Vishnu Purana· Viṣṇu Purāṇa
75
अध्याय 75 / 126

Book 4 - Adhyaya 19

17 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ17 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७५

श्लोक 1

[[इति श्रीविष्णुपुराणे चतुर्थे ऽंशे ऽष्टदशो ऽध्यायः ]] पूरोर् जनमेजयः पुत्रस् तस्यापि प्रचिन्वान् प्रचिन्वतः प्रवीरः ।तस्मान् मनस्युर् मनस्योश् चाभयदस् तस्यापि सुद्युः सुद्योर् बहुगवः ।तस्यापि संयातिः संयातेर् अहंयातिः ततो रौद्राश्वः ।ऋतेयुः कक्षेयुः स्थण्डिलेयुर् धृतेयुर् जलेयुः स्थलेयुर् धर्मेयुः संनतेयुर् धनेयुर् वनेयुर् नामानो रौद्राश्वस्य दशात्मजा व् पुत्रा बभूवुः ।ऋतेयो रन्तिनारः पुत्रो ऽभूत् ।सुमतिम् अप्रतिरथं ध्रुवं च रन्तिनारः पुत्रान् अवाप ।अप्रतिरथात् कण्वस् तस्यापि मेधातिथिः ।यतः कण्वायना द्विजा बभूवुः ।अप्रतिरथस्यापरः पुत्रो ऽभूद् ऐलीनः ।ततो दुष्यन्ताद्याश् चत्वारः पुत्रा बभूवुः ।दुष्यन्ताच् चक्रवर्ती भरतो ऽभवत् यन्नामहेतुर् देवैः श्लोको गीयते ।माता भस्त्रा पितुः पुत्रो येन जातः स एव सः ।भरस्व पुत्रं दुष्यन्त मावमंस्थाः शकुन्तलाम्

[[iti śrīviṣṇupurāṇe caturthe 'ṃśe 'ṣṭadaśo 'dhyāyaḥ ]] pūror janamejayaḥ putras tasyāpi pracinvān pracinvataḥ pravīraḥ | tasmān manasyur manasyoś cābhayadas tasyāpi sudyuḥ sudyor bahugavaḥ | tasyāpi saṃyātiḥ saṃyāter ahaṃyātiḥ tato raudrāśvaḥ | ṛteyuḥ kakṣeyuḥ sthaṇḍileyur dhṛteyur jaleyuḥ sthaleyur dharmeyuḥ saṃnateyur dhaneyur vaneyur nāmāno raudrāśvasya daśātmajā v putrā babhūvuḥ | ṛteyo rantināraḥ putro 'bhūt | sumatim apratirathaṃ dhruvaṃ ca rantināraḥ putrān avāpa | apratirathāt kaṇvas tasyāpi medhātithiḥ | yataḥ kaṇvāyanā dvijā babhūvuḥ | apratirathasyāparaḥ putro 'bhūd ailīnaḥ | tato duṣyantādyāś catvāraḥ putrā babhūvuḥ | duṣyantāc cakravartī bharato 'bhavat yannāmahetur devaiḥ śloko gīyate | mātā bhastrā pituḥ putro yena jātaḥ sa eva saḥ | bharasva putraṃ duṣyanta māvamaṃsthāḥ śakuntalām

हिन्दी अर्थ

यन्नामहेतुर्देवेश्तलोको गीयते

English

akASara said :— The son of Puru was Janamenjaya, whose son was Prachinvat, whose son was Pravira, whose son was Manasyu, whose son was Bhayada, whose son was Sudyunna, whose son was Bahugava, whose son was Samyati, whose son was Ahamyati, whose son was Raudra- swa, who had ten sons, Riteyu, Kaksheyu, Sthanditeyu, Ghriteyu, Jaleyu, Sthaleyu, Santaleyu, Dhaneyu, Vaneyu, and Vrateyu. The son of Riteyu was Rantinára, whose sona were Tansu, Apratirtha and Dhruva. The son of the second of these was Kanwa, whose son was Medhátithi, from whom the Kanwayana Brahmanas were sprung. Anila was the spn Tansu, who bad four sons of whom Dushyanta was the, elder. The son of Dusbymanta was the Emperor Bbarata, regarding whom a verse is recited by the celestials. "Themother is merely the receptable ; it isthe fatherby whom a aon is begotten. Rear up thy son, Dusbyamanta, treat not Sakuntala with disrespect. Sons, who are born from tbe loins oí their father, save their manes from hell. Thou art tfc father of this boy > Sakufttali has apoken the truth."

