Yajur Veda· Yajurveda Saṁhitā
24
अध्याय 24 / 40

Adhyāya 24

अध्याय 24

38 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ38 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २४

श्लोक 1

अश्व॑स्तूप॒रो गो॑मृ॒गस्ते प्रा॑जाप॒त्याः कृ॒ष्णग्री॑व आग्ने॒यो र॒राटे॑ पु॒रस्ता॑त्सारस्व॒ती मे॒ष्यधस्ता॒द्धन्वो॑राश्वि॒नाव॒धोरा॑मौ बा॒ह्वोः सौ॑मापौ॒ष्णः श्या॒मो नाभ्या॑ᳪ सौर्यया॒मौ श्वे॒तश्च॑ कृ॒ष्णश्च॑ पा॒र्श्वयो॑स्त्वा॒ष्ट्रौ लो॑म॒शस॑क्थौ स॒क्थ्योर्वा॑य॒व्य॒: श्वे॒तः पुच्छ॒ इन्द्रा॑य स्वप॒स्या॒य वे॒हद्वै॑ष्ण॒वो वा॑म॒नः

aśvastūparo gomṛgaste prājāpatyāḥ kṛṣṇagrīva āgneyo rarāṭe purastātsārasvatī meṣyadhastāddhanvorāśvināvadhorāmau bāhvoḥ saumāpauṣṇaḥ śyāmo nābhyā sauryayāmau śvetaśca kṛṣṇaśca pārśvayostvāṣṭrau lomaśasakthau sakthyorvāyavya: śvetaḥ puccha indrāya svapasyāya vehadvaiṣṇavo vāmanaḥ

हिन्दी अर्थ

-शिल्पा वैश्वदेव्यो रो्हिण्यस्त्यव॑यो वाचे ऽविंज्ञाताऽअदित्यै सरूपा धात्रे व॑त्सतर्यो

English

com The Texts of the White Yajurveda, tr. Ralph T.H. Griffith, [1899], BOOK THE TWENTY-FOURTH. HORSE, hornless goat, Gomriga, these belong to Prajâpati. A black-necked goat, devoted to Agni, (is to be bound) in front to the forehead (of the horse); Sarasvatî's ewe below his jaws; two goats belonging to the Asvins, with marks on the lower parts of the body, to his fore-legs; a dark-coloured goat, Soma's and Pûshan's, to his navel; a white and a black, sacred to Soma and Varna, to his sides; Tvashtar's two, with bushy tails, to his hind feet; Vâyu's white goat to his tail; for Indra the Good Worker a cow who slips her calf; a dwarf belonging to Vishnu.

अध्याय २४

श्लोक 2

रोहि॑तो धू॒म्ररो॑हितः क॒र्कन्धु॑रोहित॒स्ते सौ॒म्या ब॒भ्रुर॑रु॒णब॑भ्रु॒: शुक॑बभ्रु॒स्ते वा॑रु॒णाः शि॑ति॒रन्ध्रो॒ऽन्यत॑: शितिरन्ध्रः सम॒न्तशि॑तिरन्ध्र॒स्ते सा॑वि॒त्राः शि॑तिबा॒हुर॒न्यत॑: शितिबाहु सम॒न्तशि॑तिबाहु॒स्ते बा॑र्हस्प॒त्याः पृष॑ती क्षु॒द्रपृ॑षती स्थू॒लपृ॑षती॒ ता मै॑त्रावरु॒ण्य॒:

rohito dhūmrarohitaḥ karkandhurohitaste saumyā babhruraruṇababhru: śukababhruste vāruṇāḥ śitirandhro'nyata: śitirandhraḥ samantaśitirandhraste sāvitrāḥ śitibāhuranyata: śitibāhu samantaśitibāhuste bārhaspatyāḥ pṛṣatī kṣudrapṛṣatī sthūlapṛṣatī tā maitrāvaruṇya:

हिन्दी अर्थ

धात्रे क॑त्सतर््यो देवानां पल्ीभ्यः।। ९॥ कृष्णा भौमा धूप्राऽआन्तरिश्षा हन्तो दिव्याः शबलां वैद्युताः सिध्मास्तारकाः

English

The red goat, the smoky-red, the jujube-red, these belong to Soma. The brown, the ruddy-brown, the parrot-brown, these are Varuna's. One with white ear holes, one with partly white, one with wholly white, belong to Savitar. One with fore feet white, partly white, wholly white, belongs to Brihaspati. She goats speckled, with small spots, with big spots, these belong to Mitra-Varuna.

