अध्याय १०४
विश्वामित्रं हरिश्चन्द्रं शुनःशेपं च रोहितम् वारुणं ब्राह्मम् आग्नेयम् ऐन्द्रम् ऐन्दवम् ऐश्वरम्
viśvāmitraṃ hariścandraṃ śunaḥśepaṃ ca rohitam vāruṇaṃ brāhmam āgneyam aindram aindavam aiśvaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Thus directed, Daruka bowed to and circumambulated Krsna and went away as instructed.
अध्याय १०४
मैत्रं च वैष्णवं चैव याम्यम् आश्विनम् औशनम् एतेषां पुण्यतीर्थानां नामधेयं शृणुष्व मे
maitraṃ ca vaiṣṇavaṃ caiva yāmyam āśvinam auśanam eteṣāṃ puṇyatīrthānāṃ nāmadheyaṃ śṛṇuṣva me
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Lord Krsna reinstated the greatest Brahman of the nature ofVasudcva into the Atman and held it in all living
अध्याय १०४
हरिश्चन्द्र इति त्व् आसीद् इक्ष्वाकुप्रभवो नृपः तस्य गृहे मुनी प्राप्तौ नारदः पर्वतस् तथा कृत्वातिथ्यं तयोः सम्यग् घरिश्चन्द्रो ऽब्रवीद् ऋषी
hariścandra iti tv āsīd ikṣvākuprabhavo nṛpaḥ tasya gṛhe munī prāptau nāradaḥ parvatas tathā kṛtvātithyaṃ tayoḥ samyag ghariścandro 'bravīd ṛṣī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O excellent ones, honouring the words of brahmins and Durvasas, the lord remained in the yogic posture keeping one of his feet over the other knee.
अध्याय १०४
पुत्रार्थं क्लिश्यते लोकः किं पुत्रेण भविष्यति ज्ञानी वाप्य् अथवाज्ञानी उत्तमो मध्यमो ऽथवा एतं मे संशयं नित्यं ब्रूताम् ऋषिवराव् उभौ
putrārthaṃ kliśyate lokaḥ kiṃ putreṇa bhaviṣyati jñānī vāpy athavājñānī uttamo madhyamo 'thavā etaṃ me saṃśayaṃ nityaṃ brūtām ṛṣivarāv ubhau
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The hunter Jara came there, holding a great arrow fitted with the last remnant bit of the iron club.
अध्याय १०४
ताव् ऊचतुर् हरिश्चन्द्रं पर्वतो नारदस् तथा
tāv ūcatur hariścandraṃ parvato nāradas tathā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
O excellent brahmins, on seeing the foot of the lord having the shape of a deer the hunter stopped. With the same remnant of the iron club he hit the lord.
अध्याय १०४
एकधा दशधा राजञ् शतधा च सहस्रधा उत्तरं विद्यते सम्यक् तथाप्य् एतद् उदीर्यते
ekadhā daśadhā rājañ śatadhā ca sahasradhā uttaraṃ vidyate samyak tathāpy etad udīryate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Onefold, tenfold, a hundredfold and a thousandfold, O king, there is a proper answer; yet this is said:
अध्याय १०४
नापुत्रस्य परो लोको विद्यते नृपसत्तम जाते पुत्रे पिता स्नानं यः करोति जनाधिप
nāputrasya paro loko vidyate nṛpasattama jāte putre pitā snānaṃ yaḥ karoti janādhipa
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"For the sonless there is no higher world, O best of kings. The father who bathes when a son is born, O lord of people,
अध्याय १०४
दशानाम् अश्वमेधानाम् अभिषेकफलं लभेत् आत्मप्रतिष्ठा पुत्रात् स्याज् जायते चामरोत्तमः
daśānām aśvamedhānām abhiṣekaphalaṃ labhet ātmapratiṣṭhā putrāt syāj jāyate cāmarottamaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
obtains the fruit of the consecration bath of ten horse sacrifices; one's standing comes from a son, and one becomes excellent among immortals.
अध्याय १०४
अमृतेनामरा देवाः पुत्रेण ब्राह्मणादयः त्रिऋणान् मोचयेत् पुत्रः पितरं च पितामहान्
amṛtenāmarā devāḥ putreṇa brāhmaṇādayaḥ triṛṇān mocayet putraḥ pitaraṃ ca pitāmahān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The gods are immortal through nectar, brahmins and others through a son; a son frees his father and grandfathers from the three debts.
अध्याय १०४
किं तु मूलं किम् उ जलं किं तु श्मश्रूणि किं तपः विना पुत्रेण राजेन्द्र स्वर्गो मुक्तिः सुतात् स्मृताः
kiṃ tu mūlaṃ kim u jalaṃ kiṃ tu śmaśrūṇi kiṃ tapaḥ vinā putreṇa rājendra svargo muktiḥ sutāt smṛtāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
What use is the root, what use water, what use beards, what use austerity? Without a son, O king of kings — heaven and liberation are remembered as coming from a son.
अध्याय १०४
पुत्र एव परो लोको धर्मः कामो ऽर्थ एव च पुत्रो मुक्तिः परं ज्योतिस् तारकः सर्वदेहिनाम्
putra eva paro loko dharmaḥ kāmo 'rtha eva ca putro muktiḥ paraṃ jyotis tārakaḥ sarvadehinām
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
A son is the highest world, dharma, desire and wealth; a son is liberation, the supreme light, the saviour of all embodied beings.
