय: ॥

English

Pie who offers Pindas on Grdhrakuta and in the cave, attains Sivaloka. One who bows to the Vata (the banyan tree) on Grdhrakuta attains all his desires and goes to heaven.

अध्याय २२९

श्लोक 7

चरिते तु श्रुते देव्या लभते तादृशं फलम् ।सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं स्नात्वा सागरमादितः

carite tu śrute devyā labhate tādṛśaṃ phalam / sarvatīrtheṣu yatpuṇyaṃ snātvā sāgaramāditaḥ

हिन्दी अर्थ

को हम नमस्कार करते हैं, आप पितरों के स्वामी हैं, स्वयं पितृस्वरूप हैं, आप को हम नमस्कार करते हैं। गया क्षैत्र में भगवान् जतादंत स्वयमेष पितृरूप से विराजमान रहते हैं, उन पुण्डरीकाक्ष भगवान् का दर्शन कर मानव अपने तीनों ऋणों से छुटकारा पाता है ॥५३-८६। तीनों ऋणों से मुक्ति देने बाले पुण्डरीकाक्ष, आप लक्ष्मी के कान्त हैं हमारे पितरों को मोक्ष प्रदान करें आपको हमारा नमस्कार है। भीम ने अपने बाएँ घटने को मोड़कर भगवान् जनादंनत को नमस्कार एवं पितरों के लिए पिण्डदान आदि करके भाइयों समेत ब्रह्मतोक की प्राप्ति की । यही नहीं उस धर्मात्मा ने पितरों समेत अपने सौ कुलों का भी उद्धार किया। उस पुनीत शिला के ऊपर लक्ष्मी पति भगवान् विष्णु अपने व्यक्ताव्यक्त स्वरूप से देवगणों के साथ स्वयमेब विराजमान रहते हैं, यही कारण है कि वह शिला देवमयी कही जाती है ।६ ०-६२।

English

On seeing Siva, one attains freedom from indebtedness release from sins, and goes unto Siva. There is a Sulaksetra (shrine of the trident) there. One who offers Pindas there, leads the Pitrs to heaven.

अध्याय २२९

श्लोक 8

सकृत्स्नात्वा तथा श्रुत्वा नर्मदायां फलं हि तत् ।आदिमध्यावसानेन नर्मदाचरितं शुभम्

sakṛtsnātvā tathā śrutvā narmadāyāṃ phalaṃ hi tat / ādimadhyāvasānena narmadācaritaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

+ एतच्छलोकस्थाने5्यं इलोकः क. पुस्तके स यथा--नमभसस्‍्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन लक्ष्मीकान्त

English

The centre of the Si la is overlapped by the ' mountain Adipala. Vighnesa, the destroyer of obstacles, stays there is the form of an elephant. On visiting him a devotee is freed from obstacles. He leads the Pitrs to Brahmapura.

अध्याय २२९

श्लोक 9

यः शृणोति नरो भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु ।स प्राप्य शिवसंस्थानं रुद्रकन्यासमावृतः

yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu / sa prāpya śivasaṃsthānaṃ rudrakanyāsamāvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

११०४ वायुपुराणम् कर्थ व्यक्तस्वरूपेण स्थितश्चा5:5दिगदाधर: । कथं व्यक्तस्वरूपेण व्यक्ताव्यक्तात्मना स्थितः

English

There was a forest of Devadaru trees on the ridge of the mountain Mundaprstha. After visiting the mountains Mun- daprstha and Aravindadri, one quells all sins. He who offers Pindas in the umbilical region of Gaya called Susumna (like the nerve Susumna in human body) leads his Pitrs to heaven.

अध्याय २२९

श्लोक 10

रुद्रस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते ।एतद् धर्ममुपाख्यानं सर्वशास्त्रेषु सत्तमम्

rudrasyānucaro bhūtvā tenaiva saha modate / etad dharmamupākhyānaṃ sarvaśāstreṣu sattamam

हिन्दी अर्थ

कथं गदा समापन्ना यथा ह्यादिगदाधरः । यदालोलं कथ्थं चा5इसीत्सवंपापक्षयंकरम् ३२

English

On the left leg of the Sila, the mountain Pretaparvata was established by Dharmaraja. The mountain is called Preta- sila because of its impurity due to sins.