अध्याय ७५

श्लोक 2

रेतोधाः पुत्रो नयति नरदेव यमक्षयात् ।त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यम् आह शकुन्तला

retodhāḥ putro nayati naradeva yamakṣayāt | tvaṃ cāsya dhātā garbhasya satyam āha śakuntalā

हिन्दी अर्थ

रेतोधा: पुत्रो नयति नरदेव यमक्षयात्। श्रीपराशरजी बोले--पुरुका पुत्र जनमेजय था। बहुगत, बहुगतका संयाति, संयातिका अहंयाति तथा अहंयातिका पुत्र रौद्राश्व था

English

Bbarata begut on lús wives nine sons, beholding. whom

अध्याय ७५

श्लोक 3

भरतस्य पत्नित्रये नव पुत्रा बभूवुः ।नैते ममानुरूपा इत्य् अभिहितास् तन्मातरो जघ्नुः परित्यागभयात् ।ततो ऽस्य वितथे पुत्रजन्मनि पुत्रार्थिनो मरुत्सोमयाजिनो दीर्घतमसा पार्ष्ण्यपास्तबृहस्पतिवीर्याद् उतथ्यपत्नीममतासमुत्पन्नो भरद्वाजाख्यः पुत्रो मरुद्भिर् दत्तः

bharatasya patnitraye nava putrā babhūvuḥ | naite mamānurūpā ity abhihitās tanmātaro jaghnuḥ parityāgabhayāt | tato 'sya vitathe putrajanmani putrārthino marutsomayājino dīrghatamasā pārṣṇyapāstabṛhaspativīryād utathyapatnīmamatāsamutpanno bharadvājākhyaḥ putro marudbhir dattaḥ

हिन्दी अर्थ

जलेषु, धर्मेषु, धृतेषु, स्थलेषु, सन्‍नतेषु और वनेषु

English

he said that they were not after him. The qúééns, being afraid lest he might desert them, destroyed those soiis. The birth of sons being thus useless the king celebrated a sacri- fice ín hoitour oí Maruts. They gave him Bharadwaja, the son of Vribaspati by Mamata, the wife of Utathya, expelled untimely by the Jcick of his half brother Dirghatamas. Thé following verse explains the meaning of the name — " Silly woman" said Vrihaspati " cherish" this child of two fathersi (Bhara-dwa-jam) " No, Vrihaspati" replied Mamatá "you take c»re of him." So saying they both left him and from these expressio:\s the boy was naraed Bharadwaja. He was álsó called Vitatha for both the sons of Bharata proved fruit- less. The son of Vitatha was Bhavanmanya, who had many sons, the principals among whoin were Vrihatkshatra, Maha- viryya, Nara and Garga. The son of Nara was Sankriti, whose sons were Ruchiradhi and Rantideva. The son of Garga was Sini and their progeny were respectively called Gargyas and Sainyas ; although Kshatryas by birth they becamé Brahmans. The son of Mahaviryya was Urukshaya, who had three sons Trayyaruna, Pushkarin and Kapi, the last of whom became a Brahman. The son of Vrihatkshatra Was Suhotrá, whose son was Hastin, who founded the city of Hastinapur. The sons of Hastin were Ajamidha, Dwimidha, Purumidha. One son of Ajamidha was Kanwa, whose son was Medha- tithi ; his otber son was Vrihadishu, Whose son was Vrihad- vasu, whose son was Vrihatkarman, whose son was Jayadratha, whose son was Viswajit, whose son was Senajit, whose sons were Ruchiraswa, Kasya, Dridhadhanusha and Vasahana. The son of Ruchiraswa was Prithusena, whose son Was Para, whose son was Nipa, who had a hundred sons, of whont the chief Samara was the king of Kampilya. Samara hád thret sons Para, Sampara Sadaswa. The son of Para wái Prithá, whose son was Sukriti, whose son wás Vibhrata, whose soiv was Anuha, Who mafried Kritwi, thedaughter of Suka and had by her Brahmadatta, whösé sorr wai