अध्याय १०४
विना पुत्रेण राजेन्द्र स्वर्गमोक्षौ सुदुर्लभौ पुत्र एव परो लोके धर्मकामार्थसिद्धये
vinā putreṇa rājendra svargamokṣau sudurlabhau putra eva paro loke dharmakāmārthasiddhaye
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Without a son, O king of kings, heaven and liberation are very hard to attain; a son alone is supreme in the world for accomplishing dharma, desire and wealth.
अध्याय १०४
विना पुत्रेण यद् दत्तं विना पुत्रेण यद् धुतम् विना पुत्रेण यज् जन्म व्यर्थं तद् अवभाति मे
vinā putreṇa yad dattaṃ vinā putreṇa yad dhutam vinā putreṇa yaj janma vyarthaṃ tad avabhāti me
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
What is given without a son, what is offered without a son, a birth without a son — it seems to me in vain.
अध्याय १०४
तस्मात् पुत्रसमं किंचित् काम्यं नास्ति जगत्त्रये तच् छ्रुत्वा विस्मयवांस् ताव् उवाच नृपः पुनः
tasmāt putrasamaṃ kiṃcit kāmyaṃ nāsti jagattraye tac chrutvā vismayavāṃs tāv uvāca nṛpaḥ punaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Therefore in the three worlds nothing is as desirable as a son." Hearing that, the king, filled with wonder, spoke to the two again:
अध्याय १०४
कथं मे स्यात् सुतो ब्रूतां यत्र क्वापि यथातथम् येन केनाप्य् उपायेन कृत्वा किंचित् तु पौरुषम् मन्त्रेण यागदानाभ्याम् उत्पाद्यो ऽसौ सुतो मया
kathaṃ me syāt suto brūtāṃ yatra kvāpi yathātatham yena kenāpy upāyena kṛtvā kiṃcit tu pauruṣam mantreṇa yāgadānābhyām utpādyo 'sau suto mayā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Tell me truly how I may have a son, wherever it may be — by whatever means, having made some effort, by mantra, sacrifice or gifts, this son is to be begotten by me."
अध्याय १०४
ताव् ऊचतुर् नृपश्रेष्ठं हरिश्चन्द्रं सुतार्थिनम् ध्यात्वा क्षणं तथा सम्यग् गौतमीं याहि मानद
tāv ūcatur nṛpaśreṣṭhaṃ hariścandraṃ sutārthinam dhyātvā kṣaṇaṃ tathā samyag gautamīṃ yāhi mānada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The two, having meditated a moment, said to Harishchandra, best of kings, who sought a son: "Go to the Gautami, O giver of honour.
अध्याय १०४
तत्रापांपतिर् उत्कृष्टं ददाति मनसीप्सितम् वरुणः सर्वदाता वै मुनिभिः परिकीर्तितः
tatrāpāṃpatir utkṛṣṭaṃ dadāti manasīpsitam varuṇaḥ sarvadātā vai munibhiḥ parikīrtitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There the lord of waters grants the best wish of the mind; Varuna is declared by the sages to be the giver of all.
अध्याय १०४
स तु प्रीतः शनैः काले तव पुत्रं प्रदास्यति एतच् छ्रुत्वा नृपश्रेष्ठो मुनिवाक्यं तथाकरोत्
sa tu prītaḥ śanaiḥ kāle tava putraṃ pradāsyati etac chrutvā nṛpaśreṣṭho munivākyaṃ tathākarot
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Pleased, he will in time give you a son." Hearing this, the best of kings followed the sages' words.
अध्याय १०४
तोषयाम् आस वरुणं गौतमीतीरम् आश्रितः ततश् च तुष्टो वरुणो हरिश्चन्द्रम् उवाच ह
toṣayām āsa varuṇaṃ gautamītīram āśritaḥ tataś ca tuṣṭo varuṇo hariścandram uvāca ha
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Resorting to the bank of the Gautami, he pleased Varuna; then Varuna, pleased, said to Harishchandra:
अध्याय १०४
पुत्रं दास्यामि ते राजंल् लोकत्रयविभूषणम् यदि यक्ष्यसि तेनैव तव पुत्रो भवेद् ध्रुवम्
putraṃ dāsyāmi te rājaṃl lokatrayavibhūṣaṇam yadi yakṣyasi tenaiva tava putro bhaved dhruvam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I will give you a son, O king, an ornament of the three worlds, if you will sacrifice with him; then you will surely have a son."
अध्याय १०४
हरिश्चन्द्रो ऽपि वरुणं यक्ष्ये तेनेत्य् अवोचत ततो गत्वा हरिश्चन्द्रश् चरुं कृत्वा तु वारुणम्
hariścandro 'pi varuṇaṃ yakṣye tenety avocata tato gatvā hariścandraś caruṃ kṛtvā tu vāruṇam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Harishchandra said to Varuna, "I will sacrifice with him." Then Harishchandra went and made the offering-rice for Varuna,
अध्याय १०४
भार्यायै नृपतिः प्रादात् ततो जातः सुतो नृपात् जाते पुत्रे अपाम् ईशः प्रोवाच वदतां वरः
bhāryāyai nṛpatiḥ prādāt tato jātaḥ suto nṛpāt jāte putre apām īśaḥ provāca vadatāṃ varaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and the king gave it to his wife; then a son was born to the king. When the son was born, the lord of waters, best of speakers, said:
अध्याय १०४
अद्यैव पुत्रो यष्टव्यः स्मरसे वचनं पुरा
adyaiva putro yaṣṭavyaḥ smarase vacanaṃ purā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Your son is to be sacrificed today; do you remember your promise?"