अध्याय २४

श्लोक 3

शु॒द्धवा॑लः स॒र्वशु॑द्धवालो मणि॒वाल॒स्त आ॑श्वि॒नाः श्येत॑: श्येता॒क्षो॒ऽरु॒णस्ते रु॒द्राय॑ पशु॒पत॑ये क॒र्णा या॒मा अ॑वलि॒प्ता रौ॒द्रा नभो॑रूपाःपार्ज॒न्याः

śuddhavālaḥ sarvaśuddhavālo maṇivālasta āśvināḥ śyeta: śyetākṣo'ruṇaste rudrāya paśupataye karṇā yāmā avaliptā raudrā nabhorūpāḥ pārjanyāḥ

हिन्दी अर्थ

हेमन्ताय पिशङ्काच्छिशिराय।।९१९॥ ् ककुभ ऽनड्वाह पड्ध्ये धेनवो ऽतिंछन्दसे॥।९३॥ श्यामाः पौष्णाः पृश्न॑यो मारुता ब॑ह॒रूपा वैश्वदेवा वशा द्यांवापुथिवीयाः॥। ९४॥

English

The bright-tailed, the wholly bright-tailed, the jewel-tailed, these belong to the Asvins. The white, the white-eyed, the reddish, these are for Rudra Lord of Beasts. Long-eared goats are for Yama; proud ones for Rudra; cloud-coloured ones for Parjanya.

अध्याय २४

श्लोक 4

पृश्नि॑स्तिर॒श्चीन॑पृश्निरू॒र्ध्वपृ॑श्नि॒स्ते मा॑रु॒ताः फ॒ल्गूर्लो॑हितो॒र्णी प॑ल॒क्षी ताः सा॑रस्व॒त्य॒: प्लीहा॒कर्ण॑: शुण्ठा॒कर्णो॑ऽध्यालोह॒कर्ण॒स्ते त्वा॒ष्ट्राः कृ॒ष्णग्री॑वः शिति॒कक्षो॑ऽञ्जिस॒क्थस्त ऐ॑न्द्रा॒ग्नाः कृ॒ष्णाञ्जि॒रल्पा॑ञ्जिर्म॒हाञ्जि॒स्त उ॑ष॒स्या॑:

pṛśnistiraścīnapṛśnirūrdhvapṛśniste mārutāḥ phalgūrlohitorṇī palakṣī tāḥ sārasvatya: plīhākarṇa: śuṇṭhākarṇo'dhyālohakarṇaste tvāṣṭrāḥ kṛṣṇagrīvaḥ śitikakṣo'ñjisakthasta aindrāgnāḥ kṛṣṇāñjiralpāñjirmahāñjista uṣasyā:

हिन्दी अर्थ

उक्ताः सं॑ञ्चराऽ एतांऽपेन्द्राग्नाः प्राशृद्धा माहेन्द्रा ब॑हरूपा वैश्वकर्मणाः

English

Goats speckled, transversely speckled, upward speckled are for the Maruts. The reddish she-goat, the red-haired, the white, these belong to Sarasvatî. The goat with diseased ears, the short-eared, the red eared are Tvashtar's. The black-necked, the white-flanked, one with bright-coloured thighs belong to Indra and Agni. Those with black marks, small marks, large marks belong to Dawn.

अध्याय २४

श्लोक 5

शि॒ल्पा वै॑श्वदे॒व्यो रोहि॑ण्य॒स्त्र्यव॑यो वा॒चेऽवि॑ज्ञाता॒ अदि॑त्यै॒ सरू॑पा धा॒त्रे व॑त्सत॒र्यो दे॒वानां॒ पत्नी॑भ्यः

śilpā vaiśvadevyo rohiṇyastryavayo vāce'vijñātā adityai sarūpā dhātre vatsataryo devānāṃ patnībhyaḥ

हिन्दी अर्थ

धूम्रा बभ्रुनीकाशाः पितुणाश्सोम॑वतां बभ्रवो धूम्रनीकाशाः पितृणां वर्हिषद कृष्णा लभरनीकाशाः पितुणामंग्निष्वात्तानौ कृष्णाः पृषंन्तस्त्रैयम्बकाः॥। ९८॥

English

Parti-coloured female victims belong to the All-Gods; red-coloured, eighteen mouths old to Vâk; victims without distinguishing marks to Aditi; those of one same colour to Dhâtar; weaned kids sacred to the Consorts of the Gods.

अध्याय २४

श्लोक 6

कृ॒ष्णग्री॑वा आग्ने॒याः शि॑ति॒भ्रवो॒ वसू॑ना॒ᳪ रोहि॑ता रु॒द्राणा॑ᳪ श्वे॒ता अ॑वरो॒किण॑ आदि॒त्यानां॒ नभो॑रूपाः पार्ज॒न्याः

kṛṣṇagrīvā āgneyāḥ śitibhravo vasūnā rohitā rudrāṇā śvetā avarokiṇa ādityānāṃ nabhorūpāḥ pārjanyāḥ

हिन्दी अर्थ

वसन्ताय॑ कपिञ्ज॑लानालभते ग्रीष्मायं कलविङ्कान् वर्षाभ्य॑स्तित्तिरींञ्छरदे वर्तिका हेमन्ताय ककराच्छिशिराय विकंकरान्॥। २०॥ सम॒द्राय॑ शिशुमारानाल॑भते पर्जन्याय मण्डूकानद्द्रयो

English

Black-necked victims for Agni; white browed for the Vasus; red for Rudra; bright ones for the Âdityas; cloud-coloured for Parjanya.