अध्याय ७५

श्लोक 4

तस्यापि नामनिर्वचनश्लोकः पठ्यते

tasyāpi nāmanirvacanaślokaḥ paṭhyate

हिन्दी अर्थ

ऋतेषुका पुत्र अन्तिनार हुआ तथा अन्तिनारके सुमति, अप्रतिरथ और ध्रुव नामक तीन पुत्रोंने जन्म लिया॥ ३-४॥ इनमेंसे अप्रतिरथका पुत्र कण्व और कण्वका मेधातिथि हुआ जिसकी सम्राट् भरतका जन्म हुआ जिसके नामके विषयमें देवगणने इस श्लोकका गान किया था--॥ १०-११॥ “माता तो केवल चमड़ेकी धौंकनीके समान है, पुत्रपर अधिकार तो पिताका ही है, पुत्र जिसके द्वारा

English

VISHNUPURANAM.

अध्याय ७५

श्लोक 5

मूढे भर द्वाजम् इमं भर द्वाजं बृहस्पते ।यातौ यद् उक्त्वा पितरौ भरद्वाजस् ततस् त्व् अयम्

mūḍhe bhara dvājam imaṃ bhara dvājaṃ bṛhaspate | yātau yad uktvā pitarau bharadvājas tatas tv ayam

हिन्दी अर्थ

भरतके यह कहनेपर कि 'ये मेरे अनुरूप नहीं हैं'' उनकी माताओंने इस भयसे कि राजा हमको त्याग न दें, उन पुत्रोंको मार डाला

English

Viswakseria, whose son was Udaksena and whose son wat

अध्याय ७५

श्लोक 6

इति भरद्वाजश् च तस्य वितथे पुत्रजन्मनि मरुद्भिर् दत्तस् ततो वितथसंज्ञाम् अवाप

iti bharadvājaś ca tasya vitathe putrajanmani marudbhir dattas tato vitathasaṃjñām avāpa

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार पुत्र-जन्मके विफल हो जानेसे भरतने पुत्रकी कामनासे मरुत्सोम नामक यज्ञ किया। उस उसके नामकरणके विषयमें भी यह श्लोक कहा

English

The son of Dwimidha was Yavinara, whose son was Dhrtimat, whose son was Satyadhriti, whose son was Dridha- nemi, wbosc son was Suparswa, whose son was Sumati, whose son was Sannatimat, whose son was Krita, who was taught by Hiramyanabha, the philosophy of Yoga and who compiled the twenty-four Sanhitas for the use of thc eastern Brahmanas studying the Sama Veda. The son of Krita was Ugrayudhas, who by his power destroyed the Nipa race of Kshatryas. His son was Kshemya, whose son was Suirra whose son was Nripanjaya, whose son was Baharatha. These weie all calléd

अध्याय ७५

श्लोक 7

वितथस्य भवन् मन्युः पुत्रो ऽभूत् ।बृहत्क्षत्रमहावीर्यनरगर्गा अभवन् मन्युपुत्राः ।नरस्य संकृतिः संकृते रुचिरधीरन्तिदेवौ ।गर्गाच् छिनिस् ततो गार्ग्याः शैन्याः क्षत्रोपेता द्विजातयो बभूवुः

vitathasya bhavan manyuḥ putro 'bhūt | bṛhatkṣatramahāvīryanaragargā abhavan manyuputrāḥ | narasya saṃkṛtiḥ saṃkṛte ruciradhīrantidevau | gargāc chinis tato gārgyāḥ śainyāḥ kṣatropetā dvijātayo babhūvuḥ

हिन्दी अर्थ

है तू इसका भरण कर।' तब ममताने भी कहा- हुआ) है अत: तुम इसका भरण करो।” इस प्रकार परस्पर विवाद करते हुए उसके माता-पिता चले गये, इसलिये उसका नाम “भरद्वाज” पड़ा”

English

Ajamidha espoused Nilini and by her had a son called Nila, whose son was Santi, whose son was Susanti, whose son was Purujanu, whose son was Chakshu, whose son was Harryaswa, who had five sons, Mudgala, Srinjaya, Vrihadishu, Pravira and Kampilya. Their father saicí— " These five sons of mine are capable of protecting tlie countries" and hencc they were 2 "ed Panchalas — (i.e., Pancha— five and alam— able). From Mudgala sprang the Maudgahya Brahmans. He had also a son called Bahwaswa, who had two children, twins, a son and daughter — Divodasa and Ahalya. The son of Saradwat or Gautama by Ahalya was Sátanands, whose son was Satyadhriti, who was well versed in military science. Being enamoured of the nymph Urvasi, Satyadriti begot on her two children, a boy and a daughter. The king Santanu, a-hunting, fouud their children in a clurap of long Sara grass and feeling pity for them took them and reared them up. As they were brought up through Kriþi, pity, they were called Kripa and Kripi. The latter became the wife of Drona and the mother of Aswathaman.