अध्याय १०४
हरिश्चन्द्रो ऽपि वरुणं प्रोवाचेदं क्रमागतम्
hariścandro 'pi varuṇaṃ provācedaṃ kramāgatam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Harishchandra said this to Varuna, according to custom:
अध्याय १०४
निर्दशो मेध्यतां याति पशुर् यक्ष्ये ततो ह्य् अहम्
nirdaśo medhyatāṃ yāti paśur yakṣye tato hy aham
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"An animal becomes fit for sacrifice after ten days; then I will sacrifice."
अध्याय १०४
तच् छ्रुत्वा वचनं राज्ञो वरुणो ऽगात् स्वम् आलयम् निर्दशे पुनर् अभ्येत्य यजस्वेत्य् आह तं नृपम्
tac chrutvā vacanaṃ rājño varuṇo 'gāt svam ālayam nirdaśe punar abhyetya yajasvety āha taṃ nṛpam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the king's words, Varuna went to his abode; after ten days he came again and said to the king, "Sacrifice."
अध्याय १०४
राजापि वरुणं प्राह निर्दन्तो निष्फलः पशुः पशोर् दन्तेषु जातेषु एहि गच्छाधुनाप्पते
rājāpi varuṇaṃ prāha nirdanto niṣphalaḥ paśuḥ paśor danteṣu jāteṣu ehi gacchādhunāppate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The king said to Varuna, "An animal without teeth is worthless; when the animal's teeth have come, come then; go now, lord of waters."
अध्याय १०४
तच् छ्रुत्वा राजवचनं पुनः प्रायाद् अपांपतिः जातेषु चैव दन्तेषु सप्तवर्षेषु नारद
tac chrutvā rājavacanaṃ punaḥ prāyād apāṃpatiḥ jāteṣu caiva danteṣu saptavarṣeṣu nārada
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the king's words, the lord of waters went again; when the teeth had come, at seven years, O Narada,
अध्याय १०४
पुनर् अप्य् आह राजानं यजस्वेति ततो ऽब्रवीत् राजापि वरुणं प्राह पत्स्यन्तीमे अपांपते
punar apy āha rājānaṃ yajasveti tato 'bravīt rājāpi varuṇaṃ prāha patsyantīme apāṃpate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
he said again to the king, "Sacrifice." Then the king said to Varuna, "These will fall out, lord of waters,
अध्याय १०४
संपत्स्यन्ति तथा चान्ये ततो यक्ष्ये व्रजाधुना पुनः प्रायात् स वरुणः पुनर्दन्तेषु नारद यजस्वेति नृपं प्राह राजा प्राह त्व् अपांपतिम्
saṃpatsyanti tathā cānye tato yakṣye vrajādhunā punaḥ prāyāt sa varuṇaḥ punardanteṣu nārada yajasveti nṛpaṃ prāha rājā prāha tv apāṃpatim
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and others will come; then I will sacrifice; go now." Varuna went again; when the second teeth came, O Narada, he said to the king, "Sacrifice"; the king said to the lord of waters:
अध्याय १०४
यदा तु क्षत्रियो यज्ञे पशुर् भवति वारिप धनुर्वेदं यदा वेत्ति तदा स्यात् पशुर् उत्तमः
yadā tu kṣatriyo yajñe paśur bhavati vāripa dhanurvedaṃ yadā vetti tadā syāt paśur uttamaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"When a kshatriya is the victim in a sacrifice, lord of waters, when he knows the science of arms, then he is an excellent victim."
अध्याय १०४
तच् छ्रुत्वा राजवचनं वरुणो ऽगात् स्वम् आलयम् यदास्त्रेषु च शस्त्रेषु समर्थो ऽभूत् स रोहितः
tac chrutvā rājavacanaṃ varuṇo 'gāt svam ālayam yadāstreṣu ca śastreṣu samartho 'bhūt sa rohitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing the king's words, Varuna went to his abode. When Rohita became capable in missiles and weapons,
अध्याय १०४
सर्ववेदेषु शास्त्रेषु वेत्ताभूत् स त्व् अरिंदमः युवराज्यम् अनुप्राप्ते रोहिते षोडशाब्दिके
sarvavedeṣu śāstreṣu vettābhūt sa tv ariṃdamaḥ yuvarājyam anuprāpte rohite ṣoḍaśābdike
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
and that subduer of foes became learned in all the Vedas and scriptures, when Rohita at sixteen had attained the rank of crown prince,
अध्याय १०४
प्रीतिमान् अगमत् तत्र यत्र राजा सरोहितः आगत्य वरुणः प्राह यजस्वाद्य सुतं स्वकम्
prītimān agamat tatra yatra rājā sarohitaḥ āgatya varuṇaḥ prāha yajasvādya sutaṃ svakam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
he came, pleased, to where the king was with Rohita; Varuna came and said, "Sacrifice your own son today."