अध्याय २४

श्लोक 7

उ॒न्न॒त ऋ॑ष॒भो वा॑म॒नस्त ऐ॑न्द्रवैष्ण॒वा उ॑न्न॒तः शि॑तिबा॒हुः शि॑तिपृ॒ष्ठस्त ऐ॑न्द्राबार्हस्प॒त्याः शुक॑रूपा वाजि॒नाः क॒ल्माषा॑ आग्निमारु॒ताः श्या॒माःपौ॒ष्णा:

unnata ṛṣabho vāmanasta aindravaiṣṇavā unnataḥ śitibāhuḥ śitipṛṣṭhasta aindrābārhaspatyāḥ śukarūpā vājināḥ kalmāṣā āgnimārutāḥ śyāmāḥ pauṣṇā:

हिन्दी अर्थ

सोमाय क्छुलुङ्घऽआरण्यो.ऽजो न॑कुलः शका ते पौष्णाः क्रोष्टा मायोरिदद्र॑स्य गौरमृगः पिद्धो न्यङ्कुः कक्कटस्ते ऽनुमत्यै प्रतिश्रुत्का यै चक्रवाकः।३२॥ सौरी बलाकां शार्गः संजयः शायाण्डंकस्ते मैत्राः सर्स्वत्यै शारिः पुरुषवाक्

English

The tall goat, the sturdy, the dwarf, these are Indra-Vishnu's; the tall, the white fore-footed, the black-backed, Indra-Brihaspati's; parrot-coloured the Vâjins’; speckled Agni-Maruts’; dark-coloured Pûshan's.

अध्याय २४

श्लोक 8

एता॑ ऐन्द्रा॒ग्ना द्वि॑रू॒पा अ॑ग्नीषो॒मीया॑ वाम॒ना अ॑न॒ड्वाह॑ आग्नावैष्ण॒वा व॒शा मै॑त्रावरु॒ण्योऽन्यत॑एन्यो मै॒त्र्य॒:

etā aindrāgnā dvirūpā agnīṣomīyā vāmanā anaḍvāha āgnāvaiṣṇavā vaśā maitrāvaruṇyo'nyataenyo maitrya:

हिन्दी अर्थ

पुरूषमृगश्चन्द्रम॑सो गोधा काल॑का दार्वाघाटस्ते वनस्पतीनां कृकवाकुः सावित्रो हश्सो वात॑स्य नाक्रो मकरः कुलीपयस्ते ऽकुपारस्य हयै शल्य॑कः। ३५॥ एण्यद्वो मण्डूको मूषिका तित्तिरिस्ते सर्पणं लोपाशञऽआ॑ज्विनः कृष्णो

English

Variegated, Indra-Agni's; two-coloured, Agni-Soma's; dwarf oxen, Agni-Vishnu's; barren cows, Mitra-Varuna's; partly variegated, Mitra's.

अध्याय २४

श्लोक 9

कृ॒ष्णग्री॑वा आग्ने॒या ब॒भ्रव॑: सौ॒म्याः श्वे॒ता वा॑य॒व्या अवि॑ज्ञाता॒ अदि॑त्यै॒ सरू॑पा धा॒त्रे व॑त्सत॒र्यो॒ दे॒वानां॒ पत्नी॑भ्यः

kṛṣṇagrīvā āgneyā babhrava: saumyāḥ śvetā vāyavyā avijñātā adityai sarūpā dhātre vatsataryo devānāṃ patnībhyaḥ

हिन्दी अर्थ

क्वयिं: कुटरूर्दात्यौहस्ते वाजिनां कामाय पिकः।३९॥ खड्गो वैुवदे वः श्वा कुष्ण: कर्णो गद् भस्तरक्षुस्ते रक्ष॑सा मिन्द्रौय सूकरः सिश्टो मारुतः कुंकलासः पिप्प॑का शकुनिस्ते शरव्यायै विश्वैषां देवानो पृषतः।

English

Black-necked ones, Agni's; brown, Soma's; white, Vâyu's; undistinguished, Aditi's; self-coloured, Dhâtar's; weanlings, the Gods’ Consorts’.

अध्याय २४

श्लोक 10

कृ॒ष्णा भौ॒मा धू॒म्रा आ॑न्तरि॒क्षा बृ॒हन्तो॑ दि॒व्याः श॒बला॑ वैद्यु॒ताः सि॒ध्मास्ता॑र॒काः

kṛṣṇā bhaumā dhūmrā āntarikṣā bṛhanto divyāḥ śabalā vaidyutāḥ sidhmāstārakāḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

Black ones for Earth; smoke-coloured for Firmament; tall ones for Sky; brindled ones for Lightning; blotched ones for Stars.