अध्याय २२९

श्लोक 11

देशे वा मण्डले वापि वा ग्रामे नगरे ऽपि वा ।गृहे वा तिष्ठते यस्य चातुर्वर्ण्यस्य भारत

deśe vā maṇḍale vāpi vā grāme nagare 'pi vā / gṛhe vā tiṣṭhate yasya cāturvarṇyasya bhārata

हिन्दी अर्थ

गदो नामासुरो हासीदज्ञाद्वत्वतरो दृढः । प्राथितो ब्रह्मणे प्रादात्स्वशरीरास्थि दुस्त्यजम् ३ ब्रह्मोक्तो विश्कर्माईपि गदां चक्रेइदुभुतां तदा । तदस्थि वज्ञनिष्पेषः कुन्देः स्वगें ह्मधारयत् ४ अथ कालेन मह॒ता मनौ स्वायंभूवे क्वचित् । हेती रक्षो ब्रह्मपुत्रस्तपस्तेपे सदारुणम् विव्यवर्षसहल्राणां शतं वायुमभक्षयत् । उन्मुखश्रोध्वंबाहुश्व पादाइग्रुष्ठभरेण ह्

English

The mountain was kicked off to a great distance. Pretakuta was freed from sins and attained sanctity due to the contact with the Sila.

अध्याय २२९

श्लोक 12

स ब्रह्मा स शिवः साक्षात्स च देवो जनार्दनः ।त्रिविधं कारणं लोके धर्मपन्थानमुत्तमम्

sa brahmā sa śivaḥ sākṣātsa ca devo janārdanaḥ / trividhaṃ kāraṇaṃ loke dharmapanthānamuttamam

हिन्दी अर्थ

नारद बोले--सनत्कुमार जी ! आदि गदाधर भगवान् किस प्रकार व्यक्त रूप में अवस्थित हैं? व्यक्ताग्यक्त स्वरूप से वे व्यक्त स्वरूप में किस प्रकार अवस्थित हैं ? वह गदा किस प्रकार उत्पन्न हुई जिससे उनकी भादि गदाधर उपाधि हुई ? सभी पापों को विनष्ट करनेवाली उस ग्रदा की चड्चलक्ा क्षिस प्रकार हुई

English

There is a pool called Pretakunda there. Devas are stationed at its foot. Performing Sraddha etc. in the Kunda, one shall relieve the Pitrs of goblinhood.

अध्याय २२९

श्लोक 13

देवतानां गुरुं शास्त्रं परमं सिद्धिकारणम् ।श्रुत्वेश्वरमुखात्पार्थ मयापि तव कीर्तितम्

devatānāṃ guruṃ śāstraṃ paramaṃ siddhikāraṇam / śrutveśvaramukhātpārtha mayāpi tava kīrtitam

हिन्दी अर्थ

सनत्कुमार बोले--प्राचीनकाल में वजञ्नर से भी परमकठोर गद नामक एक घोर असुर था, ब्रह्मा के प्राथंना करने पर उसने अपनी हडिडयाँ ब्रह्म को समर्पित की थीं, जिनका देना परम कठिन कार्य था ब्रह्मा के कहने पर विश्वकर्मा ने उस हेडिडियों को एक अद्भुत गंदा बनाई उस अस्थिखण्ड की वज्म भेदन करने वाले यन्त्रों से गदां बनाकर स्वर्ग लोक में विश्वकर्मा ने स्थापित किया था ।३-४ बहुत दिच बीत जाने के बाद की बात है एक बार स्वायम्भुव भश्वन्तर में ब्रह्मनन्दन हेतलि नामक राक्षस ने परम कठोर तपस्या को, एक सास दिव्य वर्षो तक उसने केवल वायु का आहाए किया, एक पर के अंग्रूठों पर खड़े रहकर मुख

English

There are many of the ghosts staying separately and causing obstacles to those men who perform Sraddha etc. for the sake of the liberation of Pitrs. The ghosts assume the form of archers and catch hold of the hands (of the pilgrims).