अध्याय १०४
ओम् इत्य् उक्त्वा नृपवर ऋत्विजः प्राह भूपतिः रोहितं च सुतं ज्येष्ठं शृण्वतो वरुणस्य च
om ity uktvā nṛpavara ṛtvijaḥ prāha bhūpatiḥ rohitaṃ ca sutaṃ jyeṣṭhaṃ śṛṇvato varuṇasya ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying "Om," the best of kings spoke to the priests and to Rohita, his eldest son, while Varuna listened:
अध्याय १०४
एहि पुत्र महावीर यक्ष्ये त्वां वरुणाय हि
ehi putra mahāvīra yakṣye tvāṃ varuṇāya hi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Come, my son, great hero; I will sacrifice you to Varuna."
अध्याय १०४
किम् एतद् इत्य् अथोवाच रोहितः पितरं प्रति पितापि तद् यथावृत्तम् आचचक्षे सविस्तरम् रोहितः पितरं प्राह शृण्वतो वरुणस्य च
kim etad ity athovāca rohitaḥ pitaraṃ prati pitāpi tad yathāvṛttam ācacakṣe savistaram rohitaḥ pitaraṃ prāha śṛṇvato varuṇasya ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"What is this?" Rohita asked his father; his father told him in detail all that had happened. Rohita said to his father, while Varuna listened:
अध्याय १०४
अहं पूर्वं महाराज ऋत्विग्भिः सपुरोहितः विष्णवे लोकनाथाय यक्ष्ये ऽहं त्वरितं शुचिः पशुना वरुणेनाथ तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि
ahaṃ pūrvaṃ mahārāja ṛtvigbhiḥ sapurohitaḥ viṣṇave lokanāthāya yakṣye 'haṃ tvaritaṃ śuciḥ paśunā varuṇenātha tad anujñātum arhasi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Great king, I will first, pure and quickly, with the priests and the family priest, sacrifice to Vishnu, lord of the worlds, with an animal, and then to Varuna; please permit this."
अध्याय १०४
रोहितस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वा वारीश्वरस् तदा कोपेन महताविष्टो जलोदरम् अथाकरोत्
rohitasya tu tad vākyaṃ śrutvā vārīśvaras tadā kopena mahatāviṣṭo jalodaram athākarot
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing Rohita's words, the lord of waters, filled with great anger, then afflicted King Harishchandra with dropsy.
अध्याय १०४
हरिश्चन्द्रस्य नृपते रोहितः स वनं ययौ गृहीत्वा स धनुर् दिव्यं रथारूढो गतव्यथः
hariścandrasya nṛpate rohitaḥ sa vanaṃ yayau gṛhītvā sa dhanur divyaṃ rathārūḍho gatavyathaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Rohita went to the forest, taking his divine bow, mounted on his chariot, free from distress.
अध्याय १०४
यत्र चाराध्य वरुणं हरिश्चन्द्रो जनेश्वरः गङ्गायां प्राप्तवान् पुत्रं तत्रागात् सो ऽपि रोहितः
yatra cārādhya varuṇaṃ hariścandro janeśvaraḥ gaṅgāyāṃ prāptavān putraṃ tatrāgāt so 'pi rohitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Where King Harishchandra had worshipped Varuna and obtained a son at the Ganga, there Rohita too went.
अध्याय १०४
व्यतीतान्य् अथ वर्षाणि पञ्च षष्ठे प्रवर्तति तत्र स्थित्वा नृपसुतः शुश्राव नृपते रुजम्
vyatītāny atha varṣāṇi pañca ṣaṣṭhe pravartati tatra sthitvā nṛpasutaḥ śuśrāva nṛpate rujam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Five years passed, and in the sixth, staying there, the prince heard of the king's illness.
अध्याय १०४
मया पुत्रेण जातेन पितुर् वै क्लेशकारिणा किं फलं किं नु कृत्यं स्याद् इत्य् एवं पर्यचिन्तयत्
mayā putreṇa jātena pitur vai kleśakāriṇā kiṃ phalaṃ kiṃ nu kṛtyaṃ syād ity evaṃ paryacintayat
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"What use is it that I was born a son who causes suffering to my father? What should I do?" — thus he reflected.
अध्याय १०४
तस्यास् तीरे ऋषीन् पुण्यान् अपश्यन् नृपतेः सुतः गङ्गातीरे वर्तमानम् अपश्यद् ऋषिसत्तमम्
tasyās tīre ṛṣīn puṇyān apaśyan nṛpateḥ sutaḥ gaṅgātīre vartamānam apaśyad ṛṣisattamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
On its bank the prince saw holy sages; he saw a best of sages living on the bank of the Ganga,
अध्याय १०४
अजीगर्तम् इति ख्यातम् ऋषेस् तु वयसः सुतम् त्रिभिः पुत्रैर् अनुवृतं भार्यया क्षीणवृत्तिकम् तं दृष्ट्वा नृपतेः पुत्रो नमस्येदं वचो ऽब्रवीत्
ajīgartam iti khyātam ṛṣes tu vayasaḥ sutam tribhiḥ putrair anuvṛtaṃ bhāryayā kṣīṇavṛttikam taṃ dṛṣṭvā nṛpateḥ putro namasyedaṃ vaco 'bravīt
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
known as Ajigarta, son of the sage Vayas, surrounded by three sons and his wife, his livelihood exhausted. Seeing him, the prince bowed and said:
अध्याय १०४
क्षीणवृत्तिः कृशः कस्माद् दुर्मना इव लक्ष्यसे
kṣīṇavṛttiḥ kṛśaḥ kasmād durmanā iva lakṣyase
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Why do you appear with your livelihood exhausted, lean and as if dejected?"