अध्याय ७५

श्लोक 8

महावीर्याद् दुरुक्षयो नाम पुत्रो ऽभूत् तस्य त्रय्यारुणपुष्करिणौ कपिश् च पुत्रत्रयम् अभूत् ।तच् च त्रितयम् अपि पश्चाद् विप्रताम् उपजगाम ।बृहत्क्षत्रस्य सुहोत्रः सुहोत्राद् धस्ती य इदं हस्तिनापुरम् आरोपयाम् आस ।अजमीढद्विमीढपुरुमीढास् त्रयो हस्तिनस् तनयाः ।अजमीढात् कण्वः कण्वान् मेधातिथिः ।यतः कण्वायना द्विजाः

mahāvīryād durukṣayo nāma putro 'bhūt tasya trayyāruṇapuṣkariṇau kapiś ca putratrayam abhūt | tac ca tritayam api paścād vipratām upajagāma | bṛhatkṣatrasya suhotraḥ suhotrād dhastī ya idaṃ hastināpuram āropayām āsa | ajamīḍhadvimīḍhapurumīḍhās trayo hastinas tanayāḥ | ajamīḍhāt kaṇvaḥ kaṇvān medhātithiḥ | yataḥ kaṇvāyanā dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

भरतको भरद्वाज दिया था, इसलिये उसका नाम 'वितथ' वितथका पुत्र मन्‍्यु हुआ और मन्युके हुए॥ २०-२१ ॥ नरका पुत्र संकृति और संकृतिके गुरुप्रीति एवं रन्तिदेव नामक दो पुत्र हुए

English

The son of Divodasa was Mitrayu, whose son was Chyavanna, whose son was Sudasa, whoseson was Saudasa, also , called Sahadeva, whose son wás Somaka, who had a

अध्याय ७५

श्लोक 9

अजमीढस्यान्यः पुत्रो बृहदिषुः ।ततो बृहद्धनुस् ततश् च बृहत्कर्मा तस्माज् जयद्रथस् ततो ऽपि विश्वजित् ।ततः सेनजित् ।रुचिराश्वकाश्यदृढहनुवत्सहनुसंज्ञाः सेनजितः पुत्राः ।रुचिराश्वतः पृथुसेनः ।तस्मात् पारः पारान् नीपः ।तस्यैकशतं पुत्राणाम् ।तेषां प्रधानः काम्पिल्याधिपतिः समरः

ajamīḍhasyānyaḥ putro bṛhadiṣuḥ | tato bṛhaddhanus tataś ca bṛhatkarmā tasmāj jayadrathas tato 'pi viśvajit | tataḥ senajit | rucirāśvakāśyadṛḍhahanuvatsahanusaṃjñāḥ senajitaḥ putrāḥ | rucirāśvataḥ pṛthusenaḥ | tasmāt pāraḥ pārān nīpaḥ | tasyaikaśataṃ putrāṇām | teṣāṃ pradhānaḥ kāmpilyādhipatiḥ samaraḥ

हिन्दी अर्थ

ये तीनों पुत्र पीछे ब्राह्मण हो गये

English

hundred sons of whom the eldest was Jantu and thé youngest was Prishata. The son of Prishata was Drupada, whose son was Dhrishtadyumna, whose son was Drishtaketu.

अध्याय ७५

श्लोक 10

समरस्यापि पारसुपारसदश्वास् त्रयः पुत्राः ।पारात् पृथुः पृथोः सुकृतिः सुकृतेर् विभ्राजः ।ततश् चाणुहो यः शुकदुहितरं कृत्वीं नामोपयेमे

samarasyāpi pārasupārasadaśvās trayaḥ putrāḥ | pārāt pṛthuḥ pṛthoḥ sukṛtiḥ sukṛter vibhrājaḥ | tataś cāṇuho yaḥ śukaduhitaraṃ kṛtvīṃ nāmopayeme