अध्याय २४

श्लोक 11

धू॒म्रान्व॑स॒न्तायाल॑भते श्वे॒तान्ग्री॒ष्माय॑ कृ॒ष्णान्व॒र्षाभ्यो॑ऽरु॒णाञ्छ॒रदे॒ पृष॑तो हेम॒न्ताय॑ पि॒शङ्गा॒ञ्छिशि॑राय

dhūmrānvasantāyālabhate śvetāngrīṣmāya kṛṣṇānvarṣābhyo'ruṇāñcharade pṛṣato hemantāya piśaṅgāñchiśirāya

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

Smoke-coloured ones he sacrifices to Spring; white to Summer; black to the Rains; red ones to Autumn; speckled to Winter; reddish-yellow to the Dewy Season.

अध्याय २४

श्लोक 12

त्र्यव॑यो गाय॒त्र्यै पञ्चा॑वयस्त्रि॒ष्टुभे॑ दित्य॒वाहो॒ जग॑त्यै त्रिव॒त्सा अ॑नु॒ष्टुभे॑ तुर्य॒वाह॑ उ॒ष्णिहे॑

tryavayo gāyatryai pañcāvayastriṣṭubhe dityavāho jagatyai trivatsā anuṣṭubhe turyavāha uṣṇihe

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

Calves eighteen months old to Gâyatrî; steers of two and a half years to Trishtup; two year old steers to Jagatî; three year olds to Anushtup; four year olds to Ushnih.

अध्याय २४

श्लोक 13

प॒ष्ठ॒वाहो॑ वि॒राज॑ उ॒क्षाणो॑ बृह॒त्या ऋ॑ष॒भाः क॒कुभे॑ऽन॒ड्वाह॑: प॒ङ्क्त्यै धे॒नवो॑ऽतिच्छन्दसे

paṣṭhavāho virāja ukṣāṇo bṛhatyā ṛṣabhāḥ kakubhe'naḍvāha: paṅktyai dhenavo'ticchandase

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

Four year old steers to Virâj; full grown bulls to Brihatî; strong bulls to Kakup; draught oxen to Pankti; milch-cows to Atichhandas.

अध्याय २४

श्लोक 15

कृ॒ष्णग्री॑वा आग्ने॒या ब॒भ्रव॑: सौ॒म्या उ॑पध्व॒स्ताः सा॑वि॒त्रा व॑त्सत॒र्य॒: सारस्व॒त्य॒: श्या॒माः पौ॒ष्णाः पृश्न॑यो मारु॒ता ब॑हुरू॒पा वै॑श्वदे॒वा व॒शाद्या॑वापृथि॒वीया॑: ।। १ ४ ।।उ॒क्ताः स॑ञ्च॒रा एता॑ ऐन्द्रा॒ग्नाः कृ॒ष्णाः वा॑रु॒णाः पृश्न॑यो मारु॒ताः का॒यास्तू॑प॒राः

kṛṣṇagrīvā āgneyā babhrava: saumyā upadhvastāḥ sāvitrā vatsatarya: sārasvatya: śyāmāḥ pauṣṇāḥ pṛśnayo mārutā bahurūpā vaiśvadevā vaśā dyāvāpṛthivīyā: || 1 4 || uktāḥ sañcarā etā aindrāgnāḥ kṛṣṇāḥ vāruṇāḥ pṛśnayo mārutāḥ kāyāstūparāḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

Called contemporary, the dappled belong to Indra-Agni; black ones to Varuna; speckled to the Maruts; hornless he-goats to Ka.

अध्याय २४

श्लोक 17

अ॒ग्नयेऽनी॑कवते प्रथम॒जानाल॑भते म॒रुद्भ्य॑: सान्तप॒नेभ्य॑: सवा॒त्यान्म॒रुद्भ्यो॑ गृहमे॒धिभ्यो॒ बष्कि॑हान्म॒रुद्भ्य॑: क्री॒डिभ्य॑: सᳪसृ॒ष्टान्म॒रुद्भ्य॒:स्वत॑वद्भ्योऽनुसृ॒ष्टान् ।। १ ६ ।।उ॒क्ताः स॑ञ्च॒रा एता॑ ऐन्द्रा॒ग्नाः प्रा॑शृ॒ङ्गा मा॑हे॒न्द्रा ब॑हुरू॒पा वै॑श्वकर्म॒णाः

agnaye'nīkavate prathamajānālabhate marudbhya: sāntapanebhya: savātyānmarudbhyo gṛhamedhibhyo baṣkihānmarudbhya: krīḍibhya: sasṛṣṭānmarudbhya: svatavadbhyo'nusṛṣṭān || 1 6 || uktāḥ sañcarā etā aindrāgnāḥ prāśṛṅgā māhendrā bahurūpā vaiśvakarmaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

Called contemporaneous, the dappled belonging to Indra-Agni; those with projecting horns to Mahendra; the many-coloured to Visvakarman.

