Brahma Purana· Brahma Purāṇa
105
अध्याय 105 / 246

Adhyaya 105

30 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ30 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १०५

श्लोक 1

सोमतीर्थम् इति ख्यातं पितॄणां प्रीतिवर्धनम् तत्र वृत्तं महापुण्यं शृणु यत्नेन नारद

somatīrtham iti khyātaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam tatra vṛttaṃ mahāpuṇyaṃ śṛṇu yatnena nārada

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Arjuna found out the cast off physical bodies of Krsna and Balarama and performed the requisite consecratory rites. He did the same for others too.

अध्याय १०५

श्लोक 2

सोमो राजामृतमयो गन्धर्वाणां पुराभवत् न देवानां तदा देवा माम् अभ्येत्येदम् अब्रुवन्

somo rājāmṛtamayo gandharvāṇāṃ purābhavat na devānāṃ tadā devā mām abhyetyedam abruvan

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The eight crowned queens of Krsna, RukminI and others, took the dead body of Krsna and entered fire*

अध्याय १०५

श्लोक 3

गन्धर्वैर् आहृतः सोमो देवानां प्राणदः पुरा तम् अध्यायन् सुरगणा ऋषयस् त्व् अतिदुःखिताः यथा स्यात् सोमो ह्य् अस्माकं तथा नीतिर् विधीयताम्

gandharvair āhṛtaḥ somo devānāṃ prāṇadaḥ purā tam adhyāyan suragaṇā ṛṣayas tv atiduḥkhitāḥ yathā syāt somo hy asmākaṃ tathā nītir vidhīyatām

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Revati the excellent lady, embraced the body of Bala¬ rama and entered the blazing fire which cooled and delighted her by the mere touch of her body.

अध्याय १०५

श्लोक 4

तत्र वाग् विबुधान् आह गन्धर्वाः स्त्रीषु कामुकाः तेभ्यो दत्त्वाथ मां देवाः सोमम् आहर्तुम् अर्हथ

tatra vāg vibudhān āha gandharvāḥ strīṣu kāmukāḥ tebhyo dattvātha māṃ devāḥ somam āhartum arhatha

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

On hearing about this, Ugrasena, Anakadundubhi, DevakI and RohinI entered fire.

अध्याय १०५

श्लोक 5

वाचं प्रत्यूचुर् अमरास् त्वां दातुं न क्षमा वयम् विना तेनापि न स्थातुं शक्यं नैव त्वया विना

vācaṃ pratyūcur amarās tvāṃ dātuṃ na kṣamā vayam vinā tenāpi na sthātuṃ śakyaṃ naiva tvayā vinā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Arjuna performed their funeral rites in accordance with the injunctions. Taking all the people and Vajra with him he left Dvaraka.

अध्याय १०५

श्लोक 6

पुनर् वाग् अब्रवीद् देवान् पुनर् एष्याम्य् अहं त्व् इह अत्र बुद्धिर् विधातव्या क्रियतां क्रतुर् उत्तमः

punar vāg abravīd devān punar eṣyāmy ahaṃ tv iha atra buddhir vidhātavyā kriyatāṃ kratur uttamaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Thousands of wives of Krsna went out of Dvaravatl. Looking after Vajra and the people, the son of Kunti went ahead slowly.

अध्याय १०५

श्लोक 7

गौतम्या दक्षिणे तीरे भवेद् देवागमो यदि मखं तु विषयं कृत्वा आयान्तु सुरसत्तमाः

gautamyā dakṣiṇe tīre bhaved devāgamo yadi makhaṃ tu viṣayaṃ kṛtvā āyāntu surasattamāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O brahmins, the assembly chamber Sudharma, that had been brought to the mortal world by Kisnawent back to heaven. So also the Parijata tree..

अध्याय १०५

श्लोक 8

गन्धर्वाः स्त्रीप्रिया नित्यं पणध्वं तं मया सह तथेत्य् उक्त्वा सुरगणाः सरस्वत्या वचःस्थिताः

gandharvāḥ strīpriyā nityaṃ paṇadhvaṃ taṃ mayā saha tathety uktvā suragaṇāḥ sarasvatyā vacaḥsthitāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

The great ocean flooded Dvaraka. The sea did not engulf the house of the most excellent one among the descendants of Yadu. This was the only thing it did not envelop in its waters.