अध्याय २२९

श्लोक 14

दक्षिणे चोत्तरे कूले यानि तीर्थानि कानिचित् ।प्रधानतः सुपुण्यानि कथितानि विशेषतः

dakṣiṇe cottare kūle yāni tīrthāni kānicit / pradhānataḥ supuṇyāni kathitāni viśeṣataḥ

हिन्दी अर्थ

एकेनातिष्ठदव्यग्र: शोणपर्णानिलाशन: । ब्रह्मदीस्तपसा तुष्टान्वरं वश्ने बरप्रदान्

English

There is a rock on Muntfaprstha where Mahadeva stays. On seeing it all people become relieved of heinous and

अध्याय २२९

श्लोक 15

स्पर्शनाद् दर्शनात् तेषां कीर्तनाच्छ्रवणात् तथा ।मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

sparśanād darśanāt teṣāṃ kīrtanācchravaṇāt tathā / mucyate sarvapāpebhyo rudralokaṃ sa gacchati

हिन्दी अर्थ

देवदेत्यश्व शस्त्रास्त्रविविधमंनुजादिभिः । कृष्णेशानादिचक्राद्य रवध्यः स्यां महाबलः ८ तथेत्युक्त्वाइन्तहितास्ते हेतिदेंवानथाजयत् । इन्द्रत्वमकरोद्धेतिर्भोता ब्रह्म हरादयः ३६ हरि ते शरणं जम्मुरूचुहेँति जहीति तान् । ऊचे हरिरवध्यो5यं हेतिदेवासुरं: सुराः १० महास्त्रं मे प्रयच्छध्वं हेति हन्मि हि येन तम् इत्पुक्तास्ते ततो देवा गदां तां हरये दढ़ुः ३११ दधार तां गदामादों देवरुक्तो गदाधर: गदया हेतिमाहत्य देव: स त्रिदिव ययौ ११२

English

Gayasiras is holy and devoid of all sms. It is devoid

अध्याय २२९

श्लोक 16

इदं यः शृणुयान् नित्यं पुराणं शिवभाषितम् ।ब्राह्मणो वेदविद्यावान् क्षत्रियो विजयी भवेत्

idaṃ yaḥ śṛṇuyān nityaṃ purāṇaṃ śivabhāṣitam / brāhmaṇo vedavidyāvān kṣatriyo vijayī bhavet

हिन्दी अर्थ

पश्चलोकः सप्तलोको बेकुण्ठो लोहदण्डक: । क़ौचपादोक्षयवटः फल्गुतीर्थ मधुभं (त्र) वा

English

In the Kikata land (i. e. the territories comprising southern Bihar) Gaya is the holiest centre. TheRajagrha forest is also holy. The hermitage of Gyavana is another holy spot. The river Punahpuna (?) is also holy.

अध्याय २२९

श्लोक 17

धनभागी भवेद् वैश्यः शूद्रो वै धर्मभाग्भवेत् ।सौभाग्यं सन्ततिं स्वर्गं नारी श्रुत्वाप्नुयाद्धनम्

dhanabhāgī bhaved vaiśyaḥ śūdro vai dharmabhāgbhavet / saubhāgyaṃ santatiṃ svargaṃ nārī śrutvāpnuyāddhanam