अध्याय २४

श्लोक 18

धू॒म्रा ब॒भ्रुनी॑काशाः पितॄ॒णाᳪ सोम॑वतां ब॒भ्रवो॑ धू॒म्रनी॑काशाः पितॄ॒णां ब॑र्हि॒षदां॑ कृ॒ष्णा ब॒भ्रुनी॑काशाः पितॄ॒णाम॑ग्निष्वा॒त्तानां॑ कृ॒ष्णाःपृष॑न्तस्त्रैयम्ब॒काः

dhūmrā babhrunīkāśāḥ pitṝṇā somavatāṃ babhravo dhūmranīkāśāḥ pitṝṇāṃ barhiṣadāṃ kṛṣṇā babhrunīkāśāḥ pitṝṇāmagniṣvāttānāṃ kṛṣṇāḥ pṛṣantastraiyambakāḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

Smoke-coloured, those of brownish hue, to be offered to the Soma-possessing Fathers; the brown and the smoky-looking to the Fathers who sit on sacred grass; the black and the brownish-looking to the Fathers who have been tasted by Agni; the black and the spotted belong to Tryambaka.

अध्याय २४

श्लोक 19

उ॒क्ताः स॑ञ्च॒रा एता॑: शुनासी॒रीया॑: श्वे॒ता वा॑य॒व्या॒: श्वे॒ताः सौ॒र्याः

uktāḥ sañcarā etā: śunāsīrīyā: śvetā vāyavyā: śvetāḥ sauryāḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

Called contemporaneous, the dappled belong to Suna and Sîra; white ones to Vâyu; white ones to Sûrya.

अध्याय २४

श्लोक 20

व॒स॒न्ताय॑ क॒पिञ्ज॑ला॒नाल॑भते ग्री॒ष्माय॑ कल॒विङ्का॑न्व॒र्षाभ्य॑स्ति॒त्तिरी॑ञ्छ॒रदे॒ वर्ति॑का हेम॒न्ताय॒ कक॑रा॒ञ्छिशि॑राय॒ विक॑करान्

vasantāya kapiñjalānālabhate grīṣmāya kalaviṅkānvarṣābhyastittirīñcharade vartikā hemantāya kakarāñchiśirāya vikakarān

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To Spring he offers Kapiñjalas; to Summer sparrows; to the Rains partridges; to Autumn quails; to Winter. Kakaras; to the Dewy Season Vikakaras.

अध्याय २४

श्लोक 21

स॒मु॒द्राय॑ शिशु॒मारा॒नाल॑भते प॒र्जन्या॑य म॒ण्डूका॑न॒द्भ्यो मत्स्या॑न्मि॒त्राय॑ कुली॒पया॒न्वरु॑णाय ना॒क्रान्

samudrāya śiśumārānālabhate parjanyāya maṇḍūkānadbhyo matsyānmitrāya kulīpayānvaruṇāya nākrān

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To the Sea he sacrifices porpoises; to Parjanya frogs; to the Waters fishes; to Mitra Kulîpayas; to Varuna crocodiles.

अध्याय २४

श्लोक 22

सोमा॑य ह॒ᳪसानाल॑भते वा॒यवे॑ ब॒लाका॑ इन्द्रा॒ग्निभ्यां॒ क्रुञ्चा॑न्मि॒त्राय॑ म॒द्गून्वरु॑णाय चक्रवा॒कान्

somāya hasānālabhate vāyave balākā indrāgnibhyāṃ kruñcānmitrāya madgūnvaruṇāya cakravākān

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To Soma he sacrifices wild geese; to Vâyu female cranes; to Indra-Agni curlews; to Mitra divers; to Varuna Chakravâkas.

अध्याय २४

श्लोक 23

अ॒ग्नये॑ कु॒टरू॒नाल॑भते॒ वन॒स्पति॑भ्य॒ उलू॑कान॒ग्नीषोमा॑भ्यां॒ चाषा॑न॒श्विभ्यां॑ म॒यूरा॑न्मि॒त्रावरु॑णाभ्यां क॒पोता॑न्

agnaye kuṭarūnālabhate vanaspatibhya ulūkānagnīṣomābhyāṃ cāṣānaśvibhyāṃ mayūrānmitrāvaruṇābhyāṃ kapotān

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To Agni he sacrifices cocks; to Vanaspatis owls; to Agni-Soma blue jays; to the Asvins peacocks; to Mitra-Varuna pigeons.

अध्याय २४

श्लोक 24

सोमा॑य ल॒बानाल॑भते॒ त्वष्ट्रे॑ कौली॒कान्गो॑षा॒दीर्दे॒वानां॒ पत्नी॑भ्यः कु॒लीका॑ देवजा॒मिभ्यो॒ऽग्नये॑ गृ॒हप॑तये पारु॒ष्णान्

somāya labānālabhate tvaṣṭre kaulīkāngoṣādīrdevānāṃ patnībhyaḥ kulīkā devajāmibhyo'gnaye gṛhapataye pāruṣṇān

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To Soma he sacrifices quails; to Tvashtar Kaulîkas; Mainas to the Gods’ Consorts; Kulîkas to the Gods’ Sisters; Pârushnas to Agni Lord of the Homestead.