अध्याय १०४
अजीगर्तो ऽपि चोवाच रोहितं नृपतेः सुतम्
ajīgarto 'pi covāca rohitaṃ nṛpateḥ sutam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
And Ajigarta said to Rohita, the prince:
अध्याय १०४
वर्तनं नास्ति देहस्य भोक्तारो बहवश् च मे विनान्नेन मरिष्यामो ब्रूहि किं करवामहे
vartanaṃ nāsti dehasya bhoktāro bahavaś ca me vinānnena mariṣyāmo brūhi kiṃ karavāmahe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"There is no means of sustaining the body, and I have many to feed; without food we shall die. Tell me, what shall we do?"
अध्याय १०४
तच् छ्रुत्वा पुनर् अप्य् आह नृपपुत्र ऋषिं तदा
tac chrutvā punar apy āha nṛpaputra ṛṣiṃ tadā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing that, the prince spoke again to the sage:
अध्याय १०४
तव किं वर्तते चित्ते तद् ब्रूहि वदतां वर
tava kiṃ vartate citte tad brūhi vadatāṃ vara
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"What is in your mind? Tell me that, best of speakers."
अध्याय १०४
हिरण्यं रजतं गावो धान्यं वस्त्रादिकं न मे विद्यते नृपशार्दूल वर्तनं नास्ति मे ततः
hiraṇyaṃ rajataṃ gāvo dhānyaṃ vastrādikaṃ na me vidyate nṛpaśārdūla vartanaṃ nāsti me tataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I have no gold, silver, cows, grain, clothes or the like, O tiger among kings; so I have no livelihood.
अध्याय १०४
सुता मे सन्ति भार्या च अहं वै पञ्चमस् तथा नैतेषां कतमस्यापि क्रेतान्नेन नृपोत्तम
sutā me santi bhāryā ca ahaṃ vai pañcamas tathā naiteṣāṃ katamasyāpi kretānnena nṛpottama
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
I have sons and a wife, and I am the fifth; will you buy any of them with food, best of kings?"
अध्याय १०४
किं क्रीणासि महाबुद्धे ऽजीगर्त सत्यम् एव मे वद नान्यच् च वक्तव्यं विप्रा वै सत्यवादिनः
kiṃ krīṇāsi mahābuddhe 'jīgarta satyam eva me vada nānyac ca vaktavyaṃ viprā vai satyavādinaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"What do you sell, wise Ajigarta? Tell me the truth and say nothing else; brahmins speak the truth."
अध्याय १०४
त्रयाणाम् अपि पुत्राणाम् एकं वा मां तथैव च भार्यां वापि गृहाणेमां क्रीत्वा जीवामहे वयम्
trayāṇām api putrāṇām ekaṃ vā māṃ tathaiva ca bhāryāṃ vāpi gṛhāṇemāṃ krītvā jīvāmahe vayam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Buy one of my three sons, or me, or my wife, and we will live."
अध्याय १०४
किं भार्यया महाबुद्धे किं त्वया वृद्धरूपिणा युवानं देहि पुत्रं मे पुत्राणां यं त्वम् इच्छसि
kiṃ bhāryayā mahābuddhe kiṃ tvayā vṛddharūpiṇā yuvānaṃ dehi putraṃ me putrāṇāṃ yaṃ tvam icchasi
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"What use is your wife, wise one, or you in your old age? Give me a young son, whichever of your sons you wish."
अध्याय १०४
ज्येष्ठपुत्रं शुनःपुच्छं नाहं क्रीणामि रोहित माता कनीयसं चापि न क्रीणाति ततो ऽनयोः मध्यमं तु शुनःशेपं क्रीणामि वद तद्धनम्
jyeṣṭhaputraṃ śunaḥpucchaṃ nāhaṃ krīṇāmi rohita mātā kanīyasaṃ cāpi na krīṇāti tato 'nayoḥ madhyamaṃ tu śunaḥśepaṃ krīṇāmi vada taddhanam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"I will not sell my eldest son Shunahpuchchha, Rohita, and the mother will not sell the youngest; of these, I will sell the middle one, Shunahshepa; name the price."
अध्याय १०४
वरुणाय पशुः कल्प्यः पुरुषो गुणवत्तरः यदि क्रीणासि मूल्यं त्वं वद सत्यं महामुने
varuṇāya paśuḥ kalpyaḥ puruṣo guṇavattaraḥ yadi krīṇāsi mūlyaṃ tvaṃ vada satyaṃ mahāmune
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"A victim is to be offered to Varuna, a man of greater virtue; if you sell, tell the true price, great sage."