हिन्दी अर्थ

भोर दोनों बाहुओं को ऊपर कर शान्‍्त चित्त से वह तपस्या में लीन था। इस अवधि में पुराने, गिरे हुए पत्तो एबं वायु का आहार करता था ।५-६४। इस परम कठोर तपस्या से सुप्रसन्न वरदायक ब्रह्मा प्रभति देवगणों से उसने वरदान की याचना की कि मैं समस्त देव, हैत्य विविध प्रकार के शस्त्र, अस्त्र, मनुष्य, कृष्ण, ब्िव, सुदर्शन चक्रादि से न मारा जाऊं, मेरे समान महाबलवान् कोई दूसरा न हो । देवगण हेति की प्रार्थना स्वी- कार कर अन्तहित हो गये ।७-८४॥ तदुपरान्त उसने देवताओं को पराजित कर इन्द्रका पदछीन लिया, ब्रह्मा महादेव-सभी उसके इस प्रचण्ड कर्म से भयभीत होकर विष्णु भगवान् की शरण में गये ओर बोले, भगवन् । हैति का संहार कौजिये। हरि ने देवगणों से कहा, सुरवृन्द ! हेति समस्त देवताओों एवं असुरों ढ्वारा भी नही मारा जा सकता । मुझे कोई महान अस्त्र दीजिये जिससे हेति का वध कर सकूं । भगवान् विष्णु के इस प्रकार

English

There are other holy spots, viz. Vaikuntha, Lohadanda, Grdhrakuta and Sonaka. By performing Sraddha etc. here, a pilgrim leads all the Pitrs to Brahmapura.

अध्याय २२९

श्लोक 18

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ।माहात्म्यं नर्मदायास्तु श्रुत्वा पापबहिष्कृताः

brahmaghnaśca surāpaśca steyī ca gurutalpagaḥ / māhātmyaṃ narmadāyāstu śrutvā pāpabahiṣkṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

कहने पर देवताओं ने बही गदा उन्हें समपित की । ।६-११। देवताओं के अनुरोध पर हरि ने स्र॒व॑ प्रथम उस गदा को धारण किया, और उसी से हेति का विनाश कर सुरगणों के साथ स्वर्ग लोक को प्रस्थान किया। गया पुर के निशचचलता करने के लिये ऊपर रखी गई शिला पर भगवान् ने उसी गदा को स्थापित किया था, इसी लिये उसका नाम बादि गदाधर पड़ा ।१२-१३। शिलापवंत स्वरूप से भगवान् आदि गदाघर उस गया क्षेत्र में व्यक्त

English

Assuming the form of a heron, a sage performed pena¬ nce on the ridge of Mundaprstha. Since the mountain is marked by the foot-prints of the heron, it is remembered as Krauncapada.

अध्याय २२९

श्लोक 19

पापभेदी कृतघ्नश्च स्वामिविश्वासघातकः ।गोघ्नश्च गरदश्चैव कन्याविक्रयकारकः

pāpabhedī kṛtaghnaśca svāmiviśvāsaghātakaḥ / goghnaśca garadaścaiva kanyāvikrayakārakaḥ

हिन्दी अर्थ

हुए शिला के अतिरिक्त मुण्डपृष्ठाद्रि, प्रभास, उद्यन्त, गीतनाद, भस्मकूट नामक महागिरि, गृप्नकूट, प्रेतक्ट, आदिपाल, अरविन्दक, पञचलोक, सप्तन्ोक, बेकुण्ठ, लोहदण्डक, क्रौडचपाद, अक्षयवट, फल्गुतीथे, मधुश्रवा

English

One who takes bath in the water reservoir there, shall lead the entire family to heaven. An oblation offered to crows on the rock Kakasila, is conducive to relief from indebted¬ ness.

अध्याय २२९

श्लोक 20

एते श्रुत्वैव पापेभ्यो मुच्यन्ते नात्र संशयः ।ये पुनर्भावितात्मानः शृण्वन्ति सततं नृप

ete śrutvaiva pāpebhyo mucyante nātra saṃśayaḥ / ye punarbhāvitātmānaḥ śṛṇvanti satataṃ nṛpa

हिन्दी अर्थ

११०६ वायुपुराणम्

English

The two sages Lomasa and Lomaharsana performed a great penance on the ridge of Mundaprstha. Both of them attained Siddhi of the highest magnitude.