अध्याय २४

श्लोक 25

अह्ने॑ पा॒राव॑ता॒नाल॑भते॒ रात्र्यै॑ सीचा॒पूर॑होरा॒त्रयो॑: स॒न्धिभ्यो॑ ज॒तूर्मासे॑भ्यो दात्यौ॒हान्त्सं॑वत्स॒राय॑ मह॒तः सु॑प॒र्णान्

ahne pārāvatānālabhate rātryai sīcāpūrahorātrayo: sandhibhyo jatūrmāsebhyo dātyauhāntsaṃvatsarāya mahataḥ suparṇān

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To Day he sacrifices doves; to Night Sîchâpûs; to the Joints of Day and Night bats; to the Months gallinules; to the Year great eagles.

अध्याय २४

श्लोक 26

भूम्या॑ आ॒खूनाल॑भते॒ऽन्तरि॑क्षाय पा॒ङ्क्त्रान्दि॒वे कशा॑न्दि॒ग्भ्यो न॑कु॒लान्बभ्रु॑कानवान्तरदि॒शाभ्य॑:

bhūmyā ākhūnālabhate'ntarikṣāya pāṅktrāndive kaśāndigbhyo nakulānbabhrukānavāntaradiśābhya:

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To Ground he sacrifices rats; to Firmament field-rats; to Day voles; to the Quarters mungooses; to the Intermediate Spaces brownish ichneumons.

अध्याय २४

श्लोक 27

वसु॑भ्य॒ ऋश्या॒नाल॑भते रु॒द्रेभ्यो॒ रुरू॑नादि॒त्येभ्यो॒ न्यङ्कू॒॒न्विश्वे॑भ्यो दे॒वेभ्य॑: पृष॒तान्त्सा॒ध्येभ्य॑: कुलु॒ङ्गान्

vasubhya ṛśyānālabhate rudrebhyo rurūnādityebhyo nyaṅkūnviśvebhyo devebhya: pṛṣatāntsādhyebhya: kuluṅgān

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To the Vasus he sacrifices black-bucks; to the Rudras stags; to the Âdityas Nyanku deer; to the All-Gods spotted deer; to the Sâdhyas Kulinga antelopes,

अध्याय २४

श्लोक 28

ईशा॑नाय॒ पर॑स्वत॒ आल॑भते मि॒त्राय॑ गौ॒रान्वरु॑णाय महि॒षान्बृह॒स्पत॑ये गव॒याँस्त्वष्ट्र॒ उष्ट्रा॑न्

īśānāya parasvata ālabhate mitrāya gaurānvaruṇāya mahiṣānbṛhaspataye gavayā~stvaṣṭra uṣṭrān

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To îsâna he sacrifices wild asses; to Mitra Gauras; to Varuna buffaloes; to Brihaspati Gayals; to Tvashtar camels.

अध्याय २४

श्लोक 29

प्र॒जाप॑तये॒ पुरु॑षान्ह॒स्तिन॒ आल॑भते वा॒चे प्लुषीँ॒श्चक्षु॑षे म॒शका॒ञ्छ्रोत्रा॑य॒ भृङ्गा॑:

prajāpataye puruṣānhastina ālabhate vāce pluṣī~ścakṣuṣe maśakāñchrotrāya bhṛṅgā:

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To Prajâpati he sacrifices men elephants; to Vâk white ants; to Sight flies; to Hearing black bees.

अध्याय २४

श्लोक 30

प्र॒जाप॑तये च वा॒यवे॑ च गोमृ॒गो वरु॑णायार॒ण्यो मे॒षो य॒माय॒ कृष्णो॑ मनुष्यरा॒जाय॑ म॒र्कट॑: शार्दू॒लाय॑ रो॒हिदृ॑ष॒भाय॑ गव॒यी क्षि॑प्रश्ये॒नाय॒ वर्ति॑का॒ नील॑ङ्गो॒: कृमि॑: समु॒द्राय॑ शिशु॒मारो॑ हि॒मव॑ते ह॒स्ती

prajāpataye ca vāyave ca gomṛgo varuṇāyāraṇyo meṣo yamāya kṛṣṇo manuṣyarājāya markaṭa: śārdūlāya rohidṛṣabhāya gavayī kṣipraśyenāya vartikā nīlaṅgo: kṛmi: samudrāya śiśumāro himavate hastī

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To Prajâpati and to Vâyu a Gayal is to be offered; to Varuna a wild ram; to Yama a black ram; to a human king a monkey; to the Tiger a red doe; to the Bull a female Gayal, to the Kshiprasyena a quail; to the Nilangu a worm; to the Sea a porpoise; to the Snowy Mountain an elephant.