हिन्दी अर्थ

जिसने यह हस्तिनापुर नामक नगर बसाया था॥ २७-२८ ॥ हस्तीके तीन पुत्र अजमीढ, द्विजमीढ और पुरुमीढ थे। अजमीढके कण्व और कण्वके मेधातिथि नामक हुए॥ २९--३२ ॥ अजमीढका दूसरा पुत्र बृहदिषु था नामक चार पुत्र हुए्॥ ३४--३६॥ रुचिराश्वके पृथुसेन, पृथुसेनके पार और पारके नीलका जन्म हुआ। इस था॥ ३७--४० ॥ समरके पार, सुपार और सदश्व नामक

English

Another son of Ajamidha was called Riksha, whose son was Samvarana, whose son was Kuru, who gave his name to the holy distríct Kurukshetra. His sons were Sudhanush, Jahnu, Parikshit, and many others. The son of Sudanusli was Suhotra, whose son was Chyavana, whose son was Kritaka, whose son was Uparichara the Vasu, who had seven children Vrihadratha, fratyagra, Kusamba, Mavella, Matysa and others. The son ofVrihadratha.was Kusagra, whose son was Rishabha, whose son was Pushpavat, whoso son was Satyadhrita, whose son was Sudhanwan, whose son was jantu. Vrihadratha had another son. He was born in two parts which were joined together by a female fined named Jará and accrodingly he was named Jarásandha. His son was Sahadeva, whose son was Somápi, whose son was Srutasravas. These were the kings

अध्याय ७५

श्लोक 11

अणुहाद् ब्रह्मदत्तः ।ततो विष्वक्सेनस् तस्योदक्सेनः ।भल्लाटस् तस्यात्मजः ।द्विमीढस्य तु यवीनरसंज्ञस् तस्यापि धृतिमांस् ततः सत्यधृतिस् ततश् च दृढनेमिः तस्माच् च सुपार्श्वस् ततः सुमतिस् ततश् च सन्नतिमान् सन्नतिमतः कृतो ऽभूत् ।यं हिरण्यनाभो योगम् अध्यापयाम् आस ।यश् चतुर्विंशति प्राच्यसामगानां संहिताश् चकार

aṇuhād brahmadattaḥ | tato viṣvaksenas tasyodaksenaḥ | bhallāṭas tasyātmajaḥ | dvimīḍhasya tu yavīnarasaṃjñas tasyāpi dhṛtimāṃs tataḥ satyadhṛtis tataś ca dṛḍhanemiḥ tasmāc ca supārśvas tataḥ sumatis tataś ca sannatimān sannatimataḥ kṛto 'bhūt | yaṃ hiraṇyanābho yogam adhyāpayām āsa | yaś caturviṃśati prācyasāmagānāṃ saṃhitāś cakāra

हिन्दी अर्थ

सुपारके पृथु , पृथुके सुकृति, सुकृतिके विभ्राज और विभ्राजके अणुह नामक पुत्र हुआ, जिसने शुककन्या कीर्तिसे विवाह किया था॥ ४२--४४॥ पुत्र उत्पन्न हुआ॥ ४५--४७ ॥

English

Another son of Ajamidha was called Riksha, whose son was Samvarana, whose son was Kuru, who gave his name to the holy distríct Kurukshetra. His sons were Sudhanush, Jahnu, Parikshit, and many others. The son of Sudanusli was Suhotra, whose son was Chyavana, whose son was Kritaka, whose son was Uparichara the Vasu, who had seven children Vrihadratha, fratyagra, Kusamba, Mavella, Matysa and others. The son ofVrihadratha.was Kusagra, whose son was Rishabha, whose son was Pushpavat, whoso son was Satyadhrita, whose son was Sudhanwan, whose son was jantu. Vrihadratha had another son. He was born in two parts which were joined together by a female fined named Jará and accrodingly he was named Jarásandha. His son was Sahadeva, whose son was Somápi, whose son was Srutasravas. These were the kings

अध्याय ७५

श्लोक 12

कृताच् चोग्रायुधो येन प्राचुर्येण नीपक्षयः कृतः

kṛtāc cogrāyudho yena prācuryeṇa nīpakṣayaḥ kṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