अध्याय १०५

श्लोक 9

देवदूतैः पृथग् देवान् यक्षान् गन्धर्वपन्नगान् आह्वानं चक्रिरे तत्र पुण्ये देवगिरौ तदा

devadūtaiḥ pṛthag devān yakṣān gandharvapannagān āhvānaṃ cakrire tatra puṇye devagirau tadā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O excellent sages, in the land ofPancanada (watered by five rivers), equipped with much of wealth and foodgrains, Arjuna made arrangements for the residence of all the people.

अध्याय १०५

श्लोक 10

ततो देवगिरिर् नाम पर्वतस्याभवन् मुने तत्रागमन् सुरगणा गन्धर्वा यक्षकिंनराः

tato devagirir nāma parvatasyābhavan mune tatrāgaman suragaṇā gandharvā yakṣakiṃnarāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Tnereafter Dasyus who hurled lumps of clay and who struck with their staffs rushed at those womenfolk whose hus¬ bands had been killed. They attacked them in their thousands. Turning back, the son of Kunti spoke to the Abhiras laughingly.

अध्याय १०५

श्लोक 11

देवाः सिद्धाश् च ऋषयस् तथाष्टौ देवयोनयः ऋषिभिर् गौतमीतीरे क्रियमाणे महाध्वरे

devāḥ siddhāś ca ṛṣayas tathāṣṭau devayonayaḥ ṛṣibhir gautamītīre kriyamāṇe mahādhvare

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

When the arrows were exhausted Arjuna struck them with the tip of his bow. O brahmins, at the blow the Dasyus laughed derisively.

अध्याय १०५

श्लोक 12

तत्र देवैः परिवृतः सहस्राक्षो ऽभ्यभाषत

tatra devaiḥ parivṛtaḥ sahasrākṣo 'bhyabhāṣata

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Arjuna became dejected saying—"Alas; Alas, I have been abandoned by that lord." He lamented.

अध्याय १०५

श्लोक 13

गन्धर्वान् अथ संपूज्य सरस्वत्याः समीपतः सरस्वत्या पणध्वं नो युष्माकम् अमृतात्मना

gandharvān atha saṃpūjya sarasvatyāḥ samīpataḥ sarasvatyā paṇadhvaṃ no yuṣmākam amṛtātmanā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

That bow, those miraculous missiles, that chariot and those horses—all these are destroyed at one'stroke like the chari¬ table gift to one who is not learned in the Vedas.

अध्याय १०५

श्लोक 14

तच् छक्रवचनात् ते वै गन्धर्वाः स्त्रीषु कामुकाः सोमं दत्त्वा सुरेभ्यस् तु जगृहुस् तां सरस्वतीम्

tac chakravacanāt te vai gandharvāḥ strīṣu kāmukāḥ somaṃ dattvā surebhyas tu jagṛhus tāṃ sarasvatīm

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

My superior powers and those of Bhimawere certainly effected by Lord Kjrsna. Without him, I have been conquered by the cowherds. How can it happen otherwise?

अध्याय १०५

श्लोक 15

सोमो ऽभवच् चामराणां गन्धर्वाणां सरस्वती अवसत् तत्र वागीशा तथापि च सुरान्तिके

somo 'bhavac cāmarāṇāṃ gandharvāṇāṃ sarasvatī avasat tatra vāgīśā tathāpi ca surāntike

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Saying thus, Arjuna went to Indraprastha. There he crowned as king, the Yadava scion Vajra.

अध्याय १०५

श्लोक 16

आयाति च रहो नित्यम् उपांशु क्रियताम् इति अत एव हि सोमस्य क्रयो भवति नारद

āyāti ca raho nityam upāṃśu kriyatām iti ata eva hi somasya krayo bhavati nārada

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Arjuna saw there the highly blessed sage Vyasa with his abode in the forest. He approached him humbly and saluted the sage.