अध्याय २४

श्लोक 31

म॒युः प्रा॑जाप॒त्य उ॒लो ह॒लिक्ष्णो॑ वृषद॒ᳪशस्ते धा॒त्रे दि॒शां क॒ङ्को धुङ्क्षा॑ग्ने॒यी क॑ल॒विङ्को॑ लोहिता॒हिः पु॑ष्करसा॒दस्ते त्वा॒ष्ट्रा वा॒चे क्रुञ्च॑:

mayuḥ prājāpatya ulo halikṣṇo vṛṣadaśaste dhātre diśāṃ kaṅko dhuṅkṣāgneyī kalaviṅko lohitāhiḥ puṣkarasādaste tvāṣṭrā vāce kruñca:

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

The Kinnara belongs to Prajâpati; the Ula, the Halikshna, the cat belong to Dhâtar; the heron belongs to the Quarters; the Dhunkshâ to Agni; sparrow, red snake, Sâras, these are Tvashtar's; the curlew belongs to Vâk.

अध्याय २४

श्लोक 32

सोमा॑य कुलु॒ङ्ग आ॑र॒ण्योऽजो न॑कु॒लः शका॒ ते पौ॒ष्णाः क्रो॒ष्टा मा॒योरिन्द्र॑स्य गौरमृ॒गः पि॒द्वो न्यङ्कु॑: कक्क॒टस्तेऽनु॑मत्यै प्रति॒श्रुत्का॑यैचक्रवा॒कः

somāya kuluṅga āraṇyo'jo nakulaḥ śakā te pauṣṇāḥ kroṣṭā māyorindrasya gauramṛgaḥ pidvo nyaṅku: kakkaṭaste'numatyai pratiśrutkāyai cakravākaḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

To Soma an antelope is to be offered; wild goat, mungoose, Sakâ. these are Pûshan's; the jackal is the Mâyu's; the Gaura Indra's; Pidva, antelope, cock, these are Anumati's; the Chakravâka is for Echo.

अध्याय २४

श्लोक 33

सौ॒री ब॒लाका॑ शा॒र्गः सृ॑ज॒यः श॒याण्ड॑क॒स्ते मै॒त्राः सर॑स्वत्यै॒ शारि॑: पुरुष॒वाक् श्वा॒विद्भौ॒मी शा॑र्दू॒लो वृक॒: पृदा॑कु॒स्ते म॒न्यवे॒ सर॑स्वते॒ शुक॑:पुरुष॒वाक्

saurī balākā śārgaḥ sṛjayaḥ śayāṇḍakaste maitrāḥ sarasvatyai śāri: puruṣavāk śvāvidbhaumī śārdūlo vṛka: pṛdākuste manyave sarasvate śuka: puruṣavāk

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

The female crane is Sûrya's; Sârga, Srijays, Sayândaka, these are Mitra's; to Sarasvatî belongs the human-voiced Maina; to Ground the porcupine; tiger, wolf, viper belong to Passion; to Sarasvân the human-voiced parrot.

अध्याय २४

श्लोक 34

सु॒प॒र्णः पा॑र्ज॒न्य आ॒तिर्वा॑ह॒सो दर्वि॑दा॒ ते वा॒यवे॒ बृह॒स्पत॑ये वा॒चस्पत॑ये पैङ्गरा॒जो॒ऽल॒ज आ॑न्तरि॒क्षः प्ल॒वो म॒द्गुर्मत्स्य॒स्ते न॑दीप॒त॑ये द्यावापृथि॒वीय॑:कू॒र्मः

suparṇaḥ pārjanya ātirvāhaso darvidā te vāyave bṛhaspataye vācaspataye paiṅgarājo'laja āntarikṣaḥ plavo madgurmatsyaste nadīpataye dyāvāpṛthivīya: kūrmaḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

The eagle is Parjanya's; the Âti, the Vâhasa, the wood-pecker, these are for Vâyu; for Brihaspati Lord of Speech is the Paingarâja; the Alaja belongs to Firmament; pelican, cormorant, fish, these belong to the Lord of Rivers; the tortoise belongs to Heaven and Earth.

अध्याय २४

श्लोक 35

पु॒रु॒ष॒मृ॒गश्च॒न्द्रम॑सो गो॒धा काल॑का दार्वाघा॒टस्ते वन॒स्पती॑नां कृक॒वाकु॑: सावि॒त्रो ह॒ᳪसो वात॑स्य ना॒क्रो मक॑रः कुली॒पय॒स्तेऽकू॑पारस्य ह्रि॒यैशल्य॑कः

puruṣamṛgaścandramaso godhā kālakā dārvāghāṭaste vanaspatīnāṃ kṛkavāku: sāvitro haso vātasya nākro makaraḥ kulīpayaste'kūpārasya hriyai śalyakaḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

The book belongs to the Moon; iguana, Kâlakâ, woodpecker, these belong to the Vanaspatis; the cock belongs to Savitar; the swan is Vâta's; crocodile, dolphin, Kulîpaya, these belong to the Sea; the porcupine to Modesty.