दृढनेमिका सुपार्श्व, सुपाश्वका सुमति, सुमतिका जिसे हिरण्यनाभने योगविद्याकी शिक्षा दी थी तथा जिसने प्राच्य सामग श्रुतियोंकी चौबीस संहिताएँ रची थीं॥४९--५२॥ कृतका पुत्र उग्रायुध था अजमीढकी नलिनीनाम्नी एक भार्या थी। उसके नील नामक एक पुत्र हुआ

English

Another son of Ajamidha was called Riksha, whose son was Samvarana, whose son was Kuru, who gave his name to the holy distríct Kurukshetra. His sons were Sudhanush, Jahnu, Parikshit, and many others. The son of Sudanusli was Suhotra, whose son was Chyavana, whose son was Kritaka, whose son was Uparichara the Vasu, who had seven children Vrihadratha, fratyagra, Kusamba, Mavella, Matysa and others. The son ofVrihadratha.was Kusagra, whose son was Rishabha, whose son was Pushpavat, whoso son was Satyadhrita, whose son was Sudhanwan, whose son was jantu. Vrihadratha had another son. He was born in two parts which were joined together by a female fined named Jará and accrodingly he was named Jarásandha. His son was Sahadeva, whose son was Somápi, whose son was Srutasravas. These were the kings

अध्याय ७५

श्लोक 13

उग्रायुधात् क्षेम्यः क्षेम्यात् सुवीरस् तस्माद् रिपुंजयस् तस्माच् च बहुरथ इत्य् एते पौरवाः ।अजमीढस्य नलिनी नाम पत्नी तस्यां नीलसंज्ञः पुत्रो ऽभवत् ।तस्माद् अपि शान्तिः शान्तेः सुशान्तिः सुशान्तेः पुरुजानुः ।ततश् चक्षुस् ततो हर्यश्वः ।हर्यश्वान् मुद्गलसृञ्जयबृहदिषुप्रवीरकाम्पिल्याः ।पञ्चानाम् एतेषां विषयाणां रक्षणायालम् एते मत्पुत्रा इति पित्राभिहितम् ।अतः पाञ्चालाः

ugrāyudhāt kṣemyaḥ kṣemyāt suvīras tasmād ripuṃjayas tasmāc ca bahuratha ity ete pauravāḥ | ajamīḍhasya nalinī nāma patnī tasyāṃ nīlasaṃjñaḥ putro 'bhavat | tasmād api śāntiḥ śānteḥ suśāntiḥ suśānteḥ purujānuḥ | tataś cakṣus tato haryaśvaḥ | haryaśvān mudgalasṛñjayabṛhadiṣupravīrakāmpilyāḥ | pañcānām eteṣāṃ viṣayāṇāṃ rakṣaṇāyālam ete matputrā iti pitrābhihitam | ataḥ pāñcālāḥ

हिन्दी अर्थ

सूंजय, बृहदिषु, यवीनर और काम्पिल्य नामक पाँच पुत्र हुए। पिताने कहा था कि मेरे ये पुत्र मेरे आश्रित पाँचों देशोंकी रक्षा करनेमें समर्थ हैं, इसलिये

English

Another son of Ajamidha was called Riksha, whose son was Samvarana, whose son was Kuru, who gave his name to the holy distríct Kurukshetra. His sons were Sudhanush, Jahnu, Parikshit, and many others. The son of Sudanusli was Suhotra, whose son was Chyavana, whose son was Kritaka, whose son was Uparichara the Vasu, who had seven children Vrihadratha, fratyagra, Kusamba, Mavella, Matysa and others. The son ofVrihadratha.was Kusagra, whose son was Rishabha, whose son was Pushpavat, whoso son was Satyadhrita, whose son was Sudhanwan, whose son was jantu. Vrihadratha had another son. He was born in two parts which were joined together by a female fined named Jará and accrodingly he was named Jarásandha. His son was Sahadeva, whose son was Somápi, whose son was Srutasravas. These were the kings

अध्याय ७५

श्लोक 14

मुद्गलाच् च मौद्गल्याः क्षत्रोपेता द्विजातयो बभूवुः ।मुद्गलाद् वध्यश्वो वध्यश्वाद् दिवोदासो ऽहल्या च मिथुनम् अभूत् ।शरद्वतो ऽहल्यायां शतानन्दो ऽभवत् ।शतानन्दात् सत्यधृतिर् धनुर्वेदान्तगो जज्ञे ।सत्यधृतेस् तु वराप्सरसम् उर्वशीं दृष्ट्वा रेतः स्कन्नं शरस्तम्बे पपात

mudgalāc ca maudgalyāḥ kṣatropetā dvijātayo babhūvuḥ | mudgalād vadhyaśvo vadhyaśvād divodāso 'halyā ca mithunam abhūt | śaradvato 'halyāyāṃ śatānando 'bhavat | śatānandāt satyadhṛtir dhanurvedāntago jajñe | satyadhṛtes tu varāpsarasam urvaśīṃ dṛṣṭvā retaḥ skannaṃ śarastambe papāta