अध्याय १०५

श्लोक 17

उपांशुना वर्तितव्यं सोमक्रयण एव हि ततो ऽभवद् देवतानां सोमश् चापि सरस्वती

upāṃśunā vartitavyaṃ somakrayaṇa eva hi tato 'bhavad devatānāṃ somaś cāpi sarasvatī

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

He who had been our strength, our splendour, our prowess, our exploit, our glory, our lustre—lord Kna—has left us.

अध्याय १०५

श्लोक 18

गन्धर्वाणां नैव सोमो नैवासीच् च सरस्वती तत्रागमन् सर्व एव सोमार्थं गौतमीतटम्

gandharvāṇāṃ naiva somo naivāsīc ca sarasvatī tatrāgaman sarva eva somārthaṃ gautamītaṭam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

To me the Earth appears like a lady who has lost her blooming youth, whose splendour is destroyed and whose lustre has vanished. O dear one, I am not the only one to suffer from the bereavement of the discus-bearing lord.

अध्याय १०५

श्लोक 19

गावो देवाः पर्वता यक्षरक्षाः सिद्धाः साध्या मुनयो गुह्यकाश् गन्धर्वास् ते मरुतः पन्नगाश् सर्वौषध्यो मातरो लोकपालाः

gāvo devāḥ parvatā yakṣarakṣāḥ siddhāḥ sādhyā munayo guhyakāś gandharvās te marutaḥ pannagāś sarvauṣadhyo mātaro lokapālāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Due to the power and magnificence of Krsna I was able to kill Bhlsma and others. I was like fire and they were like moths. But today, without lord Krsna, I have been defeated by cowherds. O great sage, thousands of helpless ladies have been carried off, in spite of my endeavour, by the Dasyus who had batons for their weapons.

अध्याय १०५

श्लोक 20

पञ्चविंशतिनद्यस् तु गङ्गायां संगता मुने पूर्णाहुतिर् यत्र दत्ता पूर्णाख्यानं तद् उच्यते

pañcaviṃśatinadyas tu gaṅgāyāṃ saṃgatā mune pūrṇāhutir yatra dattā pūrṇākhyānaṃ tad ucyate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

All the womenfolk of Krsna, while being brought over here by me, have been carried away by the cowherds who carried sticks as their weapons.

अध्याय १०५

श्लोक 21

गौतम्यां संगता यास् तु सर्वाश् चापि यथोदिताः तन्नामधेयतीर्थानि संक्षेपाच् छृणु नारद

gautamyāṃ saṃgatā yās tu sarvāś cāpi yathoditāḥ tannāmadheyatīrthāni saṃkṣepāc chṛṇu nārada

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

On hearing the words of the noble-minded Arjuna, who Enough of your being ashamed, O Arjuna, it does not behove you to bewail. Understand that the working of time in all living beings is like this.

अध्याय १०५

श्लोक 22

सोमतीर्थं च गान्धर्वं देवतीर्थम् अतः परम् पूर्णातीर्थं ततः शालं श्रीपर्णासंगमं तथा

somatīrthaṃ ca gāndharvaṃ devatīrtham ataḥ param pūrṇātīrthaṃ tataḥ śālaṃ śrīparṇāsaṃgamaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Formerly, the Earth that had been afflicted by burden had gone to Devas. It was for that purpose that Visnu who could assume any form that he desired had taken up incarnation.

अध्याय १०५

श्लोक 23

स्वागतासंगमं पुण्यं कुसुमायाश् च संगमम् पुष्टिसंगमम् आख्यातं कर्णिकासंगमं शुभम्

svāgatāsaṃgamaṃ puṇyaṃ kusumāyāś ca saṃgamam puṣṭisaṃgamam ākhyātaṃ karṇikāsaṃgamaṃ śubham

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

That task has been achieved, the kings have been killed. The family of Vrsnis and Andhakas has been duly finished. This lord of Devas performs creation at the beginning and sustains during its maintenance. He is competent to annihi¬ late as well, as has been done now.