अध्याय २४

श्लोक 36

ए॒ण्यह्नो॑ म॒ण्डूको॒ मूषि॑का ति॒त्तिरि॒स्ते स॒र्पाणां॑ लोपा॒श आ॑श्वि॒नः कृष्णो॒ रात्र्या॒ ऋक्षो॑ ज॒तूः सु॑षि॒लीका॒ त इ॑तरज॒नानां॒ जह॑का वैष्ण॒वी

eṇyahno maṇḍūko mūṣikā tittiriste sarpāṇāṃ lopāśa āśvinaḥ kṛṣṇo rātryā ṛkṣo jatūḥ suṣilīkā ta itarajanānāṃ jahakā vaiṣṇavī

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

The Black-doe belongs to Day; frog, female rat, partridge, these belong to the Serpents; the jackal belongs to the Asvins; the Black-buck to Night; bear, bat, Sushilikâ, these belong to the Other Folk ( i.e. fairies--JBH ); the polecat belongs to Vishnu.

अध्याय २४

श्लोक 37

अ॒न्य॒वा॒पो॒ऽर्धमा॒साना॒मृश्यो॑ म॒यूर॑: सुप॒र्णस्ते ग॑न्ध॒र्वाणा॑म॒पामु॒द्रो मा॒सां क॒श्यपो॑ रो॒हित्कु॑ण्डृ॒णाची॑ गो॒लत्ति॑का॒ ते॑ऽप्स॒रसां॑ मृ॒त्यवे॑ऽसि॒तः

anyavāpo'rdhamāsānāmṛśyo mayūra: suparṇaste gandharvāṇāmapāmudro māsāṃ kaśyapo rohitkuṇḍṛṇācī golattikā te'psarasāṃ mṛtyave'sitaḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

The cuckoo belongs to the Half Months; antelope, peacock, eagle, these are the Gandharvas’; the otter belongs to the Months; tortoise, doe-antelope, iguana, Golathikâ belong to the Apsarases; the black snake belongs to Death.

अध्याय २४

श्लोक 38

व॒र्षा॒हूरृ॒तू॒ना॑मा॒खुः कशो॑ मान्था॒लस्ते पि॑तॄ॒णां बला॑याजग॒रो वसू॑नां क॒पिञ्ज॑लः क॒पोत॒ उलू॑कः श॒शस्ते निरृ॑त्यै॒ वरु॑णायार॒ण्यो मे॒षः

varṣāhūrṛtūnāmākhuḥ kaśo mānthālaste pitṝṇāṃ balāyājagaro vasūnāṃ kapiñjalaḥ kapota ulūkaḥ śaśaste nirṛtyai varuṇāyāraṇyo meṣaḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

The frog belongs to the Seasons; the vole, the rat, the mouse, these are the Fathers’; the Python, the Balâva belong to the Vasus; Kapiñjala, pigeons owl, hare belong to Nirriti; the wild ram to Varuna.

अध्याय २४

श्लोक 39

श्वि॒त्र आ॑दि॒त्याना॒मुष्ट्रो॒ घृणी॑वान्वार्ध्रीन॒सस्ते म॒त्या अर॑ण्याय सृम॒रो रुरू॑ रौ॒द्रः क्वयि॑: कु॒टरु॑र्दात्यौ॒हस्ते वा॒जिनां॒ कामा॑य पि॒कः

śvitra ādityānāmuṣṭro ghṛṇīvānvārdhrīnasaste matyā araṇyāya sṛmaro rurū raudraḥ kvayi: kuṭarurdātyauhaste vājināṃ kāmāya pikaḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

The white animal belongs to the Âdityas; the camel, the Ghrintîvân, the rhinoceros to Mati; the Srimara belong to the Forest-God; the Raru buck is Rudra's; Kvayi, cock, gallinule, these are the Vâjins’; the cuckoo belongs to Kâma.

अध्याय २४

श्लोक 40

ख॒ङ्गो वै॑श्वदे॒वः श्वा कृ॒ष्णः क॒र्णो ग॑र्द॒भस्त॒रक्षु॒स्ते रक्ष॑सा॒मिन्द्रा॑य सूक॒रः सि॒ᳪहो मा॑रु॒त: कृ॑कला॒सः पिप्प॑का श॒कुनि॒स्ते श॑र॒व्या॒यै॒ विश्वे॑षां दे॒वानां॑पृष॒तः

khaṅgo vaiśvadevaḥ śvā kṛṣṇaḥ karṇo gardabhastarakṣuste rakṣasāmindrāya sūkaraḥ siho māruta: kṛkalāsaḥ pippakā śakuniste śaravyāyai viśveṣāṃ devānāṃ pṛṣataḥ

हिन्दी अर्थ

९. इस अध्याय का भाष्य पण्डित हरिशरणजी नहीं कर पाये थे। अगले अध्याय के नवम मन्त्र तक भी उन्होने भाष्य नहीं किया था, अतः इन म्नो को मूलरूप में ही छापा गया है।

English

The Khanga is the All-Gods'; the black dog, the long eared, the ass, the hyena, these are the Râkshasas; the boar is for Indra; the lion is for the Maruts; the chameleon, the Pipoaka, the vulture, these belong to Saravyâ; the spotted antelope belongs to the All-Gods.

स्रोत: bhavykhatri/DharmicData · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Yajur Veda — Chapter 24
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.