हिन्दी अर्थ

मुद्गलसे बृहदश्व और बृहदश्वसे दिवोदास नामक पुत्र एवं अहल्या नामकी एक कन्याका शतानन्दका जन्म हुआ उससे दो भागोंमें बँट जानेके कारण पुत्र और पुत्रीरूप

English

Another son of Ajamidha was called Riksha, whose son was Samvarana, whose son was Kuru, who gave his name to the holy distríct Kurukshetra. His sons were Sudhanush, Jahnu, Parikshit, and many others. The son of Sudanusli was Suhotra, whose son was Chyavana, whose son was Kritaka, whose son was Uparichara the Vasu, who had seven children Vrihadratha, fratyagra, Kusamba, Mavella, Matysa and others. The son ofVrihadratha.was Kusagra, whose son was Rishabha, whose son was Pushpavat, whoso son was Satyadhrita, whose son was Sudhanwan, whose son was jantu. Vrihadratha had another son. He was born in two parts which were joined together by a female fined named Jará and accrodingly he was named Jarásandha. His son was Sahadeva, whose son was Somápi, whose son was Srutasravas. These were the kings

अध्याय ७५

श्लोक 15

तच् च द्विधा गतम् अपत्यद्वयं कुमारः कन्यका चाभवत् ।मृगयाम् उपगतः शान्तनुर् दृष्ट्वा कृपया जग्राह

tac ca dvidhā gatam apatyadvayaṃ kumāraḥ kanyakā cābhavat | mṛgayām upagataḥ śāntanur dṛṣṭvā kṛpayā jagrāha

हिन्दी अर्थ

उन्हें मृगयाके लिये गये हुए राजा शान्तनु कृपावश ले आये

English

Another son of Ajamidha was called Riksha, whose son was Samvarana, whose son was Kuru, who gave his name to the holy distríct Kurukshetra. His sons were Sudhanush, Jahnu, Parikshit, and many others. The son of Sudanusli was Suhotra, whose son was Chyavana, whose son was Kritaka, whose son was Uparichara the Vasu, who had seven children Vrihadratha, fratyagra, Kusamba, Mavella, Matysa and others. The son ofVrihadratha.was Kusagra, whose son was Rishabha, whose son was Pushpavat, whoso son was Satyadhrita, whose son was Sudhanwan, whose son was jantu. Vrihadratha had another son. He was born in two parts which were joined together by a female fined named Jará and accrodingly he was named Jarásandha. His son was Sahadeva, whose son was Somápi, whose son was Srutasravas. These were the kings

अध्याय ७५

श्लोक 16

ततः स कुमारः कृपः कन्या चाश्वत्थाम्नो जननी कृपी द्रोणस्य पत्न्य् अभवत् ।दिवोदासस्यापि मित्रायुः पुत्रो मित्रायोश् च्यवनो नाम राजा च्यवनात् सुदासः ।ततः सौदासः सहदेवस् तस्यापि सोमकः ।ततो जन्तुः पुत्रशतज्येष्ठो ऽभवत् ।तेषां यवीयान् पृषतः पृषताद् द्रुपदस् तस्माद् धृष्टद्युम्नस् ततो धृष्टकेतुः ।अजमीढस्यान्य ऋक्षनामा पुत्रो ऽभूत् ।ऋक्षात् संवरणः संवरणाच् च कुरुः ।य इदं धर्मक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं चकार

tataḥ sa kumāraḥ kṛpaḥ kanyā cāśvatthāmno jananī kṛpī droṇasya patny abhavat | divodāsasyāpi mitrāyuḥ putro mitrāyoś cyavano nāma rājā cyavanāt sudāsaḥ | tataḥ saudāsaḥ sahadevas tasyāpi somakaḥ | tato jantuḥ putraśatajyeṣṭho 'bhavat | teṣāṃ yavīyān pṛṣataḥ pṛṣatād drupadas tasmād dhṛṣṭadyumnas tato dhṛṣṭaketuḥ | ajamīḍhasyānya ṛkṣanāmā putro 'bhūt | ṛkṣāt saṃvaraṇaḥ saṃvaraṇāc ca kuruḥ | ya idaṃ dharmakṣetraṃ kurukṣetraṃ cakāra