अध्याय १०४
तथेत्य् उक्त्वा त्व् अजीगर्तः पुत्रमूल्यम् अकल्पयत् गवां सहस्रं धान्यानां निष्कानां चापि वाससाम् राजपुत्र वरं देहि दास्यामि स्वसुतं तव
tathety uktvā tv ajīgartaḥ putramūlyam akalpayat gavāṃ sahasraṃ dhānyānāṃ niṣkānāṃ cāpi vāsasām rājaputra varaṃ dehi dāsyāmi svasutaṃ tava
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying "So be it," Ajigarta fixed the price of his son: "A thousand cows, and grain, coins and garments; O prince, give me that and I will give you my son."
अध्याय १०४
तथेत्य् उक्त्वा रोहितो ऽपि प्रादात् सवसनं धनम् दत्त्वा जगाम पितरम् ऋषिपुत्रेण रोहितः पित्रे निवेदयाम् आस क्रयक्रीतम् ऋषेः सुतम्
tathety uktvā rohito 'pi prādāt savasanaṃ dhanam dattvā jagāma pitaram ṛṣiputreṇa rohitaḥ pitre nivedayām āsa krayakrītam ṛṣeḥ sutam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Saying "So be it," Rohita gave the wealth with garments; having given it, Rohita went to his father with the sage's son and told his father of the sage's son bought by purchase:
अध्याय १०४
वरुणाय यजस्व त्वं पशुना त्वम् अरुग् भव
varuṇāya yajasva tvaṃ paśunā tvam arug bhava
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Sacrifice to Varuna with this victim, and be free of disease."
अध्याय १०४
तथोवाच हरिश्चन्द्रः पुत्रवाक्याद् अनन्तरम्
tathovāca hariścandraḥ putravākyād anantaram
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Harishchandra spoke thus after his son's words:
अध्याय १०४
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या राज्ञा पाल्या इति श्रुतिः विशेषतस् तु वर्णानां गुरवो हि द्विजोत्तमाः
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā rājñā pālyā iti śrutiḥ viśeṣatas tu varṇānāṃ guravo hi dvijottamāḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Brahmins, kshatriyas and vaishyas are to be protected by the king — so says the scripture; and especially the best of brahmins are the teachers of the classes.
अध्याय १०४
विष्णोर् अपि हि ये पूज्या मादृशाः कुत एव हि अवज्ञयापि येषां स्यान् नृपाणां स्वकुलक्षयः
viṣṇor api hi ye pūjyā mādṛśāḥ kuta eva hi avajñayāpi yeṣāṃ syān nṛpāṇāṃ svakulakṣayaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Those who are worthy of worship even by Vishnu — how much more by one like me! By slighting whom the family of kings is destroyed —
अध्याय १०४
तान् पशून् कृत्वा कृपणं कथं रक्षितुम् उत्सहे अहं च ब्राह्मणं कुर्यां पशुं नैतद् धि युज्यते
tān paśūn kṛtvā kṛpaṇaṃ kathaṃ rakṣitum utsahe ahaṃ ca brāhmaṇaṃ kuryāṃ paśuṃ naitad dhi yujyate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
how can I, making them victims, dare to protect my own wretched self? That I should make a brahmin a victim is not proper.
अध्याय १०४
वरं हि जातु मरणं न कथंचिद् द्विजं पशुम् करोमि तस्मात् पुत्र त्वं ब्राह्मणेन सुखं व्रज
varaṃ hi jātu maraṇaṃ na kathaṃcid dvijaṃ paśum karomi tasmāt putra tvaṃ brāhmaṇena sukhaṃ vraja
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Better to die than ever make a brahmin a victim; therefore, my son, go happily with the brahmin."
अध्याय १०४
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र वाग् उवाचाशरीरिणी
etasminn antare tatra vāg uvācāśarīriṇī
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Meanwhile a bodiless voice spoke there:
अध्याय १०४
गौतमीं गच्छ राजेन्द्र ऋत्विग्भिः सपुरोहितः पशुना विप्रपुत्रेण रोहितेन सुतेन च
gautamīṃ gaccha rājendra ṛtvigbhiḥ sapurohitaḥ paśunā vipraputreṇa rohitena sutena ca
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Go to the Gautami, O king of kings, with the priests and the family priest, with the brahmin's son as victim and with your son Rohita;
अध्याय १०४
त्वया कार्यः क्रतुश् चैव शुनःशेपवधं विना क्रतुः पूर्णो भवेत् तत्र तस्माद् याहि महामते
tvayā kāryaḥ kratuś caiva śunaḥśepavadhaṃ vinā kratuḥ pūrṇo bhavet tatra tasmād yāhi mahāmate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
you must perform the rite, and without the killing of Shunahshepa the rite will be completed there; therefore go, O wise one."