अध्याय १०५

श्लोक 24

वैणवीसंगमश् चैव कृशरासंगमस् तथा वासवीसंगमश् चैव शिवशर्या तथा शिखी

vaiṇavīsaṃgamaś caiva kṛśarāsaṃgamas tathā vāsavīsaṃgamaś caiva śivaśaryā tathā śikhī

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Hence, O Arjuna, you must not feel aggrieved due to this discomfiture. At the moment of creative activity men will have exploits.

अध्याय १०५

श्लोक 25

कुसुम्भिका उपारथ्या शान्तिजा देवजा तदा अजो वृद्धः सुरो भद्रो गौतम्या सह संगताः

kusumbhikā upārathyā śāntijā devajā tadā ajo vṛddhaḥ suro bhadro gautamyā saha saṃgatāḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

That lord, the lord of the universe, permeates other bodies and performs the task of dissolving all living beings in the end. During the origin of this creative process the lord was your ally, O son of Kuntl. At the close of created beings those who are viewed with sympathy by the lord had been your adversaries.

अध्याय १०५

श्लोक 26

एते चान्ये च बहवो नदीनदसहायगाः पृथिव्यां यानि तीर्थानि ह्य् अगमन् देवपर्वते

ete cānye ca bahavo nadīnadasahāyagāḥ pṛthivyāṃ yāni tīrthāni hy agaman devaparvate

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Who could have believed at the beginning that you could kill Kauravas including Bhisma? Who could have believ¬ ed your discomfiture at the hands of cowherds?

अध्याय १०५

श्लोक 27

सोमार्थं वै तथा चान्ये ऽप्य् आगमन् मखमण्डपम् तानि तीर्थानि गङ्गायां संगतानि यथाक्रमम्

somārthaṃ vai tathā cānye 'py āgaman makhamaṇḍapam tāni tīrthāni gaṅgāyāṃ saṃgatāni yathākramam

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O Arjuna, Rambha, Tilottama and hundreds and thou¬ sands of other ladies eulogised and praised that great soul. They praised the sage who wore weighty matted hair and who was standing immersed in water up to his neck. With humility they bent down their heads. They were eager in repeating the hymns.

अध्याय १०५

श्लोक 28

नदीरूपेण कान्य् एव नदरूपेण कानिचित् सरोरूपेण कान्य् अत्र स्तवरूपेण कानिचित्

nadīrūpeṇa kāny eva nadarūpeṇa kānicit sarorūpeṇa kāny atra stavarūpeṇa kānicit

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

They eulogised him so much that he became pleased with them. O most excellent among the descendants of Kuru, they eulogised that most excellent brahmin.

अध्याय १०५

श्लोक 29

तान्य् एव सर्वतीर्थानि विख्यातानि पृथक् पृथक् तेषु स्नानं जपो होमः पितृतर्पणम् एव च

tāny eva sarvatīrthāni vikhyātāni pṛthak pṛthak teṣu snānaṃ japo homaḥ pitṛtarpaṇam eva ca

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

O highly blessed ladies, I am delighted. Whatever is wished for by you, may be requested for from me. I shall grant it even if it.is very difficult to grant. Hence, O Arjuna, even the least bit of sorrow need not be felt by you. Everything has already been ordained by the lord of all.

अध्याय १०५

श्लोक 30

सर्वकामप्रदं पुंसां भुक्तिदं मुक्तिभाजनम् एतेषां पठनं चापि स्मरणं वा करोति यः सर्वपापविनिर्मुक्तो याति विष्णुपुरं जनः

sarvakāmapradaṃ puṃsāṃ bhuktidaṃ muktibhājanam eteṣāṃ paṭhanaṃ cāpi smaraṇaṃ vā karoti yaḥ sarvapāpavinirmukto yāti viṣṇupuraṃ janaḥ

हिन्दी अर्थ

गौतम बोले भोगकी अभिलाषा रखनेवाले जीवोंको मनोवाञ्छित भोग प्रदान करनेके लिये

English

Your strength, splendour, prowess and greatness have been condensed by the lord desirous of annihilating you all.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahma Purana — Chapter 105
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.