अध्याय २२९

श्लोक 21

पूजयन्त इदं देवाः पूजिता गुरवश्च तैः ।नर्मदा पूजिता तेन भगवांश्च महेश्वरः

pūjayanta idaṃ devāḥ pūjitā guravaśca taiḥ / narmadā pūjitā tena bhagavāṃśca maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

द्धिकुल्या मधुकुल्या देविका च महानदी । वेतरण्यादिरूपेण व्यक्त आदिगदाधरः विष्णो: पद रुद्रप् ब्रह्मण: पदमुत्तमस् । कश्यपस्थ पद दिव्य द्वो हस्तो यत्र निर्गंतो

English

Like other Sthala-purana?, this text claims all important rivers in India to be present at Gaya. Small streams and streamlets are supposed to represent big rivets like Ganga, Yamuna, Kaveri etc.

अध्याय २२९

श्लोक 22

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गन्धपुष्पविभूषणैः ।पूजितं परया भक्त्या शास्त्रमेतत्फलप्रदम्

tasmātsarvaprayatnena gandhapuṣpavibhūṣaṇaiḥ / pūjitaṃ parayā bhaktyā śāstrametatphalapradam

हिन्दी अर्थ

पञ्चानीनां ददान्यत्र इन्द्रागस्त्यपदे परे । रवेश्व कातिकेयस्थ कौञजचमातड्रयोरपि...

English

A man who enters the holy spot Brahmayoni and comes out of it, attains the greatest Brahman freed from the distress of wombs (i.e. re-birth).

अध्याय २२९

श्लोक 23

लेखापयित्वा सकलं नर्मदाचरितं शुभम् ।उत्तमं सर्वशास्त्रेभ्यो यो ददाति द्विजन्मने

lekhāpayitvā sakalaṃ narmadācaritaṃ śubham / uttamaṃ sarvaśāstrebhyo yo dadāti dvijanmane

हिन्दी अर्थ

गायत्रो चेव सावित्नी संध्या चेब सरस्वती। नयादित्यश्रोत्तराकों दक्षिणाकोंपि नेमिषः २१ श्वेतायों गणनाथश्व वसवो5ष्टो घुनीश्वराः। रुद्राश्नेकादशवाथ तथा सप्तर्षयोपरे मार्कण्डेयेशः कोटीशो हाड़्िरिशः पितामहः । जनादनो मड्भला च॒ पुण्डरीकाक्ष उत्तसः

English

Janardana stays in Bhasmakufa. He who offers Pindas m his hands whether for himself or for others-if it is for one's own self it must be without gingelly seeds (and be offered) with the sacred thread in the Savya (hanging from the left shoulder) position; and if for those who are alive, it must be mixed with curds all these go to Visnuloka (Vaikuntha).

अध्याय २२९

श्लोक 24

नर्मदासर्वतीर्थेषु स्नाने दाने च यत्फलम् ।तत्फलं समवाप्नोति स नरो नात्र संशयः

narmadāsarvatīrtheṣu snāne dāne ca yatphalam / tatphalaṃ samavāpnoti sa naro nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

दृत्यादिव्यक्तरूपेण स्थितश्रा5४दिगदाधर: । हेतियों राक्षसस्तस्मिन्हतो विष्णुपुरं गतः २५ ब्रहमणा सह रुद्रा्रः कारिते निश्चलेड्सुरे । तुष्टाबाइप्यगदापाणि बेधा हर्षण निव तः

English

Mantra: "O Janardana, the Pinda that I offer in your hand, may please be given by you to that person for whom I have given it to thee now. It be given to him after he is dead, O lord."

अध्याय २२९

श्लोक 25

एतत्पुराणं रुद्रोक्तं महापुण्यफलप्रदम् ।स्वर्गदं पुत्रदं धन्यं यशस्यं कीर्तिवर्धनम्

etatpurāṇaṃ rudroktaṃ mahāpuṇyaphalapradam / svargadaṃ putradaṃ dhanyaṃ yaśasyaṃ kīrtivardhanam

हिन्दी अर्थ

गदाधरं व्यपगतकालकल्मषं गयागतं विदितगुणं गुणातिगम् । गुहागतं गिरिवरगौरगेहगं गर्णाच्तं वरदमहं नमामि द्षिकुल्या, मधुकुल्या, देविका, महानदी, वंतरणी प्रभूति के रूप में आदि गदाधर भगवान् व्यक्त हैं

English

Mantra. "O Janardana, this Pinda is given into your hand by me. When I reach the end of my time (when I am dead) this must be given to me at Gayasiras. 1 O Janardana, obeisance to you. Bow to you, granter of liberation to the Pitrs. O lord of Pitrs, obeisance to you. Hail toyou in the form of Pitrs."