हिन्दी अर्थ

माता द्रोणाचार्यकी पत्नी कृपी हुई दिवोदासका पुत्र मित्रायु हुआ

English

Another son of Ajamidha was called Riksha, whose son was Samvarana, whose son was Kuru, who gave his name to the holy distríct Kurukshetra. His sons were Sudhanush, Jahnu, Parikshit, and many others. The son of Sudanusli was Suhotra, whose son was Chyavana, whose son was Kritaka, whose son was Uparichara the Vasu, who had seven children Vrihadratha, fratyagra, Kusamba, Mavella, Matysa and others. The son ofVrihadratha.was Kusagra, whose son was Rishabha, whose son was Pushpavat, whoso son was Satyadhrita, whose son was Sudhanwan, whose son was jantu. Vrihadratha had another son. He was born in two parts which were joined together by a female fined named Jará and accrodingly he was named Jarásandha. His son was Sahadeva, whose son was Somápi, whose son was Srutasravas. These were the kings

अध्याय ७५

श्लोक 17

सुधनुर्जह्नुपरीक्षित्प्रमुखाः कुरोः पुत्राः बभूवुः ।सुधनुषः पुत्रः सुहोत्रः तस्माच् च्यवनश् च्यवनात् कृतकः ।ततश् चोपरिचरो वसुः ।बृहद्रथप्रत्यग्रकुशाम्बमावेल्लमत्स्यप्रमुखाः वसोः पुत्राः सप्ताजायन्त ।बृहद्रथात् कुशाग्रस् तस्माद् ऋषभस् ततः पुष्पवान् ।तस्मात् सत्यहितस् तस्मात् सुधन्वा तस्य च जन्तुः ।बृहद्रथाच् चान्यः शकलद्वयजन्मा जरया संधितो जरासंधनामा ।तस्मात् सहदेवस् ततः सोमपिस् ततः श्रुतश्रवाः ।इत्य् एते मागधा भूभृतः

sudhanurjahnuparīkṣitpramukhāḥ kuroḥ putrāḥ babhūvuḥ | sudhanuṣaḥ putraḥ suhotraḥ tasmāc cyavanaś cyavanāt kṛtakaḥ | tataś coparicaro vasuḥ | bṛhadrathapratyagrakuśāmbamāvellamatsyapramukhāḥ vasoḥ putrāḥ saptājāyanta | bṛhadrathāt kuśāgras tasmād ṛṣabhas tataḥ puṣpavān | tasmāt satyahitas tasmāt sudhanvā tasya ca jantuḥ | bṛhadrathāc cānyaḥ śakaladvayajanmā jarayā saṃdhito jarāsaṃdhanāmā | tasmāt sahadevas tataḥ somapis tataḥ śrutaśravāḥ | ity ete māgadhā bhūbhṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

पुत्र च्यवन नामक राजा हुआ, च्यवनका सुदास, सुदासका सौदास, सौदासका सहदेव, सहदेवका सोमक और सोमकके सौ पुत्र हुए जिनमें जन्तु सबसे बड़ा और पृषत

English

Another son of Ajamidha was called Riksha, whose son was Samvarana, whose son was Kuru, who gave his name to the holy distríct Kurukshetra. His sons were Sudhanush, Jahnu, Parikshit, and many others. The son of Sudanusli was Suhotra, whose son was Chyavana, whose son was Kritaka, whose son was Uparichara the Vasu, who had seven children Vrihadratha, fratyagra, Kusamba, Mavella, Matysa and others. The son ofVrihadratha.was Kusagra, whose son was Rishabha, whose son was Pushpavat, whoso son was Satyadhrita, whose son was Sudhanwan, whose son was jantu. Vrihadratha had another son. He was born in two parts which were joined together by a female fined named Jará and accrodingly he was named Jarásandha. His son was Sahadeva, whose son was Somápi, whose son was Srutasravas. These were the kings

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_viSNupurANa-crit.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vishnu Purana — Chapter 75
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.