अध्याय १०४
तच् छ्रुत्वा वचनं शीघ्रं गङ्गाम् अगान् नृपोत्तमः विश्वामित्रेण ऋषिणा वसिष्ठेन पुरोधसा
tac chrutvā vacanaṃ śīghraṃ gaṅgām agān nṛpottamaḥ viśvāmitreṇa ṛṣiṇā vasiṣṭhena purodhasā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Hearing those words, the best of kings quickly went to the Ganga, with the sage Vishvamitra and the family priest Vasishtha,
अध्याय १०४
वामदेवेन ऋषिणा तथान्यैर् मुनिभिः सह प्राप्य गङ्गां गौतमीं तां नरमेधाय दीक्षितः
vāmadevena ṛṣiṇā tathānyair munibhiḥ saha prāpya gaṅgāṃ gautamīṃ tāṃ naramedhāya dīkṣitaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with the sage Vamadeva and other sages; reaching that Gautami Ganga, he was consecrated for the human sacrifice.
अध्याय १०४
वेदिमण्डपकुण्डादि यूपपश्वादि चाकरोत् कृत्वा सर्वं यथान्यायं तस्मिन् यज्ञे प्रवर्तिते
vedimaṇḍapakuṇḍādi yūpapaśvādi cākarot kṛtvā sarvaṃ yathānyāyaṃ tasmin yajñe pravartite
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
He made the altar, pavilion, fire-pits and the rest, the sacrificial post, the victim and so on; having done everything properly, when the sacrifice began,
अध्याय १०४
शुनःशेपं पशुं यूपे निबध्याथ समन्त्रकम् वारिभिः प्रोक्षितं दृष्ट्वा विश्वामित्रो ऽब्रवीद् इदम्
śunaḥśepaṃ paśuṃ yūpe nibadhyātha samantrakam vāribhiḥ prokṣitaṃ dṛṣṭvā viśvāmitro 'bravīd idam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
seeing Shunahshepa, the victim, tied to the post with mantras and sprinkled with water, Vishvamitra said this:
अध्याय १०४
देवान् ऋषीन् हरिश्चन्द्रं रोहितं च विशेषतः अनुजानन्त्व् इमं सर्वे शुनःशेपं द्विजोत्तमम्
devān ṛṣīn hariścandraṃ rohitaṃ ca viśeṣataḥ anujānantv imaṃ sarve śunaḥśepaṃ dvijottamam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Let the gods, the sages, Harishchandra and especially Rohita, all give leave concerning this Shunahshepa, best of brahmins.
अध्याय १०४
येभ्यस् त्व् अयं हविर् देयो देवेभ्यो ऽयं पृथक् पृथक् अनुजानन्तु ते सर्वे शुनःशेपं विशेषतः
yebhyas tv ayaṃ havir deyo devebhyo 'yaṃ pṛthak pṛthak anujānantu te sarve śunaḥśepaṃ viśeṣataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The gods to whom this oblation is to be given, each separately — let them all especially give leave concerning Shunahshepa.
अध्याय १०४
वसाभिर् लोमभिस् त्वग्भिर् मांसैः सन्मन्त्रितैर् मखे अग्नौ होष्यः पशुश् चायं शुनःशेपो द्विजोत्तमः
vasābhir lomabhis tvagbhir māṃsaiḥ sanmantritair makhe agnau hoṣyaḥ paśuś cāyaṃ śunaḥśepo dvijottamaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
With fat, hair, skins and flesh consecrated with good mantras in the sacrifice, this victim, Shunahshepa, best of brahmins, is to be offered in the fire.
अध्याय १०४
उपासिताः स्युर् विप्रेन्द्रास् ते सर्वे त्व् अनुमन्य माम् गौतमीं यान्तु विप्रेन्द्राः स्नात्वा देवान् पृथक् पृथक्
upāsitāḥ syur viprendrās te sarve tv anumanya mām gautamīṃ yāntu viprendrāḥ snātvā devān pṛthak pṛthak
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Let all the best of brahmins be honoured and agree with me; let the best of brahmins go to the Gautami and, having bathed, praise the gods separately
अध्याय १०४
मन्त्रैः स्तोत्रैः स्तुवन्तस् ते मुदं यान्तु शिवे रताः एनं रक्षन्तु मुनयो देवाश् च हविषो भुजः
mantraiḥ stotraiḥ stuvantas te mudaṃ yāntu śive ratāḥ enaṃ rakṣantu munayo devāś ca haviṣo bhujaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with mantras and hymns and rejoice, devoted to Shiva; let the sages and the gods who eat the oblation protect him."
अध्याय १०४
तथेत्य् ऊचुश् च मुनयो मेने च नृपसत्तमः ततो गत्वा शुनःशेपो गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम्
tathety ūcuś ca munayo mene ca nṛpasattamaḥ tato gatvā śunaḥśepo gaṅgāṃ trailokyapāvanīm
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
The sages said "So be it," and the best of kings agreed. Then Shunahshepa went to the Ganga, purifier of the three worlds,
अध्याय १०४
स्नात्वा तुष्टाव तान् देवान् ये तत्र हविषो भुजः ततस् तुष्टाः सुरगणाः शुनःशेपं च ते मुने अवदन्त सुराः सर्वे विश्वामित्रस्य शृण्वतः
snātvā tuṣṭāva tān devān ye tatra haviṣo bhujaḥ tatas tuṣṭāḥ suragaṇāḥ śunaḥśepaṃ ca te mune avadanta surāḥ sarve viśvāmitrasya śṛṇvataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
bathed and praised the gods who eat the oblations there. Then the hosts of gods were pleased with Shunahshepa, O sage, and all the gods said, while Vishvamitra listened:
अध्याय १०४
क्रतुः पूर्णो भवत्व् एष शुनःशेपवधं विना
kratuḥ pūrṇo bhavatv eṣa śunaḥśepavadhaṃ vinā
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
"Let this rite be complete without the killing of Shunahshepa."