अध्याय २२९

श्लोक 26

सर्वपापहरं पार्थ दुःखदुःस्वप्ननाशनम् ।पठतां शृण्वतां राजन् सर्वकामार्थसिद्धिदम्

sarvapāpaharaṃ pārtha duḥkhaduḥsvapnanāśanam / paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ rājan sarvakāmārthasiddhidam

हिन्दी अर्थ

विष्णुपद, रुव्रपद, उत्तम ब्रह्म पददिव्य ग्रुण युक्त कब्यप पद जहाँ पर दो हाथ निकले हुए हैं, पंचाग्नियों के पद, इन्द्र एवं अगस्त्य के पद, सूर्य, कार्तिकेय ऋरच, मातजू, एवं अन्यान्य प्रमुख लिज्भध--ये सभी वहाँ ब्यक्ताव्यक्त स्वरूप में उपस्थित हैं, आदि गदाधर भगवान् स्वयमेव इन स्वरूपों से व्यक्तरूप में विराजमान हैं

English

In Gaya, Janardana assumed the form of Pitrs himself. On visiting that Pundarikaksa (lotus-eyed god Visnu) one is released from three-fold indebtedness.

अध्याय २२९

श्लोक 27

शान्तिरस्तु शिवं चास्तु लोकाः सन्तु निरामयाः ।गोब्राह्मणेभ्यः स्वस्त्यस्तु धर्मं धर्मात्मजाश्रयः

śāntirastu śivaṃ cāstu lokāḥ santu nirāmayāḥ / gobrāhmaṇebhyaḥ svastyastu dharmaṃ dharmātmajāśrayaḥ

हिन्दी अर्थ

वसुगण, मुनीन्‍्द्रगण, ग्यारह रुद्रगण, सातों ऋषिगण, सोमनाथ, सिद्धेश, कपर्दीश, विनायक, नारायण, महालक्ष्मी, ब्रह्मा, श्री पुरषोत्तम, मांकण्डेयेश कोटीश, अज्धिरेश, पितामह, जनारदन, मज्ूला, पुण्डरीकाक्ष, इटैया दि स्वरूप से आदि गदाधर भगवात् विराजमान हैं। वह हेति नामक राक्षस, जिसको कथा ऊपर कही जा चुकी है, मृत्यु के उपरान्त भगवान विष्णु के लोक में पहुंचा । गयासुर के निईंचल कर देने पर ब्रह्म समेत रुद्रादि देवगण परम हर्षित हुए ओर आदि गदाधर की इस प्रकार सब लोगों ने मिलकर स्तुति

English

O Pundarikaksa, obeisance to you, O releaser from the three-fold indebtedness. O Laksmlkanta (Lord of LaksmI), obeisance to you, be the granter of liberation to the Pitrs." Kneeling on his left knee, Bhlma bowed to Janardana. After performing the Sraddha along with the offerings of Pindas, he attained Brahmaloka in the company of his brothers. He became a pious soul and uplifted a hundred forefathers in his family.

अध्याय २२९

श्लोक 28

नरकान्तकरी रेवा सतीर्था विश्वपावनी ।नर्मदा धर्मदा चास्तु शर्मदा पार्थ ते सदा

narakāntakarī revā satīrthā viśvapāvanī / narmadā dharmadā cāstu śarmadā pārtha te sadā

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मा बोले--गया क्षेत्र में विराजमान, सभी गुणों से परे, प्रशस्त गुणशाली समस्त काल चक्रों एवं पापों से विद्ीन, गुणों द्वारा सुपूजित, गदा धारण करने वाले, गिरिराज की हिमाच्छादित गुहा में विराजमान

English

Cf. NP. II.47.63b-65.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_revAkhANDa-of-the-vAyupurANa-rkv.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vayu Purana — Chapter 229
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.