अध्याय १०४
विशेषेणाथ वरुणश् चावदन् नृपसत्तमम् ततः पूर्णो ऽभवद् राज्ञो नृमेधो लोकविश्रुतः
viśeṣeṇātha varuṇaś cāvadan nṛpasattamam tataḥ pūrṇo 'bhavad rājño nṛmedho lokaviśrutaḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
And especially Varuna spoke to the best of kings; then the king's human sacrifice, famed in the world, was completed.
अध्याय १०४
देवानां च प्रसादेन मुनीनां च प्रसादतः तीर्थस्य तु प्रसादेन राज्ञः पूर्णो ऽभवत् क्रतुः
devānāṃ ca prasādena munīnāṃ ca prasādataḥ tīrthasya tu prasādena rājñaḥ pūrṇo 'bhavat kratuḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
By the grace of the gods, the grace of the sages and the grace of the holy place, the king's rite was completed.
अध्याय १०४
विश्वामित्रः शुनःशेपं पूजयाम् आस संसदि अकरोद् आत्मनः पुत्रं पूजयित्वा सुरान्तिके
viśvāmitraḥ śunaḥśepaṃ pūjayām āsa saṃsadi akarod ātmanaḥ putraṃ pūjayitvā surāntike
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Vishvamitra honoured Shunahshepa in the assembly and, having honoured him in the presence of the gods, made him his own son.
अध्याय १०४
ज्येष्ठं चकार पुत्राणाम् आत्मनः स तु कौशिकः न मेनिरे ये च पुत्रा विश्वामित्रस्य धीमतः
jyeṣṭhaṃ cakāra putrāṇām ātmanaḥ sa tu kauśikaḥ na menire ye ca putrā viśvāmitrasya dhīmataḥ
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Kaushika made him the eldest of his sons; those sons of the wise Vishvamitra who did not accept
अध्याय १०४
शुनःशेपस्य च ज्यैष्ठ्यं ताञ् शशाप स कौशिकः ज्यैष्ठ्यं ये मेनिरे पुत्राः पूजयाम् आस तान् सुतान्
śunaḥśepasya ca jyaiṣṭhyaṃ tāñ śaśāpa sa kauśikaḥ jyaiṣṭhyaṃ ye menire putrāḥ pūjayām āsa tān sutān
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Shunahshepa's seniority Kaushika cursed; the sons who accepted his seniority he honoured
अध्याय १०४
वरेण मुनिशार्दूलस् तद् एतत् कथितं मया एतत् सर्वं यत्र जातं गौतम्या दक्षिणे तटे
vareṇa muniśārdūlas tad etat kathitaṃ mayā etat sarvaṃ yatra jātaṃ gautamyā dakṣiṇe taṭe
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
with a boon, O tiger among sages — this I have told you. All this happened on the southern bank of the Gautami.
अध्याय १०४
तत्र तीर्थानि पुण्यानि विख्यातानि सुरादिभिः बहूनि तेषां नामानि मत्तः शृणु महामते
tatra tīrthāni puṇyāni vikhyātāni surādibhiḥ bahūni teṣāṃ nāmāni mattaḥ śṛṇu mahāmate
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
There are holy places there famed among the gods and others, many of them; hear their names from me, O wise one:
अध्याय १०४
हरिश्चन्द्रं शुनःशेपं विश्वामित्रं सरोहितम् इत्याद्य् अष्ट सहस्राणि तीर्थान्य् अथ चतुर्दश
hariścandraṃ śunaḥśepaṃ viśvāmitraṃ sarohitam ityādy aṣṭa sahasrāṇi tīrthāny atha caturdaśa
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Harishchandra, Shunahshepa, Vishvamitra and Rohita — such holy places number eight thousand and fourteen.
अध्याय १०४
तेषु स्नानं च दानं च नरमेधफलप्रदम् आख्यातं चास्य माहात्म्यं तीर्थस्य मुनिसत्तम
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca naramedhaphalapradam ākhyātaṃ cāsya māhātmyaṃ tīrthasya munisattama
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
Bathing and giving at them grant the fruit of a human sacrifice. The greatness of this holy place has been told, O best of sages;
अध्याय १०४
यः पठेत् पाठयेद् वापि शृणुयाद् वापि भक्तितः अपुत्रः पुत्रम् आप्नोति यच् चान्यन् मनसः प्रियम्
yaḥ paṭhet pāṭhayed vāpi śṛṇuyād vāpi bhaktitaḥ aputraḥ putram āpnoti yac cānyan manasaḥ priyam
हिन्दी अर्थ
गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये
English
whoever reads it, causes it to be read or hears it with devotion — the sonless obtains a son, and whatever else the mind holds dear.
स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Brahma Purana — Chapter 104
ब्रह्मपुराण
Imported text; printed edition not recorded
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Open Sanskrit text archives (see the source link)
डिजिटल पुरालेख देखेंNumbering follows the imported source and may differ from other editions.
Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.
Numbering follows the imported source and may differ from other editions.